KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ CHĂN NUÔI GIA CẦM Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n Chñ tÞch Héi ®ång TS. NguyÔn ThÕ Kû Phã Chñ tÞch Héi ®ång TS. NguyÔn Duy Hïng Thμnh viªn TS. NguyÔn An Tiªm TS.
KhuÊt Duy Kim H¶i NguyÔn Vò Thanh H¶o KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ CHĂN NUÔI GIA CẦM NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT HÀ NỘI 2012 danh s¸ch c¸c t¸c gi¶ NguyÔn TÊn Anh Bïi V¨n ChÝnh Vò Duy Gi¶ng Ph¹m ThÞ H−¬ng NguyÔn Ngäc Nam Lª Quang NghiÖp Bïi ThÞ Oanh NguyÔn V¨n Th−ëng Bïi Quang TiÕn NguyÔn §¨ng Vang 4 Lêi nhμ xuÊt b¶n Trong nh÷ng n¨m qua, ngμnh ch¨n nu«i gia cÇm cña n−íc ta ®· cã ®−îc nh÷ng b−íc ph¸t triÓn ®ét ph¸, s¶n l−îng kh«ng ngõng t¨ng qua c¸c n¨m, chÊt l−îng thÞt vμ trøng ngμy cμng ®−îc n©ng cao nh»m ®¸p øng c¸c nhu cÇu tiªu dïng trong n−íc vμ xuÊt khÈu. Ph−¬ng thøc ch¨n nu«i ®ang tõng b−íc cã sù chuyÓn ®æi tõ ch¨n nu«i theo kiÓu hé gia ®×nh sang ch¨n nu«i theo m« h×nh c«ng nghiÖp. Tuy nhiªn bªn c¹nh nh÷ng thμnh tÝch ®¹t ®−îc, ngμnh ch¨n nu«i gia cÇm ë n−íc ta ®ang cßn tån t¹i mét sè vÊn ®Ò nh− viÖc ¸p dông khoa häc - c«ng nghÖ, quy m« nhá, n¨ng suÊt thÊp, con gièng ch−a ®¸p øng ®−îc yªu cÇu, dÞch bÖnh ch−a ®−îc khèng chÕ vμ kiÓm so¸t, ®Æc biÖt lμ dÞch cóm gia cÇm cã nguy c¬ t¸i ph¸t rÊt cao, lμm gi¶m hiÖu qu¶ vμ tÝnh bÒn v÷ng trong ch¨n nu«i. §Ó cã thÓ ®−a ch¨n nu«i ph¸t triÓn mét c¸ch v÷ng ch¾c, mét trong nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra lμ trang bÞ cho ng−êi ch¨n nu«i kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ lÜnh vùc ch¨n nu«i.
Nh»m gióp cho ng−êi ch¨n nu«i cã ®−îc nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ ch¨n nu«i gia cÇm, Nhμ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt tæ chøc xuÊt b¶n cuèn s¸ch KiÕn thøc c¬ b¶n vÒ ch¨n nu«i gia cÇm. Néi dung cuèn s¸ch ®−îc chia lμm 6 ch−¬ng cung cÊp c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ c¸c lo¹i gia cÇm chñ yÕu nh−: gμ, vÞt, ngan, ngçng, chim bå c©u. CÈm nang ch¨n nu«i gμ th¶ v−ên: Giíi thiÖu nh÷ng néi dung chÝnh liªn quan tíi viÖc tæ chøc ch¨n nu«i gμ th¶ v−ên. Ch−¬ng II.
CÈm nang ch¨n nu«i gμ c«ng nghiÖp: Giíi thiÖu nh÷ng néi dung chÝnh liªn quan tíi viÖc tæ chøc ch¨n nu«i gμ c«ng nghiÖp. Ch−¬ng III. CÈm nang ch¨n nu«i vÞt: Giíi thiÖu nh÷ng néi dung chÝnh liªn quan tíi viÖc tæ chøc ch¨n nu«i vÞt. Ch−¬ng IV.
CÈm nang ch¨n nu«i ngan: Giíi thiÖu nh÷ng néi dung chÝnh liªn quan tíi viÖc tæ chøc ch¨n nu«i ngan. CÈm nang ch¨n nu«i ngçng: Giíi thiÖu nh÷ng néi dung chÝnh liªn quan tíi viÖc tæ chøc ch¨n nu«i ngçng. Ch−¬ng VI. CÈm nang ch¨n nu«i chim bå c©u: Giíi thiÖu nh÷ng néi dung chÝnh liªn quan tíi viÖc tæ chøc ch¨n nu«i chim bå c©u.
