Luận văn thạc sỹ về ảnh hưởng của quy mô hộ gia đình tới chi tiêu và tiết kiệm ở Việt Nam

Nghiên cứu ảnh hưởng của quy mô hộ gia đình đến chi tiêu và tiết kiệm tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về hành vi tài chính.

• Tác giả: Nguyen Thu Hoai
• Người hướng dẫn: Dr. Nguyen Viet Cuong
• Trường học: National Economics University
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Quy Mô Hộ Gia Đình Đến Chi Tiêu Và Tiết Kiệm Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• LIST OF TABLES
• DIAGRAMS
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 2. CHAPTER 2: REVIEW OF THE LITERATURE ON FAMILY SIZE, HOUSEHOLD CONSUMPTION BEHAVIOR AND HOUSEHOLD SAVING BEHAVIOR
• 3. CHAPTER 3: THE FACT OF FAMILY SIZE, HOUSEHOLD CONSUMPTION AND SAVING IN VIETNAM IN THE PERIOD 2004 - 2008
• 3.1. The features of family size in Vietnam
• 3.2. The features of household consumption in the period 2004 - 2008
• 3.3. The features of household saving in the period 2004 - 2008
• 4. CHAPTER 4: IMPACT EVALUATION
• 4.1. Data sources and methodology
• 4.2. The impact of family size on household expenditure
• 4.3. The impact of family size on household saving
• 4.4. Main results of the studies
• 5. CHAPTER 5: CONCLUSION

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng của quy mô hộ gia đình đến chi tiêu và tiết kiệm

Quy mô hộ gia đình có tác động lớn đến hành vi chi tiêu và tiết kiệm của các hộ gia đình ở Việt Nam. Sự thay đổi trong quy mô hộ gia đình không chỉ ảnh hưởng đến ngân sách mà còn đến cách thức phân bổ tài nguyên trong gia đình. Theo lý thuyết chu kỳ sống gia đình, quy mô hộ gia đình thường thay đổi theo độ tuổi của người đứng đầu hộ. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chi tiêu và tiết kiệm của hộ gia đình trong bối cảnh Việt Nam.

1.1. Đặc điểm quy mô hộ gia đình tại Việt Nam

Quy mô hộ gia đình ở Việt Nam đã có sự thay đổi đáng kể trong những năm qua. Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, quy mô hộ gia đình trung bình đã giảm từ 4.89 thành viên vào năm 2002 xuống còn 3.8 vào năm 2010. Sự thay đổi này chủ yếu do chính sách kế hoạch hóa gia đình và sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt.

1.2. Tác động của quy mô hộ gia đình đến chi tiêu

Nghiên cứu cho thấy rằng quy mô hộ gia đình lớn thường dẫn đến chi tiêu cao hơn cho các nhu cầu cơ bản như thực phẩm và giáo dục. Tuy nhiên, khi quy mô giảm, chi tiêu có xu hướng tập trung vào các nhu cầu cá nhân và chất lượng cuộc sống.

II. Vấn đề và thách thức trong chi tiêu hộ gia đình ở Việt Nam

Mặc dù quy mô hộ gia đình có ảnh hưởng đến chi tiêu, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức trong việc quản lý ngân sách hộ gia đình. Các hộ gia đình thường phải đối mặt với áp lực tài chính do chi phí sinh hoạt tăng cao và thu nhập không ổn định. Điều này dẫn đến việc cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ.

2.1. Chi phí sinh hoạt và thu nhập hộ gia đình

Chi phí sinh hoạt tại Việt Nam đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây, trong khi thu nhập của nhiều hộ gia đình vẫn chưa theo kịp. Điều này tạo ra áp lực lớn lên ngân sách hộ gia đình, đặc biệt là đối với các hộ có quy mô lớn.

2.2. Tác động của chính sách đến chi tiêu hộ gia đình

Các chính sách kinh tế và xã hội của chính phủ có thể ảnh hưởng đến chi tiêu hộ gia đình. Ví dụ, các chương trình hỗ trợ tài chính cho người nghèo có thể giúp giảm bớt gánh nặng chi tiêu cho các hộ gia đình có quy mô lớn.

III. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của quy mô hộ gia đình đến tiết kiệm

Để đánh giá tác động của quy mô hộ gia đình đến hành vi tiết kiệm, nghiên cứu sử dụng các phương pháp định lượng và định tính. Dữ liệu được thu thập từ các hộ gia đình trên toàn quốc để phân tích mối quan hệ giữa quy mô hộ gia đình và hành vi tiết kiệm.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua khảo sát trực tiếp và các nguồn dữ liệu thứ cấp từ Tổng cục Thống kê. Các yếu tố như thu nhập, chi tiêu và quy mô hộ gia đình sẽ được phân tích để đưa ra kết luận chính xác.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Phân tích dữ liệu sẽ sử dụng các mô hình hồi quy để xác định mối quan hệ giữa quy mô hộ gia đình và hành vi tiết kiệm. Kết quả sẽ cho thấy rõ ràng hơn về cách thức quy mô hộ gia đình ảnh hưởng đến khả năng tiết kiệm của các hộ gia đình.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về chi tiêu và tiết kiệm

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng các chương trình hỗ trợ tài chính cho hộ gia đình. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa quy mô hộ gia đình và hành vi chi tiêu, tiết kiệm sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.1. Chính sách hỗ trợ tài chính cho hộ gia đình

Chính phủ cần xem xét các chính sách hỗ trợ tài chính nhằm giúp các hộ gia đình có quy mô lớn giảm bớt gánh nặng chi tiêu. Các chương trình như trợ cấp giáo dục và chăm sóc sức khỏe có thể giúp cải thiện tình hình tài chính của họ.

4.2. Tăng cường giáo dục tài chính cho hộ gia đình

Giáo dục tài chính là một yếu tố quan trọng giúp các hộ gia đình quản lý ngân sách hiệu quả hơn. Các chương trình đào tạo về quản lý tài chính cá nhân có thể giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng tiết kiệm cho các thành viên trong gia đình.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về quy mô hộ gia đình

Nghiên cứu cho thấy quy mô hộ gia đình có ảnh hưởng đáng kể đến chi tiêu và tiết kiệm ở Việt Nam. Việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn trong việc hỗ trợ hộ gia đình. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để theo dõi sự thay đổi trong quy mô hộ gia đình và tác động của nó đến kinh tế.

5.1. Tương lai của quy mô hộ gia đình tại Việt Nam

Dự báo rằng quy mô hộ gia đình sẽ tiếp tục giảm trong những năm tới do các chính sách kế hoạch hóa gia đình và sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt. Điều này sẽ tạo ra những thách thức và cơ hội mới cho các hộ gia đình.

5.2. Đề xuất chính sách cho tương lai

Cần có các chính sách linh hoạt để hỗ trợ các hộ gia đình trong việc quản lý ngân sách và tiết kiệm. Các chương trình hỗ trợ tài chính và giáo dục tài chính sẽ là chìa khóa để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự chuyển dịch cơ cấu nhân khẩu học trong thời kỳ "cơ cấu dân số vàng" tại Việt Nam đã tác động trực tiếp đến quy mô và hành vi tài chính của khoảng 22 triệu hộ gia đình với lực lượng lao động vượt 58,5 triệu người. Dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2004 - 2008 cho thấy quy mô hộ gia đình trung bình giảm từ 4,45 thành viên năm 2004 xuống 4,24 người năm 2006 và tiếp tục giảm còn 4,12 người vào năm 2008. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là xác định sự thay đổi số lượng thành viên trong hộ sẽ tác động như thế nào đến sự phân bổ dòng ngân sách, cụ thể là chi tiêu bình quân và tích lũy tiết kiệm theo từng giai đoạn vòng đời.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung định lượng mức độ ảnh hưởng của quy mô gia đình đến chi tiêu bình quân đầu người và tiết kiệm bình quân đầu người, đồng thời kiểm định sự khác biệt giữa hai nhóm chủ hộ: nhóm mở rộng (chủ hộ dưới 44 tuổi) và nhóm thu hẹp (chủ hộ từ 45 tuổi trở lên). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu khảo sát mức sống hộ gia đình trên phạm vi toàn quốc qua ba mốc thời gian 2004, 2006 và 2008.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với việc hoạch định chính sách an sinh xã hội. Việc thu hẹp quy mô gia đình giúp nâng mức chi tiêu bình quân ở một số nhóm nhân khẩu, nhưng cũng tạo ra áp lực tài chính khi tỷ lệ chủ hộ trên 45 tuổi tăng nhanh từ 51% năm 2004 lên 63% năm 2008. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực để các nhà quản lý vĩ mô điều chỉnh chính sách bảo trợ xã hội, y tế cộng đồng và giáo dục phù hợp với thực trạng chuyển đổi cấu trúc gia đình Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết Vòng đời gia đình (Family Life Cycle Theory) do Simon Kuznets khởi xướng, kết hợp cùng Lý thuyết Tiêu dùng và Tiết kiệm trọn đời (Life-Cycle Hypothesis) của Franco Modigliani và nguyên lý phân bổ tiêu dùng của Frederick Engels. Theo lý thuyết vòng đời, cấu trúc gia đình vận động qua hai giai đoạn chính: giai đoạn mở rộng khi chủ hộ dưới 44 tuổi (bước vào độ tuổi kết hôn từ 22,8 tuổi ở nữ và 26,2 tuổi ở nam, sinh con trong khoảng 20-39 tuổi chiếm 91,4%) và giai đoạn thu hẹp khi chủ hộ từ 45 tuổi trở lên (con cái trưởng thành tách hộ, thành viên bước vào tuổi nghỉ hưu).

