Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Dưa lưới (Cucumis melo L.) thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae) là loại cây ăn quả ngắn ngày có giá trị kinh tế cao, có thể canh tác nhiều vụ trong năm và cung cấp nguồn vi chất dinh dưỡng dồi dào như tiền vitamin A ($\beta$-carotene), vitamin C, chất xơ và khoáng chất. Tại Việt Nam, dưa lưới là đối tượng cây trồng nhập nội có nhu cầu tiêu thụ lớn trên thị trường thương mại. Tuy nhiên, hầu hết các giống dưa lưới hiện hành đều có nguồn gốc nhập khẩu từ các quốc gia như Nhật Bản, Hà Lan, Israel, Úc, Thái Lan, dẫn đến chi phí hạt giống cao kết hợp với tổng mức đầu tư cơ sở hạ tầng nhà màng và phân bón lớn. Đặc tính canh tác mỗi cây chỉ mang một quả thương phẩm khiến giá thành sản xuất bị đẩy lên cao.
Nhằm hạ giá thành sản phẩm, gia tăng biên lợi nhuận cho người sản xuất, việc tối ưu hóa chi phí dinh dưỡng và giảm thiểu công lao động bón phân là yêu cầu cấp thiết. Người sản xuất đứng trước bài toán kinh tế kỹ thuật giữa việc lựa chọn loại phân hữu cơ có đơn giá thấp nhưng đòi hỏi khối lượng bón lớn (như phân trùn quế) hay loại phân hữu cơ có đơn giá cao nhưng liều lượng sử dụng ít (như phân ấu trùng ruồi lính đen). Đề tài "Ảnh hưởng của phân bón hữu cơ đến sinh trưởng, phát triển và năng suất dưa lưới (Cucumis melo L.) trồng trong nhà màng tại Thành phố Hồ Chí Minh" do tác giả Vũ Phúc Bảo thực hiện nhằm giải quyết các vấn đề thực tiễn nêu trên.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể:
- Mục tiêu tổng quát: Xác định liều lượng phân bón hữu cơ thích hợp cho cây dưa lưới canh tác trong điều kiện nhà màng nhằm thúc đẩy sinh trưởng, phát triển mạnh, đạt năng suất thương phẩm cao và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế.
- Nhiệm vụ nghiên cứu 1: Bố trí thí nghiệm đồng ruộng theo đúng phương pháp khoa học; thu thập đầy đủ hệ thống chỉ tiêu sinh trưởng (đường kính thân, chiều dài thân chính, kích thước lá), chỉ tiêu phát triển (ngày ra hoa đực, ngày ra hoa cái, ngày thu hoạch), diễn biến sâu bệnh hại chính và các yếu tố cấu thành năng suất.
- Nhiệm vụ nghiên cứu 2: Sơ bộ tính toán, so sánh hiệu quả kinh tế giữa các công thức liều lượng phân bón thông qua các chỉ số chi phí, tổng thu, lợi nhuận, tỷ suất lợi nhuận và tỷ số giá trị gia tăng trên chi phí đầu tư thêm (VCR).
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Giống dưa lưới TL3 do Công ty TNHH Nông nghiệp Chánh Phong phân phối.
- Phạm vi không gian: Trại thực nghiệm Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh, canh tác trong nhà màng có hệ thống tưới nhỏ giọt tự động.
- Phạm vi thời gian: Một vụ canh tác duy nhất, kéo dài từ tháng 8/2022 đến tháng 11/2022.
