Nghiên cứu ẩn dụ ý niệm về cuộc chiến tranh Việt Nam trong báo chí Mỹ

Chuyên đề nghiên cứu Ẩn dụ ý niệm về cuộc chiến tranh Việt Nam trong báo chí ..., cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên

• Tác giả: Nguyen Thi Ngoc Trang
• Người hướng dẫn: Prof. Nguyen Hoa
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Ẩn Dụ Ý Niệm Về Cuộc Chiến Tranh Việt Nam Trong Báo Chí Mỹ
• Loại tài liệu: dissertation
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF AUTHORSHIP
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• 1. Rationale for the research
• 2. THEORETICAL BACKGROUND AND LITERATURE REVIEW
• 2.1. Conceptual metaphor theory
• 2.2. Metaphor at the junction of semantics, cognition and pragmatics
• 2.3. Integrated framework of Critical Metaphor Analysis and Multi-level View of Conceptual metaphor
• 2.4. Previous studies on the conceptual metaphor of War
• 3. METHODOLOGY OF WAR METAPHOR STUDIES
• 3.1. Philosophical grounds of the study
• 3.2. Data collection procedures
• 3.3. Integrated analytical framework of CMA-MLV
• 4. FINDINGS AND DISCUSSION
• 4.1. Dominant conceptual metaphors for the Vietnam War
• 4.2. Metaphorical construction and underlying ideologies
• 4.2.1. THE VIETNAM WAR IS A JOURNEY
• 4.2.2. THE VIETNAM WAR IS BUSINESS
• 4.2.3. THE VIETNAM WAR IS A NON-LIVING THING
• 4.2.4. THE VIETNAM WAR IS A NATURAL PHENOMENON
• 4.2.5. THE VIETNAM WAR IS TERRAIN
• 4.2.6. THE VIETNAM WAR IS COMPETITION
• 4.2.7. THE VIETNAM WAR IS ART
• 4.2.8. THE VIETNAM WAR IS MOVEMENT
• 4.3. Metaphorical construction in Multi-level View framework
• 4.4. Underlying ideologies in metaphor choice for the Vietnam War
• 4.5. Summary of the Study
• 5. LIMITATIONS AND RECOMMENDATIONS FOR FUTURE RESEARCH
• LIST OF RESEARCHER’S ARTICLES RELATED TO THE THESIS
• APPENDIX B. Typical texts containing linguistic metaphorical expressions
• APPENDIX D: Pre-existing metaphors for War
• APPENDIX E. Report on the member checking
• APPENDIX F. Articles in the dataset

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cuộc chiến tranh Việt Nam

Cuộc chiến tranh Việt Nam là một trong những sự kiện tàn khốc và gây tranh cãi nhất trong lịch sử nhân loại thế kỷ 20. Nghiên cứu này nhằm điều tra sự hình thành ẩn dụ ý niệm về cuộc chiến từ góc nhìn của các phóng viên chiến trường Mỹ. Qua việc phân tích các ẩn dụ trong các bài viết của họ, nghiên cứu sẽ làm rõ cách mà ngôn ngữ phản ánh tư tưởng và cảm xúc của những người chứng kiến cuộc chiến. Các phóng viên đã mang theo những quan điểm về tự do và dân chủ, nhưng trải nghiệm thực tế đã thay đổi cách nhìn của họ về cuộc chiến. Những bài viết từ chiến trường đã khơi dậy sự phẫn nộ và lòng thương xót từ độc giả quốc tế, góp phần vào phong trào phản đối chiến tranh tại Mỹ.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ nhằm làm rõ cách mà cuộc chiến tranh Việt Nam được hình dung qua ngôn ngữ mà còn khám phá mối liên hệ giữa ngôn ngữ và tư duy. Ẩn dụ ý niệm là một trong những cấu trúc nhận thức quan trọng trong ngôn ngữ học nhận thức, giúp hiểu rõ hơn về cách mà con người hình dung và diễn đạt các khái niệm phức tạp. Việc áp dụng lý thuyết ẩn dụ ý niệm vào nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách mà các phóng viên đã xây dựng hình ảnh về cuộc chiến trong tâm trí của họ.

II. Khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này áp dụng khung phân tích ẩn dụ phê phán (CMA) và cái nhìn đa cấp về ẩn dụ (MLV) để phân tích các ẩn dụ trong bài viết của các phóng viên. Phương pháp này cho phép xác định các tầng ý niệm khác nhau từ hình ảnh sơ đồ đến không gian tâm lý, từ đó làm rõ quá trình hình thành ẩn dụ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hầu hết các quan điểm của các phóng viên về cuộc chiến đều gần với lập trường phản chiến, với hình ảnh về cuộc chiến tàn khốc và không thể kiểm soát.

2.1. Phân tích ẩn dụ phê phán

Phân tích ẩn dụ phê phán giúp làm rõ cách mà ngôn ngữ được sử dụng để xây dựng hình ảnh và tư tưởng về cuộc chiến. Các ẩn dụ như 'cuộc chiến là một hành trình' hay 'cuộc chiến là một cuộc cạnh tranh' không chỉ phản ánh thực tế mà còn thể hiện những cảm xúc và tư tưởng sâu sắc của các phóng viên. Những ẩn dụ này cho thấy cách mà ngôn ngữ có thể định hình nhận thức và cảm xúc của con người về một sự kiện lịch sử.

