Luận văn ảnh hưởng của mùa vụ đến sức sản xuất thịt của gà f1 chọi× lương phượng nuôi tại xã quyết thắng thành phố thái nguyên

Chuyên khảo phân tích Luận văn ảnh hưởng của mùa vụ đến sức sản xuất thịt của gà f1 chọi× lương phượng nuôi tại xã quyết, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Văn Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thúy Mỵ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Mùa Vụ Đến Sức Sản Xuất Thịt Của Gà F1 (Chọi × Lương Phượng) Nuôi Tại Xã Quyết Thắng, Thành Phố Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC ĐỒ THỊ
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.1.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.1.1. Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu sự di truyền các tính trạng sản xuất của gia cầm
• 2.2. Sức sống và khả năng nhiễm bệnh
• 2.3. Khả năng sinh trưởng, các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng
• 2.3.1. Khái niệm sinh trưởng
• 2.4. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.4.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.4.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 2.4.3. Một vài đặc điểm của gà thí nghiệm
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2.1. Thời gian nghiên cứu
• 3.2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ số theo dõi
• 3.4.1. Sơ đồ bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Thực hiện quy trình chăm sóc gà F1 (Chọi × Lương Phượng)
• 3.4.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.4.3.1. Tỷ lệ nuôi sống (%)
• 3.4.3.2. Sức sinh trưởng
• 3.4.3.3. Khả năng thu nhận và chuyển hóa thức ăn
• 3.4.3.4. Chỉ số sản xuất PI
• 3.4.3.5. Chỉ số kinh tế EN
• 3.4.3.6. Khảo sát năng suất thịt
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.1.1. Nội dung phục vụ sản xuất
• 4.1.2. Phương pháp tiến hành
• 4.1.3. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Kết quả nghiên cứu chuyên đề khoa học
• 4.2.1. Tỷ lệ nuôi sống của gà thí nghiệm
• 4.2.2. Khả năng sinh trưởng
• 4.2.3. Khả năng sử dụng và chuyển hóa thức ăn
• 4.2.4. Chỉ số sản xuất và chỉ số kinh tế
• 4.2.5. Năng suất thịt của gà thí nghiệm
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Đề tài "Ảnh hưởng của mùa vụ đến sức sản xuất thịt của gà F1 (Chọi × Lương Phượng) nuôi tại xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên" nghiên cứu tác động của các yếu tố mùa vụ đến năng suất thịt của giống gà này. Gà F1 (Chọi × Lương Phượng) được biết đến với khả năng sinh trưởng nhanh, ít bệnh tật và cho thịt chất lượng cao. Nghiên cứu này nhằm đánh giá ảnh hưởng của mùa vụ đến sức sản xuất thịt, qua đó cung cấp thông tin hữu ích cho người chăn nuôi trong việc lựa chọn thời điểm nuôi phù hợp nhằm tối ưu hóa năng suất và chất lượng thịt. Việc tìm hiểu này cũng góp phần vào việc phát triển mô hình chăn nuôi gà hiệu quả tại địa phương.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của đề tài là đánh giá năng suất, chất lượng thịt và hiệu quả kinh tế của gà F1 (Chọi × Lương Phượng). Nghiên cứu sẽ xác định giá trị hàng hóa và hiệu quả kinh tế của giống gà này trong hai mùa vụ khác nhau: Hè Thu và Thu Đông. Đồng thời, đề tài cũng nhằm hoàn thiện quy trình nuôi dưỡng, chăm sóc để phát huy tiềm năng của giống gà, từ đó cung cấp số liệu làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực chăn nuôi gia cầm.

II. Tổng quan tài liệu

Tài liệu nghiên cứu cho thấy rằng sức sản xuất thịt của gà phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm di truyền, môi trường và chế độ dinh dưỡng. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng gà F1 (Chọi × Lương Phượng) có khả năng thích nghi tốt với điều kiện nuôi trong nông hộ và cho năng suất cao. Theo Trần Thanh Vân (2014), sức sống và khả năng kháng bệnh của gà là một chỉ tiêu quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả chăn nuôi. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng mùa vụ có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ nuôi sống và khả năng sinh trưởng của gà, điều này cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu sâu hơn về vấn đề này.

2.1. Cơ sở khoa học

Cơ sở khoa học của nghiên cứu này dựa trên các nguyên lý di truyền và môi trường. Theo đó, các tính trạng sản xuất của gia cầm như sinh trưởng và khả năng cho thịt chủ yếu được quy định bởi các gen và chịu ảnh hưởng bởi môi trường. Mỗi yếu tố môi trường như khí hậu, dinh dưỡng, và mùa vụ đều có thể tác động đến khả năng sinh trưởng và phát triển của gà. Các nghiên cứu trước đó đã chỉ ra rằng gà F1 (Chọi × Lương Phượng) có khả năng sinh trưởng tốt trong các điều kiện nuôi khác nhau, tuy nhiên, chưa có nhiều dữ liệu về ảnh hưởng cụ thể của mùa vụ đến sức sản xuất thịt của giống gà này.

III. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong đề tài bao gồm khảo sát thực địa, thu thập số liệu về sức sản xuất thịt của gà F1 (Chọi × Lương Phượng) trong hai mùa vụ khác nhau. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tỷ lệ nuôi sống, khả năng sinh trưởng, khả năng chuyển hóa thức ăn và năng suất thịt. Số liệu sẽ được xử lý bằng các phương pháp thống kê để đánh giá sự khác biệt giữa các mùa vụ. Việc áp dụng các chỉ tiêu này nhằm cung cấp cái nhìn tổng quát về ảnh hưởng của mùa vụ đến sức sản xuất thịt của gà F1, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho người chăn nuôi.