- Giới hạn đề tài: Đề tài khảo sát 3 mức liều lượng phân bón hữu cơ GAC Master và 3 mức phân trùn quế A3 trên nền giá thể mụn dừa; không phân tích sâu các chỉ tiêu phẩm chất hóa sinh nội tại của quả (ngoài độ Brix và độ cứng vỏ) và không phân tích biến động lý hóa tính của giá thể trước và sau canh tác.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu được xây dựng dựa trên cơ sở phân loại thực vật học của cây dưa lưới (Cucumis melo L., $2n = 24$) và các yêu cầu sinh thái về nhiệt độ (thích hợp 25 – 30°C), ánh sáng (ngày ngắn 8 – 12 giờ chiếu sáng), độ ẩm không khí (75 – 80%) và độ pH giá thể tối ưu (6,0 – 6,8). Khung định nghĩa phân bón hữu cơ áp dụng theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và các nghiên cứu của Ngô Ngọc Hưng (2004). Đặc tính của các loại vật liệu hữu cơ trong thí nghiệm bao gồm:
- Phân bón hữu cơ GAC Master (Công ty Green Agricare Việt Nam sản xuất): Có nguồn gốc từ bã bia nuôi ấu trùng ruồi lính đen; thành phần công bố gồm chất hữu cơ (OM) 70%, tỷ lệ C/N 12%, độ ẩm 30%, pH 5, liều lượng khuyến cáo cho rau màu là 0,3 kg/cây.
- Phân bón hữu cơ Trùn quế A3 (Công ty Cổ phần Trùn Quế Củ Chi sản xuất): Thành phần công bố gồm OM 19,1%, Acid Fulvic 1,21%, Acid Humic 3,81%, độ ẩm 70,5%, pH 5, liều lượng khuyến cáo là 1,0 kg/cây.
- Giá thể mụn dừa: Được xử lý tanin và lignin bằng cách ngâm nước vôi (5 kg vôi/200 lít nước sạch) trong 5 – 7 ngày, sau đó xả sạch 2 – 3 lần bằng nước sạch đến khi đạt pH 6,0 – 7,0.
| Nghiệm thức |
Ký hiệu |
Loại phân bón hữu cơ phối trộn |
Liều lượng bón vào bầu giá thể |
| Nghiệm thức 1 |
ĐC |
Không bón (Đối chứng) |
100% mụn dừa (1,8 kg/bầu) |
| Nghiệm thức 2 |
200 GM |
Phân hữu cơ GAC Master |
200 g/bầu giá thể |
| Nghiệm thức 3 |
275 GM |
Phân hữu cơ GAC Master |
275 g/bầu giá thể |
| Nghiệm thức 4 |
350 GM |
Phân hữu cơ GAC Master |
350 g/bầu giá thể |
| Nghiệm thức 5 |
500 A3 |
Phân hữu cơ Trùn quế A3 |
500 g/bầu giá thể |
| Nghiệm thức 6 |
750 A3 |
Phân hữu cơ Trùn quế A3 |
750 g/bầu giá thể |
| Nghiệm thức 7 |
1000 A3 |
Phân hữu cơ Trùn quế A3 |
1.000 g/bầu giá thể |
Phương pháp bố trí thí nghiệm:
- Thiết kế thí nghiệm: Thí nghiệm đơn yếu tố được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (Complete Randomized Design - CRD) với 3 lần lặp lại trên 7 nghiệm thức, tổng cộng 21 ô thí nghiệm.
- Quy mô ô thí nghiệm: Mỗi ô thí nghiệm có diện tích $4,76\text{ m}^2$ ($0,84\text{ m} \times 5,67\text{ m}$), gồm 2 hàng kép với 12 cây/hàng (tổng 24 cây/ô, mật độ 504 cây toàn thí nghiệm). Bầu trồng bằng nhựa PE trắng đen kích thước $17 \times 14 \times 33\text{ cm}$.
- Chế độ dinh dưỡng vô cơ bổ sung: Áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt dẫn dung dịch dinh dưỡng đồng đều cho tất cả các nghiệm thức qua 3 giai đoạn: Trồng đến ra hoa đậu quả (N 140, P 75, K 150, Ca 120, Mg 50 ppm); Đậu quả đến tạo lưới (N 200, P 50, K 250, Ca 120, Mg 50 ppm); Quả tạo lưới đến chín (N 150, P 50, K 300, Ca 120, Mg 50 ppm) cùng các vi lượng Fe, Cu, Mn, Zn, B, Mo.