C¸c t¸c gi¶ dùa trªn nh÷ng nghiªn cøu thùc tÕ vμ tham kh¶o mét sè tμi liÖu nghiªn cøu chuyªn ngμnh ®Ó biªn so¹n c¸c ch−¬ng trong cuèn s¸ch. Do tÝnh chÊt ®Æc biÖt trong thùc tÕ ch¨n nu«i ë tõng ®¬n vÞ hé gia ®×nh, trang tr¹i ch¨n nu«i nªn nh÷ng kiÕn thøc vÒ ch¨n nu«i c¸c lo¹i gia cÇm ®−îc tr×nh bμy trong cuèn s¸ch cã thÓ cßn ch−a phï hîp víi thùc tÕ cña ®Þa ph−¬ng hoÆc hé gia ®×nh cô thÓ, Nhμ xuÊt b¶n vμ c¸c t¸c gi¶ rÊt mong nhËn ®−îc sù gãp ý cña b¹n ®äc ®Ó hoμn chØnh cuèn s¸ch nμy trong lÇn xuÊt b¶n sau. Xin giíi thiÖu cuèn s¸ch víi b¹n ®äc. Th¸ng 01 n¨m 2013 Nhμ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - sù thËt 6 Ch−¬ng I CÈM NANG CH¡N NU¤I Gμ TH¶ V¦êN I.
GIíI THIÖU MéT Sè GIèNG Gμ TH¶ V¦êN VIÖT NAM 1. Gμ Ri Lo¹i gμ Ri ph©n bè réng toμn miÒn ®Êt n−íc nh−ng hiÖn nay ®· bÞ pha t¹p nhiÒu. S¾c l«ng kh«ng ®ång nhÊt. Gμ m¸i cã mμu vμng, n©u, n©u nh¹t, ®en hoÆc lèm ®èm hoa m¬.
Gμ trèng mμu tÝa hoÆc vμng, cã n¬i pha l«ng ®en nh− ë vïng S¬n T©y, Ninh B×nh. Da ch©n vμng, ch©n cã 2 hμng vÈy, thÞt vμng. Träng l−îng 1 n¨m tuæi con trèng nÆng 1,8-2,5 kg, con m¸i nÆng 1,3-1,8 kg. Gμ Ri ph¸t dôc sím: 4-4,5 th¸ng ®· b¾t ®Çu ®Î.
S¶n l−îng trøng mçi n¨m kho¶ng 90-110 trøng. Träng l−îng trøng 42-43g. ThÞt vμ trøng th¬m ngon, tû lÖ lßng ®á cao (33,8%), nu«i con khÐo, chÞu ®ùng tèt, nh−ng tÇm vãc bÐ, trøng bÐ, s¶n l−îng trøng thÊp vμ tÝnh ®ßi Êp cao. Gμ §«ng T¶o Gμ ë x· §«ng T¶o, huyÖn Kho¸i Ch©u, tØnh H−ng Yªn.
§Æc ®iÓm: ®Çu to, mμo nô, m¾t n©u, ch©n to xï x× cã nhiÒu hμng v¶y, x−¬ng to, nhiÒu thÞt nh−ng thÞt kh«ng mÞn, da ®á. TiÕng g¸y ®ôc vμ ng¾n. Gμ m¸i nÆng 2,5-3 kg/con, gμ trèng nÆng 3,5-4 kg/con. S¶n l−îng trøng mét n¨m kho¶ng 55-60 qu¶.
Träng l−îng trøng 55-57 g. ¦u ®iÓm: tÇm vãc lín, khèi l−îng trøng to. Nh−îc ®iÓm: x−¬ng to, Ýt ®Î, mäc l«ng muén. Gμ Hå Nguån gèc ë lμng Hå, huyÖn ThuËn Thμnh, tØnh B¾c Ninh.
S¾c l«ng gμ m¸i mμu tr¾ng s÷a, mμu vá nh·n hay mμu ®Êt thã. Gμ trèng mμu tÝa, ®Çu cæ to, da ®á. Ch©n hai hμng v¶y, mμo ®¬n. Gμ m¸i tr−ëng thμnh nÆng 2,5-3 kg/con, gμ trèng tr−ëng thμnh nÆng 3,5-4 kg.
Tuæi ®Î muén: 7,5-8 th¸ng. S¶n l−îng trøng mçi n¨m ®¹t 50-55 qu¶. Träng l−îng trøng 55-58 g. Gμ MÝa Gμ MÝa cã nguån gèc ë khu vùc thÞ x· S¬n T©y, thμnh phè Hμ Néi.
