Đặt vấn đề Cây lạc (Arachis hypogaea L.) thuộc họ đậu (Fabaceae), có nguồn gốc ở Nam Mỹ. Lạc vừa là cây công nghiệp ngắn ngày, cây thực phẩm và cũng là cây có dầu có giá trị kinh tế cao. Trên thế giới, trong số các loại cây có dầu ngắn ngày, cây lạc được xếp thứ 2 sau đậu tương về diện tích và sản lượng, xếp thứ 13 trong các cây thực phẩm quan trọng, xếp thứ 4 về nguồn dầu thực vật và xếp thứ 3 về nguồn protein cung cấp cho con người. Lạc được sử dụng rộng rãi trong đời sống hàng ngày, công nghiệp chế biến và xuất khẩu.
Lạc là loại cây dễ trồng, thích hợp trong cơ cấu luân canh tăng vụ, không kén đất, cải tạo đất và không đòi hỏi nhiều phân bón đạm vì bộ rễ có khả năng sống cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm tạo ra lượng đạm sinh học cung cấp cho cây và làm tăng độ phì nhiêu của đất, và có vị trí quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng. Xét về dinh dưỡng thì lạc là một trong những nguyên liệu quý đóng góp tỷ lệ đáng kể vào thành phần chất béo, protein và lượng dầu thực vật quan trọng cho khẩu phần ăn hằng ngày của con người. Dầu lạc chủ yếu là axit beó chưa no giúp con người dễ hấp thụ có thể thay thế mỡ động vật và có tác dụng tốt cho sức khoẻ, có khả năng làm giảm hàm lượng cholestrerol trong máu nên có thể ngăn ngừa những bệnh xơ cứng động mạch, cao huyết áp, suy dinh dưỡng. Không chỉ là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng cho con người, lạc còn là nguồn thức ăn tốt cho gia súc.
Tỷ lệ đường trong thân lạc khá cao, đặc biệt là khô dầu lạc có chứa tới 50% protein có thể cung cấp đầy đủ cho gia súc Mặc dù, lạc là loại cây trồng mang lại nhiều giá trị to lớn về kinh tế và dinh dưỡng nhưng việc sản xuất lạc ở Việt Nam hiện nay còn gặp nhiều khó khăn như: thiếu bộ giống tốt cho từng vùng, trình độ thâm canh còn hạn chế. Một trong những nguyên nhân hạn chế năng suất lạc là trong canh tác có thể gặp điều kiện thiếu nước nhưng chưa có giống chịu hạn, biện pháp canh tác khi bị hạn chưa phù hợp. Vì vậy, 1 nghiên cứu các biện pháp làm tăng khả năng chịu hạn của lạc để góp phần xây dựng biện pháp canh tác lạc trong điều kiện hạn là việc làm hết sức cần thiết. Góp phần giải quyết vấn đề trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Ảnh hưởng của Salicylic acid đến sinh trưởng và phát triển của cây lạc trong điều kiện hạn”.
Mục đích - yêu cầu 1. Mục đích Đánh giá ảnh hưởng của hạn và Salicylic acid tới sinh trưởng, phát triển và năng suất của lạc từ đó góp phần làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng biện pháp kĩ thuật canh tác hợp lý cho cây lạc trong điều kiện hạn. Yêu cầu của đề tài - Xác định được khả năng sinh trưởng, phát triển và khả năng hình thành năng suất của câylạc trong điều kiện hạn. - Xác định được ảnh hưởng của salicylic acid đến khả năng sinh trưởng, phát triển và khả năng hình thành năng suất của cây lạc trong điều kiện hạn.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tình hình sản xuất lạc trên thế giới và ở Việt Nam 2. Tình hình sản xuất lạc trên thế giới Lạc (Arachis hypogaea L.) có nguồn gốc ở Nam Mỹ và được trồng ở khắp các vùng nhiệt đới và ôn đới ấm trên thế giới. Nó là một loại cây lương thực vừa là cây lấy dầu quan trọng vừa là cây có giá trị dinh dưỡng cao, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng cả về chất lượng lẫn giá cả, có khả năng thích ứng rộng và tác dụng cải tạo đất rất tốt.
