ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây đậu tương (Glycine max L. Merrill) là cây công nghiệp ngắn ngày, có giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế cao. Là cây trồng thích hợp trong luân canh, xen canh, gối vụ với nhiều loại cây trồng khác và là cây cải tạo đất rất tốt (Ngô Thế Dân và các cs, 1999) [4].
Sở dĩ cây đậu tương được đánh giá cao như vậy bởi lẽ cây đậu tương có giá trị rất toàn diện: - Giá trị về mặt thực phẩm: Hạt đậu nành chứa 8% nước, 5% chất vô cơ, 15- 25% glucose, 15 - 20% chất béo, 35 - 45% chất đạm với đủ các loại amino acid cần thiết và nhiều sinh tố, khoáng chất. So với thịt động vật, đậu nành có nhiều chất dinh dưỡng hơn: 100 gr đậu nành có 411 gr calo; 34 gr đạm; 18 gr béo; 165 mg calcium; 11 mg sắt; trong khi đó thịt bò loại ngon chỉ có 165 calo, 21 gr đạm; 9gr béo; 10 mg calcium và 2.7 mg sắt (http://suckhoedoisong. Trong hạt đậu tương còn chứa chất sắt, canxi, photpho và các thành phần chất xơ tốt cho tiêu hoá. Vitamin trong đậu tương có nhiều nhóm B, đáng kể là vitamin B1, B2, B6.
- Giá trị về nông nghiệp: cây đậu tương còn có khả năng cố định Nitơ tự do nhờ sự cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm Rhizobium japonicum. Sau mỗi vụ trồng, đậu tương đã cố định và bổ sung vào đất từ 60 - 80 kg N/ha, tương đương 300 - 400 kg đạm sunphat (Trung tâm khảo nghiệm giống cây trồng TW 2005) [18]. Do vậy, cây đậu tương ngoài giá trị kinh tế còn là cây cải tạo đất rất tốt trong hệ thống luân canh nếu bố trí cây đậu tương vào cơ cấu cây trồng hợp lý sẽ có tác dụng tốt đối với cây trồng sau, góp phần tăng năng suất của hệ thống cây trồng và giảm chi phí bón phân đạm. n 2 Làm thức ăn cho gia súc: đậu tương là nguồn thức ăn tốt cho gia súc 1 kg hạt đậu tương đương với 1,38 đơn vị thức ăn chăn nuôi.
Sản phẩm phụ công nghiệp như khô dầu có thành phần dinh dưỡng cao: N: 6,2%; P2O5: 0,7%; K2O: 2,4% vì thế làm thức ăn cho gia súc rất tốt (Ngô Thế Dân và cộng sự, 1999) [4]. - Giá trị trong công nghiệp: chế biến cao su nhân tạo, sơn, mực in, chất dẻo, tơ nhân tạo, chất đốt lỏng, dầu bôi trơn trong ngành hàng không nhưng đậu tương chủ yếu được để ép dầu. Hiện nay toàn thế giới đậu tương là cây đứng đầu về cung cấp nguyên liệu cho ép dầu, dầu đậu tương chiếm 50% tổng lượng dầu thực vật (Phạm Văn Thiều 2006) [16]. Nhờ những ưu điểm nổi bật trên mà cây đậu tương đã trở thành một trong những cây trồng quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và trong đời sống xã hội nhiều nước toàn thế giới.
