Âm Nhạc Trong Nghi Lễ Phật Giáo Ở Hà Nội

Nghiên cứu về âm nhạc Phật giáo là đóng góp vào việc nghiên cứu Phật giáo Việt Nam, đồng thời khám phá âm nhạc… 206 trang · Học viện Khoa học Xã hội · 2013.

• Tác giả: Nguyễn Đình Lâm
• Người hướng dẫn: Nguyễn Mạnh Cường
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Tôn giáo học
• Đề tài: Âm Nhạc Trong Nghi Lễ Phật Giáo Ở Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. NGUỒN TÀI LIỆU
• 1.1.1. Tài liệu gốc từ kinh điển Phật giáo và các bộ quốc sử, khảo cổ
• 1.1.1.1. Các bộ kinh điển của Phật giáo
• 1.1.1.2. Các bộ quốc sử
• 1.1.1.3. Tài liệu khảo cổ và mỹ thuật
• 1.1.2. Tài liệu thứ cấp
• 1.1.3. Tài liệu điền dã
• 1.2. Tài liệu tham khảo
• 1.2.1. Những nghiên cứu liên quan đến Âm nhạc Phật giáo Việt Nam
• 1.2.2. Những nghiên cứu về Phật giáo Việt Nam từ thế kỷ XX
• 1.2.3. Những tư liệu khác
• 1.3. Mục tiêu, mục đích nghiên cứu
• 1.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp luận
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Những đóng góp của luận án
• 1.7. Bố cục của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM NGHI LỄ PHẬT GIÁO VÀ NGUỒN GỐC, DIỆN MẠO CỦA ÂM NHẠC TRONG NGHI LỄ PHẬT GIÁO Ở HÀ NỘI
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM NGHI LỄ PHẬT GIÁO
• 2.2. NGUỒN GỐC CỦA ÂM NHẠC PHẬT GIÁO HÀ NỘI
• 2.3. DIỆN MẠO CỦA ÂM NHẠC PHẬT GIÁO HÀ NỘI
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: CHỨC NĂNG VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CỦA ÂM NHẠC TRONG NGHI LỄ PHẬT GIÁO Ở HÀ NỘI
• 3.1. CHỨC NĂNG CỦA ÂM NHẠC TRONG NGHI LỄ
• 3.2. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA ÂM NHẠC PHẬT GIÁO HÀ NỘI
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: VẤN ĐỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY ÂM NHẠC TRONG NGHI LỄ PHẬT GIÁO HÀ NỘI HIỆN NAY
• 4.1. NHẬN ĐỊNH CHUNG
• 4.2. XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT
• 4.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Âm Nhạc Nghi Lễ Phật Giáo Hà Nội Nghiên Cứu

Nghiên cứu về âm nhạc Phật giáo là đóng góp vào việc nghiên cứu Phật giáo Việt Nam, đồng thời khám phá âm nhạc, văn hóa, và tôn giáo Việt Nam trong lịch sử. Phật giáo Việt Nam mang tính vùng miền và tông phái. Nghiên cứu văn hóa, tư tưởng Phật giáo không thể bỏ qua âm nhạc Phật giáo. Nghiên cứu âm nhạc Phật giáo Thăng Long - Hà Nội trong bối cảnh châu thổ Bắc bộ chỉ ra bản chất khác biệt vùng miền của âm nhạc và Phật giáo Việt Nam. Hà Nội, trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, chứa đựng nhiều yếu tố đặc trưng riêng của nhạc lễ Phật giáo Hà Nội, dù chưa được nghiên cứu chuyên sâu.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Âm Nhạc Phật Giáo

Nghiên cứu về vai trò âm nhạc trong Phật giáo không chỉ là một sự khám phá về nghệ thuật mà còn là một hành trình tìm hiểu về bản sắc văn hóa và tôn giáo của Việt Nam. Việc phân tích các nghi lễ và phong tục liên quan đến âm nhạc giúp làm sáng tỏ cách thức tín ngưỡng và âm nhạc tương tác lẫn nhau, tạo nên những biểu hiện độc đáo trong đời sống tâm linh.

1.2. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Nhạc Lễ Hà Nội

Mặc dù Hà Nội là trung tâm văn hóa lớn, các nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử âm nhạc Phật giáo Hà Nội vẫn còn hạn chế. Điều này tạo ra một khoảng trống trong việc hiểu rõ về sự phát triển và ảnh hưởng của âm nhạc Phật giáo đối với đời sống văn hóa tinh thần của người dân thủ đô.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Âm Nhạc Phật Giáo Ở Hà Nội

Nghiên cứu âm nhạc nghi lễ Phật giáo ở Hà Nội đối mặt với nhiều thách thức. Sự phức tạp của nguồn gốc, sự đa dạng của hình thức biểu diễn, và sự thay đổi theo thời gian tạo ra khó khăn trong việc thu thập và phân tích dữ liệu. Đồng thời, việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể âm nhạc Phật giáo cũng đặt ra yêu cầu cao về tính chuyên môn và sự nhạy bén văn hóa.