III. Kết quả và thảo luận

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều ẩn dụ nổi bật liên quan đến cuộc chiến tranh Việt Nam, như 'cuộc chiến là một cuộc kinh doanh' hay 'cuộc chiến là một hiện tượng tự nhiên'. Những ẩn dụ này không chỉ giúp người đọc hiểu rõ hơn về cuộc chiến mà còn phản ánh những quan điểm và cảm xúc của các phóng viên. Việc phân tích các ẩn dụ này cho thấy sự thay đổi trong cách nhìn nhận về cuộc chiến, từ những quan điểm ban đầu đến những cảm xúc sâu sắc hơn khi trải nghiệm thực tế.

3.1. Ý nghĩa của các ẩn dụ

Các ẩn dụ không chỉ là công cụ ngôn ngữ mà còn là phương tiện để truyền tải tư tưởng và cảm xúc. Chúng giúp xây dựng hình ảnh về cuộc chiến trong tâm trí của độc giả, từ đó ảnh hưởng đến cách mà họ cảm nhận và đánh giá về sự kiện lịch sử này. Nghiên cứu này không chỉ có giá trị trong việc hiểu rõ hơn về cuộc chiến tranh Việt Nam mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới về vai trò của ngôn ngữ trong việc hình thành nhận thức xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Chiến tranh Việt Nam (1954–1975) là một trong những biến cố bi thảm và gây tranh cãi gay gắt nhất trong lịch sử nhân loại thế kỷ XX, để lại hậu quả nặng nề với ước tính 2 triệu thường dân, chiến sĩ Việt Nam và hơn 60.000 binh lính Mỹ thiệt mạng (Simons, 1997, tr. 229–230). Vượt lên trên các phân tích quân sự hay lịch sử thuần túy, luận án tiến sĩ "The Conceptual Metaphor of the Vietnam War in American Press" (Ẩn dụ ý niệm về cuộc chiến tranh Việt Nam trong báo chí Mỹ) của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Ngọc Trang (Chuyên ngành Ngôn ngữ Anh, Mã số 9220201.01, Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2024) tiếp cận sự kiện này dưới lăng kính ngôn ngữ học tri nhận và phân tích diễn ngôn phê phán.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rất cụ thể: phần lớn các công trình trước đây chỉ xem WAR (Chiến tranh) là miền nguồn (source domain) để cấu trúc các khái niệm trừu tượng khác như kinh tế, đại dịch, hay chính trị (Chiang & Duann, 2007; Camus, 2009; Vũ Thị Thu Hiền, 2022). Rất hiếm công trình khảo cứu WAR—đặc biệt là Chiến tranh Việt Nam—với tư cách là miền đích (target domain) (Lakoff, 1992; Fabiszak, 2007). Đồng thời, các khung phân tích truyền thống của Lý thuyết Ẩn dụ Ý niệm (Conceptual Metaphor Theory - CMT) của Lakoff & Johnson (1980) chỉ dừng lại ở mô hình tĩnh đơn tầng (single-level domain), thiếu sự kết hợp động giữa ngữ dụng học diễn ngôn và tri nhận đa tầng.

Để giải quyết khoảng trống này, luận án xây dựng 3 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Những ẩn dụ ý niệm chủ đạo nào được sử dụng để định hình cuộc Chiến tranh Việt Nam trên báo chí Mỹ trong giai đoạn chiến tranh?
2. Các ẩn dụ này được kiến tạo như thế nào thông qua mô hình Đa tầng Khái niệm (Multi-level View - MLV)?
3. Những hệ tư tưởng (ideologies) nào thúc đẩy sự lựa chọn ẩn dụ của các phóng viên chiến trường Mỹ?

Nghiên cứu tích hợp hai lý thuyết nền tảng: Phân tích Ẩn dụ Phê phán (Critical Metaphor Analysis - CMA) của Charteris-Black (2004, 2011) và Mô hình Đa tầng Khái niệm (Multi-level View of conceptual metaphor - MLV) của Kövecses (2017, 2020). Quy mô nghiên cứu bao gồm 64 bài báo chọn lọc từ kho lưu trữ số hóa 44.217 bài viết của tờ The New York Times trong giai đoạn 1962–1973. Đóng góp đột phá được định lượng qua việc xác lập 25 ẩn dụ khái quát (generic metaphors) và 105 ẩn dụ cụ thể (specific metaphors), trong đó hơn 50% là các cấu trúc ẩn dụ mới chưa từng được công bố trong y văn quốc tế.

Literature Review và Positioning

Khảo cứu hệ thống tài liệu cho thấy dòng chảy lý thuyết ẩn dụ trải qua ba giai đoạn chuyển dịch mô thức căn bản. Khởi đầu từ quan điểm tu từ học cổ điển gắn liền với Aristotle (384–322 TCN) vốn coi ẩn dụ là sự chuyển đổi tên gọi dựa trên quan hệ tương đồng bề mặt ("A is B"), nghiên cứu bước sang bước ngoặt tri nhận với công trình kinh điển Metaphors We Live By của Lakoff & Johnson (1980). Lakoff khẳng định: "Ẩn dụ không chỉ là vấn đề của ngôn ngữ, mà là của tư duy và lý trí. Ngôn ngữ chỉ là thứ yếu" (Lakoff, 1993, tr. 208). Lakoff & Johnson (1980, tr. 5) định nghĩa: "Bản chất của ẩn dụ là việc hiểu và trải nghiệm loại thực thể này thông qua loại thực thể khác".

Tuy nhiên, CMT đối mặt với nhiều phê phán gay gắt về phương pháp luận: dữ liệu trực giác thiếu ngữ cảnh thực tế (Gibbs, 2005; Kövecses, 2008), quy trình xác định biểu thức ẩn dụ mang tính chủ quan, và việc đóng khung ánh xạ ở một tầng miền ý niệm duy nhất. Để khắc phục, hai khuynh hướng lớn xuất hiện:

• Discourse-based Metaphor Approaches: Phân tích diễn ngôn phê phán về ẩn dụ nhằm bóc tách ý thức hệ tiềm ẩn (Charteris-Black, 2004, 2011; Musolff, 2006, 2016; Semino, 2008).
• Multi-level View: Tiếp cận đa tầng khái niệm nhằm phân định ranh giới giữa lược đồ hình ảnh, miền ý niệm, khung khái niệm và không gian tinh thần (Kövecses, 2017, 2020).

