Luận Văn Thạc Sĩ Về Bảo Vệ Chủ Quyền Biển Đảo Việt Nam Trong Tiến Trình Hội Nhập Quốc Tế

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls pháp luật việt nam về bảo vệ chủ quyền biển đảo trong tiến trình hội nhập quốc tế, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Đỗ Tuyết Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. GVC Nguyễn Lan Nguyên
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Pháp Luật Việt Nam Về Bảo Vệ Chủ Quyền Biển Đảo Trong Tiến Trình Hội Nhập Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ BIỂN, ĐẢO
• 1.1. Pháp luật quốc tế về biển, đảo
• 1.2. Tiến trình phát triển của pháp luật quốc tế về biển, đảo
• 1.3. Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982
• 1.4. Pháp luật về quản lý biển, đảo của một số quốc gia trên thế giới
• 1.4.1. Pháp luật về quản lý biển, đảo của Canada
• 1.4.2. Pháp luật về quản lý biển, đảo của Trung Quốc
• 1.4.3. Pháp luật về quản lý biển, đảo của Nhật Bản
• 2. CHƯƠNG 2: HỘI NHẬP QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BIỂN, ĐẢO
• 2.1. Khái quát chung về hội nhập
• 2.2. Pháp luật về biển, đảo Việt Nam qua các thời kỳ
• 2.2.1. Pháp luật về biển, đảo giai đoạn trước năm 1945
• 2.2.2. Pháp luật về biển, đảo giai đoạn từ năm 1945-1954
• 2.2.3. Pháp luật về biển, đảo giai đoạn từ năm 1954-1975
• 2.2.4. Pháp luật về biển, đảo giai đoạn từ khi đất nước thống nhất (sau 1975)
• 2.3. Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế và thực thi các điều ước quốc tế về biển, đảo
• 2.4. Vai trò của các điều ước quốc tế về biển, đảo đối với Việt Nam
• 2.5. Tham gia và thực thi các điều ước quốc tế về biển, đảo trong tiến trình hội nhập quốc tế hiện nay của Việt Nam
• 2.6. Thực trạng hệ thống pháp luật về biển, đảo của Việt Nam
• 2.7. Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với lĩnh vực biển, đảo
• 2.8. Pháp luật về biển, đảo trong một số lĩnh vực chính
• 2.9. Một vài nhận xét, đánh giá hệ thống pháp luật về biển, đảo của Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VỀ BIỂN, ĐẢO TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ
• 3.1. Định hướng sửa đổi, bổ sung pháp luật về biển, đảo của Việt Nam
• 3.2. Xây dựng một đạo luật khung về biển, đảo
• 3.3. Xây dựng, sửa đổi, bổ sung các đạo luật chuyên ngành và chính sách đơn ngành
• 3.4. Xây dựng chính sách biển, đảo quốc gia toàn diện, tổng quát
• 3.5. Xác định lộ trình thời gian, kế hoạch chi tiết
• 3.6. Thành lập cơ chế phối hợp liên ngành quản lý biển, đảo
• 3.7. Giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật về biển, đảo trong tiến trình hội nhập quốc tế
• 3.7.1. Nguyên tắc sửa đổi, bổ sung, thống nhất hệ thống pháp luật về biển, đảo của Việt Nam
• 3.7.2. Giải pháp cụ thể
• 3.7.3. Ban hành Luật Biển Việt Nam – Một yêu cầu cấp bách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Vệ Chủ Quyền Biển Đảo Việt Nam

Chủ quyền biển đảo là một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu đối với Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Việt Nam có bờ biển dài 3.260 km và vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn, điều này tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Việc bảo vệ chủ quyền biển đảo không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là của toàn thể cộng đồng. Để thực hiện điều này, cần có một hệ thống pháp luật vững chắc và sự hợp tác quốc tế chặt chẽ.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Biển Đảo Đối Với Việt Nam

Biển Đông không chỉ là nguồn tài nguyên phong phú mà còn là tuyến đường giao thông quan trọng. Việt Nam cần nhận thức rõ ràng về vai trò của biển đảo trong phát triển kinh tế và bảo vệ an ninh quốc gia.

1.2. Các Quy Định Pháp Luật Về Biển Đảo

Pháp luật Việt Nam về biển đảo đã được xây dựng và hoàn thiện qua nhiều giai đoạn. Các quy định này cần phải phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Vệ Chủ Quyền Biển Đảo

Tình hình biển Đông đang diễn biến phức tạp với nhiều tranh chấp chủ quyền. Các hành vi xâm phạm từ các quốc gia khác đã gây ra không ít khó khăn cho Việt Nam trong việc bảo vệ chủ quyền. Việc nhận diện và giải quyết các thách thức này là rất cần thiết để đảm bảo an ninh và phát triển bền vững.

2.1. Tình Hình Biển Đông Hiện Nay

Biển Đông đang trở thành điểm nóng với nhiều tranh chấp giữa các quốc gia. Việt Nam cần có những biện pháp đối phó hiệu quả để bảo vệ quyền lợi quốc gia.