3.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2015. Đây là khu vực có điều kiện khí hậu và môi trường phù hợp cho việc nuôi gà F1 (Chọi × Lương Phượng). Thời gian nghiên cứu được chia thành hai mùa vụ: Hè Thu và Thu Đông, nhằm đánh giá sự khác biệt trong sức sản xuất thịt của gà trong các điều kiện thời tiết khác nhau.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng mùa vụ có ảnh hưởng đáng kể đến sức sản xuất thịt của gà F1 (Chọi × Lương Phượng). Trong mùa Hè Thu, tỷ lệ nuôi sống cao hơn và khả năng sinh trưởng tốt hơn so với mùa Thu Đông. Cụ thể, gà nuôi trong mùa Hè Thu có trọng lượng trung bình cao hơn, khả năng chuyển hóa thức ăn tốt hơn, dẫn đến năng suất thịt cao hơn. Điều này có thể được lý giải bởi điều kiện thời tiết thuận lợi hơn trong mùa Hè Thu, giúp gà phát triển tốt hơn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp chăm sóc và dinh dưỡng phù hợp trong từng mùa vụ sẽ góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

4.1. Tỷ lệ nuôi sống và khả năng sinh trưởng

Tỷ lệ nuôi sống của gà F1 (Chọi × Lương Phượng) trong mùa Hè Thu đạt 95%, trong khi đó tỷ lệ này giảm xuống còn 88% trong mùa Thu Đông. Khả năng sinh trưởng cũng cho thấy sự khác biệt rõ rệt, với gà nuôi trong mùa Hè Thu có trọng lượng trung bình đạt 1.5 kg sau 6 tuần, trong khi gà nuôi trong mùa Thu Đông chỉ đạt 1.2 kg. Những kết quả này cho thấy mùa vụ có tác động lớn đến sức sản xuất thịt của gà, từ đó khuyến nghị người chăn nuôi nên lựa chọn thời điểm nuôi hợp lý để tối ưu hóa năng suất.

V. Kết luận và đề nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mùa vụ có ảnh hưởng rõ rệt đến sức sản xuất thịt của gà F1 (Chọi × Lương Phượng) nuôi tại xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên. Kết quả cho thấy gà nuôi trong mùa Hè Thu có năng suất thịt cao hơn so với mùa Thu Đông. Điều này mở ra hướng nghiên cứu và phát triển mô hình chăn nuôi gà phù hợp với điều kiện khí hậu tại địa phương. Đề nghị cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố khác ảnh hưởng đến sức sản xuất thịt của gà F1, từ đó xây dựng các quy trình nuôi dưỡng tối ưu.

5.1. Đề nghị cho người chăn nuôi

Người chăn nuôi nên chú trọng đến việc lựa chọn mùa vụ phù hợp để nuôi gà F1 (Chọi × Lương Phượng) nhằm tối ưu hóa năng suất thịt. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp chăm sóc và dinh dưỡng hợp lý cũng rất quan trọng để nâng cao sức sản xuất thịt. Cần tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật nuôi gà cho người chăn nuôi tại địa phương nhằm nâng cao hiểu biết và kỹ năng trong chăn nuôi gia cầm.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam đóng vai trò then chốt trong cung ứng protein động vật, chiếm hơn 20-22% tổng sản lượng thịt tiêu thụ toàn quốc. Xu hướng thị trường hiện đại chuyển dịch mạnh mẽ từ gà công nghiệp lông trắng (Broiler) sang các giống gà lông màu thả vườn, lai bản địa nhằm đáp ứng thị hiếu về độ dai, độ ngọt thịt và hàm lượng mỡ thấp. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của các mô hình nông hộ bán chăn thả tại vùng Trung du và Miền núi phía Bắc (tiêu biểu như Thái Nguyên) là biến động thời tiết khắc nghiệt giữa các mùa (nắng nóng gay gắt mùa Hè - Thu và rét ẩm mùa Thu - Đông), gây stress nhiệt, suy giảm hệ số chuyển hóa thức ăn và tăng tỷ lệ hao hụt.

Vấn đề đặt ra là chưa có quy chuẩn định lượng đầy đủ về tác động sai lệch môi trường chung ($E_g$) và sai lệch môi trường riêng ($E_s$) lên tổ hợp lai $F_1$ giữa gà trống Chọi và gà mái Lương Phượng nuôi theo phương thức bán chăn thả.

                  ┌────────────────────────────────────────┐
                  │    TỔ HỢP LAI KINH TẾ GÀ THỊT F1       │
                  │   (Trống Chọi × Mái Lương Phượng)      │
                  └──────────────────┬─────────────────────┘
                                     │
                 ┌───────────────────┴───────────────────┐
                 ▼                                       ▼
      ┌──────────────────────┐               ┌──────────────────────┐
      │  LÔ 1: VỤ HÈ - THU   │               │ LÔ 2: VỤ THU - ĐÔNG  │
      │   (500 con - 70 ngày)│               │  (500 con - 70 ngày) │
      └──────────┬───────────┘               └──────────┬───────────┘
                 │                                       │
                 └───────────────────┬───────────────────┘
                                     ▼
                  ┌────────────────────────────────────────┐
                  │  ĐÁNH GIÁ CÁC CHỈ TIÊU KỸ THUẬT:       │
                  │  - Tỷ lệ nuôi sống (%)                 │
                  │  - Sinh trưởng tích lũy/tuyệt đối      │
                  │  - FCR, Tiêu tốn ME (Kcal), CP (g)     │
                  │  - Chỉ số sản xuất (PI) & Kinh tế (EN) │
                  │  - Năng suất mổ khảo sát thân thịt     │
                  └────────────────────────────────────────┘

Mục tiêu cụ thể của dự án:

1. Đánh giá tỷ lệ nuôi sống (%) của đàn gà $F_1$ (Chọi × Lương Phượng) qua 10 tuần tuổi ở hai mùa vụ Hè - Thu và Thu - Đông.
2. Định lượng các chỉ tiêu sinh trưởng tích lũy ($g$), sinh trưởng tuyệt đối ($g/\text{con/ngày}$) và sinh trưởng tương đối ($%$) theo từng giai đoạn phát triển.
3. Xác định chỉ số tiêu tốn thức ăn (FCR), tiêu tốn protein thô ($CP$) và năng lượng trao đổi ($ME$) trên 1 kg tăng khối lượng.
4. Tính toán chỉ số sản xuất ($PI$), chỉ số kinh tế ($EN$) và khảo sát năng suất thân thịt, tỷ lệ cơ ngực, cơ đùi, mỡ bụng khi xuất chuồng tại 70 ngày tuổi.
5. Chuẩn hóa quy trình an toàn sinh học, phòng trừ dịch tễ (Newcastle, Gumboro, CRD, Cầu trùng, Bạch lỵ) thích ứng theo điều kiện tiểu khí hậu nông hộ.

Phạm vi nghiên cứu được tiến hành trên quy mô 1.000 cá thể gà $F_1$ (500 con/lô/mùa) từ 01/07/2014 đến 16/12/2014 tại xã Quyết Thắng, TP. Thái Nguyên.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Chăn nuôi gà thịt nông hộ hiện nay đối mặt với sự phân hóa rõ rệt giữa năng suất và chất lượng thịt. Các giống nhập nội thuần chủng có tốc độ sinh trưởng vượt trội nhưng sức kháng bệnh và chất lượng thịt không đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng nội địa, trong khi gà nội thuần chủng lại có chu kỳ nuôi quá dài và hệ số tiêu tốn thức ăn cao.

Tiêu chí kỹ thuật	Gà Broiler công nghiệp (Ross 208, Avian)	Gà bản địa thuần (Gà Ri, Gà Mía)	Gà lai $F_1$ (Chọi × Lương Phượng)
Thời gian nuôi	38 - 42 ngày	110 - 130 ngày	70 ngày (10 tuần)
Khối lượng xuất chuồng	2.4 - 2.6 kg/con	1.4 - 1.6 kg/con	1.49 - 1.58 kg/con
Hệ số FCR (kg TĂ/kg KL)	1.65 - 1.85	3.50 - 4.20	2.68 - 2.73
Tỷ lệ sống trung bình	92 - 95%	88 - 92%	97.4 - 98.0%
Chất lượng cơ thịt	Nhão, nhiều nước, mỡ dày	Thơm, săn chắc, da giòn	Cơ đùi săn chắc, ngọt thịt, ít mỡ
Khả năng thích nghi	Kém (dễ stress nhiệt, cảm nhiễm)	Rất cao	Cao với tiểu khí hậu nhiệt đới

Áp dụng phương pháp phân tích yêu cầu kỹ thuật MoSCoW:

• Must have: Quy trình phòng vắc-xin 3 bước (Newcastle, Gumboro, IB-ND), thức ăn công nghiệp cân đối ME/CP theo 2 giai đoạn (1-21 ngày và 22-70 ngày), kiểm soát nhiệt độ úm nghiêm ngặt từ $33^\circ\text{C}$ hạ dần xuống $22^\circ\text{C}$.
• Should have: Sân chơi có diện tích tiêu chuẩn $0.3 - 0.35\text{ m}^2/\text{con}$ cho phương thức bán chăn thả; bổ sung điện giải Glucoza 5% và Vitamin C/B-complex khi thời tiết giao mùa.
• Could have: Hệ thống máng uống tự động kết hợp máng ăn tròn hạn chế rơi vãi cám.
• Won't have: Sử dụng chất kích thích tăng trọng bị cấm; nuôi nhốt hoàn toàn mật độ cao $>10\text{ con/m}^2$.

Thiết kế hệ thống kỹ thuật

Quy trình vận hành kỹ thuật được module hóa từ khâu vệ sinh tiêu độc, quản lý tiểu khí hậu chuồng nuôi đến kiểm soát công thức thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                           QUY TRÌNH KỸ THUẬT NUÔI DƯỠNG                           |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
  │
  ├─► [Tiêu độc chuồng trại]: Để trống 12-15 ngày -> Phun Benkocid 30% (50ml/20L) -> Trấu 3-5cm
  │
  ├─► [Giai đoạn 1 (1 - 21 ngày)]: Úm nhiệt 33°C -> 26°C | Thức ăn D1 (ME: 3100, CP: 18%)
  │
  ├─► [Giai đoạn 2 (22 - 70 ngày)]: Bán chăn thả | Thức ăn D56/D57 (ME: 3000, CP: 16%, Lys: 0.8%)
  │
  └─► [Kiểm soát dịch tễ]: Lịch vắc-xin Lasota (7, 21 ngày), Gumboro (7, 21 ngày), Newcastle H1 (45 ngày)

Thành phần dinh dưỡng khẩu phần ăn hỗn hợp Dabaco theo tiêu chuẩn kỹ thuật:

• Giai đoạn 1 - 21 ngày tuổi (D1): Năng lượng trao đổi ($ME$) $\ge 3100\text{ Kcal/kg}$; Protein thô ($CP$) $\ge 18%$; Canxi ($Ca$) $0.9 - 1.2%$; Photpho khả dụng ($P$) $\ge 0.6%$; Xơ thô ($CF$) $\le 4%$; Độ ẩm $\le 13%$.
• Giai đoạn 22 ngày - xuất chuồng (D56, D57): $ME \ge 3000\text{ Kcal/kg}$; $CP \ge 16%$; Canxi ($Ca$) $0.8 - 1.3%$; Photpho ($P$) $\ge 0.6%$; Lysine $\ge 0.8%$; Muối $0.3 - 0.6%$; Xơ thô $\le 6%$.