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

1. Quy mô hộ gia đình (Family size): Tổng số thành viên cùng sinh sống, chia sẻ kinh tế và quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân hợp pháp theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000.
2. Chi tiêu bình quân đầu người (Per capita expenditure): Tổng chi phí cho nhu cầu thường xuyên (lương thực, thực phẩm, giáo dục, y tế, năng lượng) chia cho số nhân khẩu trong hộ.
3. Tiết kiệm bình quân đầu người (Per capita saving): Phần chênh lệch dương giữa tổng thu nhập thường xuyên và tổng chi tiêu bình quân đầu người trong năm khảo sát.
4. Ngân sách hộ gia đình (Family budget): Cấu trúc dòng tiền vào (thu nhập từ lao động trên 15 tuổi, tích lũy, vay nợ) và dòng tiền ra phục vụ tiêu dùng của các thành viên phụ thuộc và độc lập.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Khảo sát Mức sống Hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) do Tổng cục Thống kê phối hợp cùng Ngân hàng Thế giới (World Bank) và UNDP thực hiện trong các năm 2004, 2006 và 2008.

Quy mô mẫu phân tích gồm bộ dữ liệu bảng cân bằng (balanced panel data) với 780 hộ gia đình được theo dõi liên tục qua ba kỳ khảo sát (2004, 2006, 2008). Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên đảm bảo tính đại diện cao cho các vùng địa lý (đồng bằng, miền núi), khu vực cư trú (thành thị chiếm 468 mẫu quy ước, nông thôn 312 mẫu năm 2004) và các nhóm ngành nghề kinh tế.

Mô hình kinh tế lượng sử dụng phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất thông thường (OLS) trên phương trình vi phân sai phân cấp một để triệt tiêu các yếu tố bất biến theo thời gian không quan sát được:

Yit = α + Sitβ + Xitδ + Ttθ + Iitλ + ui + vit

Trong đó, Yit đại diện cho biến thiên chi tiêu hoặc tiết kiệm bình quân; Sit là biến thiên quy mô hộ; Xit là vector biến kiểm soát gồm giới tính chủ hộ, khu vực thành thị/nông thôn, cơ cấu thành viên phụ thuộc; Iit là biến thiên thu nhập. Do kiểm định White Heteroskedasticity Test bác bỏ giả thuyết phương sai sai số đồng nhất (với giá trị Prob < 0,05 ở các mô hình kiểm tra), nghiên cứu áp dụng sai số chuẩn vững (Robust Standard Errors) nhằm loại bỏ hiện tượng phương sai thay đổi, đảm bảo các ước lượng không bị chệch và có độ tin cậy thống kê cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, có sự suy giảm rõ rệt về quy mô nhân khẩu đi kèm với quá trình già hóa của chủ hộ. Tỷ lệ hộ có quy mô giảm chiếm từ 20,4% đến 33,2% tổng mẫu khảo sát qua các giai đoạn 2004-2006 và 2006-2008. Tỷ lệ hộ có chủ hộ trên 45 tuổi tăng mạnh từ 51% năm 2004 lên 56% năm 2006 và đạt 63% vào năm 2008. Mô hình gia đình hai thế hệ chiếm ưu thế tuyệt đối với 63,4%, trong khi hộ có trẻ em 0-14 tuổi chiếm 57,1%.