2.2. Các Hành Vi Xâm Phạm Chủ Quyền

Trung Quốc và một số quốc gia khác đã có nhiều hành động xâm phạm chủ quyền của Việt Nam. Việc ghi nhận và phản ứng kịp thời là rất quan trọng trong bối cảnh này.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Chủ Quyền Biển Đảo Hiệu Quả

Để bảo vệ chủ quyền biển đảo, Việt Nam cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ pháp lý đến ngoại giao. Việc xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ và chặt chẽ là rất cần thiết để tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc cho các hoạt động bảo vệ chủ quyền.

3.1. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế

Việt Nam cần tăng cường hợp tác với các quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới để bảo vệ chủ quyền biển đảo. Các hiệp định và thỏa thuận quốc tế sẽ giúp nâng cao vị thế của Việt Nam.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng

Cần có các chương trình giáo dục và tuyên truyền để nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ chủ quyền biển đảo. Điều này sẽ tạo ra sự đồng thuận và hỗ trợ từ phía người dân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Bảo Vệ Chủ Quyền Biển Đảo

Việc áp dụng các quy định pháp luật vào thực tiễn là rất quan trọng để bảo vệ chủ quyền biển đảo. Các cơ quan chức năng cần thực hiện nghiêm túc các quy định hiện hành và có những biện pháp cụ thể để xử lý các vi phạm.

4.1. Thực Trạng Thực Thi Pháp Luật

Cần đánh giá thực trạng thực thi pháp luật về biển đảo tại Việt Nam để tìm ra những điểm yếu và đề xuất giải pháp khắc phục.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Bảo Vệ Chủ Quyền

Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng việc bảo vệ chủ quyền biển đảo cần phải được thực hiện đồng bộ và có sự tham gia của nhiều bên liên quan.

V. Kết Luận Về Bảo Vệ Chủ Quyền Biển Đảo Việt Nam

Bảo vệ chủ quyền biển đảo là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách đối với Việt Nam. Cần có sự đồng lòng từ cả chính phủ và cộng đồng để thực hiện nhiệm vụ này. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường hợp tác quốc tế sẽ là những yếu tố quyết định cho thành công trong việc bảo vệ chủ quyền biển đảo.

5.1. Tương Lai Của Chủ Quyền Biển Đảo

Trong tương lai, Việt Nam cần tiếp tục củng cố và phát triển các chính sách bảo vệ chủ quyền biển đảo, đồng thời nâng cao năng lực thực thi pháp luật.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện hệ thống pháp luật về biển đảo, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho việc bảo vệ chủ quyền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là quốc gia ven biển sở hữu vị thế địa chính trị và kinh tế chiến lược đặc biệt với đường bờ biển trải dài 3.260 km qua 29 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Vùng biển và thềm lục địa của nước ta mở rộng trên 1 triệu km², gấp gần 3 lần diện tích đất liền, tạo ra không gian sinh tồn và phát triển cho hơn 20 triệu cư dân ven bờ cùng 170.000 người dân sinh sống tại các hải đảo. Biển Đông với diện tích hơn 3,4 triệu km² không chỉ là nơi chứa đựng nguồn tài nguyên sinh vật và khoáng sản dồi dào với trữ lượng dầu khí ước tính khoảng 10 tỷ tấn dầu quy đổi, mà còn là tuyến hàng hải quốc tế huyết mạch khi 5 trong số 10 tuyến vận tải biển lớn nhất thế giới đi qua khu vực này.

Tuy nhiên, bối cảnh an ninh biển đảo trong giai đoạn hội nhập quốc tế diễn biến hết sức phức tạp với những tranh chấp chủ quyền gay gắt, đặc biệt là các hành vi vi phạm vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là đánh giá toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật biển của Việt Nam dưới lăng kính pháp lý quốc tế, xác định khoảng trống thể chế và sự tương thích với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982). Mục tiêu nghiên cứu hướng đến việc đúc kết bài học kinh nghiệm từ mô hình quản trị biển của các quốc gia phát triển như Canada, Nhật Bản và Trung Quốc, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ nhằm củng cố cơ sở pháp lý bảo vệ chủ quyền biển đảo, bảo đảm an ninh quốc gia và tối ưu hóa lợi ích kinh tế biển. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình phát triển pháp luật biển Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử đến năm 2012, tập trung vào việc thực thi 73 điều ước quốc tế đa phương và các hiệp định phân định ranh giới biển song phương. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện đạo luật khung về biển, thiết lập trật tự pháp lý ổn định trên 1 triệu km² vùng biển chủ quyền và quyền tài phán.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết thụ đắc lãnh thổ của Luật Quốc tế hiện đại, tập trung vào nguyên tắc chiếm hữu thật sự được xác lập tại Định ước Berlin năm 1885 và khóa họp Viện Pháp luật Quốc tế Lausanne năm 1888. Nguyên tắc này đòi hỏi việc xác lập và thực thi chủ quyền lãnh thổ phải do Nhà nước tiến hành một cách hòa bình, công khai, liên tục và có hiệu quả. Bên cạnh đó, luận văn ứng dụng lý thuyết quản lý tổng hợp biển và đới bờ nhằm giải quyết xung đột lợi ích đa ngành trong khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường biển.

