Khoá luận tốt nghiệp bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống kinh nghiệm của một số quốc gia và đề xuất cho việt nam

Quyền sở hữu trí tuệ (quyền sở hữu trí tuệ) là một lĩnh vực pháp lý quan trọng, bảo vệ các sản phẩm trí tuệ của con… 90 trang · Đại học Luật Hà Nội · 2023.

• Tác giả: Trần Thị Diễm Quỳnh
• Người hướng dẫn: Thạc Sĩ Đinh Đồng Vang
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Sở hữu trí tuệ
• Đề tài: Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cho tri thức truyền thống: Kinh nghiệm quốc tế và gợi ý cho Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HỘ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐỐI VỚI TRI THỨC TRUYỀN THỐNG
• 1.1. Khái quát chung về tri thức truyền thống
• 1.2. Khái niệm về mthúc myễn thông
• 1.3. Đặc điểm của tri thức truyền thống
• 1.3.1. Tủ tồ của tri thức truyền thống
• 1.3.2. Các loại hình thức truyền thống
• 1.4. Khái quát về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống
• 1.4.1. Khái niệm và đặc điểm bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống
• 1.4.2. Tính chất của chính sách bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống
• 1.5. Tổng kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VỀ BẢO HỘ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐỐI VỚI TRI THỨC TRUYỀN THỐNG
• 2.1. Quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống theo quy định của các công ước, hiệp ước và thỏa thuận khu vực
• 2.1.1. Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống trong Hiệp định WIPO
• 2.1.2. Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống trong Hiệp định thương mại quốc tế (WTO)
• 2.2. Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)
• 2.3. Quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống theo quy định của một số quốc gia trên thế giới
• 2.3.1. Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống tại Peru
• 2.3.2. Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống tại Ấn Độ
• 2.3.3. Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống tại Thái Lan, Úc
• 2.4. Tổng kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT, THỰC TIỄN BẢO HỘ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐỐI VỚI TRI THỨC TRUYỀN THỐNG TẠI VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống
• 3.2. Thực trạng pháp luật về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian
• 3.3. Cơ chế bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian theo pháp luật hiện hành
• 3.4. Thực trạng pháp luật về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống liên quan đến nguồn gen
• 3.5. Thực tiễn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống tại Việt Nam
• 3.6. Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống tại Việt Nam
• 3.6.1. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống tại Việt Nam
• 3.6.2. Các giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống tại Việt Nam
• 3.7. Tổng kết chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quyền sở hữu trí tuệ và tri thức truyền thống

Quyền sở hữu trí tuệ (quyền sở hữu trí tuệ) là một lĩnh vực pháp lý quan trọng, bảo vệ các sản phẩm trí tuệ của con người. Tri thức truyền thống (tri thức truyền thống) là một phần không thể thiếu trong văn hóa và di sản của các cộng đồng. Việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống là cần thiết để ngăn chặn việc khai thác không công bằng và bảo tồn giá trị văn hóa. Theo UNESCO, tri thức truyền thống không chỉ là tài sản văn hóa mà còn là nguồn lực cho sự phát triển bền vững. Việc bảo vệ tri thức truyền thống không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra cơ hội kinh tế cho các cộng đồng địa phương.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tri thức truyền thống

Tri thức truyền thống được định nghĩa là những kiến thức, kỹ năng và thực hành được phát triển qua nhiều thế hệ trong các cộng đồng địa phương. Đặc điểm của tri thức này là tính bền vững, sự gắn kết với môi trường tự nhiên và văn hóa địa phương. Tri thức truyền thống thường được truyền miệng và không được ghi chép chính thức, điều này làm cho việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trở nên khó khăn. Các hình thức tri thức truyền thống bao gồm y học cổ truyền, nghệ thuật dân gian và các phương pháp sản xuất nông nghiệp. Việc bảo vệ tri thức truyền thống không chỉ là bảo vệ quyền lợi của cộng đồng mà còn là bảo vệ di sản văn hóa của nhân loại.

II. Kinh nghiệm quốc tế trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống

Nhiều quốc gia đã áp dụng các biện pháp khác nhau để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống. Kinh nghiệm từ các quốc gia như Ấn Độ và Peru cho thấy việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng là rất quan trọng. Ấn Độ đã phát triển các quy định pháp lý để bảo vệ tri thức truyền thống trong lĩnh vực y học cổ truyền, trong khi Peru đã áp dụng các biện pháp bảo vệ di sản văn hóa. Các hiệp định quốc tế như Công ước về Đa dạng sinh học (CBD) và Hiệp định TRIPS cũng đã đề cập đến việc bảo vệ tri thức truyền thống. Những kinh nghiệm này có thể được áp dụng để xây dựng chính sách bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cho tri thức truyền thống tại Việt Nam.

2.1. Các hiệp định quốc tế và vai trò của chúng

Các hiệp định quốc tế như WIPO và TRIPS đã tạo ra khung pháp lý cho việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. WIPO đã tổ chức nhiều hội thảo và nghiên cứu về tri thức truyền thống, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ di sản văn hóa. TRIPS yêu cầu các quốc gia thành viên phải có các quy định bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm cả tri thức truyền thống. Việc tham gia vào các hiệp định này không chỉ giúp các quốc gia bảo vệ tài sản trí tuệ mà còn tạo cơ hội hợp tác quốc tế trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.

III. Đề xuất cho Việt Nam trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống

Việt Nam cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống. Điều này bao gồm việc xác định rõ ràng các quyền lợi của cộng đồng và các biện pháp bảo vệ hiệu quả. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng địa phương để xây dựng các chính sách phù hợp. Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức về giá trị của tri thức truyền thống trong cộng đồng cũng rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và truyền thông có thể giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về quyền lợi của mình và cách bảo vệ tri thức truyền thống.