Về mặt định vị nghiên cứu, khi so sánh với các công trình quốc tế nghiên cứu về ẩn dụ chiến tranh:

• Nghiên cứu của Fabiszak (2007) khảo sát Chiến tranh Vùng Vịnh và Thế chiến II nhưng chỉ áp dụng khung CMA đơn tầng, không lý giải được sự vận động từ tri nhận thân nghiệm (embodied cognition) đến ngữ cảnh diễn ngôn trực tiếp.
• Công trình của Santa Ana (1999) về diễn ngôn người nhập cư và Charteris-Black (2000) về diễn ngôn kinh tế tuy làm rõ tính định kiến hệ tư tưởng nhưng thiếu một quy trình xác minh cấu trúc tri nhận chặt chẽ.

Luận án của Nguyễn Thị Ngọc Trang đã định vị chính xác tại giao điểm này: vừa giải mã miền đích WAR vốn bị xem nhẹ, vừa giải quyết cuộc tranh luận giữa tính khái quát trừu tượng của CMT và tính biến động ngữ cảnh của CDA thông qua khung tích hợp CMA-MLV.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và thử thách trực tiếp các tiền đề lý thuyết của Lakoff & Johnson (1980), Charteris-Black (2004) và Kövecses (2017). Nghiên cứu chứng minh rằng quá trình ánh xạ xuyên miền (cross-domain mapping) không diễn ra một cách cơ học, tĩnh tại mà vận động liên tục qua các tầng bậc trừu tượng hóa (schematicity hierarchy).

Các mệnh đề lý thuyết cốt lõi được xác lập:

• Mệnh đề 1: Biểu thức ẩn dụ ngôn ngữ (linguistic metaphor) được kích hoạt từ lược đồ hình ảnh tiền khái niệm (image schema), đi qua miền ý niệm (domain), định hình qua khung khái niệm (frame) và biểu đạt thành ý nghĩa cụ thể trong không gian tinh thần (mental space).
• Mệnh đề 2: Hệ tư tưởng (ideology) không chỉ xuất hiện ở tầng ngữ dụng bề mặt mà cắm rễ sâu sắc xuyên suốt cả 4 tầng tri nhận, tăng dần tính cụ thể hóa và định hướng lập trường khi tiến gần đến không gian tinh thần của diễn ngôn.
• Mệnh đề 3: Sự xuất hiện của các ẩn dụ mới (novel metaphors) trong tác nghiệp báo chí bắt nguồn từ tương tác trực tiếp giữa cơ chế tri nhận thân nghiệm của người quan sát tại chiến trường và thực tế thảm khốc của chiến tranh.

       [Image Schema]  <--->  Tri nhận thân nghiệm (Embodied Cognition)
          [Domain]     <--->  Ma trận miền ý niệm (Domain Matrix)
          [Frame]      <--->  Cấu trúc kiến thức nền tảng (Cultural Knowledge)
       [Mental Space]  <--->  Diễn ngôn & Ngữ cảnh trực tiếp (Discourse Context)

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích CMA-MLV tích hợp chặt chẽ ba chiều kích: Ngữ nghĩa học (xác định sức căng ngữ nghĩa - semantic tension), Tri nhận học (giải mã cấu trúc đa tầng MLV) và Ngữ dụng học (giải thích ý định thuyết phục và ý thức hệ theo CMA).

Khung phân tích thiết lập 3 nguyên tắc nền tảng trong việc định hình miền nguồn:

1. Nguyên tắc cân bằng đồng đại và lịch đại (Balance between synchronic and diachronic views): Đảm bảo miền nguồn phản ánh đúng bối cảnh từ vựng lịch sử của thập niên 1960–1970.
2. Nguyên tắc kiến tạo dựa trên ngữ cảnh (Context-based domain formulation): Tránh gán ghép trực quan, dựa trên quan hệ giữa thuộc tính miền nền và tiêu điểm (profile-base relation theo Langacker, 1987).
3. Nguyên tắc nền tảng gần nhất (Closest background principle): Lựa chọn miền ý niệm giải thích trực tiếp và tối ưu nhất cho biểu thức ngôn từ nhằm hạn chế sự nhập nhằng cấp độ trừu tượng.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung lý thuyết được giới hạn rõ ràng: áp dụng tối ưu cho thể loại diễn ngôn báo chí chính trị - xã hội có tính thuyết phục cao, nơi các chủ thể phát ngôn (phóng viên chiến trường) trực tiếp trải nghiệm sự kiện thực tế.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng vững trên lập trường triết học nhận thức luận kết hợp giữa Thuyết kiến tạo (Constructivism) và Thuyết chuyển hóa (Transformativism). Tri thức về chiến tranh không phải là một thực tại khách quan đơn nhất mà là một thực tại được kiến tạo xã hội (projected reality - Langacker, 1991) thông qua hệ thống biểu trưng ngôn ngữ của các phóng viên chiến trường.