2.1. Sự Đa Dạng Trong Các Loại Hình Âm Nhạc Nghi Lễ

Sự tồn tại của nhiều loại hình âm nhạc trong nghi lễ Phật giáo khác nhau đòi hỏi một phương pháp tiếp cận toàn diện. Mỗi loại hình mang những đặc trưng riêng về giai điệu, nhạc cụ và ca từ, phản ánh sự phong phú của văn hóa Phật giáo Hà Nội.

2.2. Khó Khăn Trong Thu Thập và Phân Tích Dữ Liệu

Việc thu thập và phân tích dữ liệu liên quan đến ca từ trong nhạc lễ Phật giáo gặp nhiều khó khăn do tính chất truyền miệng và sự thiếu hụt các tài liệu ghi chép đầy đủ. Điều này đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỹ năng chuyên môn cao từ các nhà nghiên cứu.

2.3. Thách Thức Bảo Tồn Âm Nhạc Truyền Thống Trong Bối Cảnh Hiện Đại

Việc bảo tồn âm nhạc Phật giáo Hà Nội đối mặt với thách thức lớn từ sự thay đổi của xã hội hiện đại, khi các giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ bị mai một. Cần có những giải pháp sáng tạo để duy trì và phát huy giá trị của âm nhạc Phật giáo trong đời sống đương đại.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Âm Nhạc Phật Giáo Hà Nội Tổng Quan

Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử và biện chứng, kết hợp lý thuyết nghiên cứu văn hóa, âm nhạc, tôn giáo và xã hội học. Tiếp cận tổng thể đối tượng, ứng dụng phương pháp liên ngành tôn giáo, xã hội và nghiên cứu âm nhạc Phật giáo. Nghiên cứu văn bản học, điền dã, so sánh đối chiếu (chiều ngang và chiều dọc), phân tích âm nhạc học, nghiên cứu lịch sử (lịch đại và đồng đại), tâm lý học tôn giáo.

3.1. Sử Dụng Phương Pháp Điền Dã Để Nghiên Cứu Thực Địa

Phương pháp điền dã, bao gồm phỏng vấn sâu (hỏi từng sư tăng, từng chùa theo nhóm chủ đề) và phỏng vấn tham dự (hỏi trong quá trình diễn ra nghi lễ) phối hợp quay phim-ghi hình tư liệu, là phương pháp chính để thu thập thông tin về không gian diễn xướng âm nhạc Phật giáo và các nghi lễ thực tế.

3.2. Phương Pháp So Sánh Đối Chiếu Trong Nghiên Cứu Vùng Miền

So sánh theo chiều ngang (âm nhạc Phật giáo với âm nhạc truyền thống cùng khu vực) và chiều dọc (so sánh âm nhạc Phật giáo Hà Nội với các địa phương khác) để chỉ ra tính vùng miền và diện mạo của âm nhạc Phật giáo Hà Nội, mối liên hệ với âm nhạc truyền thống trong lịch sử.

IV. Chức Năng Âm Nhạc Trong Nghi Lễ Phật Giáo Hà Nội Phân Tích

Âm nhạc trong nghi lễ Phật giáo ở Hà Nội có nhiều chức năng quan trọng. Nó tạo ra không khí trang nghiêm, hỗ trợ quá trình thiền định, truyền tải giáo lý, và kết nối cộng đồng Phật tử. Âm nhạc cũng được sử dụng để cầu siêu cho người đã khuất và mang lại sự bình an cho người sống. Ảnh hưởng của âm nhạc đối với nghi lễ Phật giáo là không thể phủ nhận.

4.1. Tạo Không Khí Trang Nghiêm Trong Các Nghi Lễ

Âm nhạc đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một không gian linh thiêng và trang nghiêm cho các nghi lễ Phật giáo. Các giai điệu và âm thanh được lựa chọn cẩn thận để gợi lên sự tôn kính và tĩnh lặng, giúp người tham gia tập trung vào mục đích của nghi lễ.

4.2. Hỗ Trợ Quá Trình Thiền Định Và Tu Tập

Âm nhạc thiền định có tác dụng làm dịu tâm trí và giúp người tu hành dễ dàng đạt được trạng thái tập trung sâu sắc. Các âm thanh nhẹ nhàng và du dương tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc thiền định và chiêm nghiệm về giáo lý.

