Luận Văn Thạc Sĩ Về Bảo Vệ Môi Trường Trong Quy Hoạch Kinh Tế - Xã Hội Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích vnu ls những vấn đề pháp lý về bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế xã hội ở việt nam hiện nay, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Nguyễn Đình Đức
• Người hướng dẫn: TS. Quang Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Những vấn đề pháp lý về bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội ở nước ta hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. NHẬN THỨC CHUNG VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1.1. Bảo vệ môi trường và hiện trạng môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay
• 1.1.2. Bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội
• 1.2. QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ VẤN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
• 1.3. Những vấn đề pháp lý về bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH KINH TẾ XÃ HỘI - MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ ĐÁNH GIÁ MÔI TRƯỜNG CHIẾN LƯỢC VÀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI
• 2.2. BAN HÀNH VÀ ÁP DỤNG HỆ THỐNG QUY CHUẨN VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI
• 2.3. QUY HOẠCH QUẢN LÝ CHẤT THẢI ĐỂ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG KINH TẾ - XÃ HỘI
• 2.4. BẢO VỆ CÁC THÀNH TỐ CỦA MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. QUAN ĐIỂM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.2. CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI
• 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐÁP ỨNG YÊU CẦU BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG GIAI ĐOẠN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ (KTQT)
• 3.4. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ CỤ THỂ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Vệ Môi Trường Trong Quy Hoạch Kinh Tế Xã Hội Ở Việt Nam

Bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề sống còn của nhân loại, đặc biệt trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên thiên nhiên và biến đổi khí hậu. Việc tích hợp bảo vệ môi trường vào quy hoạch kinh tế - xã hội không chỉ là trách nhiệm mà còn là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Nhận Thức Chung Về Bảo Vệ Môi Trường Trong Quy Hoạch Kinh Tế Xã Hội

Nhận thức về bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội đã được nâng cao trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện các chính sách bảo vệ môi trường, dẫn đến tình trạng ô nhiễm và suy thoái nghiêm trọng.

1.2. Tình Hình Môi Trường Ở Việt Nam Hiện Nay

Môi trường Việt Nam đang bị đe dọa bởi nhiều yếu tố như phát triển công nghiệp, đô thị hóa và biến đổi khí hậu. Các nguồn tài nguyên thiên nhiên đang bị khai thác quá mức, dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Bảo Vệ Môi Trường Ở Việt Nam

Việc bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội ở Việt Nam đang gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề như ô nhiễm không khí, nước và đất đai đang ngày càng trở nên nghiêm trọng. Cần có những biện pháp cụ thể để giải quyết các vấn đề này.

2.1. Ô Nhiễm Không Khí Và Nguồn Nước

Ô nhiễm không khí và nguồn nước là hai vấn đề lớn nhất mà Việt Nam đang phải đối mặt. Các khu công nghiệp, đô thị hóa và gia tăng dân số đã làm gia tăng mức độ ô nhiễm, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

2.2. Suy Thoái Tài Nguyên Thiên Nhiên

Suy thoái tài nguyên thiên nhiên đang diễn ra nhanh chóng do khai thác quá mức và quản lý kém. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn đến sự phát triển bền vững của đất nước.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Môi Trường Trong Quy Hoạch Kinh Tế Xã Hội

Để bảo vệ môi trường hiệu quả trong quy hoạch kinh tế - xã hội, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc xây dựng các chính sách và quy định pháp luật chặt chẽ là rất cần thiết.

3.1. Chính Sách Bảo Vệ Môi Trường

Chính sách bảo vệ môi trường cần được xây dựng dựa trên nguyên tắc phát triển bền vững, kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Cần có các quy định rõ ràng về trách nhiệm của các bên liên quan.