Thứ hai, quy mô gia đình có mối tương quan nghịch rõ rệt với chi tiêu bình quân đầu người, đặc biệt ở nhóm chủ hộ trên 45 tuổi. Kết quả hồi quy giai đoạn 2004 - 2006 cho thấy khi quy mô hộ tăng thêm 1 thành viên, chi tiêu bình quân mỗi người giảm 217.649 đồng. Trong giai đoạn 2006 - 2008, hệ số tác động của quy mô gia đình lên chi tiêu bình quân ở nhóm chủ hộ trên 45 tuổi đạt mức âm 1,353 (triệu đồng), có ý nghĩa thống kê ở mức 1%.

Thứ ba, khoảng cách thu nhập và chi tiêu giữa thành thị và nông thôn tiếp tục duy trì ở mức cao. Năm 2004, thu nhập bình quân đầu người thành thị đạt 5.444 nghìn đồng (tiết kiệm đạt 3.287 nghìn đồng), cao hơn 34,5% so với khu vực nông thôn ở mức 4.046 nghìn đồng (tiết kiệm 2.571 nghìn đồng). Chi tiêu bình quân toàn mẫu có xu hướng giảm nhẹ từ 6.838 nghìn đồng (2004) xuống 6.678 nghìn đồng (2006) và 6.550 nghìn đồng (2008).

Thứ tư, biến động tiết kiệm bình quân đầu người diễn biến phức tạp và không hoàn toàn đồng biến với việc giảm quy mô hộ. Tiết kiệm bình quân toàn bộ mẫu đạt đỉnh vào năm 2006 với mức 3.320 nghìn đồng trước khi giảm xuống 2.912 nghìn đồng vào năm 2008. Tại nhóm chủ hộ trên 45 tuổi trong giai đoạn 2006 - 2008, hệ số R-squared đạt khoảng 93%, phản ánh sự nhạy cảm rất lớn của quỹ tiết kiệm khi số lượng thành viên độc lập tạo ra thu nhập thay đổi.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm được minh chứng sinh động thông qua biểu đồ phân bố biến thiên chi tiêu và tiết kiệm qua các năm (Chart 2 và Chart 3 trong luận văn), cùng các bảng đối chiếu ma trận tương quan giữa nghề nghiệp, trình độ học vấn của chủ hộ với quy mô hộ (Table 3, Table 4). Dữ liệu chỉ ra rằng các hộ làm nông nghiệp/lâm nghiệp/thủy sản chiếm tỷ trọng lớn nhất (48,2%) và luôn duy trì quy mô thành viên cao hơn các nhóm ngành dịch vụ hay quản lý.

Nguyên nhân cốt lõi của việc giảm chi tiêu bình quân khi quy mô gia đình tăng là do hiệu ứng chia sẻ tài nguyên bị giới hạn (resource dilution). Khi có thêm thành viên phụ thuộc (trẻ sơ sinh hoặc người già ốm đau), ngân sách gia đình bị phân tán, buộc các thành viên phải cắt giảm chi tiêu cá nhân không thiết yếu. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của James Smith và Michael Ward tại Hoa Kỳ cũng như Deaton tại Tây Ban Nha.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, đối với nhóm chủ hộ trên 45 tuổi, khi con cái tách hộ làm quy mô gia đình giảm, mức chi tiêu và tiết kiệm bình quân không tăng mạnh như kỳ vọng của lý thuyết vòng đời phương Tây. Điều này phản ánh thực tế thu nhập của lao động trung niên và cao tuổi tại Việt Nam suy giảm nhanh khi rời khỏi thị trường lao động chính quy, trong khi mạng lưới an sinh xã hội chưa bù đắp đủ rủi ro y tế và chi phí sinh hoạt tuổi già.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội và bảo hiểm y tế cho người cao tuổi. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Bảo hiểm Xã hội Việt Nam cần thiết lập mục tiêu nâng tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế và lương hưu tự nguyện cho các chủ hộ từ 45 tuổi trở lên tại khu vực nông thôn đạt 85% vào năm 2030, giúp giảm bớt rủi ro thâm hụt ngân sách khi quy mô gia đình bị thu hẹp.