3.1. Xây dựng khung pháp lý và chính sách

Việc xây dựng khung pháp lý cần phải dựa trên các kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn tại Việt Nam. Cần có các quy định cụ thể về quyền lợi của cộng đồng trong việc sử dụng và khai thác tri thức truyền thống. Chính sách bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng cần phải được tích hợp vào các chương trình phát triển kinh tế và văn hóa. Điều này sẽ giúp bảo vệ tri thức truyền thống một cách hiệu quả và bền vững, đồng thời tạo ra cơ hội phát triển cho các cộng đồng địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế phát triển của xã hội thông tin và kinh tế tri thức toàn cầu, giá trị của tri thức truyền thống (TTTT) ngày càng được khẳng định như một nguồn lực nội sinh quan trọng, đóng góp vào sự phát triển của các ngành khoa học, y dược, văn hóa, nghệ thuật và nông nghiệp. TTTT không chỉ gắn liền với lịch sử, tập quán, bản sắc văn hóa và đời sống tâm linh của các cộng đồng dân cư bản địa mà còn là nền tảng để phát triển các tri thức hiện đại. Tuy nhiên, bối cảnh toàn cầu hóa và sự luân chuyển thông tin nhanh chóng đã khiến TTTT trở nên mong manh trước các nguy cơ bị khai thác thương mại trái phép, chiếm đoạt ("cướp sinh học" - biopiracy) mà không có sự thừa nhận hoặc chia sẻ lợi ích công bằng với các cộng đồng nắm giữ.

Tại Việt Nam, dù TTTT rất phong phú nhưng hệ thống chính sách và pháp luật điều chỉnh lĩnh vực này vẫn chưa đầy đủ và đồng bộ. Các quy định pháp luật sở hữu trí tuệ (SHTT) hiện hành chủ yếu tiếp cận TTTT qua lăng kính quyền tác giả đối với tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian (VHNTDG) hoặc một số khía cạnh riêng lẻ về chỉ dẫn địa lý, sáng chế, trong khi cơ chế bảo vệ tổng thể cho TTTT gắn với nguồn gen và bài thuốc cổ truyền còn thiếu vắng. Do đó, việc xây dựng và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về bảo hộ quyền SHTT đối với TTTT là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và thực thi các cam kết quốc tế.

Khóa luận xác định mục tiêu và hệ thống nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Nghiên cứu và làm sáng tỏ các vấn đề lý luận cơ bản về TTTT với tư cách là đối tượng của quyền sở hữu công nghiệp (SHCN) và quyền tác giả trong hệ thống pháp luật SHTT (khái niệm, đặc điểm, phân loại, vai trò và các nguyên tắc bảo hộ).
2. Tìm hiểu, phân tích có hệ thống các quy định pháp luật quốc tế (trong khuôn khổ WIPO, WTO/TRIPS, CPTPP) và pháp luật của một số quốc gia tiêu biểu (Peru, Ấn Độ, Trung Quốc) về bảo hộ quyền SHTT đối với TTTT.
3. Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn bảo hộ TTTT tại Việt Nam; từ đó đề xuất các định hướng, giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo hộ TTTT phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và cam kết quốc tế của Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quy định pháp luật quốc tế, pháp luật nước ngoài và pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền SHTT đối với TTTT, tập trung vào ba nhóm đối tượng cụ thể: tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian, tri thức y học cổ truyền và tri thức truyền thống liên quan đến nguồn gen; cùng với thực tiễn áp dụng các quy định này. Phạm vi nghiên cứu về không gian bao gồm các văn kiện quốc tế, pháp luật của Peru, Ấn Độ, Trung Quốc và Việt Nam; phạm vi thời gian tập trung vào các văn bản quy phạm pháp luật và thực tiễn nghiên cứu từ năm 1970 đến thời điểm năm 2023.

Cơ sở pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận vận dụng hệ thống cơ sở lý thuyết pháp lý và các văn bản quy phạm pháp luật đa tầng nấc ở cả cấp độ quốc tế và quốc gia:

• Văn kiện pháp lý quốc tế và khu vực: Công ước Berne về bảo hộ tác phẩm văn học và nghệ thuật; Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp (1883); Công ước Đa dạng sinh học (CBD 1992, Điều 8(j)); Hiệp định về các khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (Hiệp định TRIPS của WTO, Điều 7, Điều 27); Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP, Điều 18.16); Quy định mẫu WIPO/UNESCO (1982) về bảo hộ các hình thức biểu hiện văn hóa dân gian; các tài liệu đàm phán của Ủy ban Liên chính phủ về SHTT và nguồn gen, TTTT và văn hóa dân gian của WIPO (IGC).
• Văn bản pháp luật nước ngoài: Luật số 27811 năm 2002 và Luật số 29316 năm 2008 của Peru về chế độ bảo hộ tri thức tập thể của người bản địa gắn với tài nguyên sinh học; Đạo luật Sáng chế năm 1970 (sửa đổi 2002, 2005), Đạo luật Đa dạng sinh học năm 2002 và Đạo luật Chỉ dẫn địa lý năm 1999 của Ấn Độ; Luật Sáng chế năm 1993, Quy định về bảo hộ các bài thuốc cổ truyền năm 1992, Luật Di sản văn hóa phi vật thể năm 2011 và Luật Y học cổ truyền năm 2016 của Trung Quốc.
• Văn bản pháp luật Việt Nam: Bộ luật Dân sự (1995, 2005, 2015); Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019, 2022); Luật Đa dạng sinh học năm 2008; Nghị định số 100/2006/NĐ-CP; Nghị định số 65/2023/NĐ-CP; Thông tư số 23/2023/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Tác giả sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học:

• Phương pháp phân tích và so sánh luật học: Dùng trong Chương I và Chương II để đối chiếu các mô hình bảo hộ TTTT quốc tế và các nước, tìm ra điểm tương đồng và dị biệt.
• Phương pháp phân tích và hệ thống hóa: Sử dụng chủ yếu tại Chương I và Chương II nhằm làm rõ các khái niệm, đặc điểm lý luận, tổng hợp các kết quả nghiên cứu đã công bố.
• Phương pháp thu thập tài liệu và nghiên cứu trường hợp (case study): Áp dụng tại Chương II để phân tích thực tiễn lập pháp và vận hành cơ chế bảo hộ đặc thù tại Peru, hệ thống thư viện số TKDL tại Ấn Độ và mô hình bảo hộ kép tại Trung Quốc.
• Phương pháp diễn dịch, quy nạp: Sử dụng chủ yếu tại Chương III để tổng kết thực trạng và luận giải các giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam.

Nguồn dữ liệu của khóa luận bao gồm các văn kiện pháp lý chính thức, các báo cáo chuyên đề của WIPO, UNESCO, WTO; số liệu từ tổ chức The Crucible II Group; cơ sở dữ liệu số TKDL Ấn Độ; giáo trình, sách chuyên khảo và các công trình nghiên cứu trên các tạp chí khoa học chuyên ngành luật học.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Một số vấn đề lý luận về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống

Chương I tập trung làm rõ các khái niệm nền tảng và phân loại TTTT. Tác giả phân tích sự khác biệt giữa các thuật ngữ: "tri thức bản địa" (gắn với các tộc người thiểu số sinh sống hòa mình với tự nhiên), "tri thức địa phương" (hình thành bởi cộng đồng gắn với điều kiện địa lý cụ thể), "tri thức gia truyền" (lưu giữ nội bộ theo quan hệ huyết thống) và "tri thức cổ truyền" (xây dựng qua thời gian dài trong cộng đồng). Khóa luận ghi nhận định nghĩa của WIPO (1998-1999) mở rộng phạm vi TTTT bao gồm các sản phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, sáng chế, phát minh, kiểu dáng, nhãn hiệu, thông tin bí mật bắt nguồn từ truyền thống.

Khóa luận xác định 4 đặc điểm cốt lõi của TTTT:

1. Được tạo ra, gìn giữ và lưu truyền trong môi trường truyền thống (chủ yếu qua phương thức truyền miệng, thực hành và trí nhớ).
2. Đại diện cho văn hóa, phong tục, tập quán và kinh nghiệm của cộng đồng bản địa/địa phương.
3. Được sáng tạo bởi tập thể thông qua đóng góp của cả cộng đồng, khó xác định một tác giả đơn nhất.
4. Mang tính liên kết cộng đồng, thường được phổ biến công khai trong nội bộ cộng đồng nhưng cần cơ chế ngăn ngừa việc bên ngoài chiếm đoạt trái phép.

Về vai trò, văn bản dẫn số liệu từ tổ chức The Crucible II Group khẳng định: hơn 3/4 dân số thế giới dựa vào y học bản địa và thuốc cổ truyền; hơn 1/2 đơn thuốc được kê có nguồn gốc từ thực vật hoặc dẫn xuất hoạt chất tự nhiên; 85% - 90% nhu cầu cơ bản của người nghèo trên thế giới được đáp ứng từ các sản phẩm sinh học; và 40% nền kinh tế thế giới dựa vào sản phẩm và quy trình sinh học liên quan đến đa dạng sinh học và TTTT.

Chương này phân loại TTTT thành 3 nhóm chủ yếu:

• Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian (VHNTDG): Gồm 4 hình thức thể hiện (ngôn từ, âm nhạc, hành động, vật thể).
• Tri thức y học cổ truyền: Bài thuốc dân gian, phương pháp chẩn trị truyền thống.
• Tri thức truyền thống liên quan đến nguồn gen: Các kỹ thuật, thói quen sử dụng nguồn gen thực vật, động vật, vi sinh vật.

Đồng thời, tác giả chỉ ra tính hai mặt của việc bảo hộ độc quyền: nếu áp dụng cơ chế bảo hộ SHTT truyền thống một cách cứng nhắc có thể dẫn tới việc cá nhân hóa tài sản cộng đồng, phá vỡ tính thiêng liêng và cản trở sự lưu truyền tự nhiên của TTTT.

Chương II: Pháp luật quốc tế và pháp luật một số quốc gia trên thế giới về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống

Chương II phân tích khuôn khổ pháp lý quốc tế và kinh nghiệm lập pháp của ba quốc gia điển hình:

+------------------+-----------------------------------------------+----------------------------------------------------+
| Quốc gia/Tổ chức | Văn bản / Thiết chế chủ yếu                   | Đặc trưng mô hình bảo hộ                           |
+------------------+-----------------------------------------------+----------------------------------------------------+
| WIPO / IGC       | Quy định mẫu 1982; Đàm phán IGC (Phiên 19, 44)| Thúc đẩy hệ thống đặc thù (sui generis);           |
|                  |                                               | xác định điều kiện, phạm vi bảo hộ TTTT.           |
+------------------+-----------------------------------------------+----------------------------------------------------+
| WTO / TRIPS      | Hiệp định TRIPS (Đàm phán Vòng Doha)          | Chưa có quy định riêng; đàm phán bế tắc            |
|                  |                                               | về nghĩa vụ bắt buộc bộc lộ nguồn gốc.             |
+------------------+-----------------------------------------------+----------------------------------------------------+
| CPTPP            | Điều 18.16 Hiệp định CPTPP                    | Hợp tác bảo hộ TTTT gắn với nguồn gen;             |
|                  |                                               | phát triển cơ sở dữ liệu tra cứu đơn sáng chế.     |
+------------------+-----------------------------------------------+----------------------------------------------------+
| Peru             | Luật số 27811 (2002); Luật số 29316 (2008)   | Bảo hộ "tri thức tập thể" qua 3 hình thức đăng ký; |
|                  |                                               | bắt buộc có thỏa thuận tiếp cận và chia sẻ         |
|                  |                                               | lợi ích (ABS), chế tài phạt tới 150 đơn vị thuế.   |
+------------------+-----------------------------------------------+----------------------------------------------------+
| Ấn Độ            | Đạo luật Sáng chế (1970/2005);                | Loại trừ TTTT khỏi đối tượng cấp patent (Điều 3);  |
|                  | Thư viện số TKDL                              | thiết lập TKDL với 34 triệu trang dữ liệu, liên kết|
|                  |                                               | 13 cơ quan sáng chế quốc tế, hủy >230 đơn vi phạm. |
+------------------+-----------------------------------------------+----------------------------------------------------+
| Trung Quốc       | Luật Sáng chế 1993; Quy định bài thuốc 1992;  | Cơ chế bảo hộ kép: cấp patent thông thường và      |
|                  | Luật Y học cổ truyền 2016                    | chứng nhận bí mật bài thuốc (thời hạn 7-30 năm).   |
+------------------+-----------------------------------------------+----------------------------------------------------+

• Kinh nghiệm Peru: Luật số 27811 thừa nhận "tri thức tập thể" thuộc về cộng đồng bản địa, không thuộc sở hữu cá nhân và không thể chuyển nhượng toàn bộ. Thiết lập 3 cơ chế đăng ký (công khai tại cơ quan quốc gia, bảo mật thông tin, và đăng ký địa phương). Mọi hành vi tiếp cận TTTT vì mục đích thương mại bắt buộc phải có sự chấp thuận trước (PIC) và hợp đồng li-xăng chia sẻ lợi ích đăng ký tại INDECOPI.
• Kinh nghiệm Ấn Độ: Đạo luật Sáng chế năm 1970 (sửa đổi 2002, 2005) quy định các chất hoặc quy trình chỉ đơn thuần là tổng hợp hoặc sao chép TTTT sẽ không được cấp bằng sáng chế. Điểm sáng lớn nhất là việc xây dựng Thư viện số Tri thức truyền thống (TKDL) lưu trữ hơn 2.260.000 công thức bài thuốc y học cổ truyền. Thông qua thỏa thuận cấp quyền truy cập cơ sở dữ liệu cho 13 văn phòng sáng chế quốc tế (gồm USPTO, EPO, JPO...), Ấn Độ đã ngăn chặn và hủy bỏ thành công hơn 230 đơn đăng ký sáng chế có hành vi chiếm đoạt TTTT mà không phát sinh chi phí tố tụng quốc tế kéo dài.
• Kinh nghiệm Trung Quốc: Thực hiện cơ chế bảo hộ độc lập kết hợp giữa Luật Sáng chế và Quy định năm 1992 về bảo hộ các bài thuốc cổ truyền. Doanh nghiệp sản xuất thuốc cổ truyền đạt tiêu chuẩn chất lượng được cấp giấy chứng nhận bảo hộ độc quyền dạng bí mật với thời hạn 7 năm hoặc 30 năm (có thể gia hạn). Luật Y học cổ truyền năm 2016 quy định bài thuốc cổ truyền quan trọng được coi là bí mật quốc gia.

Chương III: Thực trạng pháp luật, thực tiễn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống tại Việt Nam và một số kiến nghị

Chương III đánh giá toàn diện hệ thống pháp luật Việt Nam:

• Về tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian: Được bảo hộ quyền tác giả theo điểm l khoản 1 Điều 14 và Điều 23 Luật SHTT. Tác phẩm VHNTDG có 3 đặc điểm: tính tập thể, tính truyền miệng và tính dị bản. Dù luật đã quy định bảo hộ quyền nhân thân và quyền tài sản, việc xác định chủ thể thực sự được hưởng quyền tài sản và phân phối tiền nhuận bút, thù lao khi người khác khai thác tác phẩm VHNTDG vẫn còn nhiều lúng túng.
• Về tri thức y học cổ truyền và nguồn gen: Luật SHTT hiện hành chưa có chương riêng bảo hộ TTTT y học cổ truyền. Các bài thuốc gia truyền chủ yếu được bảo hộ dưới dạng sáng chế (khó đáp ứng tiêu chuẩn về trình độ sáng tạo và tính mới do đã phổ biến lâu đời) hoặc bảo hộ dưới dạng bí mật kinh doanh (dễ mất quyền nếu bị rò rỉ). Bước tiến mới nhất được ghi nhận tại khoản 4 Điều 14 Thông tư 23/2023/TT-BKHCN, quy định người nộp đơn sáng chế phải nộp tài liệu thuyết minh về nguồn gốc của nguồn gen hoặc TTTT nếu sáng chế được tạo ra dựa trên việc tiếp cận nguồn gen hoặc TTTT đó.
• Thực tiễn bảo hộ tại Việt Nam: Tình trạng thương mại hóa các bài thuốc cổ truyền, di sản văn hóa phi vật thể mà không xin phép hoặc không chia sẻ lợi ích với cộng đồng bản địa vẫn diễn ra phổ biến. Việc lập hồ sơ tư liệu hóa, số hóa TTTT còn rời rạc, thiếu một trung tâm dữ liệu tra cứu tập trung phục vụ thẩm định sáng chế.