3.2. Các Biện Pháp Quản Lý Môi Trường

Các biện pháp quản lý môi trường cần được thực hiện đồng bộ, bao gồm đánh giá tác động môi trường, kiểm soát ô nhiễm và bảo tồn đa dạng sinh học. Cần có sự tham gia của cộng đồng trong việc giám sát và thực hiện các biện pháp này.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Bảo Vệ Môi Trường

Nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện và hoàn thiện các chính sách để đạt được hiệu quả cao hơn.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Bảo Vệ Môi Trường

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tích hợp bảo vệ môi trường vào quy hoạch kinh tế - xã hội giúp giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả thực tế.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường

Việc áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường trong quy hoạch đã giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng và các doanh nghiệp về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường trong phát triển kinh tế.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Bảo Vệ Môi Trường Trong Quy Hoạch Kinh Tế Xã Hội

Bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

5.1. Tương Lai Của Bảo Vệ Môi Trường

Tương lai của bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội phụ thuộc vào sự thay đổi trong nhận thức và hành động của toàn xã hội. Cần có những chính sách mạnh mẽ hơn để bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần đề xuất các giải pháp cải thiện chính sách bảo vệ môi trường, bao gồm việc tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa, Việt Nam đã phê duyệt 34 dự án quy hoạch phát triển ngành, 56 dự án quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp tỉnh và 12 dự án quy hoạch vùng kinh tế trọng điểm cùng kinh tế biển. Tuy nhiên, sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng đã tạo áp lực nặng nề lên hệ sinh thái tự nhiên, khiến chi phí khắc phục ô nhiễm môi trường ước tính chiếm từ 1,5% đến 3% GDP hàng năm. Thực trạng suy thoái đất, cạn kiệt tài nguyên nước và ô nhiễm không khí tại các khu công nghiệp tập trung đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động quy hoạch.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế ngắn hạn và yêu cầu bảo vệ môi trường bền vững trong các đồ án quy hoạch tổng thể. Mục tiêu cụ thể là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật môi trường tại Việt Nam từ khi ban hành Luật Bảo vệ môi trường năm 1993 đến Luật Bảo vệ môi trường năm 2005, qua đó chỉ ra các khoảng trống pháp lý và đề xuất định hướng hoàn thiện khung thể chế đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các khía cạnh pháp lý của công tác bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội trên quy mô toàn quốc, tập trung vào hai công cụ quản lý then chốt: Đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) và Đánh giá tác động môi trường (ĐTM). Luận văn mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu pháp lý giá trị nhằm nâng tỷ lệ tích hợp bảo vệ môi trường vào quy hoạch đạt 100%, góp phần ngăn chặn các thảm họa môi trường và bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành của người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên sự kết hợp của hai nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết phát triển bền vững (Sustainable Development) và Lý thuyết điều chỉnh pháp luật môi trường. Theo Báo cáo Brundtland năm 1987 của Hội đồng Thế giới về Môi trường và Phát triển (WCED) và Tuyên bố Rio năm 1992 với sự tham gia của 179 quốc gia, phát triển bền vững đòi hỏi sự cân bằng hài hòa giữa ba trụ cột: tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ tài nguyên môi trường. Mô hình nghiên cứu vận dụng 9 nguyên tắc cốt lõi về xã hội bền vững được công bố bởi Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) và Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) năm 1991.

Khung khái niệm pháp lý được làm rõ qua 4 chế định trọng tâm:

1. Khái niệm môi trường và bảo vệ môi trường theo khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005.
2. Quy hoạch bảo vệ môi trường gắn liền với quy hoạch tổng thể kinh tế - xã hội.
3. Đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) đối với chiến lược, quy hoạch, kế hoạch từ 5 năm trở lên.
4. Nguyên tắc phòng ngừa ô nhiễm tại nguồn và bảo đảm tính thống nhất trong quản lý nhà nước theo Điều 12 Hiến pháp năm 1992.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện, bao gồm 102 văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản, bảo vệ môi trường và hơn 90 báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia, báo cáo thẩm định quy hoạch ngành từ năm 1993 đến năm 2010. Dữ liệu thực tiễn được đối chiếu từ 56 đồ án quy hoạch cấp tỉnh và 34 quy hoạch phát triển ngành công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các nhóm quy hoạch thuộc các ngành có nguy cơ phát thải lớn như thủy điện, khai khoáng than, hóa chất, vật liệu xây dựng và các lưu vực sông trọng điểm.