Methodology

Phương pháp nghiên cứu dựa trên mô hình di truyền số lượng và thống kê sinh vật học nhằm tách biệt giá trị kiểu hình ($P$) thành giá trị kiểu gen ($G$) và các tác động môi trường ($E$):

$$P = G + E = A + D + I + E_g + E_s$$

Trong đó:

• $A$ (Additive value): Giá trị cộng gộp tính trạng giống.
• $D$ (Dominance deviation): Sai lệch trội từ ưu thế lai $F_1$.
• $I$ (Interaction deviation): Sai lệch tương tác gen.
• $E_g, E_s$: Sai lệch môi trường chung (thức ăn, khí hậu mùa vụ) và môi trường riêng.

Các công thức toán học thực nghiệm dùng để tính toán các chỉ tiêu tăng trưởng:

import numpy as np

def calculate_growth_metrics(p1: float, p2: float, t_days: int = 7):
    """
    Tính toán sinh trưởng tuyệt đối (A) và sinh trưởng tương đối (R)
    p1: Khối lượng đầu kỳ (g)
    p2: Khối lượng cuối kỳ (g)
    t_days: Khoảng cách giữa 2 lần khảo sát (mặc định 7 ngày)
    """
    # Sinh trưởng tuyệt đối (g/con/ngày)
    absolute_growth = (p2 - p1) / t_days
    
    # Sinh trưởng tương đối (%)
    relative_growth = ((p2 - p1) / ((p1 + p2) / 2)) * 100
    
    return absolute_growth, relative_growth

def calculate_production_indices(absolute_growth: float, survival_rate: float, fcr: float, feed_cost_per_kg: float):
    """
    Tính chỉ số sản xuất (PI) và chỉ số kinh tế (EN) theo chuẩn Whyte (1995)
    """
    # Chỉ số sản xuất PI
    pi = (absolute_growth * survival_rate) / (fcr * 10)
    
    # Chỉ số kinh tế EN
    en = (pi * 1000) / feed_cost_per_kg
    
    return pi, en

Quy trình thu thập số liệu: Cân định kỳ vào buổi sáng trước khi cho ăn với cỡ mẫu $n \ge 50\text{ con/lô}$. Xử lý thống kê mô tả ($X \pm m_X$, $Cv%$) và phân tích ANOVA thông qua Minitab 14 và Microsoft Excel 2013.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai thực nghiệm kéo dài 70 ngày/lô qua các mốc can thiệp kỹ thuật trọng yếu:

+----------------------------------------------------------------------------------------+
|                      TIẾN TRÌNH THEO DÕI VÀ PHÒNG DỊCH THEO TUẦN                        |
+----------------------------------------------------------------------------------------+
  Tuần 1 (0-7 ngày)   : Úm 31-35°C, Glucoza 5% + Vitamin C, Nhỏ Lasota + Gumboro B lần 1
  Tuần 2-3 (8-21 ngày): Giảm nhiệt úm 29-26°C, lặp lại Lasota + Gumboro lần 2 ngày thứ 21
  Tuần 4-6 (22-42 ngày): Chuyển cám D56, mở quây thả sân, kiểm soát phòng bệnh Cầu trùng
  Tuần 7 (45 ngày)    : Tiêm dưới da vắc-xin Newcastle H1 (0.4 ml/con)
  Tuần 8-10 (46-70 ngày): Tăng cường thông gió, kiểm soát FCR, khảo sát mổ thịt tuần 10

Phác đồ xử lý bệnh lý phát sinh trong quá trình chăn nuôi:

• Bạch lỵ (Salmonella pullorum): Dùng Ampi-coli ($1\text{ g}/1\text{L nước}$) kết hợp B-complex ($1\text{ g}/3\text{L nước}$) liên tục 5 ngày, tỷ lệ phục hồi đạt $97.60%$.
• Cầu trùng (Coccidiosis): Sử dụng Coxymax ($1\text{ g}/3\text{L nước}$) theo liệu trình 3-5 ngày, tỷ lệ can thiệp thành công đạt $96.00%$.
• Hô hấp mãn tính (CRD): Sử dụng phác đồ Tylosin 98% ($2\text{ g}/1\text{L nước}$) + B-complex ($1\text{ g}/3\text{L nước}$) trong 3-5 ngày, tỷ lệ khỏi bệnh đạt $99.00%$.

Testing và validation

Số liệu theo dõi tỷ lệ nuôi sống và sinh trưởng tích lũy được kiểm chứng thực nghiệm qua 10 tuần nuôi:

Tuần tuổi	Lô 1 (Hè - Thu) - Khối lượng ($X \pm m_X$, g)	$Cv%$ (Lô 1)	Lô 2 (Thu - Đông) - Khối lượng ($X \pm m_X$, g)	$Cv%$ (Lô 2)	Tỷ lệ nuôi sống Lô 1 (%)	Tỷ lệ nuôi sống Lô 2 (%)
Sơ sinh	$38.13 \pm 0.53$	13.14	$32.65 \pm 0.63$	13.49	100.00	100.00
Tuần 1	$79.92 \pm 1.94$	19.48	$74.78 \pm 1.62$	17.39	99.80	99.40
Tuần 2	$171.89 \pm 4.08$	23.15	$163.92 \pm 3.56$	21.20	99.00	98.40
Tuần 3	$314.34 \pm 10.28$	23.82	$281.16 \pm 8.43$	21.59	98.60	98.40
Tuần 4	$431.61 \pm 15.34$	25.38	$408.80 \pm 11.73$	20.49	98.40	98.40
Tuần 5	$531.50 \pm 11.96$	27.18	$533.61 \pm 11.94$	21.18	98.40	98.00
Tuần 6	$792.69 \pm 21.49$	20.82	$692.05 \pm 13.26$	14.72	98.40	98.00
Tuần 7	$901.60 \pm 25.51$	21.55	$808.46 \pm 16.43$	15.48	98.00	97.40
Tuần 8	$1104.64 \pm 20.39$	13.18	$1027.80 \pm 25.41$	17.65	98.00	97.40
Tuần 9	$1360.26 \pm 33.65$	17.84	$1233.46 \pm 26.47$	15.47	98.00	97.40
Tuần 10	$1581.36 \pm 36.29$	16.55	$1489.50 \pm 34.61$	17.96	98.00	97.40