4.3. Vai Trò Trong Các Nghi Lễ Cầu Siêu Và Tưởng Nhớ

Âm nhạc cầu siêu được sử dụng trong các nghi lễ tưởng nhớ và cầu nguyện cho người đã khuất. Các giai điệu và ca từ mang ý nghĩa an ủi và hy vọng, giúp người sống bày tỏ lòng thành kính và cầu mong cho linh hồn người đã mất được siêu thoát.

V. Phát Triển Âm Nhạc Phật Giáo Hà Nội Bảo Tồn Di Sản

Để phát triển âm nhạc Phật giáo hiện nay, cần có sự kết hợp giữa bảo tồn những giá trị truyền thống và đổi mới để phù hợp với xã hội hiện đại. Giáo dục về âm nhạc Phật giáo, hỗ trợ các nghệ nhân, và sử dụng công nghệ để lưu trữ và quảng bá là những giải pháp quan trọng. Cần có sự tham gia của cộng đồng và chính sách hỗ trợ từ nhà nước.

5.1. Giáo Dục Và Truyền Bá Âm Nhạc Phật Giáo

Tăng cường giáo dục và truyền bá kiến thức về âm nhạc Phật giáo Việt Nam trong cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, để nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và tinh thần của loại hình âm nhạc này. Tổ chức các khóa học, buổi biểu diễn và hội thảo để giới thiệu về lịch sử, đặc điểm và ý nghĩa của âm nhạc Phật giáo.

5.2. Hỗ Trợ Nghệ Nhân Và Duy Trì Các Nhóm Nhạc Truyền Thống

Cung cấp hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các nghệ nhân và nhóm nhạc truyền thống để họ có thể tiếp tục thực hành và truyền dạy nghệ thuật âm nhạc cúng dường. Tạo điều kiện cho họ biểu diễn và giao lưu với các nghệ sĩ khác để học hỏi và phát triển.

5.3. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Lưu Trữ Và Quảng Bá

Sử dụng công nghệ số để lưu trữ, bảo quản và quảng bá di sản văn hóa phi vật thể âm nhạc Phật giáo. Tạo ra các thư viện âm nhạc trực tuyến, các ứng dụng học tập và các kênh truyền thông xã hội để tiếp cận đông đảo khán giả và giới thiệu về sự phong phú của âm nhạc Phật giáo.

VI. Tín Ngưỡng Âm Nhạc Tương Lai Nghiên Cứu Phật Giáo Hà Nội

Nghiên cứu về tín ngưỡng và âm nhạc trong nghi lễ Phật giáo ở Hà Nội có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về văn hóa Phật giáo và văn hóa Việt Nam nói chung. Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ giữa âm nhạc và tâm linh, âm nhạc và xã hội, và âm nhạc và lịch sử để làm giàu thêm tri thức về di sản văn hóa quý giá này. Nghiên cứu cần tập trung vào việc bảo tồn âm nhạc Phật giáo Hà Nội để thế hệ tương lai có thể thưởng thức và kế thừa.

6.1. Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Âm Nhạc Và Tâm Linh

Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cách thức âm nhạc tác động đến tâm trạng, cảm xúc và trạng thái tinh thần của con người trong bối cảnh Phật giáo. Khám phá các yếu tố âm nhạc có khả năng gợi lên sự bình an, niềm tin và lòng từ bi.

6.2. Nghiên Cứu Âm Nhạc Trong Nghi Lễ Phật Giáo Hiện Đại

Nghiên cứu cách thức âm nhạc Phật giáo đang thích nghi và phát triển trong bối cảnh xã hội hiện đại. Tìm hiểu về sự kết hợp giữa các yếu tố truyền thống và đương đại trong âm nhạc Phật giáo và tác động của nó đối với người nghe.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Tôn giáo học (mã số: 62.01) của tác giả Nguyễn Đình Lâm, thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (năm 2013) dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Mạnh Cường, nghiên cứu đề tài "Âm nhạc trong nghi lễ Phật giáo ở Hà Nội".

• Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu: Phật giáo Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử hai thiên niên kỷ đã hội nhập sâu rộng vào đời sống văn hóa xã hội bản địa, mang đậm tính vùng miền và tông phái. Âm nhạc Phật giáo sinh ra từ trong nghi lễ, vừa mang đặc điểm chung của âm nhạc truyền thống, vừa là âm nhạc chức năng gắn liền với triết lý và thực hành tu tập. Khu vực Thăng Long - Hà Nội với vị thế trung tâm văn hóa của châu thổ Bắc bộ bảo lưu nhiều yếu tố âm nhạc Phật giáo mang sắc thái riêng biệt nhưng trước thời điểm luận án thực hiện chưa có công trình nào nghiên cứu một cách chuyên sâu, toàn diện dưới góc độ tôn giáo học.
• Mục tiêu nghiên cứu: Làm rõ nguồn gốc, diện mạo, chức năng của âm nhạc và mối quan hệ giữa âm nhạc với nghi lễ Phật giáo; chỉ ra các đặc trưng cơ bản và các lớp văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng trong âm nhạc nghi lễ Phật giáo tại Hà Nội nhằm phục vụ công tác nghiên cứu và đào tạo chuyên ngành tôn giáo học và âm nhạc dân tộc cổ truyền.
• Câu hỏi nghiên cứu (được đánh số theo văn bản):
  1. Âm nhạc xuất hiện trong nghi lễ Phật giáo ở Hà Nội từ khi nào?
  2. Âm nhạc có chức năng và ý nghĩa như thế nào trong nghi lễ Phật giáo ở Hà Nội?
  3. Âm nhạc Phật giáo ở Hà Nội có những đặc trưng cơ bản nào khác biệt và tương đồng so với một số thể loại âm nhạc phổ biến ở vùng châu thổ Bắc bộ và âm nhạc Phật giáo ở một địa phương cụ thể cùng khu vực?
• Giả thuyết khoa học:
  • Âm nhạc đã hiện diện trong nghi lễ Phật giáo Việt Nam và Hà Nội hàng nghìn năm qua, mang ý nghĩa trên cả bình diện tôn giáo và nghệ thuật.
  • Âm nhạc Phật giáo là phương tiện trong tương quan Giới - Định - Tuệ phục vụ truyền đạo và giác ngộ chúng sinh.
  • Âm nhạc trong nghi lễ Phật giáo ở Hà Nội mang tính nhiều tầng, nhiều lớp, có cấu trúc và đặc trưng riêng so với âm nhạc dân gian Bắc bộ và âm nhạc Phật giáo ở các tiểu vùng khác.
  • Âm nhạc Phật giáo Hà Nội là một bộ phận hữu cơ cấu thành nền âm nhạc truyền thống dân tộc.
• Đối tượng nghiên cứu: Nguồn gốc, sự hình thành, diện mạo, chức năng của âm nhạc; mối quan hệ giữa âm nhạc và nghi lễ Phật giáo tại Hà Nội; các đặc trưng âm nhạc học cơ bản và các tầng lớp văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng tích hợp trong nghi lễ.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Tập trung khảo sát phong cách âm nhạc Phật giáo Hà Nội tại các ngôi chùa thuộc địa bàn Hà Nội cũ (trước thời điểm mở rộng địa giới hành chính năm 2008) và một số chùa phụ cận có cùng thực hành phong cách này. Không gian nghi lễ tập trung vào hai dạng thức tiêu biểu: lễ Thường nhật và lễ Trai đàn chẩn tế.
  • Nội dung: Tiếp cận chủ yếu dưới góc độ tôn giáo học; nội dung âm nhạc học chỉ khảo sát ở các khía cạnh cơ bản gồm quan hệ ca từ - giai điệu, tổ chức và chức năng nhạc khí, vai trò của nhịp trống trong thế so sánh đối chiếu với âm nhạc truyền thống châu thổ Bắc bộ, âm nhạc Phật giáo Thái Bình và bước đầu đối sánh với Thừa Thiên Huế.
  • Thể loại: Giới hạn ở âm nhạc thực hành thuần túy trong nghi lễ Phật giáo với mục đích cúng dàng chư Phật, Bồ Tát và hóa giải chúng sinh.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và đánh giá hệ thống tư liệu nghiên cứu tiền bối qua hai hướng tiếp cận chính:

Hướng tiếp cận dưới góc độ âm nhạc học

• Nghiên cứu tổng quan và liên vùng: Trần Văn Khê (Âm nhạc cổ truyền Việt Nam, Du ngoạn trong Âm nhạc truyền thống Việt Nam, 2004) và Nguyễn Thuyết Phong (Bản sắc Lễ nhạc Phật giáo Việt Nam, 2010) khảo sát vị trí của nhạc Phật giáo trong âm nhạc dân tộc, xác định bốn hình thức diễn xướng cơ bản gồm Tán, Tụng, Niệm, Thỉnh và chỉ ra các thể loại mang tính vùng miền ở miền Trung và miền Nam (Hương Huê thỉnh, Dương chi, Tịnh Thủy, Nguyên tiêu, Nguyện sanh).
• Khu vực miền Trung (xứ Huế): Nguyễn Hữu Thông (chủ biên, Nhạc lễ Phật giáo xứ Huế, 2008) và Phạm Hồng Lĩnh (Góp phần tìm hiểu Lễ nhạc Phật giáo xứ Huế, 2009) mô tả hệ thống bài bản, thang âm, nhạc cụ và mối liên hệ giữa nhạc Phật giáo với âm nhạc dân gian xứ Huế.
• Khu vực Bắc bộ và Hà Nội: Nguyễn Thụy Loan (Lược sử âm nhạc Việt Nam, 1993; Âm nhạc cổ truyền Việt Nam, 2006) xây dựng lý thuyết về tính nhiều tầng nhiều lớp của âm nhạc truyền thống; Lê Toàn (2008) nghiên cứu âm nhạc lễ cầu siêu tại Bắc Ninh; Bùi Trọng Hiền (Nhạc Phật giáo, 2010) khảo sát thể loại, cấu trúc bài bản và khái niệm "Đận" trong nhạc Phật giáo Hà Nội; Nguyễn Đình Lâm (các bài báo khoa học từ 2008-2012) khảo sát các thể loại thanh nhạc (Canh, Kệ, Kinh, Than, Thỉnh), hệ thống 13 điệu Canh và các "lò Canh" truyền thống tại Hà Nội.