Phương pháp phân tích pháp lý (legal doctrinal analysis), phương pháp so sánh luật học, phương pháp lịch sử và phương pháp tổng hợp hệ thống được lựa chọn làm công cụ nghiên cứu chính. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bóc tách các điểm xung đột giữa Luật Bảo vệ môi trường với các luật chuyên ngành, đồng thời theo dõi sát tiến trình phát triển của chế định ĐTM tại Việt Nam kể từ Chương trình khoa học cấp nhà nước 52D giai đoạn 1984 - 1990 đến Nghị định 29/2011/NĐ-CP.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại sự phân tách đáng kể giữa quy hoạch phát triển kinh tế và quy hoạch bảo vệ môi trường. Mặc dù đã có 34 quy hoạch ngành và 56 quy hoạch tỉnh được ban hành, nhưng tỷ lệ các quy hoạch thực hiện Đánh giá môi trường chiến lược độc lập, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn khoa học chỉ đạt khoảng 30% đến 40% trong giai đoạn trước năm 2011. Phần lớn các nội dung môi trường chỉ dừng lại ở mức lồng ghép sơ lược, thiếu các kịch bản dự báo tác động dài hạn.

Thứ hai, công tác thẩm định và giám sát thực hiện Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) còn nhiều lỗ hổng nghiêm trọng. Trong thực tế, hơn 70% các dự án kinh tế sau khi nhận phê duyệt ĐTM đã không thực hiện đầy đủ các cam kết bảo vệ môi trường trong giai đoạn xây dựng và vận hành. Sự thiếu hụt cơ chế hậu kiểm khiến việc xử lý các vi phạm xả thải không qua xử lý tại các lưu vực sông lớn trở nên bị động.

Thứ ba, quy định pháp lý về sự tham gia của cộng đồng dân cư trong quy hoạch môi trường mang tính hình thức. Mặc dù Điều 24 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 đã quy định về cam kết bảo vệ môi trường và cơ chế tham vấn, song chưa có quy định bắt buộc về việc công khai 100% dữ liệu phát thải cho các tổ chức xã hội giám sát, dẫn đến quyền tiếp cận thông tin môi trường bị hạn chế.

Thứ tư, chế tài xử phạt hành chính đối với các hành vi gây suy thoái môi trường còn quá thấp, mức phạt tối đa trong giai đoạn trước đây thường chỉ chiếm dưới 5% tổng chi phí đầu tư hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn, làm triệt tiêu động lực tự giác tuân thủ của các doanh nghiệp sản xuất.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng đối chiếu quy trình thẩm định ĐMC/ĐTM qua các thời kỳ và biểu đồ phân bổ trách nhiệm giữa Bộ Tài nguyên và Môi trường với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Nguyên nhân chính của những hạn chế nêu trên bắt nguồn từ tư duy ưu tiên tối đa hóa GDP trong thời gian dài, xem nhẹ công tác phòng ngừa từ sớm.

So sánh với các thông lệ quốc tế tại các hội nghị thượng đỉnh Rio 1992 và Johannesburg 2002, hệ thống pháp luật Việt Nam thời kỳ 2005 - 2010 còn thiếu các công cụ kinh tế mạnh mẽ như thuế bảo vệ môi trường, hạn ngạch phát thải và bảo hiểm trách nhiệm bồi thường thiệt hại môi trường. Điểm sáng nổi bật là việc Chính phủ ban hành Nghị định 140/2006/NĐ-CP và Nghị định 29/2011/NĐ-CP đã chuẩn hóa thời hạn thẩm định ĐMC tối đa 45 ngày làm việc đối với cấp Bộ và 30 ngày làm việc đối với cấp tỉnh, tạo bước chuyển biến căn bản trong quản lý nhà nước.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về Đánh giá môi trường chiến lược: Bổ sung các quy định hướng dẫn chi tiết về phương pháp lượng giá kinh tế tài nguyên trong ĐMC, đưa tỷ lệ thẩm định ĐMC độc lập đạt 100% đối với toàn bộ các quy hoạch phát triển ngành và quy hoạch vùng kinh tế trọng điểm trước năm 2015. Chủ thể thực hiện là Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

