Đặt vấn đề Cây Quế (Cinnamomum cassia) thuộc họ Long não (Lauraceae) là cây đa tác dụng, cây có thể cao 18 - 20m, đường kính đạt 10 - 45cm. Quế là cây phân bố rộng, có thể sinh trưởng tốt cả ở miền Nam và miền Bắc Việt Nam. Quế thích hợp với vùng núi cao, độ cao địa hình ở đai cao từ 300 – 700m so với mặt biển. Vùng có khí hậu mát ẩm, nhiệt độ bình quân năm từ 22 – 240C, lượng mưa bình quân năm trên 2000mm, độ ẩm không khí trên 80%.
Quế có thể trồng trên nhiều loại đất có thành phần cơ giới thịt nhẹ đến thịt trung bình, tầng đất dày, ẩm độ đất cao thoát nước tốt (Hoàng Cầu, 1993)[2]. Tinh dầu Quế được sử dụng nhiều trong công nghiệp y dược, công nghiệp chế biến thực phẩm, hương liệu và chăn nuôi. Trước đây, cây Quế chỉ bán được vỏ, hiện nay, thân, cành, lá đều bán được với giá cao. Thân Quế sau khi bóc vỏ được bán cho các cơ sở chế biến gỗ làm ván gép thanh, ván sàn, đồ gia dụng hoặc làm cột chống… Các sản phẩm từ Quế có thể tổ chức sản suất thành nguồn hàng lớn có giá trị xuất khẩu đem lại nguồn lợi kinh tế to lớn và gắn liền với đời sống của nhân dân các dân tộc ít người như Dao, Tày… Để phát triển cây Quế đạt hiệu quả cao việc nghiên cứu xác định các vấn đề về chất lượng, xuất xứ của từng loại Quế là vấn đề quan trọng.
Muốn có thị trường bền vững thì sản phẩm phải có khối lượng, chất lượng cao và ổn định. Tuy nhiên, cây Quế đang bị một số loại bệnh hại gây thiệt hại về mặt kinh tế đối với các hộ trồng rừng. Việc xác định nguyên nhân gây bệnh ở giai đoạn vườn ươm và đề xuất biện pháp phòng trừ là rất quan trọng. Chính vì vậy đề tài “Điều tra một số loài bệnh hại chính trên cây Quế ở giai đoạn vườn ươm tại Viện Lâm nghiệp Việt Nam và đề xuất biện pháp phòng trừ” là rất cần thiết có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Xác định được nguyên nhân gây bệnh trên cây Quế ở giai đoạn vườn ươm tại Viện Lâm nghiệpvà đề xuất được biện pháp phòng trừ. Mục tiêu cụ thể - Điều tra xác định được tỷ lệ bị bệnh và mức độ bị bệnh cây Quế tại Vườn ươm tại Viện Lâm nghiệp. - Xác định được nguyên nhân gây bệnh Quế tại Viện Lâm nghiệp Việt Nam.
- Đề xuất được biện pháp phòng trừ bệnh hại Quế tại Vườn ươm tại Viện Lâm nghiệp. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Đề tài cung cấp được danh mục thành phần sâu bệnh hại trên cây Quế ở giai đoạn vườn ươmtại Viện Lâm nghiệp, quy luật phát sinh, phát triển gây hại và biện pháp phòng trừ một số đối tượng sâu bệnh chính có khả năng làm ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển, năng suất và chất lượng Quế tại vườn ươm. Đặc biệt, đề tài đã cung cấp những tư liệu khoa học rất có giá trị về tác nhân gây bệnh trên cây Quế cũng như biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả.
Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu đề tài là cơ sở để các nhà qu ản lý, các cấp chính quyền địa phương, cán bộ xã đưa ra các quy ết định và định hướng mới về phát triển sản xuất cây trồng và mở rộng mô hình. Là cơ sở để người dân tham khảo trước khi ra quyết định phát triển, mở rộng sản xuất trồng và phát triển cây Quế. Củng cố lý thuyết đã học, rèn luyện kỹ năng thực hành và nâng cao kiến thức. Biết phương pháp h ọc tập, làm việc và nghiên cứu khoa học trong thực tiễn.