Khung phân tích của đề tài vận hành dựa trên hệ thống các khái niệm pháp lý chuẩn mực của UNCLOS 1982 gồm 320 điều khoản và 9 phụ lục. Các khái niệm cốt lõi bao gồm:

• Nội thủy: Vùng nước nằm phía bên trong đường cơ sở, nơi quốc gia ven biển thực thi chủ quyền hoàn toàn và tuyệt đối như trên đất liền.
• Lãnh hải: Vùng biển có chiều rộng 12 hải lý tính từ đường cơ sở, thuộc chủ quyền quốc gia cùng với vùng trời, đáy biển và lòng đất dưới đáy biển, thừa nhận quyền đi qua không gây hại của tàu thuyền nước ngoài.
• Vùng tiếp giáp lãnh hải: Phạm vi không mở rộng quá 24 hải lý tính từ đường cơ sở, nơi quốc gia thực hiện quyền kiểm soát hải quan, thuế vụ, y tế và nhập cư.
• Vùng đặc quyền kinh tế: Vùng biển rộng tối đa 200 hải lý tính từ đường cơ sở, đặt dưới chế độ pháp lý riêng biệt về quyền chủ quyền kinh tế và quyền tài phán bảo vệ môi trường.
• Thềm lục địa: Phần đáy biển và lòng đất dưới đáy biển kéo dài tự nhiên đến bờ ngoài của rìa lục địa, hoặc đến 200 hải lý, có thể mở rộng tối đa không quá 350 hải lý hoặc 100 hải lý kể từ đường đẳng sâu 2.500 mét.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm 73 điều ước quốc tế đa phương về biển mà Việt Nam là thành viên (trong đó có 39 văn kiện thuộc Tổ chức Hàng hải Quốc tế IMO, 5 điều ước thuộc Liên hợp quốc, 23 điều ước của Ủy ban Hàng hải Quốc tế CMI), 17 hiệp định hàng hải song phương, cùng hệ thống các đạo luật chuyên ngành, Nghị định của Chính phủ từ sau năm 1975 đến năm 2012.

Nghiên cứu áp dụng cỡ mẫu khảo sát đại diện gồm 5 hiệp định song phương then chốt về phân định biển của Việt Nam với Thái Lan năm 1997, Trung Quốc năm 2000, Indonesia năm 2003, Malaysia năm 1992, Campuchia năm 1982; đồng thời phân tích mô hình quản lý biển của 3 quốc gia tiêu biểu là Canada (đại diện hệ thống thông luật với mô hình quản lý tổng hợp), Nhật Bản (mô hình cơ quan điều phối đại dương tập trung) và Trung Quốc (mô hình kết hợp quy hoạch biển quốc gia). Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đối chiếu các điển hình pháp lý có tính tương đồng về địa lý hoặc có tính tiên phong về thể chế.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử với các phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh luật học, phương pháp thống kê và tổng hợp logic. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm làm rõ mối liên hệ hữu cơ giữa bối cảnh chính trị, lịch sử với quá trình chuyển hóa các quy phạm quốc tế vào hệ thống pháp luật nội địa. Quá trình thu thập, phân loại và xử lý dữ liệu được tiến hành xuyên suốt dòng thời gian lịch sử từ thời kỳ phong kiến, giai đoạn 1945 - 1954, giai đoạn 1954 - 1975 cho đến giai đoạn đổi mới và hội nhập toàn diện sau năm 1975.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định Việt Nam có đầy đủ căn cứ pháp lý và bằng chứng lịch sử xác lập chủ quyền lâu đời, liên tục và hòa bình đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Từ các tài liệu cổ như Hồng Đức bản đồ năm 1490, sách Đại Nam thực lục chính biên ghi nhận hoạt động đo đạc, cắm mốc của đội Hoàng Sa dưới triều vua Gia Long và vua Minh Mạng (từ năm 1834 đến năm 1836), cho đến việc Pháp đại diện bảo hộ xác lập các đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh Thừa Thiên và Bà Rịa vào các năm 1933 và 1938. Đặc biệt, tại Hội nghị San Francisco năm 1951 với sự tham dự của 51 quốc gia, tuyên bố khẳng định chủ quyền của phái đoàn Việt Nam đối với hai quần đảo đã được ghi nhận mà không vấp phải bất kỳ sự phản đối nào.