Kết quả nghiên cứu và đề xuất

Khóa luận đưa ra hệ thống các giải pháp đồng bộ gồm hai nhóm:

1. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật

• Bổ sung và chuẩn hóa khái niệm TTTT trong Luật SHTT: Cần đưa ra định nghĩa pháp lý chính thức về TTTT, mở rộng phạm vi điều chỉnh không chỉ dừng lại ở tác phẩm VHNTDG mà bao gồm cả tri thức y học cổ truyền và tri thức nông nghiệp gắn với nguồn gen.
• Xây dựng cơ chế bảo hộ đặc thù (sui generis): Thiết lập quy chế bảo hộ riêng cho TTTT với các tiêu chuẩn xác lập quyền linh hoạt, không đòi hỏi tính mới tuyệt đối như hệ thống sáng chế truyền thống; trao quyền quản lý và hưởng dụng TTTT cho tổ chức đại diện cộng đồng bản địa.
• Hoàn thiện quy định về nghĩa vụ bộc lộ nguồn gốc và cơ chế tiếp cận, chia sẻ lợi ích (ABS): Luật hóa quy định bắt buộc người nộp đơn đăng ký quyền SHCN (đặc biệt là sáng chế) phải kê khai nguồn gốc TTTT/nguồn gen sử dụng và cung cấp bằng chứng về sự chấp thuận trước trên cơ sở được thông báo (PIC) cùng thỏa thuận chia sẻ lợi ích công bằng với cộng đồng nắm giữ TTTT.
• Quy định rõ ràng quyền sở hữu và cơ chế hưởng thù lao đối với tác phẩm VHNTDG: Xác định rõ cộng đồng địa phương là chủ thể quyền tác giả tập thể; ban hành cơ chế phân phối tiền bản quyền thu được từ việc sử dụng thương mại tác phẩm VHNTDG vào quỹ phát triển văn hóa cộng đồng.

2. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi

• Xây dựng Thư viện số / Cơ sở dữ liệu quốc gia về TTTT: Học tập mô hình TKDL của Ấn Độ để số hóa, tư liệu hóa các bài thuốc cổ truyền, giống cây trồng, kỹ thuật canh tác bản địa và các hình thức VHNTDG. Cơ sở dữ liệu này đóng vai trò là "tình trạng kỹ thuật đã biết" (prior art) để các cơ quan thẩm định sáng chế tra cứu, ngăn chặn việc cấp văn bằng bảo hộ bất hợp pháp cho các đối tượng TTTT.
• Tăng cường năng lực thẩm định đơn SHTT: Đào tạo chuyên sâu cho thẩm định viên về tra cứu TTTT và nguồn gen liên quan trong quy trình cấp bằng độc quyền sáng chế.
• Đẩy mạnh giáo dục, nâng cao nhận thức cộng đồng: Hướng dẫn các cộng đồng bản địa kỹ năng đăng ký xác lập quyền, quản lý TTTT và đàm phán hợp đồng chuyển giao/li-xăng với các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp dược phẩm.
• Mở rộng hợp tác quốc tế: Ký kết các thỏa thuận song phương và đa phương về liên thông, chia sẻ cơ sở dữ liệu TTTT với các cơ quan sáng chế quốc tế nhằm bảo vệ TTTT của Việt Nam ở nước ngoài.

Khóa luận đã đóng góp một công trình nghiên cứu toàn diện dưới góc độ luật học, tổng hợp và so sánh có hệ thống các mô hình bảo hộ TTTT trên thế giới (Peru, Ấn Độ, Trung Quốc), đồng thời cập nhật các điểm mới trong văn bản pháp luật Việt Nam (như Luật SHTT sửa đổi 2022 và Thông tư 23/2023/TT-BKHCN) để đưa ra các kiến nghị lập pháp có tính khả thi.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế của nghiên cứu: Do tính chất phức tạp và đa ngành của TTTT, khóa luận chủ yếu tập trung nghiên cứu dưới góc độ quy phạm pháp luật SHTT và luật học so sánh; chưa thể tiến hành khảo sát định lượng sâu về giá trị kinh tế thực tế của toàn bộ các nguồn TTTT tại từng địa phương hoặc vùng đồng bào dân tộc thiểu số cụ thể ở Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu xây dựng dự thảo quy chế cụ thể về cơ chế hoạt động của Quỹ chia sẻ lợi ích TTTT tại các địa phương; nghiên cứu chi tiết kỹ thuật xây dựng và quản trị Thư viện số TTTT Việt Nam tương thích với chuẩn dữ liệu của WIPO; nghiên cứu chuyên sâu về các vụ việc tranh chấp cụ thể liên quan đến chiếm đoạt tri thức y học cổ truyền Việt Nam trên trường quốc tế.

Giá trị tham khảo

Công trình nghiên cứu có giá trị tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Dân sự, Luật Quốc tế: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật có cấu trúc hoàn chỉnh về lý luận TTTT, các văn kiện quốc tế (WIPO, TRIPS, CPTPP) và các điều luật so sánh cụ thể của Peru, Ấn Độ, Trung Quốc.
• Cán bộ nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách tại Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Y tế: Cung cấp các luận cứ khoa học và kinh nghiệm thực tiễn (như mô hình thư viện số TKDL Ấn Độ và cơ chế cấp phép INDECOPI của Peru) phục vụ trực tiếp cho việc xây dựng cơ chế bảo hộ đặc thù (sui generis) và hoàn thiện văn bản dưới luật tại Việt Nam.
• Các doanh nghiệp dược phẩm, làng nghề truyền thống và tổ chức đại diện cộng đồng: Giúp nhận diện rủi ro pháp lý trong việc khai thác thương mại TTTT và phương thức bảo hộ tài sản trí tuệ truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận phân biệt tri thức bản địa, tri thức địa phương và tri thức gia truyền như thế nào?
Theo Chương I của khóa luận, tri thức bản địa gắn liền với các tộc người thiểu số sinh sống hòa mình với thiên nhiên; tri thức địa phương được hình thành bởi cộng đồng dân cư gắn với yếu tố văn hóa và vị trí địa lý đặc thù của nơi sinh sống; còn tri thức gia truyền có nguồn gốc từ một gia tộc theo quan hệ huyết thống, mang tính bảo mật cao và không phổ biến công khai ra bên ngoài cộng đồng.