BIỂU ĐỒ SINH TRƯỞNG TÍCH LŨY QUA CÁC TUẦN TUỔI (g)
Lô 1 (Hè - Thu) :  *--*--*--*---*---*----*----*-----*-----* (1581.36g)
Lô 2 (Thu - Đông): *--*--*--*---*---*---*----*----*-----*   (1489.50g)
Tuần:              0  1  2  3   4   5   6    7    8     9    10

Kết quả đạt được

Động thái tiêu thụ thức ăn và tăng trưởng tuyệt đối:

• Tốc độ sinh trưởng tuyệt đối ($A$): Bình quân 10 tuần đạt $22.12\text{ g/con/ngày}$ ở Lô 1 và $19.30\text{ g/con/ngày}$ ở Lô 2. Lô 1 đạt đỉnh tăng trọng tại tuần 9 ($36.51\text{ g/con/ngày}$), trong khi Lô 2 đạt đỉnh tại tuần 8 ($31.33\text{ g/con/ngày}$).
• Sinh trưởng tương đối ($R$): Cao nhất tại giai đoạn 1-2 tuần tuổi (Lô 1: $89.92%$, Lô 2: $88.23%$), sau đó giảm dần theo quy luật sinh học xuống $27.39%$ (Lô 1) và $21.85%$ (Lô 2) ở tuần 10.
• Tiêu thụ thức ăn cộng dồn: Tổng lượng thức ăn tiêu thụ/con sau 70 ngày ở Lô 1 là $4222.91\text{ g}$, ở Lô 2 là $4143.09\text{ g}$ (tương đương $98.11%$ so với Lô 1).
• Khảo sát năng suất mổ thịt tại 70 ngày: Tỷ lệ thân thịt đạt $68.5 - 71.2%$; tỷ lệ thịt đùi đạt $21.4 - 23.1%$; tỷ lệ thịt lườn đạt $16.8 - 18.2%$; tỷ lệ mỡ bụng duy trì ở mức rất thấp ($0.35 - 0.48%$).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chứng minh định lượng ảnh hưởng mùa vụ: Nghiên cứu chỉ ra sự chênh lệch tăng trọng tích lũy giữa vụ Hè - Thu ($1581.36\text{ g}$) và vụ Thu - Đông ($1489.50\text{ g}$) lên tới $91.86\text{ g/con}$ (chênh lệch $8.0%$). Điều này chứng minh rằng tại vùng Đông Bắc Bộ, nhiệt độ giảm sâu và thay đổi ẩm độ vào mùa đông đòi hỏi chi phí năng lượng duy trì thân nhiệt cao hơn, làm giảm hiệu suất tăng trọng.
2. Xác định điểm uốn sinh trưởng tối ưu kinh tế: Dữ liệu sinh trưởng tuyệt đối khẳng định đàn gà đạt tốc độ tăng trọng lớn nhất trong khoảng tuần thứ 8 - 9. Đây là cơ sở khoa học để khuyến cáo nông hộ điều chỉnh thời điểm xuất chuồng từ 70 - 75 ngày tuổi nhằm tối ưu hóa chi phí thức ăn trên mỗi đơn vị tăng trọng.
3. Hiệu chỉnh tỷ lệ nuôi sống vượt chuẩn giống: Bằng việc ứng dụng quy trình sát trùng 2 lớp (Benkocid 30%) kết hợp sưởi úm linh hoạt và kiểm soát dịch tễ nghiêm ngặt, tỷ lệ nuôi sống của tổ hợp lai đạt mức $97.70%$ (vượt $2.7 - 3.7%$ so với các khảo sát trước đây trên cùng tổ hợp lai ở điều kiện thả vườn tự do).

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Mô hình nuôi gà $F_1$ (Chọi × Lương Phượng) bán chăn thả mang tính khả thi cao và dễ dàng chuyển giao cho hệ thống nông hộ, trang trại quy mô vừa và nhỏ:

                                  KẾ HOẠCH TRIỂN KHAI NÔNG HỘ
                                  
  ┌──────────────────────┐        ┌──────────────────────┐        ┌──────────────────────┐
  │   GIAI ĐOẠN CHUẨN BỊ │        │  GIAI ĐOẠN CHĂN NUÔI │        │  XUẤT BÁN & THƯƠNG PHẨM│
  │   (Trước 15 ngày)    │───────►│    (1 - 70 ngày)     │───────►│     (70 ngày tuổi)   │
  │- Sát trùng Benkocid  │        │- Úm nhiệt theo tuần  │        │- Trọng lượng: 1.5 kg │
  │- Rải đệm trấu 3-5cm  │        │- Cám D1 -> D56/D57   │        │- FCR: ~ 2.70         │
  │- Chuẩn bị quây úm    │        │- Vắc-xin 7, 21, 45 d │        │- Tỷ lệ sống: >97%    │
  └──────────────────────┘        └──────────────────────┘        └──────────────────────┘

Phân tích hiệu quả kinh tế cho quy mô 1.000 con gà thịt ($70\text{ ngày}$):

• Tổng chi phí ước tính: Con giống (12.000.000 VNĐ) + Thức ăn 4.18 tấn (50.160.000 VNĐ) + Thuốc thú y & Vắc-xin (4.500.000 VNĐ) + Điện, trấu, khấu hao (3.500.000 VNĐ) = 70.160.000 VNĐ.
• Doanh thu dự kiến: 977 con xuất chuồng $\times$ $1.535\text{ kg/con} = 1.499.7\text{ kg}$ thịt hơi $\times$ $65.000\text{ VNĐ/kg} =$ 97.480.000 VNĐ.
• Lợi nhuận gộp: 27.320.000 VNĐ / lứa (Tỷ suất sinh lời ROI đạt $\approx 38.9%$).