Thứ hai, Việt Nam thể hiện tính tiên phong và chủ động trong việc hội nhập pháp luật biển quốc tế. Việt Nam là quốc gia đầu tiên trong khu vực Đông Nam Á ra Tuyên bố thiết lập vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý vào ngày 12/5/1977. Ngày 23/6/1994, Việt Nam trở thành quốc gia thứ 63 trên thế giới phê chuẩn UNCLOS 1982 trước khi Công ước chính thức có hiệu lực vào ngày 16/11/1994. Trong đàm phán song phương, Việt Nam đã ký kết thành công Hiệp định phân định ranh giới biển với Thái Lan năm 1997 sau 9 vòng đàm phán, và hoàn thành đàm phán phân định Vịnh Bắc Bộ với Trung Quốc năm 2000 thông qua 10 vòng đàm phán cấp Chính phủ cùng 18 vòng đàm phán cấp chuyên viên, bảo đảm 100% nguyên tắc công bằng của luật pháp quốc tế.

Thứ ba, hệ thống pháp luật biển nội địa của Việt Nam trước năm 2012 bộc lộ sự phân tán và thiếu tính đồng bộ. Các quy định pháp lý về biển nằm rải rác trong hơn 50 văn bản luật và dưới luật chuyên ngành như Bộ luật Hàng hải, Luật Dầu khí, Luật Thủy sản, Luật Biên giới quốc gia. Sự thiếu vắng một đạo luật khung dẫn đến khoảng trống pháp lý trong quản trị tổng hợp, khiến hiệu quả quản lý tài nguyên biển (với tiềm năng khai thác 1,4 - 1,6 triệu tấn hải sản mỗi năm và 20 bể tích tụ dầu khí lớn) bị suy giảm ước tính khoảng 30% so với tiềm năng thực tế do sự chồng chéo chức năng giữa hơn 6 bộ, ngành liên quan.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự phân tán pháp lý bắt nguồn từ hoàn cảnh lịch sử chiến tranh kéo dài trước năm 1975, khi mục tiêu hàng đầu là bảo vệ an ninh vùng biển thay vì quản lý khai thác tổng hợp kinh tế biển. Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, Canada đã sớm ban hành Luật Biển năm 1996 và Chiến lược biển quốc gia năm 2002 để phân định rõ trách nhiệm liên ngành trên 3 triệu km² vùng biển; Nhật Bản năm 2007 ban hành Luật cơ bản về đại dương và thành lập Cơ quan chính sách đại dương do Thủ tướng đứng đầu nhằm điều phối hoạt động của 10 bộ, ngành.

Sự so sánh này cho thấy Việt Nam cần cấp thiết chuyển đổi từ mô hình quản lý đơn ngành sang quản lý tổng hợp không gian biển. Để minh họa trực quan cho các phát hiện nghiên cứu, dữ liệu về sự chồng chéo thẩm quyền có thể được cấu trúc hóa dưới dạng biểu đồ ma trận phân quyền giữa các cơ quan quản lý nhà nước; đồng thời mức độ tương thích giữa pháp luật nội địa và 320 điều khoản của UNCLOS 1982 có thể được trình bày thông qua bảng đối chiếu so sánh tỷ lệ nội luật hóa theo từng nhóm chế định biển.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội cần khẩn trương ban hành Luật Biển Việt Nam với tư cách là đạo luật khung toàn diện, chuẩn hóa các khái niệm, quy chế pháp lý về nội thủy, lãnh hải 12 hải lý, vùng tiếp giáp 24 hải lý, vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý và thềm lục địa theo đúng tinh thần UNCLOS 1982. Mục tiêu là hoàn thiện 100% khung pháp lý căn bản để làm cơ sở vững chắc cho các hoạt động quản lý, đấu tranh pháp lý bảo vệ chủ quyền trong giai đoạn 2012 - 2013.

Thứ hai, Chính phủ cần thành lập cơ quan chuyên trách quản lý tổng hợp biển đảo ở cấp Trung ương, hoạt động tương đương mô hình Hội đồng Chính sách Đại dương của Nhật Bản hoặc cơ quan liên ngành của Canada. Cơ quan này do Thủ tướng hoặc một Phó Thủ tướng Chính phủ trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm điều phối hoạt động của các Bộ Giao thông vận tải, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tài nguyên và Môi trường, Quốc phòng, Công an; đặt mục tiêu giảm thiểu ít nhất 50% sự trùng lặp thẩm quyền và nâng cao tốc độ xử lý các sự vụ phát sinh trên biển trong vòng 24 tháng sau khi thành lập.

Thứ ba, các cơ quan lập pháp và hành pháp cần tiến hành rà soát, sửa đổi đồng bộ các đạo luật đơn ngành như Bộ luật Hàng hải, Luật Thủy sản, Luật Dầu khí, Luật Bảo vệ môi trường để tương thích hoàn toàn với 73 điều ước quốc tế đa phương đã tham gia. Lộ trình thực hiện cần hoàn tất trước năm 2015, gắn liền với Chiến lược biển Việt Nam nhằm đưa kinh tế biển đóng góp khoảng 53% đến 55% GDP cả nước.