Phương pháp theo dõi và thu thập số liệu:
- Phương pháp chọn mẫu tuân thủ QCVN 01-87:2012, chọn ngẫu nhiên 10 cây/ô theo hình zigzag để đo đếm chỉ tiêu sinh trưởng và sâu bệnh hại định kỳ 10 ngày/lần từ 7 ngày sau trồng (NST).
- Đo kích thước quả, độ cứng vỏ và độ Brix trên 3 quả/ô (9 quả/nghiệm thức). Độ cứng đo bằng máy đo Lutron FR-5105 (đơn vị Newton - N), độ Brix đo bằng khúc xạ kế RHB0-90 tại 3 vị trí (đầu, giữa, cuống).
- Thu thập nhiệt độ, ẩm độ trong nhà màng qua nhiệt ẩm kế Tanaka TH337 vào 3 mốc giờ (9h, 12h, 15h) mỗi ngày.
- Phương pháp tính toán và xử lý số liệu: Số liệu được tổng hợp trên Microsoft Excel và phân tích phương sai (ANOVA), kiểm định trắc nghiệm phân hạng trung bình bằng phần mềm thống kê R (phiên bản R-4) ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ và $\alpha = 0,01$.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan tài liệu
Chương này tổng kết cơ sở lý luận sinh học và thực tiễn sản xuất dưa lưới:
- Khái quát thực vật học và yêu cầu sinh thái: Phân tích giải phẫu hệ rễ (rễ chính dài 0,6 – 1,0 m, ăn nông tầng 15 – 20 cm, không có khả năng tái sinh khi đứt), thân leo rỗng xốp dài 1,5 – 2,0 m, hoa đơn tính đồng chu thụ phấn nhờ côn trùng, cùng các ngưỡng giới hạn nhiệt độ ($< 18^\circ\text{C}$ đình trệ nở hoa, $> 35^\circ\text{C}$ dễ dị hình).
- Phân bón hữu cơ và giá thể: Trình bày giá trị dinh dưỡng của phân ấu trùng ruồi lính đen nuôi bằng bã bia (hàm lượng protein 46,35%, lipid 36,38%), phân trùn quế và quy trình khử chất chát mụn dừa.
- Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước: Trích dẫn các công trình của Musfira et al. (2021), Abdelhakeem et al. (2018), Lainez et al. (2008), cùng các nghiên cứu trong nước như Nguyễn Thành Luân (2021), Nguyễn Hương Cẩm et al. (2021), Võ Thị Diễm (2020), Đặng Thế Bảo (2019), Đoàn Hữu Cường (2016) nhằm xác lập khoảng biến thiên sinh trưởng và năng suất làm cơ sở đối chứng.
Chương 2: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
Chương này mô tả chi tiết hạ tầng kỹ thuật và quy trình thao tác:
- Quy cách nhà màng: Khẩu độ 8 m, bước cột 4 m, chiều cao máng nước 4,0 m, đỉnh mái 4,75 m, màng polymer kết hợp lưới chắn côn trùng 32 mesh, hệ thống tưới nhỏ giọt bù áp chia 4 que cắm/bầu.
- Quy trình canh tác chuẩn hóa: Xử lý hạt giống bằng nước ấm (2 sôi + 3 lạnh) bổ sung 50 g khoáng Azomite/1.000 hạt trong 4 giờ, ủ 24 giờ; ươm trên khay xốp 84 lỗ với giá thể 60% mụn dừa + 40% phân ruồi + 100 g khoáng Azomite/1.000 cây. Cây con 1 lá thật (9 – 12 NST) đưa ra bầu. Thụ phấn bằng ong mật với mật độ 3 tổ/1.000 $\text{m}^2$ (mỗi tổ 4 cầu). Tỉa chồi nách từ lá 1 đến lá 9, chọn mang quả từ nách lá thứ 10 đến 15, để 1 quả/cây, bấm ngọn chính ở lá thứ 25.