Thứ hai, mở rộng các gói trợ cấp giáo dục và dinh dưỡng cho các hộ gia đình trẻ trong giai đoạn mở rộng. Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Tài chính cần triển khai chương trình miễn giảm học phí và hỗ trợ chi phí bán trú cho trẻ em dưới 14 tuổi thuộc nhóm chủ hộ dưới 44 tuổi, hướng tới mục tiêu giảm 30% áp lực tài chính trực tiếp lên quỹ chi tiêu thường xuyên của hộ gia đình trong giai đoạn 2026 - 2028.

Thứ ba, đa dạng hóa các sản phẩm tài chính vi mô và tiết kiệm hưu trí linh hoạt. Ngân hàng Nhà nước cần chỉ đạo các ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính vi mô phát triển các gói tiền gửi tích lũy định kỳ có lãi suất ưu đãi dành cho hộ gia đình nông thôn, hướng tới nâng mức tiết kiệm bình quân khu vực nông thôn tăng tối thiểu 15%/năm trong giai đoạn 3 năm tới.

Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông và đào tạo kỹ năng quản lý tài chính hộ gia đình. Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và các đoàn thể địa phương cần tổ chức định kỳ hàng quý các khóa hướng dẫn lập kế hoạch chi tiêu, dự phòng rủi ro ốm đau và cân đối vay nợ tiêu dùng, giúp các cặp vợ chồng trẻ và chủ hộ trung niên tối ưu hóa ngân sách theo từng giai đoạn vòng đời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách vĩ mô (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội): Sử dụng bằng chứng định lượng từ mô hình OLS để xây dựng các chính sách dân số, mức sinh thay thế và chính sách trợ cấp xã hội phù hợp với xu thế thu nhỏ quy mô hộ.
2. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế học phát triển: Tham khảo phương pháp xây dựng dữ liệu bảng từ bộ điều tra VHLSS, kỹ thuật xử lý phương sai sai số thay đổi bằng kiểm định White và mô hình ứng dụng lý thuyết vòng đời gia đình.
3. Các tổ chức phi chính phủ và định chế tài chính vi mô: Ứng dụng phân tích về biến động chi tiêu và tiết kiệm giữa thành thị - nông thôn để thiết kế các chương trình tín dụng sinh kế và hỗ trợ giảm nghèo đa chiều.
4. Doanh nghiệp bán lẻ và chuyên gia nghiên cứu thị trường: Khai thác xu hướng phân bổ chi tiêu của các nhóm nhân khẩu để định hình chiến lược sản phẩm tiêu dùng, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và giáo dục trẻ em.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao quy mô gia đình tăng lên lại làm giảm chi tiêu bình quân đầu người? Khi quy mô hộ tăng thêm thành viên nhưng tổng thu nhập không tăng tương ứng trong ngắn hạn, tổng ngân sách tiêu dùng bị chia nhỏ cho nhiều người hơn. Dữ liệu VHLSS chứng minh mỗi khi hộ gia đình có thêm một thành viên, chi tiêu bình quân đầu người giảm khoảng 217.649 đồng do các khoản chi tiêu không thiết yếu bị cắt giảm.

2. Lý thuyết vòng đời gia đình giải thích thế nào về hành vi tiêu dùng của hộ? Lý thuyết chỉ ra rằng quy mô và nhu cầu tài chính của hộ đạt đỉnh khi chủ hộ ở độ tuổi khoảng 44 (giai đoạn nuôi dạy con cái) và giảm dần sau 45 tuổi. Chi tiêu ở giai đoạn đầu tập trung vào dinh dưỡng, giáo dục; trong khi giai đoạn sau chuyển dịch sang chăm sóc y tế và duy trì sinh hoạt tuổi già.

3. Vì sao nghiên cứu phải chia mẫu thành hai nhóm chủ hộ dưới 44 tuổi và từ 45 tuổi trở lên? Việc phân nhóm căn cứ vào đặc điểm nhân khẩu học tại Việt Nam: độ tuổi sinh sản tập trung chủ yếu từ 20 đến 39 tuổi (chiếm 91,4%) và độ tuổi kết hôn trung bình dưới 27 tuổi. Sau 45 tuổi, gia đình bước vào giai đoạn con cái tách hộ, tạo ra sự khác biệt cơ bản về quy luật tiêu dùng và tích lũy.

