MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngày nay khi đời sống xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu đòi hỏi của con người ngày càng tăng, đặc biệt là nhu cầu về thực phẩm chất lượng đảm bảo an toàn. Để đáp ứng được phần nào nhu cầu đó, con người luôn phải tìm tòi nghiên cứu nhằm đưa ra những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới cho nông nghiệp, trong đó có những tiến bộ mới cho nghề trồng rau. Từ lâu nhân dân ta có câu “Cơm không rau như đau không thuốc” cho thấy giá trị dinh dưỡng của cây rau.
Bởi vì, cây rau chứa nhiều chất dinh dưỡng, là thực phẩm không thể thiếu trong mỗi bữa ăn hằng ngày của con người, chúng không chỉ cung cấp các loại dinh dưỡng thiết yếu như vitamin, lipit, protein mà còn cung cấp nhiều chất khoáng quan trọng như canxi, phốt pho, sắt v. rất cần thiết cho sự phát triển của cơ thể con người. Ngoài ra rau còn cung cấp cho con người một lượng lớn các chất xơ, có khả năng làm tăng nhu mô ruột và hệ tiêu hoá, là thành phần hỗ trợ sự di chuyển thức ăn qua đường tiêu hoá bằng cách giúp cho hoạt động co bóp của đường ruột được dễ dàng. Rau còn là nguyên liệu quan trọng cho ngành chế biến.
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế - xã hội, đời sống của con người được nâng lên thì nhu cầu rau “sạch” càng tăng lên, do đó việc nghiên cứu sản xuất rau an toàn, phục vụ cho nhu cầu nhân dân là rất cần thiết. Đối với cây rau, nguồn dinh dưỡng cung cấp từ đất không đáng kể so với yêu cầu của rau nên phải bổ sung phần lớn qua phân bón. Việc sử dụng nhiều phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật làm cho đất ngày càng suy thoái nghiêm trọng ảnh hưởng đến tính chất vật lý và hóa học đất như: đất trồng ngày càng chua, chứa nhiều chất độc hại, khả năng giữ nước giảm,… nhằm cải thiện tình trạng trên người ta đã sử dụng phân hữu cơ để bón cho cây trồng. Nó có tác dụng cải tạo tính chất đất, cung cấp chất dinh dưỡng cho cây.
Từ đó làm tăng năng suất và chất lượng cây trồng một cách ổn định, bền vững, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường. Đây cũng là nội dung mục tiêu của nền nông nghiệp hữu cơ bền vững. n 2 Thái Nguyên là một trong những tỉnh trung du miền núi phía Bắc, ở đây có những điều kiện thuận lợi cho sản xuất rau phát triển, nhưng sự phát triển của nó vẫn chưa tương xứng với tiềm năng đó. Về diện tích, năng suất, sản lượng còn thấp mới chỉ cung cấp được nhu cầu rau trong tỉnh và một phần rất nhỏ cho các tỉnh lân cận chưa có giá trị xuất khẩu, bên cạnh đó chất lượng sản phẩm chưa được đảm bảo.
Đậu trạch là cây sinh trưởng mạnh, phù hợp với điều kiện canh tác ở nhiều nơi, cho thu hoạch quả 60-70 ngày sau khi gieo, thời gian thu hoạch kéo dài 30-35 ngày. Đậu trạch là cây ưa ánh sáng, rất cần giàn leo. Cây có bộ rễ khỏe, ăn sâu nên khả năng chịu hạn tốt. Người nông dân thường sử dụng phân không cân đối giữa phân hữu cơ và phân vô cơ, có nhiều nơi họ không còn sử dụng phân hữu cơ nữa mà chỉ dùng phân vô cơ.