§Õn nay, gμ MÝa ®· bÞ pha t¹p nhiÒu, kh«ng cßn thuÇn chñng. S¾c l«ng gμ trèng mμu tÝa, gμ m¸i mμu n©u x¸m hoÆc vμng. §Çu to, m¾t s©u, mμo ®¬n, ch©n th« cã 3 hμng vÈy, da bông 8 ®á. Träng l−îng gμ m¸i tr−ëng thμnh 2,5-3 kg/con, gμ trèng 3,5-4 kg/con.
Tuæi ®Î muén: 7-8 th¸ng. S¶n l−îng trøng mét n¨m ®¹t 55-60 qu¶, träng l−îng trøng nÆng 55-60 g. Gμ Phï L−u TÕ Gμ Phï L−u TÕ cã nguån gèc ë x· Phï L−u TÕ, huyÖn Mü §øc, thμnh phè Hμ Néi. Ngo¹i h×nh vμ n¨ng suÊt gièng lo¹i gμ §«ng T¶o.
Gμ V¨n Phó Lo¹i gμ nμy xuÊt hiÖn ë c¸c tØnh VÜnh Phóc, Phó Thä. L«ng ®en, ch©n ch×, x−¬ng nhá. Mét n¨m tuæi gμ trèng nÆng 3,2 kg/con, gμ m¸i nÆng 2-2,3 kg/con. S¶n l−îng trøng kh¸, mét n¨m ®Î 80-100 trøng, träng l−îng trøng 45 g.
Gμ ¤ Gμ ¤ nu«i nhiÒu ë vïng Hμ Giang, Lμo Cai. M×nh dμi, thon, ®ïi to, l«ng ®en, ch©n ch×, cæ kháe, ®Çu dμi, má quÆc, m¾t dμi. §©y lμ mét gièng gμ dïng ®Ó nu«i chäi. Mét n¨m tuæi, gμ trèng nÆng 3,2-3,5 kg/con, gμ m¸i nÆng 2,5-2,8 kg/con.
S¶n l−îng trøng mçi n¨m kho¶ng 60-70 qu¶, träng l−îng trøng 58-59 g. Gμ Nam Bé Gμ Nam Bé cã nguån gèc lμ gμ C« Khanh Khin hay Lang San (Trung Quèc). Mμu l«ng vμng hoÆc 9 lèm ®èm tr¾ng, ch©n cã l«ng. N¨ng suÊt t−¬ng tù nh− gμ V¨n Phó.
Gμ ¸c Gμ nu«i nhiÒu ë Trμ Vinh, Long An, TiÒn Giang. Gμ ¸c cã mÇu l«ng tr¾ng xï nh− b«ng. Da, thÞt, x−¬ng, má, ch©n ®Òu cã mμu ®en. Ch©n cã 5 ngãn nªn cßn ®−îc gäi lμ gμ “ngò tr¶o”.
Søc sèng cao, tû lÖ sèng tõ míi në ®Õn 8 tuÇn tuæi ®¹t 98%. Gμ nμy ph¸t dôc sím, 110-120 ngμy cã thÓ ®Î. S¶n l−îng trøng 70-80 qu¶/n¨m, träng l−îng trøng nÆng 30-32 g. §©y lμ lo¹i gμ thuèc, dïng ®Ó båi d−ìng søc kháe.
Gμ ta vμng Gμ nμy ph©n bè chñ yÕu ë miÒn Nam, gièng nh− gμ Ri miÒn B¾c. L«ng mμu vμng, cã con pha lÉn mμu ®en. Con m¸i ®Çu thanh, má vμng, mμo ®¬n ®á, tÝch vμ d¸i tai mμu ®á, cæ ng¾n võa ph¶i, ch©n thÊp, cã 2-2,5 hμng v¶y. N¨ng suÊt gièng nh− gμ Ri.
Gμ Tre Lo¹i gμ nμy cã vãc d¸ng nhá, thÞt th¬m ngon. S¸u th¸ng tuæi con trèng nÆng 800-850 g, con m¸i nÆng 600-650 g. §Çu nhá, mμo h¹t ®Ëu. Con trèng th−êng cã mμu vμng ë cæ vμ ®u«i, phÇn cßn l¹i mμu ®en, l«ng dμi.
L«ng con m¸i th−êng cã mμu x¸m xen lÉn mμu tr¾ng. S¶n l−îng trøng 50-60 qu¶/n¨m, träng l−îng trøng 21-22 g. Gμ Nßi (cßn gäi lμ gμ Chäi) Lo¹i nμy cã sè l−îng kh«ng nhiÒu, ph©n bè r¶i r¸c, ë nhiÒu n¬i th−êng nu«i ®Ó ®i thi gμ chäi. §Æc ®iÓm: mμu l«ng ®en x¸m, pha lÉn mμu vμng t−¬i, l«ng ®u«i ®en, ®Çu to, má mμu ®en, mμo h¹t ®Ëu, tÝch vμ d¸i tai mμu ®á, m¾t ®en cã vßng ®á, cæ dμi vμ to.