Hướng tiếp cận dưới góc nhìn sử học, triết học và Phật giáo

• Lê Mạnh Thát (Lịch sử âm nhạc Việt Nam, 2001; Lịch sử Phật giáo Việt Nam, 2005; Tổng tập văn học Việt Nam, 1996) xác lập mốc thời gian xuất hiện của âm nhạc Phật giáo tại Giao Chỉ từ đầu Công nguyên, chỉ ra các thuật ngữ "Ca - Tán - Tụng - Vịnh" và "gảy đàn đốt hương".
• Nguyễn Lang (Việt Nam Phật giáo sử luận, 1994) làm rõ tính chất nhập thế của Phật giáo thời Trần gắn liền với sự nghiệp của Thiền sư Trần Nhân Tông và Huyền Quang qua việc Việt hóa bộ Thủy Lục chư khoa thành các nghi thức Phật giáo Pháp sự Đạo tràng Công Văn Cách Thức, Lục thì Sám hối Khoa nghi, Bình đẳng Lễ Sám Văn.
• Nguyễn Hùng Hậu (Đại cương Triết học Việt Nam, 2000) và Thích Giác Duyên (khảo cứu nguồn gốc Chuông - Trống - Mõ) cung cấp các tư liệu lịch sử về cơ cấu tổ chức và pháp khí trong chùa.

+--------------------------------------------------------------------------------+
|                        KHOẢNG TRỐNG KHOA HỌC LUẬN ÁN GIẢI QUYẾT                |
+--------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Các nghiên cứu âm nhạc học trước đây thiếu sự phân tích sâu sắc về chức     |
|    năng tôn giáo, mối quan hệ giữa âm nhạc với nghi lễ và sự chi phối của      |
|    tập quán tu tập đối với cấu trúc âm thanh.                                  |
| 2. Các nghiên cứu lịch sử, triết học chỉ ghi nhận sự kiện văn bản mà chưa      |
|    phân tích thực chứng diện mạo âm nhạc học và thực hành nghi lễ đương đại.   |
| 3. Chưa có công trình nào khảo sát toàn diện hệ thống bài bản, lò truyền dạy,   |
|    nhạc khí và cấu trúc nghi lễ Thường nhật và Trai đàn chẩn tế tại Hà Nội.    |
+--------------------------------------------------------------------------------+

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án tích hợp các khung lý thuyết chuyên ngành và liên ngành:

1. Chủ nghĩa duy vật lịch sử và duy vật biện chứng: Đặt âm nhạc Phật giáo trong tiến trình vận động lịch sử xã hội, coi sự biến đổi của âm nhạc nghi lễ là phản ánh tồn tại xã hội và điều kiện lịch sử của dân tộc.
2. Lý thuyết chức năng (Functionalism): Kế thừa luận điểm của Karl Marx, Herbert Spencer, Talcott Parsons và đặc biệt là Emile Durkheim (Những hình thức sơ đẳng của đời sống tôn giáo), luận án nhìn nhận âm nhạc là một tiểu hệ thống thực hiện chức năng duy trì cấu trúc nghi lễ, truyền tải giáo lý và gắn kết cộng đồng.
3. Lý thuyết vùng văn hóa: Vận dụng quan điểm của Ngô Đức Thịnh (Vùng Văn hóa và Phân vùng Văn hóa ở Việt Nam, 2004) để xác định tính quy định của địa lý, thổ nhưỡng, phương ngữ và lối sống lên âm nhạc Phật giáo Hà Nội trong mối tương quan với các tiểu vùng Bắc bộ.
4. Lý thuyết về tính nhiều tầng, nhiều lớp trong âm nhạc cổ truyền: Ứng dụng quan điểm của Nguyễn Thụy Loan để bóc tách các lớp văn hóa bản địa, Nho giáo, Đạo giáo và Phật giáo đan xen trong âm nhạc nghi lễ.
5. Lý thuyết âm nhạc học phương Tây: Sử dụng hệ thống ghi âm năm dòng kẻ để mã hóa cao độ, trường độ, tiết tấu và phân loại hệ thống nhạc khí.