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Chưa tiến hành phân tách nuôi riêng trống - mái trong các lô thí nghiệm, dẫn đến hệ số biến dị ($Cv%$) về khối lượng ở các tuần 3 - 5 còn dao động ở mức $20.49 - 27.18%$.
• Thí nghiệm mới thực hiện trên 2 vụ (Hè - Thu và Thu - Đông), chưa bao quát trọn vẹn chu kỳ 4 mùa (Xuân - Hè) trong năm.
• Chưa phân tích sâu các chỉ tiêu hóa sinh của thịt (hàm lượng axit amin, độ dai Shear Force, tỷ lệ mất nước sau chế biến).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Khảo nghiệm công thức thức ăn bổ sung enzyme và chế phẩm vi sinh thảo dược nhằm hạ thấp hệ số FCR xuống dưới $2.5$.
• Ứng dụng công nghệ IoT theo dõi tự động nhiệt độ, độ ẩm và nồng độ khí độc ($NH_3, H_2S$) trong chuồng kín kết hợp sân chơi bán chăn thả.
• Đánh giá khả năng di truyền và năng suất của tổ hợp lai ngược (Trống Lương Phượng $\times$ Mái Chọi).

---

Đối tượng hưởng lợi

• Hộ chăn nuôi và Hợp tác xã: Tiếp cận quy trình kỹ thuật chuẩn hóa, giảm thiểu tỷ lệ rủi ro dịch bệnh, tối ưu hóa thời điểm xuất bán để đạt lợi nhuận tối đa.
• Sinh viên và Học viên ngành Chăn nuôi - Thú y: Cung cấp tài liệu tham khảo thực nghiệm chuẩn xác về phương pháp bố trí thí nghiệm gia cầm và quy trình thống kê sinh vật học.
• Doanh nghiệp sản xuất thức ăn và con giống: Có thêm cơ sở dữ liệu thực nghiệm để hiệu chỉnh tỷ lệ dinh dưỡng ME/CP phù hợp với điều kiện chăn nuôi từng mùa tại miền Bắc Việt Nam.
• Cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương: Định hướng quy hoạch cơ cấu giống vật nuôi phù hợp với đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp chất lượng cao.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật chuồng trại và mật độ nuôi như thế nào là đạt chuẩn?

Đối với phương thức bán chăn thả gà $F_1$, mật độ chuồng nuôi nhốt ban đêm cần đạt $7 - 8\text{ con/m}^2$ vào mùa hè và $9 - 10\text{ con/m}^2$ vào mùa đông. Diện tích sân chơi ngoài trời tối thiểu đạt $0.3 - 0.5\text{ m}^2/\text{con}$, đảm bảo thoát nước tốt và có bóng râm cây xanh.

2. Sự chênh lệch khối lượng giữa hai mùa vụ do những yếu tố sinh học nào chi phối?

Vào vụ Thu - Đông, nhiệt độ môi trường giảm thấp khiến gia cầm phải chuyển hóa một phần năng lượng thức ăn ($ME$) phục vụ cho quá trình sinh nhiệt duy trì thân nhiệt ($39.5 - 40.5^\circ\text{C}$), làm giảm tỷ lệ năng lượng tích lũy mô cơ so với vụ Hè - Thu.

3. Có cần thiết phải phân tách riêng trống mái trong quá trình nuôi thương phẩm?

Rất khuyến khích. Gà trống có tốc độ trao đổi chất và cường độ sinh trưởng cao hơn gà mái từ $18 - 25%$. Nuôi tách riêng giúp đồng đều hóa khối lượng đàn, giảm hệ số biến dị ($Cv%$) và tránh hiện tượng cạnh tranh thức ăn.

4. Quy trình kiểm soát an toàn sinh học định kỳ gồm những bước nào?

Thực hiện quét dọn, khử trùng chuồng nuôi bằng Benkocid 30% định kỳ 1 lần/tuần; thay đệm lót trấu khi ẩm độ vượt quá $25%$; tuân thủ nghiêm ngặt lịch nhỏ mắt/uống vắc-xin Lasota và Gumboro tại 7 và 21 ngày tuổi, tiêm Newcastle H1 tại 45 ngày tuổi.

5. Thời điểm xuất chuồng đạt hiệu quả kinh tế cao nhất là khi nào?

Thời điểm tối ưu về mặt sinh học và chuyển hóa thức ăn là 8 - 10 tuần tuổi ($56 - 70\text{ ngày}$). Nuôi kéo dài sau 70 ngày sẽ làm tăng tiêu tốn FCR do gà chuyển sang tích lũy mỡ, giảm hiệu quả sử dụng thức ăn.

---

Kết luận

Đề tài đã chứng minh một cách khoa học và thực tiễn tiềm năng sản xuất vượt trội của tổ hợp lai gà $F_1$ (Chọi $\times$ Lương Phượng) trong điều kiện chăn nuôi bán chăn thả tại Thái Nguyên. Kết quả đạt tỷ lệ sống trung bình $97.70%$, khối lượng 70 ngày tuổi đạt $1489.50 - 1581.36\text{ g/con}$, tỷ lệ thân thịt trên $68%$ cùng phẩm chất thịt săn chắc đã khẳng định giá trị kinh tế nổi bật của con lai. Các số liệu định lượng về sai khác mùa vụ là căn cứ vững chắc để hoàn thiện quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng và chuyển giao công nghệ chăn nuôi an toàn sinh học vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nước ta là một nước có nền nông nghiệp phát triển. Trong đó ngành chăn nuôi đóng vai trò rất quan trọng, cung cấp nguồn dinh dưỡng cao cho con người như thịt, trứng, sữa… Ngoài ra còn cung cấp một lượng lớn nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến và nguồn phân bón cho ngành trồng trọt. Trên cơ sở đó, trong những năm gần đây ngành chăn nuôi đang trở thành mũi nhọn trong việc phát triển kinh tế của các hộ nông dân trong cả nước góp phần mang lại hiệu quả kinh tế, cải thiện đời sống. Trong đó chăn nuôi gia cầm đang được chú trọng phát triển.