2. Hệ thống Thư viện số Tri thức truyền thống (TKDL) của Ấn Độ hoạt động ra sao và đạt kết quả cụ thể nào?
Ấn Độ xây dựng TKDL dưới dạng thư viện kỹ thuật số lưu trữ hơn 34 triệu trang thông tin với 2.260.000 công thức bài thuốc cổ truyền. Về mặt pháp lý, thông tin trong TKDL được xác định là tài sản cộng đồng thuộc tình trạng kỹ thuật đã biết. Thông qua việc cấp quyền truy cập cho 13 cơ quan sáng chế quốc tế (gồm EPO, USPTO, JPO...), Ấn Độ đã giúp từ chối, hủy bỏ hoặc sửa đổi hơn 230 đơn đăng ký sáng chế có dấu hiệu chiếm đoạt TTTT mà không tốn chi phí kiện tụng.

3. Pháp luật Peru quy định cơ chế bảo hộ "tri thức tập thể" như thế nào?
Luật số 27811 của Peru ghi nhận quyền đối với TTTT thuộc về toàn thể cộng đồng người bản địa (không phải sở hữu cá nhân và không được chuyển nhượng quyền sở hữu). Việc tiếp cận TTTT vì mục đích thương mại phải thông qua sự chấp thuận trước (PIC) và ký hợp đồng li-xăng chia sẻ lợi ích đăng ký tại INDECOPI. Pháp luật Peru thiết lập 3 hình thức đăng ký: công khai, bảo mật và địa phương; với mức xử phạt hành chính tối đa lên tới 150 đơn vị thuế đối với hành vi xâm phạm.

4. Quy định mới nhất của pháp luật Việt Nam về nghĩa vụ thuyết minh nguồn gốc TTTT khi nộp đơn sáng chế được thể hiện ở văn bản nào?
Quy định này được thể hiện tại khoản 4 Điều 14 Thông tư số 23/2023/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ, theo đó người nộp đơn đăng ký sáng chế có nghĩa vụ gửi kèm tài liệu thuyết minh về nguồn gốc của nguồn gen hoặc TTTT mà tác giả sáng chế hoặc người nộp đơn đã tiếp cận để tạo ra sáng chế đó.

5. Vì sao cơ chế bảo hộ sáng chế truyền thống gặp khó khăn khi áp dụng cho bài thuốc y học cổ truyền?
Vì các bài thuốc cổ truyền đã được lưu truyền và sử dụng qua nhiều thế hệ trong dân gian, do đó thường không đáp ứng được điều kiện về "tính mới" (novelty) và "trình độ sáng tạo" (inventive step) theo quy định chuẩn của luật sáng chế. Ngoài ra, tính chất sở hữu tập thể, vô danh của TTTT mâu thuẫn với bản chất xác lập quyền độc quyền cá nhân/tổ chức của văn bằng bảo hộ sáng chế.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Diễm Quỳnh đã làm sáng tỏ các vấn đề lý luận nền tảng về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thức truyền thống trong kỷ nguyên toàn cầu hóa. Thông qua việc phân tích chuyên sâu các mô hình lập pháp quốc tế và kinh nghiệm thực tiễn điển hình từ Peru, Ấn Độ và Trung Quốc, công trình đã chỉ rõ những khoảng trống pháp lý của Việt Nam trong việc bảo hộ tri thức y học cổ truyền và nguồn gen. Hệ thống giải pháp đề xuất — nổi bật là việc xây dựng cơ chế bảo hộ đặc thù (sui generis) kết hợp thiết lập Cơ sở dữ liệu số TTTT quốc gia — có giá trị khoa học và thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho quá trình hoàn thiện pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam thời kỳ hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Mt 56 vin để lý luận vé bio hộ quyền sở hữu tue đố với tỉ thie truyền thông (Chueng Il: Pháp it quốc ổ và pháp luật một số quốc gia trên thể giới về bio hồ quyền sở hữu tri tub đôi với trì thúc truyền thông, Chương HI: Thực trang pháp uất, thực tiZn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với tri thúc truyền thẳng tạ Việt Nam và một số kiễn nghỉ CHƯƠNGI MOT SỐ VAN DE LÝ LUẬN VỀ BẢO HO QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUE DOI VỚI TRI THỨC TRUYỀN THONG LA. KháiguátchưngvỀ tri thc truyền thing LLL. Ehêt viện về mi thức myén théng Khai niêm TTT xuất hiện độc lip trong nhiễu hoàn cảnh ma nợ xác ding ci các hệ thông TTT được công nhân! Những thuật ngữ được sử dụng gắn với TTTT. cũng xuất hiện và có các đặc trưng riêng biệt Ngoài thuật ngỡ TTTT, một sổ thuật ngữ khác dang được cử dụng nhiều trong các nghiên cứu khoe học như “ý thức bn 4a, ‘tm thức đa phương” hoặc “mì thức cễ muyễn”, “tí thức gia muyễn”.