Hệ thống khái niệm, thuật ngữ then chốt

Luận án chuẩn hóa nội hàm của các thuật ngữ chuyên môn được sử dụng trong văn bản:

Thuật ngữ	Định nghĩa và nội hàm khoa học theo luận án
Âm nhạc Phật giáo	Loại hình nghệ thuật âm thanh sinh ra và sử dụng trong nghi lễ Phật giáo, mang tính "thiêng", sử dụng âm thanh dân gian để chuyên chở giáo lý và triết lý Phật giáo, phục vụ hành vi tôn giáo.
Canh	Thể loại thanh nhạc phát triển từ Tán trong âm nhạc Phật giáo Bắc bộ, gồm hai sắc thái tính chất là vui (Canh lạc) và buồn (Canh ai), phân chia theo nhiều làn điệu và gắn liền với các "lò Canh" truyền thống.
Kệ	Thể văn vần Phật giáo (thường là thể 5 chữ hoặc 7 chữ), đúc kết triết lý, có giai điệu âm nhạc độc lập tương đối, giữ vai trò tương tự phần "Vỉa" trong Chèo hoặc "Bỉ" trong Ca trù, Quan họ.
Kinh / Tụng	Thể loại văn học ghi chép lời Phật dạy; trong âm nhạc là hình thức diễn xướng thanh nhạc theo thể văn xuôi trường hàng, bắt buộc trong các khoa cúng.
Lý - Sự	Cặp phạm trù triết học Phật giáo: "Lý" là bản chất cốt lõi của giáo pháp; "Sự" là hiện tượng, phương tiện biểu hiện bên ngoài (âm thanh, nghi thức) để đưa "Lý" vào tâm thức tín đồ.
Trai đàn chẩn tế	Đại lễ nghi thức bắt nguồn từ kinh Vu Lan bồn, kết hợp giáo lý Đại thừa và nghi thức Mật tông nhằm cầu siêu độ, giải thoát cho ngạ quỷ, cô hồn và thức tỉnh đạo đức người sống.
Thường nhật	Hệ thống nghi lễ diễn ra đều đặn mỗi ngày ba thời (sáng, trưa, chiều) nhằm duy trì giới luật tu tập của tăng ni và thực hiện giáo hóa chúng sinh (thí thực, thỉnh đại hồng chung).
Pháp khí	Các công cụ phục vụ hành trì Phật pháp, trong luận án chủ yếu chỉ hệ thống nhạc khí nghi lễ: Chuông (Hồng chung, Chuông gia trì), Trống, Mõ, Khánh, Thanh la, Não bạt...

Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu thực tế

• Nguồn tư liệu:
  • Kinh điển Phật giáo: Giới luật Thiết yếu hội tập (quyển 5), Kinh Phạm Võng (phẩm Bồ Tát Tâm Địa và Hội Giải giới bổn Bồ Tát), Kinh Dược Sư, Kinh Vu Lan, Kinh A Di Đà, Kinh Cứu Khổ, Kinh Bổn Môn Pháp Hoa, Kinh Địa Tạng, Vãng sinh Tịnh độ, Lương Hoàng Sám, Kinh Báo Ân.
  • Quốc sử và thư tịch cổ: An Nam Chí Lược (Lê Tắc), Thiền Uyển Tập Anh, Đại Việt Sử ký Toàn thư, Lịch triều hiến chương loại chí (Phan Huy Chú).
  • Khảo cổ học và mỹ thuật học: Văn bia chùa Đọi (Hà Nam); bệ đá chạm nhạc công chùa Vạn Phúc/Phật Tích (thế kỷ 11-12, Bắc Ninh); hình chạm khắc gỗ người tấu nhạc (đàn tỳ bà, đàn nguyệt, đàn tranh, sáo, tiêu, nhị) và vũ điệu dâng hoa thế kỷ 13-14 tại chùa Thái Lạc (Hưng Yên), chùa Dâu (Bắc Ninh), chùa Cồn Chè (Nam Định); tượng Kim Cương Bồ Tát cầm đàn tam, nhị tại chùa Nôm (Hưng Yên); tượng Chuẩn Đề Bồ Tát cầm chuông/linh tại chùa Đào Xuyên, chùa Kiêu Kỵ (Gia Lâm, Hà Nội); tượng Tứ Thiên Vương cầm đàn tại chùa Linh Đàm (Hoàng Mai, Hà Nội).
  • Tư liệu thứ cấp của học giả phương Tây: Ghi chép của William Dampier (1688), Léopold Cadière (1917, 1997), Pierre Huard và Maurice Durand (1993), Giovanni Filippo De Marini (1641-1658), Luc Benoist (2006), Mario Sica (2013).
  • Tư liệu điền dã: Băng ghi âm, ghi hình thực địa các đàn lễ và tài liệu phỏng vấn sâu các chức sắc, tăng ni, cư sĩ tại Hà Nội (chùa Đào Xuyên, chùa Dương Đanh, chùa Bộc, chùa Quảng Bá, chùa Thanh Nhàn...).
• Phương pháp nghiên cứu:
  • Phương pháp văn bản học: Tiếp cận kinh văn và sử liệu để phân tích thuật ngữ và bối cảnh xuất hiện của âm nhạc.
  • Phương pháp điền dã dân tộc học: Phỏng vấn sâu từng cá nhân theo chuyên đề và phỏng vấn tham dự trong quá trình hành lễ kết hợp ghi âm, ghi hình.
  • Phương pháp so sánh đối chiếu: So sánh chiều ngang (âm nhạc Phật giáo với âm nhạc dân gian châu thổ Bắc bộ) và so sánh chiều dọc (âm nhạc Phật giáo Hà Nội với Thái Bình và Thừa Thiên Huế).
  • Phương pháp phân tích âm nhạc học: Bóc tách thang âm, điệu thức, cấu trúc giai điệu, tiết tấu, kỹ thuật lĩnh xướng, hòa tấu khí nhạc và các mô thức nhịp trống.
  • Phương pháp lịch sử (đồng đại và lịch đại) & Tâm lý học tôn giáo: Đặt hiện tượng âm nhạc trong tiến trình lịch sử và khảo sát trạng thái niềm tin tâm linh của chủ thể hành lễ.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu và những vấn đề liên quan đến luận án