Thứ tư, Bộ Quốc phòng phối hợp cùng chính quyền 29 tỉnh, thành phố ven biển tăng cường đầu tư trang thiết bị kỹ thuật, đào tạo chuyên môn sâu về Luật Biển quốc tế cho 100% cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát biển, Kiểm ngư, Hải quân và Bộ đội Biên phòng; đồng thời triển khai chương trình phổ biến pháp luật thường niên cho hơn 20 triệu cư dân ven biển và ngư dân hoạt động trên 4.000 hòn đảo, tạo thế trận an ninh nhân dân vững chắc trên biển từ năm 2013 đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách, đại biểu Quốc hội và cán bộ pháp chế tại các cơ quan Trung ương như Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, Ban Đối ngoại Trung ương. Luận văn cung cấp hệ thống cơ sở lý luận, dữ liệu lịch sử và các chuẩn mực pháp lý quốc tế phục vụ trực tiếp cho quá trình soạn thảo, thẩm định dự thảo Luật Biển Việt Nam và hoạch định đường lối ngoại giao biển.

Nhóm thứ hai là lực lượng thực thi pháp luật và bảo vệ chủ quyền trên biển, bao gồm Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển, Quân chủng Hải quân, Cục Kiểm ngư và Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng. Cán bộ thực địa có thể sử dụng các phân tích về quyền tài phán, quy chế đi qua không gây hại và các tiền lệ phân định biên giới biển làm cẩm nang hướng dẫn trong công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý các hành vi xâm phạm vùng biển quốc gia.

Nhóm thứ ba là đội ngũ giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Quốc tế, Luật Biển, Quan hệ Quốc tế tại các cơ sở đào tạo đại học. Công trình là nguồn tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu với hệ thống dữ liệu phong phú về các điều ước quốc tế và lịch sử bang giao biển đảo của Việt Nam.

Nhóm thứ tư là các tổ chức, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh tế biển như Tổng công ty Hàng hải, Tập đoàn Dầu khí, các hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản. Nghiên cứu giúp doanh nghiệp nắm vững các quy định pháp lý về quyền tự do hàng hải, quyền thăm dò khai thác tài nguyên và các nghĩa vụ bảo vệ môi trường biển để chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý quốc tế trong hoạt động kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

Chế độ pháp lý của vùng đặc quyền kinh tế theo UNCLOS 1982 có đặc điểm gì nổi bật?

Vùng đặc quyền kinh tế có chiều rộng không vượt quá 200 hải lý tính từ đường cơ sở. Quốc gia ven biển có quyền chủ quyền đối với việc thăm dò, khai thác, bảo tồn tài nguyên sinh vật và phi sinh vật, cùng quyền tài phán về nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường biển. Các quốc gia khác vẫn được hưởng quyền tự do hàng hải, tự do hàng không và quyền đặt cáp ngầm nhưng phải tuân thủ pháp luật của quốc gia ven biển.

Bằng chứng lịch sử nào khẳng định chủ quyền sớm nhất của Việt Nam trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa?

Hồng Đức bản đồ được vẽ năm 1490 dưới triều vua Lê Thánh Tông đã thể hiện rõ hai quần đảo thuộc lãnh thổ Đại Việt. Dưới triều Nguyễn, vua Gia Long và vua Minh Mạng từ năm 1834 đến năm 1836 đã liên tục cử đội Hoàng Sa ra cắm mốc, đo đạc hải trình và lập miếu thờ tự, xác lập chủ quyền thực sự và liên tục của Nhà nước Việt Nam.

Ý nghĩa của việc tham gia và thực thi 73 điều ước quốc tế về biển đối với Việt Nam là gì?

Việc tham gia 73 điều ước quốc tế đa phương khẳng định vị thế pháp lý của Việt Nam như một quốc gia thành viên có trách nhiệm. Đây là công cụ pháp lý vững chắc giúp Việt Nam bảo vệ quyền chủ quyền trên 1 triệu km² vùng biển, đồng thời tạo cơ chế hợp tác song phương để giải quyết hòa bình các tranh chấp lãnh hải và phân định thềm lục địa chồng lấn.

Mô hình quản lý biển của Nhật Bản và Canada đem lại bài học gì cho thể chế Việt Nam?

Cả hai quốc gia đều chuyển đổi thành công từ quản lý phân tán sang quản lý tổng hợp. Canada áp dụng Luật Biển năm 1996 với Chiến lược biển 2002 dựa trên nguyên tắc cẩn trọng; Nhật Bản thành lập Cơ quan chính sách đại dương liên bộ năm 2007 do Thủ tướng đứng đầu. Bài học rút ra là Việt Nam cần một cơ quan điều phối quốc gia thống nhất để loại bỏ sự chồng chéo giữa các bộ, ngành.

Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ năm 2000 đóng vai trò thế nào trong quan hệ pháp lý Việt Nam - Trung Quốc?

Hiệp định được ký kết sau 10 vòng đàm phán cấp Chính phủ và 18 vòng chuyên viên, phân định ranh giới rõ ràng cho lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa trong diện tích 126.250 km² của Vịnh Bắc Bộ. Văn kiện này loại bỏ nguy cơ xung đột, bảo đảm nguyên tắc công bằng quốc tế và tạo hành lang an toàn cho hoạt động khai thác tài nguyên của hai nước.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh vững chắc cơ sở pháp lý lịch sử về chủ quyền không thể tranh cãi của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa theo nguyên tắc chiếm hữu thật sự của Luật Quốc tế.
• Khẳng định giá trị thực tiễn to lớn của việc nội luật hóa UNCLOS 1982 và 73 điều ước quốc tế đa phương trong việc thiết lập trật tự an ninh trên hơn 1 triệu km² vùng biển và thềm lục địa.
• Đánh giá toàn diện các thành tựu đàm phán phân định ranh giới biển song phương với Thái Lan năm 1997, Trung Quốc năm 2000 và Indonesia năm 2003, bảo đảm toàn vẹn chủ quyền quốc gia.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn, bất cập của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật biển phân tán trong nước và chứng minh tính tất yếu phải ban hành Luật Biển Việt Nam.
• Đề xuất mô hình thể chế quản lý tổng hợp biển hiện đại, lấy bài học kinh nghiệm từ Canada và Nhật Bản làm cơ sở tái cấu trúc bộ máy quản trị đại dương quốc gia.

Đóng góp chính của công trình là cung cấp hệ thống luận cứ khoa học, thực tiễn và giải pháp lập pháp toàn diện phục vụ việc xây dựng và thông qua Luật Biển Việt Nam trong giai đoạn 2012 - 2013, định hướng hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật chuyên ngành đến năm 2020. Để biến các kết quả nghiên cứu thành hành động cụ thể, các cơ quan lập pháp, quản lý nhà nước và cộng đồng học thuật cần tăng cường phối hợp, nhanh chóng thể chế hóa các giải pháp pháp lý, góp phần đưa Việt Nam vững bước trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển và bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ BIỂN, ĐẢO Không ai phủ nhận vai trò, tầm quan trọng của biển đối với nhân loại. Từ xa xưa tới nay, bất cứ quốc gia, vùng lãnh thổ nào, dù có hay không tiếp giáp với biển, đều nhận thấy tầm ảnh hưởng của biển đối với sự phát triển, sự thịnh vượng của dân tộc mình, quốc gia mình. Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật cộng với việc các nguồn tài nguyên trên đất liền ngày càng bị cạn kiệt khiến nhu cầu khai thác các nguồn tài nguyên từ biển lại càng trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều khẳng định thế kỷ tới là thế kỷ của đại dương và không ngừng đầu tư tiền của, tiềm lực quân sự để khai thác, tranh giành kiểm soát, tăng quyền lực của mình trên biển.

Với diện tích 361 triệu km2, biển cả và đại dương chiếm 71% toàn bộ bề mặt hành tinh và được phân thành 4 đại dương: Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và Bắc Băng Dương.[8] Biển và đại dương cung cấp một lượng hơi nước rất lớn để duy trì cuộc sống của các sinh vật; là kho tài nguyên sinh vật biển phong phú và đa dạng. Biển cả và đại dương có nhiều loại khoáng sản quý hiếm, chỉ riêng đáy Thái Bình Dương, người ta ước tính các kết cuội đa kim tập trung thành những mỏ quan trọng có trữ lượng rất lớn: mangan khoảng 400 tỷ tấn, đồng 8,8 tỷ tấn, côban 5,8 tỷ tấn, titan 10 tỷ tấn, niken 16,4 tỷ tấn, sắt 20 tỷ tấn v.v… Riêng trữ lượng dầu mỏ ở biển và đại dương có hàng chục tỷ tấn, khí thiên nhiên ước có 14. Con người cũng có thể thu năng lượng từ sóng biển, dòng hải lưu thủy triều để làm nguồn năng lượng phục vụ đời sống con người. Biển và đại dương còn là con đường giao thông vận tải hết sức rộng lớn và quan trọng nối liền các nước và các lục địa.

Khối lượng vận chuyển đường biển trên thế giới rất lớn, thường chiếm tới ¾ lượng hàng hóa trao đổi trên thế giới với giá thành vận chuyển đường biển chỉ bằng 40-45% giá vận chuyển 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đường sắt và thấp hơn 20 lần vận chuyển bằng ô tô[8]. Ngày nay, ngành du lịch biển đang phát triển một cách mạnh mẽ, trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều quốc gia ven biển. Vị trí địa lý của biển và hải đảo Việt Nam Biển Đông có diện tích hơn 3,4 triệu km2, nằm ở rìa phía Tây Thái Bình Dương, là một biển lớn so với nhiều biển khác trên thế giới. Biển Đông là biển nửa kín do phía Đông có các đảo và quần đảo bao bọc.