- Quy trình bảo vệ thực vật: Phòng trừ bọ trĩ (Thrips palmi) bằng luân phiên Minecto 60WG và Tasieu 5WG; nhện đỏ (Tetranychus sp.) bằng Pegasus 500SC; bệnh sương mai (Pseudoperonospora cubensis) bằng Aviso 350SC và Bonny 4SL; nứt thân chảy nhựa (Mycosphaerella melonis) bằng MAP Green 6SL.
Chương 3: Kết quả và thảo luận
Chương này công bố và thảo luận kết quả thực nghiệm qua 6 phương diện chính:
1. Thời gian sinh trưởng và phát dục
Việc bón bổ sung phân hữu cơ rút ngắn thời gian ra hoa đực xuống 12 – 13 NST (so với 14 NST ở đối chứng) và hoa cái đạt 20 – 21 NST. Thời gian thu hoạch giữa tất cả các nghiệm thức đạt đồng loạt ở 61 NST do điều kiện nhà màng được kiểm soát chặt chẽ.
2. Động thái tăng trưởng chiều dài thân chính, đường kính thân và kích thước lá
- Tại thời điểm 7 NST, sự khác biệt về chiều dài thân giữa các nghiệm thức chưa có ý nghĩa thống kê ($F = 1,2^{ns}$).
- Đến 17 NST và 27 NST, sự khác biệt đạt mức ý nghĩa cao ($P < 0,01$). Nghiệm thức 350 GM đạt chiều dài thân cao nhất tại 17 NST (38,8 cm) và 27 NST (166,5 cm), vượt trội so với ĐC (tương ứng 22,6 cm và 148,7 cm).
- Tại 35 NST, đường kính thân đạt cao nhất ở 350 GM (10,9 cm trong bảng dữ liệu văn bản) và 1000 A3 (10,8 cm), khác biệt vượt trội so với ĐC (9,1 cm). Chiều dài và chiều rộng lá ở tất cả các nghiệm thức có bón phân đều vượt trội có ý nghĩa so với ĐC (chiều dài lá đạt 27,7 – 28,3 cm so với 25,1 cm của ĐC; chiều rộng lá đạt 17,9 – 18,2 cm so với 15,9 cm của ĐC).
| Nghiệm thức |
Chiều dài thân 17 NST (cm) |
Chiều dài thân 27 NST (cm) |
Đường kính thân 35 NST (cm) |
Chiều dài lá 35 NST (cm) |
Chiều rộng lá 35 NST (cm) |
| ĐC |
22,6 e |
148,7 d |
9,1 d |
25,1 b |
15,9 b |
| 200 GM |
28,2 c |
155,2 c |
9,9 bc |
27,8 a |
18,1 a |
| 275 GM |
33,8 b |
161,6 ab |
10,7 a |
27,9 a |
18,1 a |
| 350 GM |
38,8 a |
166,5 a |
10,9 a |
28,3 a |
18,2 a |
| 500 A3 |
23,2 de |
149,9 d |
9,8 c |
27,7 a |
17,9 a |
| 750 A3 |
27,7 cd |
153,7 cd |
10,7 ab |
27,8 a |
17,9 a |
| 1000 A3 |
30,8 bc |
157,6 bc |
10,8 a |
28,2 a |
18,2 a |
| CV (%) |
11,6 |
2,4 |
5,1 |
2,1 |
3,2 |
3. Các đặc tính hình thái và phẩm chất quả dưa lưới
Các chỉ tiêu quả đều chịu ảnh hưởng rõ rệt từ loại và liều lượng phân hữu cơ:
| Nghiệm thức |
Chiều dài quả (cm) |
Đường kính quả (cm) |
Độ dày thịt quả (mm) |
Độ cứng vỏ quả (N) |
Độ Brix (%) |
Khối lượng 1 quả (kg) |
| ĐC |
12,4 b |
9,3 d |
29,2 b |
29,2 b |
9,3 d |
1,16 c |
| 200 GM |
13,9 ab |
11,9 bc |
32,4 ab |
32,4 ab |
11,9 bc |
1,17 bc |
| 275 GM |
14,0 ab |
14,0 a |
32,9 a |
32,9 a |
13,9 a |
1,23 abc |
| 350 GM |
14,4 a |
14,2 a |
33,7 a |
33,7 a |
14,2 a |
1,28 ab |
| 500 A3 |
13,4 b |
11,5 c |
31,9 ab |
31,9 ab |
11,5 c |
1,17 bc |
| 750 A3 |
13,9 ab |
13,5 ab |
32,1 ab |
32,1 ab |
13,5 ab |
1,24 abc |
| 1000 A3 |
14,2 ab |
13,9 a |
33,6 a |
33,6 a |
13,9 a |
1,31 a |
| CV (%) |
4,5 |
4,3 |
3,6 |
3,6 |
4,3 |
3,3 |
Nghiệm thức 350 GM đạt chiều dài quả (14,4 cm), đường kính quả (14,2 cm), độ dày thịt quả (33,7 mm) và độ Brix (14,2%) cao nhất; trong khi 1000 A3 đạt khối lượng quả đơn cao nhất (1,31 kg/quả). Nghiệm thức đối chứng cho kết quả thấp nhất ở toàn bộ các chỉ tiêu chất lượng quả (độ Brix chỉ đạt 9,3%).
4. Tình hình sâu bệnh hại
Sự sai khác về tỷ lệ bọ trĩ và các bệnh hại chính (chết cây con, khảm lá, sương mai) giữa các nghiệm thức không có ý nghĩa thống kê ($P > 0,05$). Tỷ lệ bọ trĩ ở 45 NST dao động từ 15,6% đến 28,9%. Tỷ lệ bệnh chết cây con ở 10 NST dao động 8,3 – 12,5%; bệnh khảm lá ở 45 NST dao động 11,1 – 15,5%; bệnh sương mai ở 45 NST dao động 3,6 – 8,3%. Điều này chứng minh việc bón phân hữu cơ trong phạm vi thí nghiệm không làm thay đổi tính mẫn cảm sâu bệnh hại trong điều kiện nhà màng có phun phòng định kỳ.
5. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất
Sự khác biệt về năng suất lý thuyết, năng suất thực thu và năng suất thương phẩm giữa các nghiệm thức có ý nghĩa thống kê cao ($P < 0,01$):
- Năng suất lý thuyết cao nhất đạt ở nghiệm thức 1000 A3 (33,8 tấn/ha) và 350 GM (33,1 tấn/ha).
- Năng suất thực thu đạt cao nhất ở 1000 A3 (19,8 tấn/ha) và 350 GM (19,5 tấn/ha), thấp nhất ở ĐC (16,2 tấn/ha).
- Năng suất thương phẩm (loại 1 + loại 2) đạt cao nhất ở nghiệm thức 350 GM (19,1 tấn/ha), tăng 70,5% so với đối chứng (11,2 tấn/ha). Nghiệm thức 1000 A3 đạt tỷ lệ quả loại 1 cao nhất (18,1 tấn/ha) và quả loại 2 thấp nhất (0,6 tấn/ha).