Sử dụng nhiều phân vô cơ cho rau đặc biệt là phân đạm với liều lượng ngày càng cao, do vậy mà nền nông nghiệp nước ta đang phải đối mặt với những khó khăn như: chất lượng nông sản ngày càng giảm sút, nhiều loại nông sản không đảm bảo tiêu chuẩn xuất khẩu, nhiều loại rau quả bị dư thừa nitrat, gây độc và không bảo quản chế biến được. Sử dụng ít phân hữu cơ chủ yếu là tận dụng nguồn phân tự có trong gia đình dẫn đến năng suất không cao và chất lượng rau không đảm bảo. Hiện nay nước ta gia nhập vào WTO nhà nước càng quan tâm đến chất lượng sản phẩm nhiều hơn, đặc biệt là chất lượng rau. Do vậy nhà nước đã kêu gọi sự đầu tư từ trong nước cũng như nước ngoài về vốn, giống, khoa học kỹ thuật.
Để cây đậu trạch sinh trưởng phát triển tốt, đạt năng suất cao nhất, đòi hỏi phải cung cấp nguồn dinh dưỡng đầy đủ hợp lý. Vậy cần phải có nhiều nghiên cứu về dinh dưỡng cho cây rau nói chung và cây đậu trạch nói riêng. Xuất phát từ các vấn đề trên để đáp ứng yêu cầu của thực tế sản xuất để góp phần vào việc tìm hiểu nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón nói chung và phân hữu cơ nói riêng tôi được giao nhiệm vụ tiến hành đề tài: “ Ảnh hưởng của lượng phân hữu cơ đến sinh trưởng và phát triển cây đậu trạch tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục đích Xác định được lượng phân bón hữu cơ thích hợp cho đậu trạch sinh trưởng, phát triển tốt và đạt hiệu quả cao.
Yêu cầu - Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến động thái tăng trưởng chiều cao cây đậu trạch. - Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến tốc độ tăng trưởng chiều cao cây đậu trạch. - Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến động thái ra lá của đậu trạch. - Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến tình hình sâu, bệnh hại đậu trạch.
- Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến chỉ tiêu theo dõi quả đậu trạch. - Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất cây đậu trạch. - Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến hiệu quả kinh tế cây đậu trạch. Ý nghĩa - Ý nghĩa trong học tập: Giúp học viên vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn sản xuất.
Giúp học viên biết cách hoàn thành một khóa luận tốt nghiệp. - Ý nghĩa trong nghiên cứu khoa học: Giúp học viên tiếp cận với công tác nghiên cứu khoa học, nâng cao kiến thức chuyên môn. Đồng thời, học viên học được tác phong làm việc nghiêm túc, sáng tạo, hiệu quả, tiếp thu được những kinh nghiệm mà chỉ có thể có được trong thực tiễn. - Ý nghĩa trong sản xuất: Việc thực hiện đề tài là cơ sở để xác định mức phân bón thích hợp cho đậu trạch sinh trưởng, phát triển tốt, đạt năng suất cao và đảm bảo chất lượng.
Thay đổi một phần tập quán canh tác của nông dân tại địa phương. Tạo điều kiện phát triển hơn về cây đậu trạch nói riêng và cây rau nói chung tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Từ đó mở rộng sản xuất sang các tỉnh lân cận. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học Quá trình sinh trưởng, phát triển và khả năng cho năng suất của cây trồng phụ thuộc chủ yếu vào tác dụng tổng hợp của 4 yếu tố: ánh sáng, nhiệt độ, nước và dinh dưỡng. Trong điều kiện sản xuất, việc điều khiển các yếu tố để tăng cường sự sinh trưởng, phát triển của cây trồng rất khác nhau. Điều khiển chế độ nước, dinh dưỡng dễ dàng hơn và thực tế người ta coi phân bón là đòn bẩy tăng năng suất cây trồng. Tuy nhiên, bón nhiều phân chưa hẳn đã tốt, nồng độ hóa học cao có thể gây hại đối với cây trồng đồng thời ảnh hưởng xấu tới môi trường và sức khỏe con người.