Nghiên cứu triển khai thiết kế phương pháp hỗn hợp (mixed-methods design), trong đó phương pháp định tính giữ vai trò chủ đạo (qualitative-dominant):

• Nghiên cứu định tính: Nhận diện biểu thức ẩn dụ, truy xuất tương quan ánh xạ bản thể (ontological correspondences) và tương quan nhận thức (epistemic correspondences), phân tích 4 tầng MLV và bóc tách ý thức hệ.
• Nghiên cứu định lượng: Thống kê tần suất xuất hiện, đo lường chỉ số cộng hưởng (resonance/productivity index) của các miền nguồn nhằm xác định thứ bậc của các ẩn dụ chủ đạo.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nhận diện và thẩm định ẩn dụ được thực hiện qua 4 bước chuẩn hóa, tích hợp quy trình nhận diện ẩn dụ MIP (Pragglejaz Group, 2007) và phiên bản mở rộng MIPVU (Steen et al., 2010):

1. Đọc toàn bộ văn bản để nắm bắt ý nghĩa diễn ngôn tổng thể.
2. Phân tách các đơn vị từ vựng mang nội dung (content words: danh từ, động từ, tính từ, phó từ).
3. Xác lập nghĩa ngữ cảnh (contextual meaning) và so sánh với nghĩa cơ bản (basic meaning) được tra cứu trong các từ điển lịch sử quy chuẩn; nếu có sự tương phản ngữ nghĩa nhưng có thể hiểu được thông qua so sánh, từ đó được đánh dấu là biểu thức ẩn dụ (metaphorical expression).
4. Phân loại và kiểm tra chéo độ tin cậy bằng phương pháp đối soát thành viên (member checking - Appendix E) với sự tham gia của các chuyên gia ngôn ngữ học đầu ngành nhằm đảm bảo tính giá trị kiến tạo (construct validity) và độ tin cậy nội tại.

                                    [Áp dụng MIP / MIPVU]
                              [Nhận diện 105 Ẩn dụ cụ thể (FM/MS)]
                             [Khái quát hóa 25 Ẩn dụ chung (IS/DM)]
                               [Giải mã Ý thức hệ phản chiến (CMA)]

Data và phân tích

Dữ liệu được trích xuất từ kho lưu trữ số hóa của The New York Times (1962–1973), đại diện cho dòng báo chí tự do có tầm ảnh hưởng sâu rộng nhất nước Mỹ thời bấy giờ. Mẫu nghiên cứu gồm 64 bài viết chuyên sâu phản ánh đầy đủ các bước ngoặt chiến lược: Chiến tranh Đặc biệt, Chiến tranh Cục bộ, Việt Nam hóa chiến tranh, Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968, Chiến dịch Xuân - Hè 1972 và Hiệp định Paris 1973.

Kỹ thuật phân tích kết hợp phần mềm xử lý văn bản, lập chỉ mục ngữ cảnh và bảng ma trận ánh xạ chéo. Toàn bộ các kiểm tra độ vững chắc (robustness checks) được tiến hành thông qua việc so sánh đối chiếu giữa các giai đoạn đồng đại để kiểm định tính nhất quán của các ẩn dụ cốt lõi so với các ẩn dụ mới phát sinh theo biến cố lịch sử.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện hệ thống 25 ẩn dụ khái quát (generic metaphors) và 105 ẩn dụ cụ thể (specific metaphors) biểu đạt cuộc Chiến tranh Việt Nam. Trong đó, 8 miền nguồn có tần suất và độ cộng hưởng cao nhất, xuyên suốt toàn bộ cuộc chiến gồm:

• A JOURNEY (Hành trình): Chiến tranh là một chặng đường lạc lối, sa lầy ("the path of Vietnamization has been the long voyage home").
• BUSINESS (Kinh doanh/Thương mại): Chiến tranh là sự đầu tư lỗ vốn, cái giá phải trả ("the human price of the war", "costly struggle").
• A NON-LIVING THING (Vật vô tri): Cỗ máy nghiền nát sinh mạng, công cụ cơ học.
• A NATURAL PHENOMENON (Hiện tượng tự nhiên): Cơn bão, lũ lụt tàn phá ngoài tầm kiểm soát.
• TERRAIN (Địa hình): Vùng đầm lầy hiểm trở, hố sâu không lối thoát.
• COMPETITION (Cuộc thi đấu/Tranh chấp): Trò chơi cá cược kiệt quệ.
• ART (Nghệ thuật): Vở kịch bi kịch, bức tranh u ám.
• MOVEMENT (Chuyển động): Sự trượt dốc, chuyển động hỗn loạn.

Bên cạnh đó là các miền nguồn mới xuất hiện theo từng thời kỳ: FORCE, DESTRUCTION, A PLANT, A HUMAN, A GAME, A DANGER, A BELIEF, A DUTY, A CONSTRUCTION, AN ANIMAL, HUNTING, CONTAINMENT, AN UNPLEASANT THING, A DOMESTIC AFFAIR, A DISEASE, A LIVING BEING, HEALTHCARE TREATMENT.

Thứ hai, phát hiện mang tính đột phá là hơn 50% số ẩn dụ tìm thấy chưa từng được ghi nhận trong bất kỳ nghiên cứu ngôn ngữ học nào trước đây về chiến tranh. Kết quả này phản ánh trải nghiệm chiến trường độc nhất vô nhị của các phóng viên Mỹ khi trực tiếp chứng kiến sự sụp đổ của "Thuyết domino" và sự vô nghĩa của bạo lực quân sự.