| Nghiệm thức |
Năng suất lý thuyết (tấn/ha) |
Năng suất thực thu (tấn/ha) |
Quả loại 1 (tấn/ha) |
Quả loại 2 (tấn/ha) |
Năng suất thương phẩm (tấn/ha) |
Tăng so với ĐC (%) |
| ĐC |
29,8 c |
16,2 g |
4,8 g |
6,4 c |
11,2 g |
— |
| 200 GM |
30,2 bc |
18,0 e |
7,8 e |
9,1 a |
17,0 e |
51,8 |
| 275 GM |
31,7 abc |
18,7 c |
15,5 c |
3,0 e |
18,5 c |
65,2 |
| 350 GM |
33,1 ab |
19,5 b |
17,9 b |
1,2 f |
19,1 a |
70,5 |
| 500 A3 |
30,3 bc |
17,2 f |
7,6 f |
8,9 b |
16,5 f |
47,3 |
| 750 A3 |
32,1 abc |
18,4 d |
13,2 d |
4,8 d |
18,0 d |
60,7 |
| 1000 A3 |
33,8 a |
19,8 a |
18,1 a |
0,6 g |
18,7 b |
67,0 |
6. Phân tích hiệu quả kinh tế
| Nghiệm thức |
Tổng chi phí (VNĐ/$1.000\text{ m}^2$/vụ) |
Tổng thu nhập (VNĐ/$1.000\text{ m}^2$/vụ) |
Lợi nhuận (VNĐ/$1.000\text{ m}^2$/vụ) |
Tỷ suất lợi nhuận (Lợi nhuận/Chi phí) |
Chỉ số VCR |
| ĐC |
33.918.000 |
40.800.000 |
6.882.000 |
0,21 |
— |
| 200 GM |
38.350.000 |
67.800.000 |
29.450.000 |
0,77 |
4,10 |
| 275 GM |
41.400.000 |
77.500.000 |
36.100.000 |
0,87 |
4,47 |
| 350 GM |
44.600.000 |
84.450.000 |
39.850.000 |
0,90 |
3,87 |
| 500 A3 |
40.730.000 |
66.500.000 |
25.770.000 |
0,63 |
1,77 |
| 750 A3 |
45.660.000 |
75.600.000 |
29.940.000 |
0,66 |
1,96 |
| 1000 A3 |
50.590.000 |
79.200.000 |
28.610.000 |
0,57 |
1,30 |
Tổng chi phí tăng dần theo lượng phân bón do gia tăng chi phí vật tư và công lao động bón phân (cao nhất ở 1000 A3 với 50.590.000 VNĐ/$1.000\text{ m}^2$). Lợi nhuận cao nhất thuộc về nghiệm thức 350 GM (39.850.000 VNĐ/$1.000\text{ m}^2$/vụ) với tỷ suất lợi nhuận 0,90. Tuy nhiên, nghiệm thức 275 GM có chỉ số VCR cao nhất (4,47 so với 3,87 của 350 GM), thể hiện hiệu quả kinh tế trên mỗi đồng vốn phân bón tăng thêm đạt tối ưu ở mức 275 g GAC Master/bầu.
Kết quả và đóng góp thực tiễn
Kết quả chính
- Xác định liều lượng bón 350 g GAC Master/bầu giá thể mang lại hiệu quả sinh trưởng và chất lượng quả tối ưu: chiều dài thân 27 NST đạt 166,5 cm; kích thước quả đạt $14,4\text{ cm} \times 14,2\text{ cm}$; độ dày thịt quả đạt 33,7 mm; độ cứng 33,7 N; độ Brix đạt 14,2%; năng suất thương phẩm đạt 19,1 tấn/ha (tăng 70,5% so với đối chứng).
- Về mặt hiệu quả kinh tế kỹ thuật:
- Nghiệm thức 350 g GAC Master/bầu mang lại tổng doanh thu cao nhất (84.450.000 VNĐ/$1.000\text{ m}^2$) và lợi nhuận thuần cao nhất (39.850.000 VNĐ/$1.000\text{ m}^2$), tỷ suất lợi nhuận đạt 0,90.
- Nghiệm thức 275 g GAC Master/bầu đạt tỷ suất lợi nhuận cận kề (0,87) nhưng có hệ số VCR vượt trội nhất (4,47), là phương án đầu tư an toàn và hiệu quả biên cao nhất.