Hạt đậu tương là mặt hàng xuất khẩu đem lại nguồn thu đáng kể cho nhiều quốc gia. Nhiều nước đã tập trung nghiên cứu và sản xuất cây đậu tương với số lượng lớn như Mỹ, Brazil, Achentina … Ở Việt Nam diện tích và sản lượng đậu tương trong những năm gần đây liên tục tăng. Đến nay cây đậu tương đã trở thành cây trồng chính trong cơ cấu cây trồng của nhiều vùng sản xuất ở nước ta. Thái nguyên có nhiều điều kiện thuận lợi về địa lý, khí hậu, cơ sở hạ tầng, đất đai cho việc phát triển cây đậu tương làm hàng hóa.
cây đậu tương đã trở thành cây trồng không thể thiếu trong công thức luân canh, tăng vụ (lúa Xuân sớm - lúa Mùa - đậu tương Đông hay đậu tương Xuân - lúa Mùa - cây vụ Đông) do đó góp phần tăng hiệu quả sản xuất trên một đơn vị diện tích. Tuy nhiên cần có biện pháp trồng và chăm sóc thích hợp cho cây ngay từ khi bắt đầu trồng, đặc biệt là sử dụng phân đạm đúng cách, đúng liều lượng để tránh để lại tồn dư trong nông sản và lãng phí phân. n 3 Để đáp ứng được yêu cầu thực tiễn của sản xuất nông nghiệp, làm tăng năng suất đậu tương trên một đơn vị diện tích, góp phần chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa đồng thời đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, tăng hiệu quả kinh tế cho người dân tỉnh Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Hữu Hồng, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân đạm đến sinh trưởng, phát triển của giống đậu tương DT84 vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên”.
Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu Nhằm chọn được liều lượng phân đạm phù hợp cho đậu tương DT84 trong vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên. Yêu cầu - Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân đạm đến sinh trưởng, phát triển của giống đậu tương DT84 trong điều kiện vụ Xuân tại Thái Nguyên. - Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân đạm đến tình hình sâu bệnh hại giống đậu tương DT84 vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên.
- Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân đạm đến các chỉ tiêu sinh lý của giống đậu tương DT84 vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên. - Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng phân đạm đến các yếu tố cấu thành năng suất của giống đậu tương DT84 vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 1. Ý nghĩa khoa học - Xác định liều lượng phân đạm phù hợp với điều kiện vụ Xuân tại Thái Nguyên.
- Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ góp phần bổ sung thêm các thông tin, các dữ liệu khoa học về cây đậu tương làm tài liệu khoa học phục vụ cho công tác nghiên cứu và giảng dạy, nghiên cứu chỉ đạo sản xuất cho địa phương. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu nhằm góp phần thúc đẩy quá trình sản xuất, tăng năng suất và hiệu quả kinh tế cho người sản xuất đậu tương vụ Xuân tại Thái Nguyên. - Góp phần hoàn thiện thâm canh đậu tương vụ Xuân tại Thái Nguyên. Giới hạn của đề tài Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu sự sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống đậu tương DT84 trong điều kiện vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên.
Đề tài giới hạn nghiên cứu ảnh hưởng của 4 mức phân đạm đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống đậu tương DT84 trong điều kiện vụ Xuân 2017 tại Thái Nguyên. n 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học Đậu tương cần đầy đủ các yếu tố dinh dưỡng cần thiết để sinh trưởng và phát triển. Nếu thiếu hoàn toàn hoặc thiếu bất kỳ một yếu tố nào đều ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây.
Cây đậu tương yêu cầu một lượng dinh dưỡng khá lớn. Để đạt sản lượng 3.000 kg hạt/ha cây đậu tương cần 285 kg N, 170 kg P2O5, 85 kg K2O, 65 kg CaO, 52 kg MgO,. và nhiều nguyên tố vi lượng khác (Lê Đình Sơn 1988) [15]. Đạm: là nguyên tố dinh dưỡng rất cần thiết cho cây đậu tương.
Đạm tham gia vào thành phần chính của chlorophyll, protit, các axit amin, các enzym và nhiều loại vitamin khác. Giai đoạn đầu khi mới mọc, cây còn bé thì dựa chủ yếu vào nguồn đạm sẵn có trong đất và lượng đạm bón vào khi gieo. Khoảng ba tuần lễ sau khi mọc, khi mà các nốt sần ở bộ rễ đó được hình thành và các vi sinh vật cố định đạm bắt đầu hoạt động thu hút đạm từ khí trời thì cây có thêm nguồn đạm này. Hoạt động cố định đạm của vi sinh vật cũng sẽ đạt hiệu quả cao nhất vào thời kỳ cây ra hoa, kết quả nên sẽ rất thuận lợi cho việc cung cấp dinh dưỡng cho cây.