Thứ ba, phân tích tri nhận 4 tầng MLV chứng minh cơ chế ánh xạ liên hoàn:

• Lược đồ hình ảnh (Image Schema): CONTAINER (vùng bao chứa), SOURCE-PATH-GOAL (nguồn-đường dẫn-đích), FORCE (lực cản/lực đẩy), BALANCE (mất cân bằng).
• Miền ý niệm (Domain): Ánh xạ cấu trúc thuộc tính từ miền JOURNEY, BUSINESS sang VIETNAM WAR.
• Khung khái niệm (Frame): Kích hoạt các kịch bản cụ thể như "Giao dịch thất bại", "Bị phục kích trong rừng sâu".
• Không gian tinh thần (Mental Space): Thiết lập ý nghĩa diễn ngôn tại chỗ, tái hiện tâm trạng hoang mang, tuyệt vọng của người lính và phóng viên.

Thứ tư, bóc tách ý thức hệ cho thấy một kết quả trực quan sâu sắc: Mặc dù xuất phát điểm mang tâm thế bảo vệ tự do và ngăn chặn "Hiểm họa Đỏ", trải nghiệm thực tế đã biến đổi hoàn toàn lập trường của các phóng viên chiến trường Mỹ sang quan điểm phản chiến (anti-war ideology). Hình ảnh chiến tranh được khắc họa như một "cỗ máy xay thịt vô nhân đạo", một "vũng lầy không đáy" và những "nạn nhân không thể trốn thoát".

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Nghiên cứu chứng minh tính ưu việt của mô hình kết hợp CMA-MLV, bắc nhịp cầu hoàn hảo giữa ngôn ngữ học tri nhận thần kinh và phân tích diễn ngôn xã hội.
• Về mặt phương pháp luận: Bổ sung quy trình 4 bước thẩm định đa tầng và 3 nguyên tắc xác lập miền nguồn, cung cấp công cụ phân tích chuẩn mực cho các nghiên cứu tiếp theo về diễn ngôn chính trị - truyền thông.
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Làm sáng tỏ sức mạnh định hình dư luận của ẩn dụ báo chí trong việc thúc đẩy phong trào phản chiến tại Mỹ, gián tiếp tác động đến tiến trình đàm phán và ký kết Hiệp định Paris năm 1973. Đồng thời, nghiên cứu gợi mở hướng tiếp cận nhân văn nhằm hàn gắn vết thương chiến tranh và thấu hiểu lẫn nhau trong quan hệ ngoại giao Việt - Mỹ hiện đại.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra 3 giới hạn nghiên cứu chính:

1. Giới hạn ngữ liệu: Nghiên cứu chỉ tập trung khai thác một cơ quan báo chí duy nhất là tờ The New York Times. Mặc dù tờ báo có uy tín và tính đại diện cao, việc thiếu sự so sánh đối chiếu với các nguồn báo chí bảo thủ (pro-war press) hoặc báo chí quân đội Mỹ giới hạn tính bao quát của các chiều hướng ý thức hệ đối lập.
2. Phạm vi thời gian: Khoảng thời gian khảo sát từ 1962–1973 phản ánh giai đoạn can thiệp trực tiếp của quân đội Mỹ, chưa bao hàm trọn vẹn toàn bộ tiến trình lịch sử từ 1954 đến 1975.
3. Phạm vi từ loại: Nghiên cứu tập trung vào các từ mang nghĩa thực (content words: danh từ, động từ, tính từ, phó từ), bỏ qua các từ hư (prepositions, particles) vốn cũng có khả năng kích hoạt lược đồ hình ảnh không gian mạnh mẽ.

Các hướng nghiên cứu tương lai được đề xuất:

• Mở rộng khung phân tích so sánh đối chiếu đa ngữ liệu (cross-corpus analysis) giữa báo chí Mỹ và báo chí cách mạng Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.
• Ứng dụng mô hình CMA-MLV vào các loại hình diễn ngôn đương đại như diễn ngôn biến đổi khí hậu, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo.
• Khảo sát sự chuyển dịch của ẩn dụ Chiến tranh Việt Nam trong văn học và điện ảnh Mỹ thời kỳ hậu chiến (post-war period).

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật sâu sắc, định hình lại cách tiếp cận nghiên cứu ẩn dụ trong ngôn ngữ học ứng dụng và phân tích diễn ngôn phê phán tại Việt Nam và khu vực. Khung phân tích tích hợp CMA-MLV mở ra tiềm năng trích dẫn cao trong các công bố quốc tế thuộc hệ thống ISI/Scopus về chuyên ngành ngôn ngữ học tri nhận.

Về phương diện xã hội và truyền thông, nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp các nhà báo, chuyên gia truyền thông thấu hiểu cơ chế tác động tâm lý của ngôn từ ẩn dụ đối với việc định hướng thái độ công chúng trước các xung đột địa chính trị toàn cầu.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Nắm vững phương pháp luận nghiên cứu biểu thức ẩn dụ bằng công cụ MIP/MIPVU và khung tích hợp CMA-MLV chuẩn mực.
• Các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học tri nhận: Tiếp cận mô hình giải mã ẩn dụ đa tầng, giải quyết dứt điểm các tranh luận về ranh giới khái niệm giữa image schema, domain, frame và mental space.
• Giảng viên và chuyên gia phân tích diễn ngôn: Sở hữu nguồn tư liệu thực chứng phong phú phục vụ giảng dạy ngữ nghĩa học, ngữ dụng học và phân tích diễn ngôn truyền thông.
• Các nhà hoạch định chính sách ngoại giao và nhà sử học: Có thêm góc nhìn ngôn ngữ học sâu sắc về tâm lý xã hội Mỹ trong chiến tranh, phục vụ công tác đối ngoại và nghiên cứu lịch sử.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
   Luận án đã mở rộng Lý thuyết Ẩn dụ Ý niệm (Lakoff & Johnson, 1980) và Phân tích Ẩn dụ Phê phán (Charteris-Black, 2004) bằng việc tích hợp thành công Mô hình Đa tầng Khái niệm (Kövecses, 2017), làm sáng tỏ cách thức ý thức hệ nhúng sâu và tiến hóa liên tục qua 4 tầng tri nhận từ lược đồ hình ảnh đến không gian tinh thần.