2. Thiết lập cơ chế công cụ kinh tế trong kiểm soát ô nhiễm: Áp dụng triệt để nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền" thông qua việc ban hành Luật Thuế bảo vệ môi trường, nâng mức xử phạt hành chính và yêu cầu bồi thường thiệt hại gấp 2 đến 3 lần chi phí đầu tư công nghệ xử lý môi trường trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện là Bộ Tài chính và Chính phủ.

3. Chuẩn hóa quy trình tham vấn và công khai thông tin môi trường: Ban hành quy chế bắt buộc lấy ý kiến cộng đồng dân cư chịu tác động trực tiếp trong quá trình lập ĐMC và ĐTM, xây dựng cổng dữ liệu mở quan trắc môi trường kết nối trực tiếp tại 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Chủ thể thực hiện là Ủy ban nhân dân các cấp và các tổ chức tư vấn môi trường.

4. Nâng cao năng lực bộ máy thanh tra, kiểm tra môi trường: Phân định rõ ràng trách nhiệm quản lý nhà nước giữa cơ quan trung ương và địa phương, tăng cường đầu tư trang thiết bị đo kiểm kỹ thuật cao cho 100% thanh tra viên chuyên ngành môi trường nhằm kiểm soát chặt chẽ giai đoạn hậu thẩm định ĐTM.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường tại các tỉnh, thành phố. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn để rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật về ĐMC và ĐTM trong quy hoạch kinh tế tổng thể.

2. Doanh nghiệp và chủ đầu tư dự án công nghiệp: Các tổng công ty, ban quản lý khu công nghiệp, doanh nghiệp xây dựng hạ tầng. Tài liệu hỗ trợ nhận diện các rủi ro pháp lý, chuẩn hóa quy trình lập hồ sơ cam kết bảo vệ môi trường, giúp tiết kiệm từ 10% đến 20% chi phí xử lý sự cố môi trường phát sinh.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Giảng viên và sinh viên các chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Môi trường, Quản trị Môi trường tại hơn 50 cơ sở đào tạo đại học trên cả nước. Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu về mô hình điều chỉnh pháp luật môi trường tại Việt Nam.

4. Các tổ chức phi chính phủ và mạng lưới hoạt động xã hội vì môi trường: Cung cấp cơ sở lý luận về quyền con người đối với môi trường sống, giúp các tổ chức xã hội nâng cao năng lực phản biện chính sách và giám sát cộng đồng tại các điểm nóng ô nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

Đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) khác gì so với Đánh giá tác động môi trường (ĐTM)?

ĐMC là quá trình phân tích, dự báo các tác động môi trường của các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển có thời hạn từ 5 năm trở lên ở tầm vĩ mô. Trong khi đó, ĐTM là công cụ đánh giá tác động của từng dự án đầu tư cụ thể trước khi được cấp phép xây dựng theo Điều 18 đến Điều 23 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005.

Tại sao bảo vệ môi trường phải được tích hợp ngay từ khâu lập quy hoạch kinh tế - xã hội?

Theo Điều 4 Nghị định 140/2006/NĐ-CP, việc lồng ghép bảo vệ môi trường ngay từ khi xây dựng ý tưởng quy hoạch giúp ngăn ngừa rủi ro ô nhiễm tại nguồn, tránh việc phải khắc phục sự cố môi trường tốn kém, qua đó duy trì tăng trưởng kinh tế ổn định và bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.

Thời hạn thẩm định báo cáo đánh giá môi trường chiến lược được pháp luật quy định như thế nào?