Đậu tương là loại cây ngắn ngày, các giống đậu tương ngắn ngày có thời gian sinh trưởng 70 - 75 ngày, các giống dài hơn khoảng 120 ngày. Vì vậy đây là cây trồng không thể thiếu trong các công thức luân canh tăng vụ. Cây đậu tương có khả năng trồng trên nhiều loại đất khác nhau, ở nhiều vụ trong năm, là cây có thể trồng luân canh, xen canh, gối vụ với nhiều loại cây trồng khác nhau. Với rất nhiều những ưu điểm và hiệu quả kinh tế đem lại thì cây đậu tương cần được đầu tư đúng mức và hợp lý nhằm thúc đẩy ngành sản xuất đậu n 6 tương của nước ta tăng cả về diện tích, năng suất và sản lượng.
Trong những năm qua do diện tích canh tác bị thu hẹp, do người dân chưa nhận thức được vai trò đầy đủ của cây đậu tương nên cây đậu tương chưa được đầu tư đúng mức cả về giống, chế độ bón phân, chăm sóc. Do đó diện tích, năng suất và sản lượng đậu tương của Việt Nam nói chung, của tỉnh Thái Nguyên nói riêng còn rất thấp. Để khắc phục vấn đề này chúng ta cần phải có các biện pháp giải quyết đồng bộ, đó là: - Đẩy mạnh công tác nghiên cứu khảo nghiệm để có được bộ giống tốt, năng suất cao, thích hợp với cơ cấu mùa vụ. - Cần có các biện pháp kỹ thuật, canh tác phù hợp với điều kiện đất đai khí hậu của vùng.
- Nghiên cứu và đề xuất được lượng phân bón đủ cân đối, góp phần nâng cao năng suất cây đậu tương, giảm nhiễm độc hại phân để lại trong đất, giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Yêu cầu sinh thái của cây đậu tƣơng 2. Yêu cầu về nhiệt độ Cây đậu tương có nguồn gốc ôn đới, nhưng không phải là cây trồng chịu rét. Tuỳ theo giống chín sớm hay muộn mà tổng tích ôn của cây đậu tương biến động từ 1.
Nhiệt độ ảnh hưởng sâu sắc đến sinh trưởng, phát triển và các quá trình sinh lý khác của cây đậu tương. Theo Lowell, nhiệt độ tối thấp sinh học cho sự sinh trưởng sinh dưỡng của hạt đậu tương từ 8 - 120C, cho sinh trưởng sinh thực từ 15 - 180C; còn nhiệt độ cần thiết cho sự ra hoa của đậu tương từ 25 - 290C (Loweell D. Nhiệt độ tối thiểu và tối đa cho đậu tương ở thời kỳ nảy mầm nằm trong phạm vi từ 10-400C. Dưới 100C thì sự vươn dài của trục mầm dưới lá bị ảnh n 7 hưởng.
Muốn mọc được cần có nhiệt độ từ 10 - 120C. Càng ấm thì hạt càng dễ mọc và mọc nhanh. ở nhiệt độ từ 10-120C, muốn mọc được phải cần đến 15 - 16 ngày, nhưng nếu có nhiệt độ 150C chỉ cần 9 - 10 ngày và nếu ở 200C thì chỉ mất 6 - 7 ngày. Nếu nhiệt độ lên quá 400C hạt cũng không mọc được.
Nhiệt độ thấp ảnh hưởng đến ra hoa kết quả. Nhiệt độ 100C ngăn cản sự phân hoá hoa. Dưới 180C có khả năng làm cho quả không đậu.