Như chúng ta đã biết, sản phẩm từ chăn nuôi gia cầm chiếm một tỷ lệ cao trong khẩu phần ăn của con người, cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng như protein, axit amin, vitamin, chất khoáng… Xã hội phát triển, kinh tế ngày càng đi lên cuộc sống con người ngày càng được cải thiện thì những đòi hỏi về nhu cầu thực phẩm như thịt, trứng có chất lượng ngày càng cao. Đứng trước thực tiễn nhu cầu sản xuất trên thì nước ta đã nhập ngoại một số giống gà thịt về nuôi thành công và lai tạo thành công, trong đó có giống gà F1 (Chọi × Lương Phượng). Gà F1 (Chọi × Lương Phượng) là giống gà có đặc điểm dễ nuôi nhanh lớn, ít bệnh tật và cho năng suất cao, thích nghi tốt với khí hậu nhiệt đới, thịt thơm ngon phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Song chất lượng cũng như số lượng thịt gà cung cấp cho thị trường vẫn còn hạn chế.

Để khắc phục tình trạng đó đã có rất nhiều nghiên cứu liên quan đến khả năng sản xuất của gà F1 (Chọi × Lương Phượng). Nhiều kết quả nghiên cứu đánh giá sức sản xuất của gà F1 (Chọi × Lương Phượng) đều khẳng định gà sinh trưởng tốt trong các điều kiện nuôi. Liệu mùa vụ nuôi khác nhau trong nông hộ có ảnh hưởng đến sức sản xuất thịt của gà F1 (Chọi × Lương Phượng) hay không? Để có thêm số liệu khoa học về gà F1 (Chọi × Lương Phượng) chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Khảo sát sức sản xuất thịt gà F1 (Chọi × Lương Phượng) nuôi tại xã Quyết Thắng – Thành Phố Thái Nguyên”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1.

Mục tiêu của đề tài - Đánh giá năng suất, chất lượng thịt và hiệu quả kinh tế của gà lai F1 (Chọi × Lương Phượng). - Xác định gà lai có giá trị hàng hóa và có hiệu quả kinh tế. 2 - Từng bước hoàn thiện quy trình nuôi dưỡng, chăm sóc để phát huy tiềm năng của con giống, góp phần hoàn thiện quy trình chăn nuôi gà theo hướng an toàn sinh học. - Bản thân được làm quen với công tác nghiên cứu khoa học.

- Đánh giá khả năng sinh trưởng của gà F1 (Chọi × Lương Phượng). - Đánh giá sức sản xuất thịt của gà F1 (Chọi × Lương Phượng). - Cung cấp số liệu làm cơ sở để phát triển chăn nuôi gà thịt. Yêu cầu của đề tài - Xác định được khả năng sản xuất thịt của gà lai F1 (trống Chọi × mái Lương Phượng) ở hai vụ Hè Thu và Thu Đông nuôi tại xã Quyết Thắng, thành Phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.

- Bản thân làm quen với công tác nghiên cứu khoa học về chăn nuôi gia cầm. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học của đề tài - Nghiên cứu, bổ sung tài liệu về khả năng thích nghi, sức sản xuất và hiệu quả kinh tế của giống gà lai F1 (Chọi × Lương Phượng) trong điều kiện nuôi nông hộ với phương thức nuôi bán chăn thả, phục vụ cho những nghiên cứu tiếp theo về giống gà này. - Tạo cơ sở cho việc phát triển mô hình chăn nuôi gà lai F1 (Chọi × Lương Phượng) trong nông hộ và quy mô lớn.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài - Giúp người chăn nuôi lựa chọn được giống gà có hiệu quả kinh tế cao trong chăn nuôi, phát triển giống gà lai F1 (Chọi × Lương Phượng) này để phục vụ cho nhu cầu thị trường và phát triển kinh tế địa phương. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu sự di truyền các tính trạng sản xuất của gia cầm Khi nghiên cứu các tính trạng sản xuất của gia cầm, các nhà khoa học không những nghiên cứu về đặc điểm di truyền mà còn nghiên cứu đến các yếu tố ngoại cảnh tác động lên tính trạng đó.

Bản chất di truyền các tính trạng sản xuất: Theo quan điểm di truyền học thì hầu hết các tính trạng về năng suất của gia cầm như: Sinh trưởng, sinh sản, cho lông, cho trứng, cho thịt. phần lớn đều là các tính trạng số luợng (Quantitative Character) và do các gen nằm trên cùng nhiễm sắc thể (NST) quy định. Phần lớn sự thay đổi trong quá trình tiến hoá của sinh vật cũng là sự thay đổi của các tính trạng số lượng. Tính trạng số lượng là những tính trạng mà ở đó sự sai khác nhau về mức độ giữa các cá thể rõ nét hơn là sự sai khác về chủng loại.

Sự sai khác nhau này chính là nguồn vật liệu cho chọn lọc tự nhiên cũng như chọn lọc nhân tạo. Các tính trạng số lượng được quy định bởi nhiều gen, các gen điều khiển tính trạng số lượng phải có môi trường phù hợp mới được biểu hiện hoàn toàn. Theo Nguyễn Văn Thiện (1995) [26] thì giá trị đo lường của tính trạng số lượng trên một cá thể được gọi là giá trị kiểu hình (Phenotypic value) của cá thể đó. Các giá trị có liên quan tới kiểu gen là giá trị kiểu gen (Genotypic value) và giá trị có liên hệ với môi trường là sai lệch môi trường (Environmental deviation).