Theo quy định tại Nghị định 29/2011/NĐ-CP, thời hạn thẩm định báo cáo ĐMC chi tiết tối đa là 45 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ đối với cấp Bộ quản lý ngành, và tối đa 30 ngày làm việc đối với các báo cáo thuộc thẩm quyền phê duyệt của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Vai trò của cộng đồng dân cư trong công tác quy hoạch bảo vệ môi trường là gì?

Cộng đồng dân cư vừa là chủ thể chịu tác động trực tiếp vừa là lực lượng giám sát xã hội quan trọng. Pháp luật bảo vệ môi trường quy định cộng đồng có quyền được cung cấp thông tin, tham gia đóng góp ý kiến trong quá trình lập ĐMC/ĐTM và phát hiện, tố giác các hành vi vi phạm xả thải trái phép.

Công cụ kinh tế nào đóng vai trò đòn bẩy hiệu quả nhất trong bảo vệ môi trường hiện nay?

Thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và ký quỹ phục hồi môi trường chiếm từ 10% đến 15% tổng kinh phí dự phòng là những đòn bẩy kinh tế hiệu quả nhất, tác động trực tiếp vào lợi ích tài chính nhằm buộc chủ đầu tư chuyển đổi sang công nghệ sản xuất sạch hơn.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn thi hành pháp luật về bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội tại Việt Nam giai đoạn 1993 - 2010.
• Chỉ ra 4 bất cập cốt lõi trong quy trình lập, thẩm định và giám sát thực hiện Đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) và Đánh giá tác động môi trường (ĐTM).
• Cung cấp khung phân tích pháp lý kết hợp các công cụ kinh tế nhằm nâng cao hiệu quả quản trị tài nguyên môi trường quốc gia.
• Đề xuất lộ trình hoàn thiện thể chế đồng bộ đến năm 2020, hướng tới mục tiêu 100% các quy hoạch phát triển vùng và ngành đều được kiểm soát tác động sinh thái nghiêm ngặt.
• Kêu gọi sự chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức sang hành động của các cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và toàn thể xã hội nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. NHẬN THỨC CHUNG VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG QUY HOẠCH KINH TẾ - XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Bảo vệ môi trường và hiện trạng môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay 1.1 Bảo vệ môi trường trong quy hoạch kinh tế - xã hôi Tình hình môi trường: Trong tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nhiệm vụ bảo vệ môi trường luôn được Đảng và Nhà nứơc coi trọng. Vì vậytrong những năm qua Nhà nước không ngừng đổi mối và hoàn thiện công tác bảo vệ môi trường thông qua Luật bảo vệ môi trường năm 1993 và được nâng cao thay thế bằng Luật bảo vệ môi trường năm 2005.

Chỉ thị số 36 - CT/TW của bộ chính trị (khoá VIII) về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, công tác bảo vệ môi trường ở nước ta trong những năm qua đã có những chuyển biến tích cực. Nhận thức bảo vệ môi trường trong các cấp, các ngành, cơ quan, tổ chức và nhân dân đã được nâng lên; mức độ gia tăng ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường đã từng bước được hạn chế; công tác bảo tồn thiên nhiên và bảo vệ đa dạng sinh học. Đặc biệt công tác bảo vệ môi trường trong quy hoạch tổng thể kinh tế xã hội đã đạt được những tiến bộ rõ rệt. Tuy nhiên, môi trường nước ta vẫn tiếp tục bị xuống cấp nhanh, có nơi, có lúc đã đến mức báo động: đất đai bị xói mòn, thoái hoá; chất lượng các nguồn nước suy giảm mạnh; không khí ở nhiều đô thị, khu dân cư bị ô nhiễm nặng; khối lượng phát sinh và mức độ độc hại của chất thải ngày càng tăng; tài nguyên thiên nhiên trong nhiều trường hợp bị khai thác quá mức, không có quy hoạch; đa dạng sinh học bị đe doạ nghiêm trọng; điều kiện vệ sinh môi trường, cung cấp nước sạch ở nhiều nơi không bảo đảm.