Th©n dμi, réng, l−ng ngang th¼ng, ch©n cao cã vÈy ®en x¸m, cùa s¾c vμ dμi. Mét n¨m tuæi con trèng nÆng 2,5-3 kg, con m¸i nÆng 1,8-1,9 kg. S¶n l−îng trøng 50-60 qu¶/n¨m, vá trøng mμu hång. Gμ tμu vμng Lo¹i gμ nμy phæ biÕn ë miÒn Nam, bÞ pha t¹p nhiÒu.
L«ng vμng, ch©n cã l«ng ë bμn, cã khi ë c¶ ngãn. Khi tr−ëng thμnh con trèng nÆng 3 kg, con m¸i nÆng 2 kg. S¶n l−îng trøng mçi n¨m ®¹t 70-90 qu¶, träng l−îng trøng: 45-50 g. Gμ ta lai gμ Miªn Lo¹i gμ nμy th−êng gÆp ë vïng T©y Ninh, vïng gi¸p Campuchia.
§Çu to võa ph¶i, má mμu vμng nh¹t hoÆc ®en, mμo hoa d©u, m¾t mμu n©u ®en, th©n m×nh nhá, 12 th¸ng tuæi gμ trèng nÆng 2-2,1 kg/con, gμ m¸i nÆng 1,5-1,65 kg/con. Lo¹i gμ nμy cã kh¶ n¨ng chèng bÖnh tèt. N¨ng suÊt t−¬ng tù gμ ta vμng. Gμ v−ên nhËp néi 2.
Gμ Tam Hoμng Gμ nμy cã nguån gèc tõ Trung Quèc, cã c¸c dßng: 882, Jiangcun, L−¬ng Ph−îng. - Dßng 882 mμu l«ng vμng hoÆc lèm ®èm ®en, ®a sè cã c−êm cæ. ë 11 tuÇn tuæi, con trèng nÆng 1,4-1,5 kg, con m¸i nÆng 1,2 kg. S¶n l−îng trøng mçi n¨m ®¹t 155 qu¶.
- Dßng Jiangcun l«ng mμu vμng tuyÒn. ë 11 tuÇn tuæi, con trèng nÆng 1,3 kg, con m¸i nÆng trªn d−íi 1 kg. S¶n l−îng trøng ®¹t 170 qu¶/n¨m. - Dßng L−¬ng Ph−îng cã l«ng vμng hoÆc lèm ®èm hoa.
ë 11 tuÇn tuæi, con trèng nÆng 1,9 kg, con m¸i nÆng 1,3 kg. S¶n l−îng trøng mét n¨m lμ 158-160 qu¶. Gμ Sasso Gièng gμ nμy do h·ng Sasso (Ph¸p) nh©n gièng t¹o ra. Gièng nμy cã nhiÒu dßng nh−ng ë n−íc ta phæ biÕn hai dßng SA31 vμ SA51.
Gièng gμ nμy cã l«ng mμu n©u vμng hoÆc n©u ®á; ch©n, da, má rÊt vμng. Gμ Kabir Gièng gμ nμy cã nguån gèc tõ Ixaren, ®−îc nhËp khÈu vμo ViÖt Nam tõ n¨m 1999. Gμ cã mμu l«ng n©u vμng hoÆc ®á vμng. ë 20 tuÇn tuæi, con 12 m¸i nÆng 2-2,1 kg.
S¶n l−îng trøng ë 70 tuÇn tuæi lμ 200 qu¶. Gμ BT1, BT2 Gièng gμ nμy ®−îc lai t¹o t¹i Trung t©m nghiªn cøu vμ ph¸t triÓn ch¨n nu«i B×nh Th¾ng trªn hai gièng gμ Goldline 54 vμ gμ Rhode Ri. Gμ cã mμu l«ng n©u nh¹t, mμo ®¬n, khèi l−îng c¬ thÓ trªn 20 tuæi, con trèng nÆng 2-2,2 kg, con m¸i nÆng 1,5- 1,7 kg. S¶n l−îng trøng 180-200 qu¶/n¨m.
Gμ Rhode Ri Gièng gμ nμy do ViÖn Ch¨n nu«i lai t¹o tõ n¨m 1985. Ch©n vμ da cã mμu vμng. S¶n l−îng trøng 180-203 qu¶/n¨m, khèi l−îng trøng 51-52 g.