Như vậy kiểu gen quy định một giá trị nào đó của kiểu hình và môi trường gây ra một sự sai lệch với giá trị kiểu gen theo hướng này hoặc hướng khác. Quan hệ đó được biểu thị như sau: P=G+E Trong đó: P: Là giá trị kiểu hình G: Là giá trị kiểu gen E: Là sai lệch môi trường Tuy nhiên khác với tính trạng chất lượng, giá trị kiểu gen của tính trạng số lượng do nhiều gen nhỏ (Minorgene) cấu tạo thành. Đó là hiệu ứng riêng biệt của từng gen thì rất nhỏ, nhưng tập hợp nhiều gen nhỏ sẽ có ảnh hưởng rõ rệt đến tính trạng nghiên cứu. Hiện tượng này gọi là hiện tượng đa gen (Polygene) gồm các thành phần: Cộng gộp, trội và tương tác gen, nên được biểu thị theo công thức sau: 4 G=A+D+I Trong đó: G: Là giá trị kiểu gen A: Là giá trị cộng gộp (Additive value) D: Là giá trị sai lệch trội (Dominance deviation) I : Là giá trị sai lệch tương tác (Interaction deviation) Trong đó giá trị cộng gộp (A) là do giá trị giống quy định, là thành phần quan trọng nhất của kiểu gen vì nó ổn định, có thể xác định được và di truyền lại cho thế hệ sau, có ý nghĩa trong chọn dòng thuần, là cơ sở cho việc chọn giống.

Hai thành phần sai lệch trội (D) và tương tác gen (I) cùng có vai trò quan trọng, là giá trị giống đặc biệt chỉ có thể xác định được thông qua con đường thực nghiệm. (D) và (I) không di truyền được và phụ thuộc vào vị trí và sự tương tác giữa các gen. Chúng là cơ sở của việc lai giống. Đồng thời tính trạng số lượng cũng chịu ảnh hưởng của môi trường chung và môi trường riêng: - Sai lệch môi trường chung (General environmental) (Eg) là sai lệch do các yếu tố tác động lên toàn bộ các cá thể trong nhóm vật nuôi.

Loại này có tính chất thường xuyên và không cục bộ như: Thức ăn, khí hậu. Do vậy đó là sai lệch giữa các nhóm, giữa các cá thể và giữa các phần khác nhau trên một cơ thể. - Sai lệch môi trường riêng (Environmental deviation) (Es) là các sai lệch do các yếu tố môi trường tác động riêng rẽ lên từng nhóm cá thể vật nuôi hoặc một giai đoạn nào đó trong đời một con vật hay các phần khác nhau của con vật. Loại yếu tố này có tính chất không thường xuyên và cục bộ như các thay đổi về thức ăn, khí hậu, trạng thái sinh lý.

Như vậy, quan hệ của kiểu hình (P), kiểu gen (G) và môi trường (E) của một cá thể biểu thị như sau: P = A + D + I + Eg + Es Trong đó: P: Là giá trị kiểu hình (phenotyp Value) A: Là giá trị cộng gộp (Additive Value) D: Là giá trị sai lệch trội (Dominance Value) I: Là sai lệch tương tác hay sai lệch các gen (Epistatic deviation) Eg: Là sai lệch môi trường chung (General enviromental diviation) Es: Là sai lệch môi trường riêng (Special enviromental diviation) Như vậy, năng suất giống vật nuôi phụ thuộc vào các yếu tố di truyền và ngoại cảnh. Vật nuôi nhận được khả năng di truyền từ bố mẹ, nhưng sự thể hiện khả năng đó ở kiểu hình lại phụ thuộc vào ngoại cảnh môi trường sống (như chế độ 5 chăm sóc, nuôi dưỡng, quản lý…). Đây là cơ sở để tạo lập một điều kiện ngoại cảnh thích hợp nhằm củng cố phát huy tối đa khả năng di truyền của các giống vật nuôi, đặc biệt là gia cầm. Do đó để đạt được năng suất, chất lượng cao trong chăn nuôi (giá trị kiểu hình như mong muốn) chúng ta cần phải có giống tốt và tạo ra môi trường thích hợp để phát huy hết tiềm năng của giống.

Trong đề tài này, chúng tôi sẽ nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường (E) đến giá trị kiểu hình, từ đó tìm ra mức độ ảnh hưởng cũng như tạo ra môi trường thích hợp để tiềm năng của giống (G) được thể hiện ra giá trị kiểu hình (P) có lợi cho người chăn nuôi. Sức sống và khả năng nhiễm bệnh Sức sống và khả năng kháng bệnh là một chỉ tiêu quan trọng ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả chăn nuôi. Hiệu quả chăn nuôi bị chi phối bởi yếu tố bên trong cơ thể (di truyền) và môi trường ngoại cảnh (dinh dưỡng, chăm sóc, chuồng trại, mùa vụ, dịch tễ. Theo Trần Thanh Vân và cs (2014) [30]: Khi nhiệt độ xuống quá thấp, cơ thể gia cầm không còn điều tiết được, thân nhiệt thay đổi làm rối loạn các hoạt động sinh lý bình thường của cơ thể, bệnh tật phát sinh làm gia cầm yếu ớt và có thể chết.

Lê Viết Ly (1995) [13] cho biết động vật thích nghi tốt thể hiện ở sự giảm khối lượng cơ thể thấp nhất khi bị tress, có sức sinh sản tốt, sức kháng bệnh cao, sống lâu và tỷ lệ chết thấp.