Cây lạc được sử dụng và tiêu thụ rộng rãi để làm thực phẩm và nguyên liệu cho công nghiệp. Chính vì vậy nên lạc được trồng rộng rãi trên toàn thế giới. Trong các loại cây trồng làm thực phẩm cho con người, lạc là cây có một vị trí rất quan trọng, mặc dù cây lạc có nguồn gốc từ rất lâu đời nhưng vai trò kinh tế của lạc chỉ được xác định trong khoảng 100 năm trở lại đây. Trên thế giới, lạc có tầm quan trọng do lạc là nguồn dầu ăn lớn nhất, đứng thứ 13 trong số cây lương thực và thứ tư trong số các loại cây có dầu và có giá trị dinh dưỡng cao làm thực phẩm cho con người và thức ăn cho gia súc.
Theo tổ chức nông lương thế giới ( FAO ) thì tình hình sản xuất lạc trong những năm gần đây ngày càng được mở rộng và phát triển được thể hiện qua các tiêu chí như: diện tích, năng suất và sản lượng đậu tương qua từng năm, cụ thể được thể hiện qua bảng 2.1: Diện tích, năng suất, sản lượng lạc trên thế giới từ năm 2006-2016 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm ( triệu ha) (kg/ha) (Triệu tấn) 2006 21,576 15486 33,413 2007 22,759 16481 37,509 2008 24,259 15976 38,756 2009 24,151 15467 37,354 2010 26,141 16622 43,450 2011 25,101 16280 40,864 2012 25,563 16438 42,020 2013 27,256 17030 46,418 2014 26,990 16847 45,470 2015 26,800 16820 45,077 2016 27,660 15901 43,982 (Nguồn: Theo FAOSTAT năm 2017) Qua bảng số liệu cho thấy, diện tích, năng suất, sản lượng lạc hàng năm trên thế giới có sự biến động. Cụ thể như sau: Diện tích trồng lạc nhìn chung có xu hướng tăng dần qua các năm. Diện tích đạt 21,576 triệu ha năm 2006, sau đó tăng lên đến năm 2010 diện tích lạc đạt 26,141 triệu ha, năm 2011 giảm xuống chỉ còn 25,101 triệu ha nhưng đến năm 2016 diện tích trồng lạc có sự thay đổi rõ rệt, diện tích trồng lạc năm 2016 là 27,660 triệu ha. Nhờ được áp dụng những tiến bộ kỹ thuật mới vào sản xuất cũng như công tác chọn tạo ra các giống mới nên năng suất lạc cũng ngày càng được tăng lên rất nhiều.
Năm 2006 năng suất lạc đạt 15486 kg/ha nhưng đến năm 2013 năng suất lạc đã đạt được ở mức 17030 kg/ha 4 Bảng 2. Diện tích, năng suất, sản lượng lạc một số nước trên thế giới năm 2014- 2016 Chỉ Diện tích Sản lượng Năng suất (tạ/ha) tiêu (triệu ha) (triệu tấn) Nước 2014 2015 2016 2014 2015 2016 2014 2015 2016 Trung Quốc 4,63 4,64 4,54 35,78 35,59 36,74 16,55 16,50 16,69 Ấn Độ 4,69 4,56 5,80 15,80 14,85 11,82 7,40 6,77 6,86 Argentina 0,41 0,42 0,34 28,49 23,80 29,29 1,17 1,01 1,00 Mỹ 0,54 0,63 0,63 43,98 44,42 41,19 2,35 2,82 2,58 Indonesia 0,50 0,45 0,37 12,80 13,33 13,79 0,64 0,61 0,51 Israel 0,0021 0,0028 0,0031 73,90 55,36 51,61 0,015 0,015 0,016 Nigeria 2,80 2,80 2,68 12,14 12,38 11,30 3,40 3,47 3,03 Nguồn: FAOSTAT, năm 2018 Năng suất lạc biến động mạnh do vậy sản lượng lạc cũng biến động mạnh qua các năm. Năm 2006 sản lượng lạc chỉ ở mức 33,413 triệu tấn nhưng đến năm 2013 sản lượng lạc đã được tăng lên đáng kể với 46,418 triệu tấn. Năng suất lạc trên thế giới trong thời gian qua có nhiều biến động, phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu, đất đai, trình độ canh tác và giống.