Kế thừa tài liệu nghiên cứu đã được thống kê thông qua cán bộ quản c 3 lý. Làm quen với một số phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu đề tài cụ thể. Học tập và hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kỹ thuật trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu. Biết cách tiếp cận thực tiễn những vấn đề trong sản xuất, nâng cao tính bền vững của hệ sinh thái rừng.
Giúp nắm rõ hơn về đặc điểm phân bố và sinh trưởng phát triển của loài cây Quế. Tìm ra phương pháp phát triển bền vững và lâu dài cho cây Quế. Đề tài đã góp phần giúp các vùng trồng Quế nói chung và tại Viện Lâm nghiệp nói riêng nâng cao hiểu biết về sâu bệnh hại cây Quế ở vườn ươm và biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại. Các cơ quan chuyên môn có nguồn tư liệu phục vụ công tác dự tính dự báo và chỉ đạo phòng trừ sâu bệnh trên cây Quế đạt hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh gây ra đối với sản xuất Quế.
Trang bị kiến thức về phòng trừ sâu bệnh hại Quế cho cán bộ các Ban, Ngành, Đoàn thể cấp xã và nông dân trồng Quế tại các vùng Quế trọng điểm,nhằm giúp các địa phương và nông dân trồng Quế chủ động trong công tác phòng trừ sâu bệnh, giảm thiệt hại do sâu bệnh gây ra, nâng cao năng suất và phẩm chất Quế, nâng cao thu nhập cho người trồng Quế, góp phần phát huy thương hiệu cây Quế trong và ngoài nước. c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa họcbệnh cây Khoa học bệnh cây được hình thành và phát triển do đòi hỏi nhu cầu sản xuất nông nghiệp vàdo quá trình đấu tranh giữa thiên nhiên và con người, giữa ý thức hệ duy tâm và duy vật.Ngay từ đầu của lịch sử trồng trọt, nhân dân lao động thông qua thực tế sản xuất và những kinh nghiệm của mình đã phát hiện và phòng trừ một số bệnh hại nguy hiểm (Trần Văn Mão, 1997)[10]. Khoa học bệnh cây có các nhiệm vụ chính: Nghiên cứu bệnh hại cây trên cơ sở đó xácđịnh các biện pháp bảo vệ làm cho năng suất cây trồng ở mức cao nhất và ổn định.
Góp phần phát huy tác dụng của giống cây có năng suất cao và các biện pháp kĩ thuật trồng trọt tiên tiến: Bón phân, chế độ nước, mật độ cao…Trong sản xuất không để bệnh hại phát triển và gây thành dịch. Giải quyết vấn đề về bệnh cây góp phần tạo điều kiện cho việc hình thành các vùng chuyên canh, nhất là những cây có giá trị kinhtếlớn(Đường HồngDật,2004)[3]. Để hoàn thành các nhiệm vụ trên, khoa học bệnh cây có các nội dung: Nghiên cứu và xácđịnh nguyên nhân gây bệnh. Nghiên cứu bệnh thường rất nhiều và phức tạp, trong thực tế nhiều trường hợp cùng một nguyên nhân nhưng gây ra những biểu hiện bệnh rất khác nhau, ngược lại có những trường hợp nhiều nguyên nhân cùng gây ra một triệu chứng bệnh rất giống nhau.
Một biểu hiện bệnh có thể có một hoặc một số nguyên nhân chủ yếu và một số nguyên nhân thứ yếu. Nhầm lẫn vai trò và vị trí các loại nguyên nhân có thể dẫn đến những kết luậnvà hành động sai lầm. Có xác định đúng nguyên nhân gây bệnh thì các công việc tiếp tục sau đó mới có cơ sở chắcchắn và chính xác. Muốn phòng trừ bệnh, bảo vệ cây c 5 có hiệu quả, tránh lãng phí và các hậu quả tiêu cực khác, không thể khôngxác định nguyên nhân gây bệnh (Đường Hồng Dật, 2004)[3].