4. Dữ liệu khảo sát mức sống VHLSS trong luận văn có độ tin cậy như thế nào? VHLSS là bộ dữ liệu chuẩn quốc gia do Tổng cục Thống kê thu thập với sự hỗ trợ kỹ thuật của Ngân hàng Thế giới và UNDP. Mẫu 780 hộ được theo dõi liên tục trong giai đoạn 2004 - 2008, trải rộng trên các vùng địa lý và nhóm nghề nghiệp, đảm bảo tính đại diện cao cho toàn bộ dân cư.

5. Luận văn đóng góp giải pháp gì mới cho vấn đề an sinh xã hội hiện nay? Luận văn cảnh báo nguy cơ suy giảm tiết kiệm và chi tiêu ở nhóm chủ hộ lớn tuổi khi quy mô gia đình giảm, từ đó đề xuất nhà nước cần sớm can thiệp bằng các chính sách lương hưu xã hội, bảo hiểm y tế toàn dân và hỗ trợ chi phí giáo dục cho các hộ có con nhỏ.

Kết luận

• Quy mô gia đình Việt Nam trong giai đoạn 2004 - 2008 đã giảm liên tục từ 4,45 xuống 4,12 người/hộ, phản ánh tác động rõ nét của chính sách kế hoạch hóa gia đình và xu hướng đô thị hóa.
• Gia tăng quy mô hộ tạo ra áp lực tiêu cực trực tiếp lên chi tiêu bình quân đầu người, với mức sụt giảm bình quân 217.649 đồng/người cho mỗi thành viên tăng thêm trong giai đoạn 2004 - 2006.
• Nhóm chủ hộ từ 45 tuổi trở lên có độ nhạy cảm kinh tế lượng cao hơn rõ rệt so với nhóm chủ hộ trẻ, thể hiện qua hệ số tác động âm của quy mô hộ lên chi tiêu đạt mức -1,353 trong giai đoạn 2006 - 2008.
• Hành vi tiết kiệm của hộ gia đình chịu chi phối mạnh mẽ bởi tốc độ gia tăng thu nhập và khu vực cư trú, trong đó tiết kiệm bình quân thành thị (3.287 nghìn đồng năm 2004) luôn vượt trội so với nông thôn (2.571 nghìn đồng).
• Luận văn đóng góp luận cứ khoa học thực nghiệm vững chắc, khẳng định việc hoàn thiện chính sách an sinh xã hội, bảo hiểm y tế và trợ cấp giáo dục trong lộ trình 2026 - 2030 là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo phúc lợi hộ gia đình bền vững.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý quan tâm có thể khai thác sâu hơn các bảng phân tích hồi quy chi tiết trong luận văn để ứng dụng vào công tác hoạch định và thực thi chính sách phát triển kinh tế - xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NATIONAL ECONOMICS UNIVERSITY ERASMUS UNIVERSITY ROTTERDAM INSTITUTE OF PUBLIC POLICY AND MANAGEMENT INTERNATIONAL INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES VIETNAM-NETHERLANDS MASTER’S PROGRAM IN DEVELOPMENT ECONOMICS (MDE) THESIS THE IMPACT OF FAMILY SIZE ON CONSUMPTION AND SAVING BEHAVIORS: EVIDENCE FROM VIETNAM Supervisor 1: Dr Nguyen Viet Cuong Supervisor 2: Dr Pham Thu Phuong Student: Nguyen Thu Hoai Class: MDE-18 A thesis submitted for the Master Degree in Development Economics at the Institute of Public Policy and Management (IPPM) of National Economics University, Vietnam Hanoi, November 2014 TABLE OF CONTENTS TABLE OF CONTENTS.11 CHAPTER 2: REVIEW OF THE LITERATURE ON FAMILY SIZE, HOUSEHOLD CONSUMPTION BEHAVIOR AND HOUSEHOLD SAVING BEHAVIOR. 18 CHAPTER 3: THE FACT OF FAMILY SIZE, HOUSEHOLD CONSUMPTION AND SAVING IN VIETNAM IN THE PERIOD 2004 - 2008.1 The features of family size in Vietnam.2 The features of household consumption in the period 2004 - 2008.3 The features of household saving in the period 2004 - 2008.31 CHAPTER 4: IMPACT EVALUATION.1 Data sources and methodology.2 The impact of family size on household expenditure.3 The impact of family size on household saving.1 Main results of the studies. 46 2 ACKNOWLEDGEMENTS First and foremost, I would like to thank my supervisor Dr. Nguyen Viet Cuong for his generous support on this thesis.