Cây trồng cũng như các sinh vật khác, cơ thể có những giới hạn chịu đựng nhất định, vượt quá giới hạn đó cơ thể bị hủy hoại. Bón một lượng phân lớn vượt quá nhu cầu của cây còn gây ra lãng phí, tồn dư trong đất và sản phẩm tăng. Trong nhiều trường hợp, năng suất cây trồng cao chưa hẳn đảm bảo hiệu quả kinh tế, chất lượng sản phẩm giảm. Phân bón thường mang lại hiệu quả kinh tế cao khi lượng phân sử dụng hợp lý.
Trong những giới hạn xác định, năng suất cây trồng tăng khi phân bón tăng. Tiếp tục tăng lượng phân, năng suất tiếp tục tăng nhưng hiệu quả kinh tế bắt đầu giảm xuống, đến một giới hạn nào đó, cả năng suất và hiệu quả kinh tế giảm xuống đến lúc không còn hiệu quả nữa. Bón phân hợp lý là tìm ra lượng phân bón thích hợp để vừa đạt năng suất cao, vừa đảm bảo hiệu quả kinh tế của việc sử dụng phân bón (hình 1. Mỗi một nguyên tố dinh dưỡng có những vai trò nhất định đối với quá trình sinh trưởng, phát triển và năng suất cây trồng.
n 5 Năng suất cây trồng Năng suất - Hiệu quả Hiệu quả kinh tế Lượng phân hợp lý Lượng phân bón Hình 1.1: Đồ thị năng suất cây trồng và hiệu quả kinh tế của lượng phân bón sử dụng Nguồn: Đường Hồng Dật [3] Mặt khác, chi phí phân bón trong nông nghiệp chiếm đến 30% - 50%. trong đó, mục đích của người sản xuất không chỉ nhằm đặt năng suất tối đa mà còn tìm lợi nhuận cao nhất, cho nên con người phải tìm đến những biện pháp kỹ thuật bón phân cân đối hợp lý cho từng loại cây trồng khác nhau. Vì vậy, trong việc sử dụng phân hữu cơ hay bất cứ loại phân nào khác ta phải sử dụng hợp lý cho từng loại cây trồng, giai đoạn sinh trưởng, loại đất, nước, vi sinh vật và mùa vụ khác nhau…đồng thời, bón đúng chủng loại, đúng lúc, đúng cách, đúng nông độ, liều lượng, đảm bảo hời gian cách ly. Như vậy, sẽ góp phần tăng hiệu suất sử dụng phân bón, tránh lãng phí và bảo vệ môi trường.
Giá trị của cây rau 2. Giá trị dinh dưỡng Khi xã hội ngày một phát triển thì việc dùng rau trong bữa ăn ngày càng tăng. Trong khẩu phần ăn của người dân hiện nay rau cung cấp khoảng 95% - 99% nguồn vitamin A, 60 - 70% nguồn vitamin B2, gần 100% vitamin C và các loại vitamin khác (Bùi Bảo Hoàn, Đào Thanh Vân, 2000) [6]. Theo n 6 quan điểm của các nhà dinh dưỡng học để đáp ứng cho nhu cầu thực phẩm bình thường, mỗi người cần 250 - 300g rau xanh/ngày, khoảng 80 - 100kg/năm.
Trong khi đó theo thống kê ở nước ta mới cung cấp được 60g/người/ngày (Trần Khắc Thi, 2006) [8]. Như vậy, mới đáp ứng được 20 - 30% nhu cầu về rau. Đậu trạch là một thức ăn rất thông dụng và còn là một vị thuốc có giá trị. Thành phần dinh dưỡng gồm Protein (đạm) 0,8g; glucid (đường) 3,0g; xenlulo (xơ) 0,7g; năng lượng 16 calo; Canxi 23mg; Phospho 27mg; Sắt 1mg; Caroten 0,30 mg; Vitamin B1 0,03mg; Vitamin C 5,0mg.
Thành phần dinh dưỡng trong 100g rau của một số loại rau ở nước ta được thể hiện qua bảng sau: Bảng 2.