2. Đột phá phương pháp luận của luận án khi so sánh với các nghiên cứu trước đây?
   So với mô hình trực giác đơn tầng của Lakoff (1992) hay khung CMA truyền thống của Fabiszak (2007) và Charteris-Black (2004), luận án thiết lập một quy trình 4 bước thẩm định đa tầng nghiêm ngặt kết hợp tiêu chí "sức căng ngữ nghĩa" với quy trình MIP/MIPVU, triệt tiêu tính chủ quan trong định danh miền ý niệm.

3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất về mặt dữ liệu thực nghiệm?
   Hơn 50% trong tổng số 25 ẩn dụ khái quát và 105 ẩn dụ cụ thể chưa từng được ghi nhận trong các y văn nghiên cứu trước đây về ẩn dụ chiến tranh. Đồng thời, toàn bộ hệ thống ẩn dụ trên tờ The New York Times đều hội tụ mạnh mẽ về lập trường phản chiến sâu sắc.

4. Nghiên cứu có cung cấp giao thức tái lập (replication protocol) rõ ràng không?
   Luận án cung cấp hệ thống phụ lục chi tiết, bao gồm danh mục văn bản ngữ liệu (Appendix F), bảng biểu thức ngôn từ ẩn dụ (Appendix B), bảng đối soát thành viên (Appendix E) cùng 3 nguyên tắc xác lập miền nguồn có thể áp dụng trực tiếp cho các bộ ngữ liệu diễn ngôn khác.

5. Chương trình nghiên cứu dài hạn trong 10 năm tới được phác thảo ra sao?
   Tác giả đề xuất lộ trình mở rộng khung CMA-MLV sang nghiên cứu đối chiếu liên văn hóa (cross-cultural cognitive linguistics) giữa diễn ngôn phương Đông và phương Tây, kết hợp ngôn ngữ học ngữ đoàn quy mô lớn (Corpus Linguistics) và công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP).

Kết luận

1. Xác lập thành công hệ thống 25 ẩn dụ khái quát và 105 ẩn dụ cụ thể định hình cuộc Chiến tranh Việt Nam trên báo chí Mỹ giai đoạn 1962–1973, trong đó hơn một nửa là các phát hiện mới nguyên bản.
2. Xây dựng và chứng minh tính khả thi tuyệt đối của khung phân tích tích hợp CMA-MLV, kết hợp hoàn hảo giữa nhận diện ngôn ngữ học, giải mã tri nhận đa tầng và phân tích ngữ dụng phê phán.
3. Làm sáng tỏ sự vận động của ý thức hệ phản chiến được mã hóa trong cấu trúc nhận thức của các phóng viên chiến trường Mỹ, phản ánh thực tế chiến tranh khốc liệt và tâm lý khủng hoảng niềm tin sâu sắc.
4. Đề xuất chuẩn hóa 3 nguyên tắc định hình miền nguồn và quy trình 4 bước thẩm định tầng bậc tri nhận, giải quyết dứt điểm tình trạng bất đồng thuật ngữ trong nghiên cứu ẩn dụ ý niệm.
5. Mở ra các dòng nghiên cứu liên ngành mới giữa ngôn ngữ học tri nhận, truyền thông báo chí và nghiên cứu lịch sử xung đột quốc tế.
6. Để lại một công trình mẫu mực về tính nghiêm cẩn học thuật, đóng góp giá trị khoa học lâu dài cho sự phát triển của ngành Ngôn ngữ học Tri nhận tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ THE CONCEPTUAL METAPHOR OF THE VIETNAM WAR IN AMERICAN PRESS (An du ý niệm về cuộc chiến tranh Việt Nam trong báo chí Mỹ) MAJOR: ENGLISH LINGUISTICS CODE: 9220201.01 A dissertation submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Linguistics HANOI - 2024 VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES THE CONCEPTUAL METAPHOR OF THE VIETNAM WAR IN AMERICAN PRESS (An du ý niệm về cuộc chiến tranh Việt Nam trong báo chí Mỹ) MAJOR: ENGLISH LINGUISTICS CODE: 9220201.01 A dissertation submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Linguistics Supervisors : Prof. NGUYEN HOA Dr. HUYNH ANH TUAN HANOI - 2024 STATEMENT OF AUTHORSHIP I, the undersigned, hereby confirm that the thesis entitled “The conceptual metaphor of the Vietnam War in American press” is my own work. To the best of my knowledge, the thesis contains no work previously published or written by another person, except where due reference is made.

Signature NGUYEN THI NGOC TRANG ACKNOWLEDGEMENTS Doing PhD is the hardest work I have done so far. Hence, when the last stage of the PhD journey is closing, more than ever I would like to express my heartfelt gratitude to all the people supporting me for all these years. First and foremost, I owe my deepest gratitude to Prof. Nguyén Hoa and Dr.

Huynh Anh Tuan, my supervisors, who were there for me every step of the way, inspiring me to move forward persistently and kindly guiding me through challenging turning points towards the destination. I feel blessed to have grown up with their dedication to work, intellectual generosity and warm manner. I am also deeply grateful to Assoc. Lê Hùng Tiến, Dr.

Lê Thị Giao Chi, Assoc. Tran Văn Phước, Assoc. Nguyễn Thu Hanh, Assoc. Hoang Tuyét Minh, Dr.

Nguyễn Thị Minh Tâm, Assoc. Phạm Thị Hồng Nhung, Assoc. Trần Bá Tiến, Dr. Nguyễn Trọng Du, Assoc.