Năng suất lạc cũng có sự khác biệt lớn giữa các nước khác nhau. Từ bảng số liệu 2.2 cho thấy diện tích trồng, năng suất, sản lượng lạc của các nước có sự biến động qua các năm, sản lượng lạc được xuất ra hàng năm chủ yếu tập trung ở một số nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Nigeria, Mỹ. Ấn Độ là nước có diện tích trồng lạc đứng đầu thế giới 5,80 triệu ha (năm 2016) nhưng năng suất lạc của Ấn Độ còn khá thấp (11,82 tạ/ha) do được trồng chủ yếu ở những vùng khô hạn và bán khô hạn, năng suất đứng sau Mỹ, Trung Quốc , Argentina và Indonesia…. Hiện nay, Ấn Độ có sản lượng đứng thứ 2 sau Trung Quốc.
5 Trung Quốc là nước đứng thứ hai sau Ấn Độ về diện tích trồng lạc nhưng lại dẫn đầu sản lượng lạc của thế giới. Năm 2014, diện tích trồng lạc của Trung Quốc là 4,63 triệu ha, năng suất đạt 35,78 tạ/ha. Năm 2016 diện tích trồng lạc là 4,54 triệu ha, năng suất tăng lên 36,74 tạ/ha. Có được những thành tựu này là do Trung Quốc đặc biệt quan tâm đến công tác nghiên cứu và chuyển giao các tiến bộ khoa học trong suốt các năm qua.
Nigeria là nước có diện tích và sản lượng đứng thứ 3 sau Trung Quốc và Ấn Độ. Theo thống kê từ FAO năm 2018 cho thấy, năm 2016 diện tích trồng lạc của nước này là 2,68 triệu ha, sản lượng đạt 3,03 triệu tấn và năng suất là 11,30 tạ/ha Mỹ là nước có diện tích trồng lạc tuy không lớn nhưng năng suất lạc khá ổn định, sản lượng đứng sau Trung Quốc, Ấn Độ và Nigeria. Theo thống kê của FAO năm 2018 cho thấy, diện tích gieo trồng của nước này đạt 0,63 triệu ha, năng suất đạt 41,19 tạ/ha và sản lượng là 2,58 triệu tấn trong năm 2016. Cũng như Mỹ, Israel có diện tích trồng lạc khá nhỏ chỉ với 0,0031 triệu ha (năm 2016) nhưng lại có năng suất có thể coi là cao nhất thế giới.
Với thống kê từ FAO năm 2018, năm 2016 năng suất lạc của Israel đạt được là 51,61 tạ/ha. Trên thế giới hiện nay, nhu cầu sử dụng và tiêu thụ lạc ngày càng lớn, triển vọng của thị trường dành cho lạc cũng rất khả quan. Điều này đang khuyến khích nhiều nước đầu tư phát triển sản xuất lạc với quy mô ngày càng lớn, không chỉ về diện tích sản xuất mà năng suất và sản lượng lạc của thế giới cũng ngày càng được cải thiện so với trước đây.3: Diện tích, năng suất, sản lượng lạc các châu lục trên thế giới năm 2015, 2016 Chỉ tiêu Diện tích Năng suất Sản lượng (triệu ha) (tạ/ ha) (triệu tấn) Vùng 2015 2016 2015 2016 2015 2016 Châu Á 11,10 12,18 23,82 21,87 26,42 26,64 Châu Âu 0,0015 0,0012 31,47 31,02 0,0046 0,0036 Bắc Mỹ 0,63 0,63 44,42 41,19 2,82 2,58 Nam Mỹ 0,64 0,57 24,69 28,93 1,59 1,65 Châu Phi 14,24 14,11 9,74 9,03 13,87 12,74 Châu Úc 0,013 0,013 19,34 19,47 0,025 0,025 (Nguồn: FAOSTAT, tháng 1 năm 2018). Theo thống kê của FAOSTAT năm 2018 cho thấy, Châu Á là vùng có diện tích trồng lạc lớn với năng suất và sản lượng khá là cao.
Năm 2016, diện tích trồng lạc ở Châu Á là 12,18 triệu ha, năng suất đạt 21,87 tạ/ha, sản lượng đạt 26,64 triệu tấn nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi và áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất. Ở Châu Âu, Bắc Mỹ và Nam Mỹ tuy có diện tích khá là nhỏ song lại có năng suất rất là cao.