- Nghiệm thức phân trùn quế 1.000 g A3/bầu giúp nâng tỷ lệ quả loại 1 lên cao nhất (18,1 tấn/ha), nhưng do chi phí vật tư và công lao động cao (50.590.000 VNĐ/$1.000\text{ m}^2$) nên lợi nhuận thuần (28.610.000 VNĐ/$1.000\text{ m}^2$) và VCR (1,30) thấp hơn đáng kể so với các mức bón GAC Master.
Kiến nghị của tác giả
- Ứng dụng mức bón phân hữu cơ GAC Master với liều lượng 350 g/bầu giá thể trong quy trình canh tác dưa lưới TL3 trồng nhà màng tại Thành phố Hồ Chí Minh để tối đa hóa năng suất và lợi nhuận.
- Cân nhắc sử dụng mức bón 275 g GAC Master/bầu đối với các mô hình sản xuất cần tối ưu hóa hiệu quả đồng vốn đầu tư thêm (chỉ số VCR cao nhất).
Đóng góp so với nghiên cứu trước
- Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm có đối chứng thống kê về hiệu quả của phân bón hữu cơ có nguồn gốc từ bã bia nuôi ấu trùng ruồi lính đen (GAC Master) so sánh trực tiếp với phân trùn quế truyền thống trên giá thể mụn dừa.
- Chứng minh rằng việc sử dụng phân bón hữu cơ đậm đặc liều lượng thấp (275 – 350 g/bầu) giúp giảm đáng kể chi phí công lao động phối trộn giá thể so với phân hữu cơ truyền thống liều lượng lớn (1.000 g/bầu), từ đó nâng cao tỷ suất lợi nhuận và chỉ số VCR trong sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
Theo công bố trong phạm vi nghiên cứu của văn bản, đề tài có các hạn chế sau:
- Thời gian và mùa vụ: Thí nghiệm chỉ mới thực hiện trên 01 vụ canh tác (từ tháng 8/2022 đến tháng 11/2022) tại Thành phố Hồ Chí Minh.
- Đối tượng giống: Nghiên cứu chỉ đánh giá trên giống dưa lưới TL3, chưa khảo sát phản ứng của các giống dưa lưới nhập nội khác.
- Phạm vi phân tích: Chưa phân tích các chỉ tiêu sinh hóa chuyên sâu của quả (hàm lượng vitamin C, carotenoid, đường tổng số) và chưa phân tích các chỉ tiêu lý hóa tính, độ phì nhiêu, vi sinh vật của giá thể mụn dừa trước khi trồng và sau khi thu hoạch.
Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề xuất:
- Mở rộng thử nghiệm liều lượng phân bón GAC Master trên nhiều giống dưa lưới thương mại khác nhau.
- Tiến hành lặp lại thí nghiệm qua các mùa vụ khác nhau trong năm để kiểm chứng tính ổn định sinh học và hiệu quả kinh tế trong các điều kiện thời tiết biến động.
Giá trị tham khảo
Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:
- Sinh viên, học viên ngành Nông học, Trồng trọt, Nông nghiệp Công nghệ cao: Tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm đơn yếu tố (CRD), kỹ thuật lấy mẫu điều tra cây trồng theo QCVN 01-87:2012 và quy trình xử lý thống kê nông học trên phần mềm R.
- Kỹ sư nông nghiệp và người sản xuất dưa lưới nhà màng: Tham khảo quy trình kỹ thuật canh tác thực nghiệm chi tiết (chế độ dinh dưỡng vô cơ ppm theo 3 giai đoạn, phương pháp thả ong mật thụ phấn 3 tổ/1.000 $\text{m}^2$, quy trình luân phiên thuốc bảo vệ thực vật phòng trừ bọ trĩ, sương mai, nứt thân chảy nhựa).
- Phần đáng tham khảo nhất: Bảng số liệu chi tiết về nồng độ nguyên tố dinh dưỡng vô cơ bổ sung (Bảng 2.3), quy trình tính toán hiệu quả kinh tế - chỉ số VCR (Bảng 3.8) và số liệu so sánh tương quan giữa 2 dòng phân bón hữu cơ (GAC Master và Trùn quế A3).