VỀ tổng thi, các thuật ngữ do đâu có mr toơng đồng về những nổi dụng cơ bản, với Ÿ "nghĩa ding chi các tử thức đã có tử lâu đời và được truyền từ thế hệ này sang thé hộ khác Tuy nhiên giữa các t thức vẫn có nự khác nhau ở chỗ thể sáng tạo, yêu tổ sâu thành, yêutổ ảnh hing dn sự duy ti và phát iẫn nhờ vị dey, liên ty hiên cũa nơi ảnh sing, “Thuật ngữ “mí thức bón địa” nhắc đến chỗ thể sáng tạo tithe là những tộc gud it người sinh sống hòa mình với thiên nhiên “Hom sỉ hết, họ thêu hiểu những t nguyên mã hiên nhiên mang lẻ cho ho, các trì thức riêng biệt, độc đáo cing được ho kha thác từ thiên nhiên Khác với “mí thie bản dia "tn thie đaphương” được Hình thành, sing to béi một công đồng dân ow gắn tiễn với yêu tổ vin hỏa vi tỉ đa ly, đều kiện hy nhiên nơi ho sinh sống _ mà nơi khác không có được Thuật ngữ. “tí thức gia magn” dé chỉ tì thie có nguén gic từ một gia tộc có quan hệ huyết thông, được hưu giữ một cách cẵ thân, bão mat. Do vậy mắc đủ có tính chất tập th trong sáng tao nhưng “bí thúc gia rryển” thường không công khai, Thuật ngữ “bí thúc số tmyén là những tr thúc liên quan đến những giá tri vin hỏa, nghệ thuật, y học dân gian và nhiễo lĩnh vực khác được xây đụng qua thoi gian thường được chấp nhận và duy ti bit công đồng Sic “Gẵn nang SETT: Chih sách pháp hi và ip ong” Bl dic cain sich “WIPO iufecneử Property Handbook: Poy, La cvs Ue” ca TẾ đc SETT Thì Gia (WIPO) do Dục SHTT pat hk (meng I~ Cá tbh va bio ộSHTT 56 214 Thị Bigh Ty had da, Phu Man Hhyền tory đồ tủy NgyỄn Minh Chin, Ngan Qui ‘Aud, Nguyễn Trang Kiên (2022), Dé tài Nun ca Kon hoc cap tường “Ba Độ quấn SHTT AA vt TTT ‘ex Bật N rong bố cai hội nhập ude 19. 1n Cho đốn nay, thuật ngỡ TTT (Traditional Knowledge) vẫn chưa được dinh "nghĩa một cách thẳng nhất Khéi niêm TTTT được TỔ chức Sở hữu trí h Liên Hợp quốc (WIPO) chính thúc đơn vào nghiên cứu từnăm 1978, vàkhú niêm này ban đều chi giới hạnở mốt low TTTT là “ade nh thức thể hiện vốn hóa dân gian”.

Tiếp đà, một Ảnh nghĩa được công nhận vi các đối tương của TTT chỉ dành cho “các biển rộn nghệ thuật myễn thông dân gin đã zoe đưa ra trong “Quy định mẫu cho luật qguốc ga v bão hộ các tác phim din gian chẳng lạ việc kh thác trái phép va những Thành động thương mi khác" (hông qua vào năm 1982 dui nybảo trợ cia WIPO và TỔ chức Giáo due, Khoa học va Vin hóa ci Liên hiệp quốc (UNESCO) Điễu2 côn Các quy định mẫu nói tiên đnh ngiĩa “các hind thức thể hiện văn ha dân gian” là “ác ác phẫm cha nhữngyễu tổ đặc rừng cũa d sônnghệ thuật muyén thồng được mốt công đẳng hoặc các ed nhân phát mẫn và gin gi phân ảnh những ns câu về ghê thuật truy thống của công đồng này”. Theo định ngiĩa chữ cô “ah sản nghệ thuật” mới được bao hàm trong thuật ngữ “các bid tận nghề Huật muyễn thông; itu này có ngữ là cùng với một số đối tượng khác, tín ngưỡng truyền thống, các quan diém khoa học (ví du học thuyết về nguẫn gốc vũ tra truyền thống) hoặc chỉ don thuận là nhống phong tục truyện thống không thuộc những hình thie nghệ thuật truyền thống có thi có, sẽ không năm trong phạm vi “nóc biểu hin nghệ thu myễn thẳng din gian" Mặt khác “<i sản nghệ thất” được tiẫu theo nghĩa tông nhất cin Shut ngữ vã bạ hàm bit một ấn bnyễn hông náo coy ng và mặt tiêm nữ Những tác phẩm fing lời, tác phẩm âm nhạc, các tác qua dfn xuất và các ắc phim Hữu hình tất cả đều có thé bao gam những yêu tổ đặc trưng của di sản nghệ thuật truyền thống và có diy đã đều kiện được coi là những biễu hiện nghệ thuật truyền thẳng din gia được bảo hộ Tuy nhiên, cách hiểu này còn khá hep và chữa toàn điệnŠ KE từ hi Quy dinh Mẫo được đơa ra năm 1982, các vẫn bán pháp luật quốc ti ở nhõng tính vục khác ngày cảng sử đụng nhiều những thuật ngữ như “TTT, sáng tao và kh nghiém thực tin” hoặc "kiẫn thức bản đa, văn hóa tuyển hồng và "vang SHITE: Chin sch pháp út và ip dong” Bồn it củ sich “WIPO elect Property Habook: Poy, Lane cin The” ca TS đc SETT Thị Gia (WIPO) do Cue SHTTphíthành_ (me tive bảo ộ SHTT, 58. I~ Cáng “Dida Căng ước vì & dng ch học xăm 1992 u kh nghiện thực tn” Š Những thuật ngữ này ding để để cập tới những đối tương ao gầm ma không chi giới hạn ð những đối tượng được bao hàm ở “de hồ thức thd hận văn hóa dân giai“ nhự được nêu trong Quy Ảnh mẫu của WIPO Ê ĐỂ thing nhất về cách dùng thuật ng trong Báo cáo của các cuốc khảo rất v SHTT và TTTT (1998 - 1999), đưới góc độ SHTT, WIPO đã mở rông thuật ngữ “TTTT là các sản phim văn học, nghệ thuật hoặc hoa học dea tiên huyền thẳng sarbiễu điễn: các sáng chỗ; các phát minh khoa học; các liễu đăng: các nhấn hậu: ên và bid tương: các thông tn bí mất; vàtắtcả các hoạt đồng bí tê trong các nh: vip công nghiệp, khoa học, vẫn học hoặc nghệ thuật”. Cum từ “âm tiên tuyển thẳng“ được hễu là "các hệ thống m thức, các sng tao, ng kiến và các nh thức thể hiên văn hóa được hint trig từ thể hệ này sang thể hệ khúc, thường the về a sinh sống được phát rin thường xuyên để tích ngÌủ vớt mai trường biển đổi Theo khái niệm này, thuật ngữ "TTTT" đã được mở rồng trong đó đặc iệt bao gầm fo thúc khoa hoc gin liễn với mối truờng tr nhiên giỏp con người tin tei và phát triễn Chẳng bạn nh trị thức về y học cổ truyền, t thức vé không gian liền trúc, kế" thuật canh tác ndngnghiép, đến chất học, sinh thai học, kỹ thuật bin của ngự dân Ngoài khá niệm của WIPO, mốt số nước trên thể gói cing có các quy định niông vé nh nghĩa TTT.