Phan Văn Hoà, Prof. Nguyễn Quang, Dr. Nguyễn Thị Hương Lan, Assoc. Nguyễn Thị Thu Hiền, Assoc.

Phan Văn Qué and Assoc. Nguyễn Tat Thắng, who gave me insightful comments and invaluable ideas to develop my research from the beginning of my journey. My sincere thanks go to the Ministry of National Defense, my workplace — Military Technical Academy (MTA) and Unit 871 who have sponsored and enabled me to pursue my dream to become a PhD. I will never forget the continuous support and encouragement from all my colleagues at MTA throughout this journey.

My in- depth appreciation is also due to all my friends for their care, especially to my closest friend Ta Thanh Binh whose motivation and constructive feedback are forever a part of the study. I would like to save my final and special thanks for my family: my beloved parents whose hard work paved the way for me to receive a quality education, my sweet brother who always fills me with great joy, my adored husband and my dear daughters whose immense love, empathy and patience have given me strength to overcome upheavals with a full heart. ii ABSTRACT The Vietnam War is one of the most dreadful and controversial events in the human history in the 20" century. This study attempts to investigate the dynamic and critical metaphorical conceptualization of the war from the perspectives of the insiders — American war correspondents- through an evaluation of the conceptual metaphors used in their articles published during the wartime.

Methodologically, the current study applies a proposed integrated framework of Critical Metaphor Analysis - CMA (Charteris-Black, 2004) and Multi-level View of conceptual metaphor — MLV (Kévecses, 2017a) in order to gain deeper insights into ideologies motivating metaphorical concepts for the war as well as to elucidate the cognitive pathway of metaphorical conceptualization via four levels. The mixed-methods approach adopted aims to fill two gaps in metaphor study: insufficient research into the war concept as the target domain and a framework with optimal balance of pragmatic and cognitive dimensions. The study yields some notable results. Firstly, it reveals the persistence of certain concepts commonly associated with the Vietnam War during the wartime (a journey, business, a non-living thing, a natural phenomenon, terrain, competition, art, movement) and other emerging concepts at different times (force, destruction, a plant, a human, a game, a danger, a belief, a duty, a construction, an animal, hunting, containment, an unpleasant thing, a domestic affair, a disease, a living being, healthcare treatment).

Interestingly, more than half of the 25 generic and 105 specific metaphors present in the data are not mentioned before, which can be accounted for by three factors: the employment of inductive approach and the closest background principle as well as the correspondents’ ample war experiences generating metaphors. These findings of the source domains for the war substantiate the effectiveness of three proposed principles of domain formulation in the study, namely a balance between synchronic and diachronic views, context-based domain formulation and the closest background principle. Secondly, the employment of four conceptual levels (image schema, domain, frame, mental space) enables the identification of source domains with greater reliability and allows the dynamic process of metaphorical conceptualization to be clearly demonstrated from embodied cognition at image schema to metaphorical meaning in discourse at mental space. The outcomes justify a suggested procedure with four steps to assist the verification of these four conceptual layers.

Thirdly, the examination of ideologies motivating the metaphors found in the data indicates that almost all the correspondents’ viewpoints on the war are close to the anti-war position with the mental images of devastating and uncontrollable war, inescapable victims, exhausting competition, merciless grinding machine, etc. Based on the comparison with the previous studies, the current research acknowledges that the understanding of ideologies can vary depending on the researcher’s experiences and discourse contexts. Finally, the proposed MLV- CMA framework clarifies the relationship between ideologies and conceptual levels, in which ideologies are embedded in all four conceptual levels and systematically develop with increasing specificity from image schema to domain, frame and mental space. 11 TABLE OF CONTENTS STATEMENT OF AUTHORSHIP.

St SH HH HH HH HH HH HH HH HH li `. 1H ABBREVIATIONS AND CONVENTIONS.- Úc neHHhe vill LIST OF TABLES 11057. ix LIST OF FIGURES 11157. G1112 * SH HH H* HH HH TH HH nhe 1 1.

Rationale for the r€S€aTCHh.- 2G 1 9 2111911211 9111 1 91111 nh ng nu ng ng 1 1. Research aim, objectives and questions .c:cccccccssceessesseeeeseeeseeeeeeeseeesseeeseeenss 5 IENS vo. About the use of the term "the Vietnam WaF””. csstss vn ng rrkg 9 1.

THEORETICAL BACKGROUND AND LITERATURE REVIEW II 2. Conceptual metaphor th€OTV. Classical metaphor versus conceptual metaphorr. Premise of conceptual metaphor theory.

Classification of conceptual metaphor. Criticisms on conceptual metaphor theory. Response to Conceptual Metaphor Theory: Discourse approaches to metaphor 0 7. Critical Metaphor AnaÌy§1S.- --- -- c2 Sc 133132111931 31911 191111 11 81 111 g1 ng ru 28 2.

Metaphor at the junction of semantics, cognition and pragmatics. Metaphor and Critical Discourse Analysis. Theoretical framework of Critical Metaphor AnalySIs. Adaption to Critical Metaphor Analysis theoretical framework.

Multi-level View of conceptual metapphOT.- --- ¿+ sseeseesereeres 34 iv "h3 oan. Four levels in Multi-level View of conceptual metaphor. ecececccccsccessceseceesecesseeesececeesseeeeeceseeceseceseeceseceseeeeseeeseeeeseeseeeeseees 37 PW cNucZaaađađiŨ. Performance of four conceptual levels in conceptual metaphor.

Integrated framework of Critical Metaphor Analysis and Multi-level View of Conceptual metaphor. Previous studies on the conceptual metaphor Of War. Methodology of war metaphor sfudÌ1S.- Q S- SS se 65 E0 vn ae. Philosophical grounds of the studyy.