Phát hiện các quy luật phát sinh, phát triển và hình thành của dịch bệnh cây: Bệnh cây phát sinh và phát triển theo những quy luật nhất định. Các quy luật đó phụ thuộc vào tình trạng và đặc điểm của tập đoàn vi sinh vật gây bệnh, cây chủ và điều kiện bên ngoài. Khoa học bệnh cây phải nắm được các quy luậtđó. Công tác dự tính, dự báo và phòng trừ đều phải dựa trên quy luật này mới đảm bảo kết quả tốt được (Đường Hồng Dật, 2004)[3].
Tìm hiểu bản chất, đặc điểm và các quy luật chống chịu của bệnh cây: Nói chung, khi cây bị nguồn bệnh xâm nhập thường có những biểu hiện phản ứng và hoạt động chống lại nó để tự vệ. Trong tự nhiên hiện tượng này thường xảy ra và đó là kết quả của quá trình thích ứng lâu dài giữa vi sinh vật gây bệnh và cây chủ. Nắm được các đặc điểm chống chịu bệnh của cây ta có thể dùng nhiều biện pháp khác nhau để không ngừng củng cố, làm tăng lên để ngăn ngừa mọi tác hại của bệnh, đồng thời tìm cách đưa ra các đặc điểm đó vào các giống mới. các đặc điểm chống chịu bệnh thường chỉ được phát huy trong những điều kiện chăm sóc, kỹ thuật canh tác, khí hậu, đất đai nhất định.
Công tác chọn lọc, lai tạo các giống chống bệnh cũng như tiến hành các biện pháp phòng trừ chỉ có thể đạt kết quả thật tốt khi nắm được các quy luậtnày (Đường Hồng Dật, 2004)[3]. Nghiên cứu xác định các biện pháp phòng trừ bệnh: Phòng trừ bệnh cây có thể tiến hành theo nhiều cách khác nhau, mỗi cách có những ưu điểm và nhược điểm của nó. Vì vậy mỗi phương pháp thường chỉ phát huy tác dụng cao nhất trong những điều kiện nhất định. Trong thực tế sản xuất, những biện pháp riêng rẽ thường không đảm bảo, bảo vệ tốt cây chống bệnh và cần phải phối hợp nhiều biện pháp khác nhau mới giải quyết được bệnh.
Nhiệm c 6 vụ của khoa học bệnh cây là tìm ra các hệ thống tổng hợp các biện pháp bảo vệ cây chống bệnh (Đường Hồng Dật, 2004)[3]. Thực chất công tác phòng trừ bệnh cây không chỉ nhằm tiêu diệt nguồn bệnh. Việc làm đó chỉ có ý nghĩa khi bảo vệ được cây, góp phần làm tăng năng suất, giữ năng suất cây ở mức cao nhất và đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Phương hướng chủ yếu của công tác bảo vệ thực vật là tác động các biện pháp khác nhau trong một hệ thống hợp lý có cơ sở và căn cứ đầy đủ, nhằm điều khiển toàn bộ sinh quần đồng ruộng, rừng cây, tạo điều kiện cho cây trồng sinh trưởng tốt nhất, bệnh hại không thể phát triển được, đảm bảo tạo ra khối lượng nông lâm sản cao nhất, có phẩm chất tốt nhất.
Cho đến nay, khoa học bệnh cây đã đạt được nhiều kết quả lớn, và đã có hệ thống kiến thức có khả năng hạn chế đến mức thấp những tác hại của bệnh cây. Tuy nhiên, những kiến thức đó chỉ có thể trở thành sức mạnh thực tế, khi những người trực tiếp sản xuất nắm vững được nó, và vận dụng tốt trong hoạt động sản xuất hằng ngày (Đường Hồng Dật, 2004) [3]. Cơ sở khoa học của việc điều tra thành phần bệnh hại Bệnh cây rừng là một loại tác hại tự nhiên vô cùng phổ biến.