Biển Đông được bao bọc bởi 9 nước là Việt Nam, Trung Quốc, Philippin, Indonexia, Brunei, Malaixia, Xingapo, Thái Lan, Campuchia và vùng lãnh thổ Đài Loan. Theo ước tính sơ bộ, biển Đông có ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc sống của khoảng 300 triệu dân của các nước và vùng lãnh thổ này [4]. Việt Nam nằm bên bờ biển Đông, có vùng biển rộng trên 1 triệu km2. Bờ biển Việt Nam dài trên 3.260 km ở cả ba hướng: Đông, Nam và Tây Nam.000 hòn đảo, bãi đá ngầm lớn nhỏ, gần và xa bờ, có vùng nội thuỷ, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa xác định gần gấp ba lần diện tích đất liền khoảng trên 1 triệu km², trung bình khoảng 100km2 đất liền có 1km bờ biển.

Vùng ven biển có trên 3.000 hòn đảo lớn, nhỏ các loại, chủ yếu nằm ở Vịnh Bắc Bộ, với diện tích khoảng 1.700 km2, trong đó, có 3 đảo có diện tích lớn hơn 100 km2, 23 đảo có diện tích lớn hơn 10 km2, 82 đảo có diện tích lớn hơn 1 km2 và khoảng trên 1.400 đảo chưa có tên [6]. Dải đất liền nước ta giáp Biển Đông ở phía Đông và Nam, trải dài từ Bắc xuống Nam theo chiều dài đất nước. Lãnh thổ Việt Nam dài và hẹp, nơi rộng nhất 540km, nơi hẹp nhất dưới 50km, do vậy, Biển Đông gắn bó mật thiết và ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của người dân trên hầu khắp đất nước. Các vùng biển và hải đảo nước ta nằm trong Biển Đông có nhiều khu vực khác nhau, nổi bật nhất là ở Vịnh Bắc Bộ, Vịnh Thái Lan, hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và một số đảo, quần đảo khác: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vịnh Bắc Bộ Vịnh Bắc Bộ nằm ở phía Tây Biển Đông, trải rộng từ kinh tuyến 105o36’ Đông đến 109o55’ Đông, trải dài từ vĩ tuyến 21o55’ Bắc đến 17o10’ Bắc.

Vịnh Bắc Bộ có diện tích 126.250km2, chiều ngang nơi rộng nhất khoảng 310km và nơi hẹp nhất khoảng 220km [5]. Vịnh Bắc Bộ được bao bọc bởi bờ biển và hải đảo miền Bắc Việt Nam ở phía Tây, bởi lục địa Trung Quốc ở phía Bắc, bán đảo Lôi Châu và đảo Hải Nam ở phía Đông. Bờ vịnh khúc khuỷu và ven bờ có nhiều đảo. Phần vịnh phía Việt Nam có khoảng 3.000 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó có đảo Bạch Long Vĩ với diện tích khoảng 2,5km2, cách đất liền của Việt Nam khoảng 110km, cách đảo Hải Nam của Trung Quốc khoảng 130km.

Vịnh Bắc Bộ tương đối nông, độ sâu trung bình khoảng 40-50m, sâu nhất cũng chỉ trên dưới 100m. Đáy biển tương đối bằng phẳng, độ dốc nhỏ. Thềm lục địa của Việt Nam ở vùng Vịnh Bắc Bộ khá rộng, độ dốc thoải và có một lòng máng sâu trên 70m gần đảo Hải Nam của Trung Quốc. [8] Vịnh Thái Lan Vịnh Thái Lan nằm ở phía Tây Nam của Biển Đông, được bao bọc bởi bờ biển Việt Nam, Campuchia, Thái Lan và Malaysia.

Vịnh Thái Lan có diện tích 293.000km2, chu vi khoảng 2.300km, chiều dài vịnh khoảng 628km [5]. Vịnh Thái Lan là một vịnh nông, nơi sâu nhất chỉ 80m. Các đảo lớn trong vịnh có Phú Quốc, quần đảo Thổ Chu, đảo PouluWai, đảo Kocúc, đảo Kotao, đảo Kophangan, đảo Kosamni. [8] Các đảo và quần đảo Vùng biển nước ta có trên 4.000 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó vùng biển Đông Bắc có trên 3.000 đảo, Bắc Trung Bộ trên 40 đảo, còn lại là ở vùng biển Nam Trung Bộ, vùng biển Tây Nam và hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

Căn cứ vào vị trí chiến lược và các điều kiện địa lý kinh tế, dân cư, thường người ta chia các đảo, quần đảo thành các nhóm: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hệ thống đảo tiền tiêu có vị trí quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trên các đảo có thể lập những căn cứ kiểm soát vùng biển và vùng trời; kiểm tra hoạt động của tàu, thuyền; bảo đảm an ninh quốc phòng, xây dựng kinh tế, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước. Đó là các đảo, quần đảo như Hoàng Sa, Trường Sa, Chàng Tây, Bạch Long Vĩ, Hòn Mát, Hòn Mê, Cồn Cỏ, Lý Sơn, Phú Quý, Côn Đảo, Phú Quốc. + Quần đảo Hoàng Sa: Hoàng Sa là một quần đảo san hô nằm giữa Biển Đông.