Tai Điều 7D Đạo luật sổ 2186-16 ngày 23/08/2001 của Brel định ngiĩa “TTTT bết hop (Associated Tradition Knowledge) là những thông tin hoặc nh nghiêm thực Hn cia cá nhân hoặc tập thể thude một công đồng bản .4a hoặc ñaphương có giảm thục tẾn hoặc tiễn tàng và gẵn rỗnvới tài sân ngiẫn gen”, Panama quy Ảnh khá niêm TTT trong Luật số 20 theo hình thúc Hết kê các lost hình và hình thức thể hiện cũa TTT. Khác với hai quốc ga tên, Pera lei sử dang thuật ngữ rí thức tập thể” Collective Knowledge) tụ Điều 14) Luật 9527811 thay cho thuật ngữ “TTTT". Theo đó, "tí thức tập thi là các tr thức được tích I, ioe myn tc thi hệ này sang thể hệ khe, được những nhôm người và công đồng bản địa phát miễn liền quan đẫn các tinh chất việc sit cong và đặc tình cũa da dạng sinh hoe ˆ Đụtháo Thyệnbổ cia Lò hộp quic gyền cia người bin dia(UNDEIP nim 1885 Li Thị Bich Thy dh nhện dé ti, Pham Mnh yen dary đề i, Nguyễn Minh Chu, Nggẫn Quỳnh. ‘Aad, NguyễnTrang Kiên (2022), Dé tài Nghễn cứu Kon học cap tường “Bao hộ quên SHTT a vet TTT tex Pigeon pong boca hk np quốc RỂ l3 2 ‘Tai Việt Nem, hệ thống pháp luật SHTT hiện hành chưa có định ngiữa chính thúc vi TTT.

Khả niệm TTTT mới chi được hiểu giới hạn nh wee văn hóa nghề thuật din gian (VHNTDG) thông qua quy ảnh tei Điều 23 Luật SHTT “Tác phim VHNTDG là sáng to tập thé tên nén từng tpn thẳng cũa mét him hoặc các cá nn nhằm phản ánh khát vong cũa công đẳng lân tương xứng đặc điễm văn ba và xã hội cia họ, các td chuẩn và các giả tr được hai myễn bằng cách mổ "hỏng hoặc bằng cách khác ” Cách quy ảnh này đã gây ra nhiều cách hiểu khác nhau về TTTT. Quan điểm thứ nhất cho ring TTTT chỉ có thé là giã: pháp kỹ thuật, không bao gầm VHNTDG. Trong ki đó, quan điễm khác lạ cho ring Điều 23 chi là một quy pham định ngiĩa về một khía cạnh của TTTT.” Gan đây nhất, TTTT được đã cập tạ Khoản 4, Điều 14 của Thông tư23/2023/TT-BKHCN. Theo đó, người nếp dom sẽ hấi gi kim tá iệu thuyết minh vi nguôn gốc của nguẫn gen hoặc của TTTT “mà tic giá sing chế hoặc người nộp đơn đã tiếp cận du tra nguồn gen hoặc TTT.

a hg?” Tác gã khóa luận đồng tinh với nh ghia nay và đấy là ch tong để tử này, 112. Đặc đễm của tr thức truyền thống Thứ nhất, TTTT là trí thắc được tạo ra, gin git và ben tryẫu trong môi trường tryin théug. Nói cách khác TTTT được kinh thành một cách dom giản rên cơ sở quan st và ti nghit tre Hp rong quá tình lao động và sáng to. dạ trong inh vực canh tác nông nghiệp, người Mông chủ yêu sống ở vùng mii cao, hiểm tỏ, điều lên ty nhiên khắc nghiệt nên rong qué tình canh tác, họ cũng có nhiều cách làm đặc trơng hing thin uông bậc thang cũa người Mông tạo ra cũng di để thấy trình độ và sự khéo léo, tài giỏi của họ trong việc làm nông nghiệp ŸTrong suốt Châu Quốc An(2017) “Nhân điện TTTT và vai trò của tươngmại hóa công bằng TTTT trong tiển trình hột "nhập và phát triển”, Tạp chi Phát trin khoa học vi Công Nghỉ, tập 20,sô Q3.