Câu hỏi thường gặp
1. Khóa luận sử dụng những loại phân bón hữu cơ nào và liều lượng khảo sát là bao nhiêu?
Tác giả khảo sát 2 loại phân bón hữu cơ gồm: GAC Master (nguồn gốc từ bã bia nuôi ấu trùng ruồi lính đen, OM 70%) ở 3 mức liều lượng (200 g, 275 g, 350 g/bầu) và Trùn quế A3 (OM 19,1%) ở 3 mức liều lượng (500 g, 750 g, 1.000 g/bầu), đối chứng là 100% mụn dừa không bón phân hữu cơ.
2. Nghiệm thức nào cho năng suất thương phẩm và hiệu quả kinh tế cao nhất?
Nghiệm thức bón 350 g GAC Master/bầu cho năng suất thương phẩm cao nhất (19,1 tấn/ha, tăng 70,5% so với đối chứng), tổng thu nhập cao nhất (84.450.000 VNĐ/$1.000\text{ m}^2$) và lợi nhuận cao nhất (39.850.000 VNĐ/$1.000\text{ m}^2$/vụ, tỷ suất lợi nhuận 0,90).
3. Tại sao nghiệm thức 275 g GAC Master/bầu lại được đánh giá có hiệu quả kinh tế trên chi phí tăng thêm cao hơn 350 g GAC Master/bầu?
Mặc dù nghiệm thức 350 g GAC Master có tổng lợi nhuận cao nhất, nhưng nghiệm thức 275 g GAC Master đạt chỉ số VCR (tỷ số giá trị gia tăng trên chi phí phân bón đầu tư thêm) cao nhất là 4,47 (so với 3,87 của mức 350 g), với tỷ suất lợi nhuận cận kề (0,87 so với 0,90), cho thấy hiệu quả sử dụng vốn đầu tư phân bón tối ưu hơn.
4. Phân bón hữu cơ có làm thay đổi tỷ lệ sâu bệnh hại trên cây dưa lưới trong thí nghiệm không?
Kết quả phân tích thống kê cho thấy sự khác biệt về tỷ lệ bọ trĩ, bệnh chết cây con, bệnh khảm lá và bệnh sương mai giữa các nghiệm thức bón phân và đối chứng đều không có ý nghĩa thống kê ($P > 0,05$). Mức độ gây hại thấp và đồng đều nhờ điều kiện che chắn của nhà màng và việc áp dụng quy trình phun thuốc bảo vệ thực vật phòng ngừa định kỳ.
5. Giống dưa lưới và mật độ canh tác trong thí nghiệm được bố trí như thế nào?
Thí nghiệm sử dụng giống dưa lưới TL3 do Công ty Nông nghiệp Chánh Phong phân phối, trồng hàng kép với khoảng cách cây cách cây 0,5 m, hàng cách hàng 1,6 m, mật độ 24 cây/ô thí nghiệm ($4,76\text{ m}^2$), tương ứng tổng quy mô 504 cây trên toàn bộ 21 ô thí nghiệm.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vũ Phúc Bảo đã hoàn thành việc xác định ảnh hưởng của các mức liều lượng phân bón hữu cơ GAC Master và Trùn quế A3 đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và hiệu quả kinh tế của dưa lưới TL3 trong nhà màng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả thực nghiệm khẳng định công thức bón 350 g GAC Master/bầu giá thể mụn dừa mang lại các chỉ tiêu sinh trưởng vượt trội, độ Brix đạt 14,2%, năng suất thương phẩm đạt 19,1 tấn/ha và lợi nhuận cao nhất (39.850.000 VNĐ/$1.000\text{ m}^2$/vụ). Công trình cung cấp quy trình canh tác hoàn chỉnh từ ươm giống, điều tiết dung dịch tưới nhỏ giọt đến quản lý dịch hại, đóng vai trò là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho sinh viên và các cơ sở sản xuất dưa lưới công nghệ cao.