Data collection procedures .- --- ng ngàng Hàng Hết 72 3. Integrated analytical framework of CMA-MLV. Adaptions to Critical Metaphor Analysis analytical framework. Tenets of the CMA-MLV analytical framework.

Constructive steps in quantitative añnaÏYS1S.c- 2c St S+ si sireierrke 94 3. nh HH HH HH Hà HH Hà Hà Hà Hà Hà Hàn rệt 96 3. FINDINGS AND DISCUSSION. Dominant conceptual metaphors for the Vietnam War.

Findings of dominant conceptual metaphors for the Vietnam War. Conceptual metaphors for the Vietnam War. The most frequent conceptual metaphors for the Vietnam Wat. Discussion of the findings.

Metaphorical construction and underlying 1deolog1es. Findings of metaphorical construction and underlying ideologies. THE VIETNAM WARIS A JOURNEY 1. THE VIETNAM WAR IS BUSINESS.

THE VIETNAM WAR IS A NON-LIVING THING. THE VIETNAM WAR IS A NATURAL PHENOMENON. THE VIETNAM WAR IS TERRAIN uu. THE VIETNAM WAR IS COMPETITION 1.

THE VIETNAM WAR IS ART oo. THE VIETNAM WAR IS MOVEMENTT. Discussion of the findings. - - cv ngàng Hàng rệt 180 4.

Metaphorical construction in Multi-level View framework. Underlying ideologies in metaphor choice for the Vietnam War. Summary of the Study. Dominant conceptual metaphors for the Vietnam Wat.

Metaphorical construction in MLV framework and underlying ideologies .-- s + 11T HH ngàng nành 193 5. Limitations and recommendations for future research.- --- -‹--«++s<++ 195 LIST OF RESEARCHER’S ARTICLES RELATED TO THE THESIS. Summary of the Vietnam WAF. - c Sc 1n vn gheI APPENDIX B.

Typical texts containing linguistic metaphorical expressions. Generic metaphors, specific metaphors, metaphor keywords and TESONANCE INGICALIONS NA. XIX APPENDIX D: Pre-existing metaphors for War .cccccccesseeseesseeteeseeeseeseeeeenes XXIV APPENDIX E. Report on the member checking.----s + s+++ss>++ss++s+2 XXVI APPENDIX F.

Articles in the đafaSe€f.2232 2 33 ngay Cll vil ABBREVIATIONS AND CONVENTIONS Abbreviations Conceptual Metaphor Theory CMT Critical Discourse Analysis CDA Critical Metaphor Analysis CMA Domain DM Frame FM Image Schema IS Mental Space MS Metaphor identification procedure MIP Metaphor identification procedure VU University Amsterdam MIPVU Multi-level View of Conceptual Metaphor MLV The Contemporary Theory of Metaphor CTM The New York Times NYT Conventions - Metaphor keywords in texts are written in bold. - Only mapping at domain level is capitalized, mappings at other levels (image schema, frame, mental space) are written in lower case to avoid visual discomfort. vill LIST OF TABLES Table 2. A partial list of image schemas (Evans & Green, 2006).

Studies using WAR for other target OIma1nS.-- 5-5552 s+es+c+eeseeseesees 50 Table 2. Summary of source domains for WAR as the target domaIn. Working definitions of the key f€rrms.-- --- 52 52+ SE + *+E+eErerrerrrrrrrrrrrree 63 Table 3. Summary of adapted version of MIP and MIPVUŨ.

Example of conceptual metaphors, source domains and resonance. Sample typical texts for the source domain of GAME. Sample typical texts for the source domain of GAME (positive pattern). Specific metaphors for THE VIETNAM WAR IS A JOURNEY.

Cross-domain mapping of THE VIETNAM WAR IS A JOURNEY. Specific metaphors for THE VIETNAM WAR IS BUSINESS. Cross-domain mapping of THE VIETNAM WAR IS BUSINESS. Specific metaphors for THE VIETNAM WAR IS A NON-LIVING THING 120 Table 4.

Cross-domain mapping of THE VIETNAM WAR IS A NON-LIVING THING ¬. Specific metaphors for THE VIETNAM WAR IS A NATURAL I3s050I9)/75)19)) 5. Cross-domain mapping of THE VIETNAM WAR IS A NATURAL PHENOMENON TTT. Specific metaphors for THE VIETNAM WAR IS TERRAIN.

Cross-domain mapping of THE VIETNAM WAR IS TERRAIN. Specific metaphors for THE VIETNAM WAR IS COMPETITION. Cross-domain mapping of THE VIETNAM WAR IS COMPETITION. Specific metaphors for THE VIETNAM WARIS ARÍT.

Cross-domain mapping of THE VIETNAM WARIS ART. Specific metaphors for THE VIETNAM WAR IS MOVEMENT. Cross-domain mapping of THE VIETNAM WAR IS MOVEMENT. Comparing the found metaphors in the study with previous results.

Three principles of formulating source domaIn. --- ¿+55 5s++s>+x>+x>+ 143 1X LIST OF FIGURES Figure 2. Schematicity hierarchy for four conceptual structures. Location of the lexical concept KNUCKLE in a hierarchy of domain complexity.

The phrase mental exercise evokes THE MIND IS A BODY. Mappings on the same level (KGvecses, 207).---ccscc+csss2 44 Figure 2. Levels of schematicity and methods of metaphor research (Kövecses, 2020, 9. The integrated conceptual framework of Critical Metaphor Analysis and Multi-level View of Metaphor (CMA and MLV).

Visual model for research procedUT€S.