Nguyen Viet Cuong always gives useful suggestions that helped me figure out the orientation of the research and completed this thesis. I always appreciate the reminding and the advices of Dr. Nguyen Viet Cuong during the thesis accomplishment. In addition, I would like to express my sincere thank to Dr.

Pham Thu Phuong for her generous support during the whole process of my thesis. Her valuable sources of references have provided me with thorough insights of the subject. I sincerely appreciate the support and sharing of Dr Pham Thu Phuong. I would like to have special thank to the Institute of Public Policy and Management (IPPM) of National Economics University and all IPPM teachers and staff.

During the MDE program in IPPM, I had many opportunities to reach the knowledge of public economic management. The knowledge not only helps me to approach economic management scientifically, but also support me in my current job. Finally, I would like to thank my colleagues and classmates who constantly encouraged me during the work. Their encouragement is my great motivation to accomplish this thesis.

Thanks for all Hanoi, January 07th 2015 Nguyen Thu Hoai 3 ABSTRACT In the first decade of the 21st century, the size of households in Vietnam has markedly changed. The number of members in the household decreased, inducing two possibilities: (1) reduction by one (or more) financially dependent member(s) of the household; (2) loss of one (or more) financial resource(s) contributing to the family budget. This change may affect the structure of financial resource allocation among members of the household. The affect is positive if the change makes the living conditions of the members better.

And vice versa, the effect is negative when it reduces the benefits of membership in meeting individual needs. Theory of Family Life Cycle shows that household size peaked when the head of household is at 45 and declined thereafter. Household heads in Vietnam played an important role in funding the family budget and decide the existence of households in Vietnam. When the size of households in Vietnam changed, the composition of spending and savings varied in the different stages of the family life cycle.

This will affect the stability and development of the organization of households. The dependent members in households including children, pregnant women, the elderly and the disabled are those who will be affected the most. Therefore, there is a need for macroeconomic policy makers to launch financial assistance, such as health care, income support for the elderly and free tuition for children in the case of changing household size. (Keywords: family size, per capita expenditure, per capita saving, family budget) 4 LIST OF TABLES Table 1: The average of family size in 2004, 2006, and 2008.20 Table 2: The average of family size and other characteristics in 2004.22 Table 3: The average of family size and different head education in 2004, 2006, 2008.23 Table 4: The average of family size and different occupations in 2004, 2006, 2008.24 Table 5: Average income, expenditure, saving value with different characteristics.25 Table 6: The number of households and changes of family size and others.26 Table 7: Average income, expenditure, saving value with different group.27 Table 8: Changes of family size and family expenditure per capita during 2004 - 2008.29 Table 9: The average family expenditure of change and family size.30 Table 10: Regression of family expenditure.

30 Table 11: Regression of family saving.32 Table 12: Result of expenditure regression (2006-2004).36 Table 13: Result of expenditure regression (2008-2006).37 Table 14: Result of expenditure regression (2008-2004).38 Table 15: Result of saving regression (2006-2004).40 Table 16: Result of saving regression (2008-2006).41 Table 17: Result of saving regression (2008-2004).42 5 DIAGRAMS Diagram 1: Family budget and Family life cycle theory.11 Diagram 2: Structure of Family’s budget.14 Diagram 3: Family’s budget in relation with family’s members.14 Diagram 4: Family life circle model including 6 stages.18 CHATS Chart 1: Comparison between 2004 based and 2006 based - Percentage of household of family size change.21 Chart 2: The average family expenditure of change 06/04, 08/06 and 08/04.29 Chart 3: Percentage of household of family saving change.1 Research rationales Family is the initial and base institute of social structure. In families, all members live together, share their foods and support each other in family work and others (Family as defined by the U. The relation in-law affiliate members in family. Such additional relationships as sisters, brother in-law, offspring, adopted children lead to a larger family scale.

Besides, members in family have consanguinity, same blood identity source (Family as defined by a1970s Long Island, New York Housing code). Each member plays her/his separate role and position in the family structure, in which the head of the family plays an important role in managing family. The head contributes most of the family’s budget and is responsible for every matter of his/her family. The decisions of the head in marriage, giving birth, divorce and adoption and so on, may cause the addition or loss of members in his/her family (John Bongaarts, 2001, p.

Family size refers to the number of family members living together in a family. An oriented family consists of a father and a mother (Family as defined by Statistics Canada). After several years, the oriented family gets their new member, such as their sons and daughters. This model of oriented family is called a nuclear family.