Việc đẩy mạnh phát triển công nghiệp, dịch vụ, quá trình đô thị hoá, sự gia 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tăng dân số trong khi mật độ dân số đã quá cao, tình trạng đói nghèo chưa được khắc phục tại một số vùng nông thôn, miền núi, các thảm hoạ do thiên tai và những diễn biến xấu về khí hậu toàn cầu đang tăng, gây áp lực lớn lên tài nguyên và môi trường, đặt công tác bảo vệ môi trường trước những thách thức gay gắt. Những yếu kém, khuyết điểm trong công tác bảo vệ môi trường do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan nhưng chủ yếu là do chưa có nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của công tác bảo vệ môi trường, chưa biến nhận thức, trách nhiệm thành hành động cụ thể của từng cấp, từng ngành và từng người cho việc bảo vệ môi trường; chưa bảo đảm sự hài hoà giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, thường chỉ chú trọng đến tăng trưởng kinh tế mà ít quan tâm việc bảo vệ môi trường; nguồn lực đầu tư cho bảo vệ môi trường của nhà nước, của các doanh nghiệp và cộng đồng dân cư rất hạn chế; công tác quản lý nhà nước về môi trường còn nhiều yếu kém, phân công, phân cấp trách nhiệm chưa rõ ràng; việc thi hành pháp luật chưa nghiêm. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001 - 2010 được Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng thông qua đã khẳng định quan điểm phát triển đất nước là "Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường". Để giải quyết các vấn đề về môi trường trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo quan điểm nêu trên, cần phải có sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động, sự đổi mới trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và đặc biệt trong tổ chức, triển khai thực hiện công tác bảo vệ môi trường trong toàn Đảng và toàn xã hội.

Quan điểm - Bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề sống còn của nhân loại; là nhân tố bảo đảm sức khoẻ và chất lượng cuộc sống của nhân dân; góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế - xã hội, ổn định chính trị, an ninh quốc gia và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Bảo vệ môi trường vừa là mục tiêu, vừa là một trong những nội dung cơ bản của phát triển bền vững, phải được thể hiện trong các chiến lược, qui hoạch, kế hoạch, dự án phát triển kinh tế - xã hội của từng ngành và từng địa phương. Khắc phục tư tưởng chỉ chú trọng phát triển kinh tế - xã hội mà coi nhẹ bảo vệ môi trường. Đầu tư cho bảo vệ môi trường là đầu tư cho phát triển bền vững.

- Bảo vệ môi trường là quyền lợi và nghĩa vụ của mọi tổ chức, mọi gia đình và của mỗi người, là biểu hiện của nếp sống văn hoá, đạo đức, là tiêu chí quan trọng của xã hội văn minh và là sự nối tiếp truyền thống yêu thiên nhiên, sống hài hoà với tự nhiên của cha ông ta. Bảo vệ môi trường phải theo phương châm lấy phòng ngừa và hạn chế tác động xấu đối với môi trường là chính kết hợp với xử lý ô nhiễm, khắc phục suy thoái, cải thiện môi trường và bảo tồn thiên nhiên; kết hợp giữa sự đầu tư của Nhà nước với đẩy mạnh huy động nguồn lực trong xã hội và mở rộng hợp tác quốc tế; kết hợp giữa công nghệ hiện đại với các phương pháp truyền thống. - Bảo vệ môi trường là nhiệm vụ vừa phức tạp, vừa cấp bách, có tính đa ngành và liên vùng rất cao, vì vậy cần có sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ của các cấp uỷ đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước, sự tham gia tích cực của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân. B- Mục tiêu - Ngăn ngừa, hạn chế mức độ gia tăng ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường do hoạt động của con người và tác động của tự nhiên gây ra.

Sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học. - Khắc phục ô nhiễm môi trường, trước hết ở những nơi đã bị ô nhiễm nghiêm trọng, phục hồi các hệ sinh thái đã bị suy thoái, từng bước nâng cao chất lượng môi trường. - Xây dựng nước ta trở thành một nước có môi trường tốt, có sự hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; mọi người đều có ý thức bảo vệ môi trường, sống thân thiện với thiên nhiên. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] C- Nhiệm vụ - Phòng ngừa và hạn chế các tác động xấu đối với môi trường Bảo đảm yêu cầu về môi trường ngay từ khâu xây dựng và phê duyệt các quy hoạch, dự án tại nguồn; chú trọng quản lý chất thải, nhất là chất thải nguy hại trong sản xuất công nghiệp, dịch vụ y tế, nghiên cứu khoa học.

Kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng đầu tư; không cho đưa vào xây dựng, vận hành, khai thác các cơ sở chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường. Tăng cường kiểm soát ô nhiễm phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, hoá chất bảo quản nông sản, thức ăn và thuốc phòng trừ dịch bệnh trong nuôi trồng thủy sản. Chú trọng bảo vệ môi trường không khí, đặc biệt là ở các khu đô thị, khu dân cư tập trung. Tích cực góp phần hạn chế tác động của sự biến đổi khí hậu toàn cầu.

Khuyến khích sử dụng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng; sản xuất và sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, các sản phẩm và bao bì sản phẩm không gây hại hoặc ít gây hại đến môi trường; tái chế và sử dụng các sản phẩm tái chế. Từng bước áp dụng các biện pháp buộc các cơ sở sản xuất, nhập khẩu phải thu hồi và xử lý sản phẩm đã qua sử dụng do mình sản xuất, nhập khẩu.  Khắc phục các khu vực môi trường đã bị ô nhiễm, suy thoái Ưu tiên phục hồi môi trường các khu vực đã bị ô nhiễm nghiêm trọng, các hệ sinh thái đã bị suy thoái nặng. Giải quyết cơ bản tình trạng ô nhiễm nguồn nước và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trong các khu dân cư do chất thải trong sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp.

Từng bước khắc phục các khu vực bị nhiễm độc do hậu quả chất độc hoá học của Mỹ sử dụng trong chiến tranh.  Điều tra nắm chắc các nguồn tài nguyên thiên nhiên và có kế hoạch bảo vệ, khai thác hợp lý, bảo vệ đa dạng sinh học Chủ động tổ chức điều tra cơ bản để sớm có đánh giá toàn diện và cụ thể về các nguồn tài nguyên thiên nhiên và về tính đa dạng sinh học ở nước ta. Tăng cường công tác bảo vệ và phát triển rừng, đẩy mạnh việc giao đất, giao rừng và thực hiện 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các hình thức khoán thích hợp cho cá nhân, hộ gia đình, tập thể bảo vệ và phát triển rừng. Bảo vệ các loài động vật hoang dã, các giống loài có nguy cơ bị tuyệt chủng; ngăn chặn sự xâm hại của các sinh vật ngoại lai, sinh vật biến đổi gen gây ảnh hưởng xấu đến con người và môi trường.

Bảo vệ và chống thất thoát các nguồn gen bản địa quý hiếm. Việc khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên phải bảo đảm tính hiệu quả, bền vững và phải gắn với bảo vệ môi trường trước mắt và lâu dài.  Giữ gìn vệ sinh, bảo vệ và tôn tạo cảnh quan môi trường Hình thành cho được ý thức giữ gìn vệ sinh chung, xoá bỏ các phong tục, tập quán lạc hậu, các thói quen, nếp sống không văn minh, không hợp vệ sinh, các hủ tục trong mai táng. Xây dựng công sở, xí nghiệp, gia đình, làng bản, khu phố sạch, đẹp đáp ứng các yêu cầu về vệ sinh môi trường.

Đa dạng hoá các dịch vụ cung cấp nước sạch và vệ sinh môi trường cho nhân dân. Quan tâm bảo vệ, giữ gìn và tôn tạo cảnh quan môi trường. Thực hiện các biện pháp nghiêm ngặt để bảo vệ môi trường các khu di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, nghỉ dưỡng và du lịch sinh thái.