Từ lâu, Hoàng Sa cũng như Trường Sa đã thuộc lãnh thổ Việt Nam với tên Bãi Cát Vàng. Quần đảo Hoàng Sa gồm khoảng 30 đảo nhỏ, đá, bãi ngầm, cồn san hô, với tổng diện tích khoảng 10km2 nằm rải rác trên một vùng biển rộng khoảng 15.000km2, trong khoảng vĩ độ 15o45’Bắc đến 17o15’ Bắc, từ kinh độ 1110 Đông tới 1130 Đông. Quần đảo Hoàng Sa chia làm 2 nhóm chính: nhóm phía Đông (An Vĩnh) có khoảng 12 đảo nhỏ và một số đảo đá san hô, trong đó có 2 đảo lớn hơn là Phú Lâm và Linh Côn (xấp xỉ 1,5 km2). Nhóm phía Tây gồm nhiều đảo xếp vòng cung nên còn được gọi là nhóm Lưỡi Liềm, gồm Hoàng Sa, Quang Ảnh, Hữu Nhật, Quang Hòa, Duy Mộng, Chim Yến, Tri Tôn [51]… Dưới triều Nguyễn, Quần đảo Hoàng Sa thuộc phủ Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Nam.

Năm 1938 thuộc tỉnh Thừa Thiên. Năm 1961 gọi là xã Định Hải, quận Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam. Năm 1982 Chính phủ ta quyết định thành lập huyện Hoàng Sa thuộc tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng. Năm 1956, Trung Quốc chiếm phần phía Đông của quần đảo Hoàng Sa.

Tháng 1 năm 1974, trong lúc quân và dân ta đang tập trung sức tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ, Trung Quốc đã đưa quân ra đánh chiếm toàn bộ quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam. + Quần đảo Trường Sa: cách quần đảo Hoàng Sa khoảng 200 hải lý về phía Nam, quần đảo Trường Sa bao gồm hơn 100 đảo nhỏ, bãi ngầm, bãi san hô nằm trải rộng trong một vùng biển khoảng 180.000 km2 với chiều Đông 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tây là 325 hải lý, chiều Bắc Nam là 274 hải lý, từ vĩ độ 6 o30’ Bắc đến 12o Bắc và từ kinh độ 111o30’ Đông đến 117o20’ Đông, cách Cam Ranh 248 hải lý, cách đảo Hải Nam (Trung Quốc) 595 hải lý. Quần đảo Trường Sa được chia làm 8 cụm: Song Tử, Thị Tứ, Loại Ta, Nam Yết, Sinh Tồn, Trường Sa, Thám Hiểm, Bình Nguyên. Điều kiện tự nhiên và khí hậu vùng này rất khắc nghiệt: nắng gió, giông bão thường xuyên, thiếu nước ngọt, nhiều đảo không có cây.

Quần đảo Trường Sa không chỉ là vị trí quân sự chiến lược án ngữ phía Đông Nam nước ta, bảo vệ vùng biển và hải đảo ven bờ, mà còn là một vùng có trữ lượng phốt-phát khá lớn, có nhiều loại động thực vật và có thể có nhiều dầu. Hiện tại có một số quốc gia, vùng lãnh thổ đang tranh chấp chủ quyền quần đảo Trương Sa với ta như Philippin, Malaysia, Đài Loan, Trung Quốc. Gần đây Trung Quốc liên tiếp cho phép các tàu sang xâm chiếm vùng biển Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam. Các tàu Trung Quốc liên tiếp cắt cáp dẫn gây ảnh hưởng đến chính trị, kinh tế cũng như quan hệ đối ngoại giữa hai nước.

Các đảo lớn có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội như Cô Tô, Cát Bà, Cù Lao Chàm, Lý Sơn, Phú Quý, Côn Đảo, Phú Quốc. Các đảo ven bờ gần đất liền, có điều kiện phát triển nghề cá và cũng là căn cứ để bảo vệ trật tự, an ninh trên vùng biển và bờ biển nước ta như các đảo thuộc huyện đảo Cát Bà, huyện đảo Bạch Long Vĩ (Hải Phòng), huyện đảo Phú Quý (Bình Thuận), huyện Côn Đảo (Bà Rịa – Vũng Tàu), huyện đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi), huyện đảo Phú Quốc (Kiên Giang) v.