There are some larger families with more than two generations which are called extended families. In the extended family, there are grandfathers, grandmothers, the parents, sons and daughters. Supreme Court, Three view of Family). Families in different areas have the different sizes.

Because of different traditional culture practices, the birth rate differs from area to area. Average family size in developed Western countries ranges from 2.3 to 31, meanwhile developing countries around 3. The average family size also changes time to time. In the United State, the average of family size was about 4.11 in 1930, but fell to 2.

The average age of getting marriage for 1 Average size of household in developed countries in late 1990s CountryFamily sizeCountryFamily sizeCountryFamily sizeCountryFamily sizeCountryFamily sizeAustralia2.6 2 Average population per household in America 1930 -2004 Year1930194019501960197019801990200020.57 7 America males ranges from 24. One of the explanations for the marriage age changes is pressure of career, longer education and awareness of higher family responsibilities (Jeannette Bayisenge, 2009; Paul Taylor, Cary Funk & April Clark, 2007, p. Family size has a relationship with economic growth (Mohammad Afzal, 2009, p. Engels’s principle “the fact that each adult can produce more than he himself needs – a fact without which mankind could not multiply, indeed could not even exist; if it were not so how could those still growing up live?” (Frederick Engels, 1843).

The young labor force plays a key factor in economic growth. It is not only an essential labor supplier for production, but it is also a potential market for consumption. Economic growth has changed the life of families, such as higher wages, better consumption. It opens a brighter and more prosperous future for the young labor force.

In the dynamic and populated areas, Vietnam has about 22 million households and a labor force of 58. During “the Golden Population Structure” period, Vietnam has attracted foreign investment by cheap labor force (VOV new, 2011). All the Vietnamese families are able to get advantages from this period, which includes Family’s income, consumption and saving (QDND Newspaper online, 2011). However, economic growth has benefited various families differently, with poverty increasingly concentrated among Minority people, mountainous and disadvantaged areas.

Some studies have shown that these areas have had a high fertility rate and large family sizes. The family size in many developing and developed countries has trended to reduce in recent decade and Vietnam is not an exception. According to Vietnam General Statistic Office’s 2011 report, the average family size of Vietnam range from 4. The reduction caused by several reasons, but mainly by birth rate.

The policies of Population Family Planning were approved by the Congress to cut off high rate birth such as Directives No 10/2011/CT-TTG, Vietnam government; Ordinance No 06/2003 – Vietnam national congress, Population Specialized Division ("Encouraging family with one or two children" Program is one of these policies). The Vietnam birth rate has fallen considerably by this policy. However, in some mountainous areas, the birth rate of Minority people is higher than the other groups (Vietnam General Statistic Office Report, 2009). This causes the differences in allocating and exploiting the nature resources, income, living standard and investment.

3 Average family’s member in Vietnam Year20022004200620082010Average family’s size4.89 8 Another change in family size is the late marriage (the average age of marriage about 27 in developed countries) (Robert G. Thus, it is necessary to study the impacts of family size to the economic growth in general and to the family’s growth in particular which may support the policymakers for future national development planning of Vietnam. This thesis focuses on the impact of the changes in family size on the household’s consumption and saving in Vietnam. According to Family Life – cycle theory 4, each stage of family life cycle, the number of family members rises/or falls accordance with the Head’s age of marriage, giving birth, retirement.

The main purposes of the thesis are to clarify points as follow: - The impacts of family size to household’s expenditure - The impacts of family size to household’s saving In the thesis we also allocate the changes of family size in two groups as follows: In the first group, the research focuses on a nuclear and extended family, in which a couple is permitted to get marriage according to Vietnamese Youth report in 2009 (22 years old) 5, age range for giving birth (22 - 44 years old)6. In this period (The age of the head range from 22 – 44), the family size increases as women are at giving birth age. It is called as expanding group (Under 44 Group). As the age of the head over 60, the structure of basic family is impacted by retirement Law, Elder health care problems and so on.

Family size reduces 4 Their classification table lists six stages of the family life cycle: 1. Leaving home: single young adults 2. The joining of families through marriage: the new couple 3. Families with young children 4.

Families with adolescents 5. Launching children and moving on 6. Families in later life 5 According to the report "Vietnamese Youth”, Summary of statistical indicators from the population and housing census Vietnam 2009 shows: The average age of first marriage of Women is 22.8 and the Men is 26.