Chương này thiết lập cơ sở dữ liệu và cơ sở phương pháp luận cho toàn bộ công trình:

• Phân tích hệ thống nguồn tài liệu đa tầng gồm kinh điển, quốc sử, khảo cổ học, mỹ thuật học và tài liệu điền dã thực chứng.
• Điểm luận các khuynh hướng nghiên cứu trước đây, chỉ ra rằng các công trình âm nhạc học thuần túy chưa làm nổi bật chiều kích tôn giáo của âm nhạc, còn các công trình lịch sử - tôn giáo học lại thiếu sự phân tích âm nhạc học chuyên sâu.
• Xây dựng khung phân tích lý thuyết liên ngành (duy vật lịch sử, chức năng luận, vùng văn hóa, tính nhiều tầng nhiều lớp trong âm nhạc cổ truyền, lý thuyết âm nhạc phương Tây) và làm rõ nội hàm hệ thống thuật ngữ chuyên môn.

Chương 2: Đặc điểm nghi lễ Phật giáo và nguồn gốc, diện mạo của âm nhạc trong nghi lễ Phật giáo ở Hà Nội

Chương 2 khảo sát cấu trúc nghi lễ và truy nguyên lịch sử, phân loại diện mạo âm nhạc Phật giáo:

• Đặc điểm nghi lễ Phật giáo: Làm rõ hai không gian nghi lễ căn bản:
  1. Nghi lễ Thường nhật: Gồm ba thời khóa tu tập trong ngày (sáng tụng chú Lăng Nghiêm, cúng dâng cơm chư thiên; trưa lễ chính ngọ niệm Phật A Di Đà; chiều tụng kinh, cúng cháo thí thực và thỉnh đại hồng chung). Nghi lễ gắn chặt với quá trình giữ giới qua các bậc tu học (Sa di 10 giới; Tỳ kheo tăng 250 giới; Tỳ kheo ni 348 giới) và tháp Cửu phẩm liên hoa biểu trưng cho ba nấc thang Giới - Định - Tuệ.
  2. Nghi lễ Trai đàn chẩn tế: Xuất phát từ kinh Vu Lan bồn và tích Mục Kiền Liên cứu mẹ. Luận án trích dẫn các mốc lịch sử ghi nhận trong chính sử Việt Nam: lễ Vu Lan cầu siêu cho Linh Nhân hoàng thái hậu năm 1118 (thời Lý), đàn chẩn tế cho vua Lý Nhân Tông năm 1128, lễ cúng chay giải thoát cho hoàng hậu Thiên Cảm năm 1278 (thời Trần) do Tuệ Trung Thượng Sĩ tham dự; các ghi chép của De Marini thế kỷ 17 và các bản khắc in Hán - Nôm thời Tự Đức (thế kỷ 19).
• Tác động của nghi lễ đến văn hóa làng xã: Ngôi chùa làng đóng vai trò trung tâm cứu rỗi tâm linh và thực hành tín ngưỡng. Mối quan hệ mật thiết giữa người xuất gia và cộng đồng làng xã tạo ra sự hỗn dung giữa nghi lễ Phật giáo và phong tục bản địa (cúng mụ, bán khoán con, tang lễ).
• Sự phân hóa vùng miền và tông phái: Miền Bắc mang đặc trưng đồng tu tam tông (Tịnh độ - Thiền - Mật), trong khi miền Nam phổ biến Phật giáo Nam tông Khơ Me và Khất sỹ. Sự khác biệt về phương ngữ và văn hóa quy định việc Giáo hội Phật giáo Việt Nam qua các kỳ Đại hội (từ Đại hội I năm 1981 đến Đại hội V) đều khẳng định không thể áp đặt một hình thức nghi lễ duy nhất mang tính toàn quốc mà chỉ có thể thống nhất trong một số ngày lễ lớn.
• Diện mạo âm nhạc Phật giáo Hà Nội:
  • Thanh nhạc: 5 thể loại chính gồm Canh (Tán), Kệ, Kinh (Tụng), Than, Thỉnh. Đặc biệt, Hà Nội lưu giữ 13 điệu Canh đặc trưng (Canh Ai, Giả tổ, Lô hương, Chí tâm, Canh Phú, Hoàng kim, Canh Thổng, Canh Hãm, Giới đinh, Tả thủ, Canh Đông ba, Bảo đỉnh, Canh Đàn thượng) gắn liền với các "lò Canh" danh tiếng (lò Chùa Bộc, lò Quảng Bá - Tây Hồ, lò Thanh Nhàn).
  • Khí nhạc: Sử dụng chuông gia trì, chuông đại hồng chung, mõ, khánh, trống, thanh la, não bạt kết hợp các nhạc cụ dân gian (nhị, sáo, tiêu, kèn) theo tư duy tổ chức dàn nhạc Bát âm truyền thống.

Chương 3: Chức năng và một số đặc trưng của âm nhạc trong nghi lễ Phật giáo ở Hà Nội

Chương này đi sâu vào phân tích bản chất tôn giáo và đặc trưng nghệ thuật:

• Chức năng tôn giáo của âm nhạc: Âm nhạc đóng vai trò là phương tiện "Sự" để chuyển tải "Lý" màu nhiệm của đạo Phật. Âm nhạc thực hiện chức năng dẫn dắt nghi lễ, tạo trạng thái thiền định, hỗ trợ hành trì chân ngôn, mật chú, giải trừ nghiệp chướng, thức tỉnh tâm thức tín đồ và liên kết giữa thế giới thực tại với cõi thiêng.
• Đặc trưng âm nhạc học: Phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa ca từ tiếng Việt mang thanh điệu với đường nét giai điệu; tính độc lập tương đối và tính bổ trợ giữa các thể loại thanh nhạc (Kệ dẫn nhập cho Tán, Kinh tụng theo thể trường hàng); vai trò định hình tiết tấu của mõ và chuông; hệ thống bài bản nhịp trống mang bản sắc phong cách Hà Nội khi so sánh đối sánh với âm nhạc dân gian Bắc bộ (Chèo, Ca trù, Hát văn) và âm nhạc Phật giáo Thái Bình, Thừa Thiên Huế.

Chương 4: Vấn đề bảo tồn và phát huy âm nhạc trong nghi lễ Phật giáo Hà Nội hiện nay

Chương này tập trung vào thực trạng biến đổi và định hướng bảo tồn:

• Nhận định chung và xu hướng biến đổi: Đánh giá sự chuyển đổi của môi trường diễn xướng nghi lễ trong bối cảnh đô thị hóa; hiện tượng giản lược bài bản, sự mai một của các nghệ nhân cao tuổi tại các lò Canh truyền thống, và nguy cơ pha tạp các phong cách âm nhạc lai căng vào nghi lễ Phật giáo.
• Đề xuất nhóm giải pháp: Kiến nghị các giải pháp mang tính khả thi nhằm ghi âm, ký âm, tư liệu hóa các làn điệu Canh cổ; mở các lớp truyền dạy bài bản nghi lễ chuẩn mực cho tăng ni trẻ; phát huy vai trò quản lý của Ban Nghi lễ thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam; tăng cường phối hợp giữa các viện nghiên cứu văn hóa, tôn giáo và âm nhạc để bảo tồn di sản âm nhạc nghi lễ truyền thống của Thủ đô.

---

Kết quả và những đóng góp mới

1. Đóng góp về mặt lý luận:
   • Là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên ứng dụng khung lý thuyết và phương pháp nghiên cứu liên ngành giữa Tôn giáo học, Dân tộc nhạc học và Xã hội học văn hóa để giải mã âm nhạc trong nghi lễ Phật giáo ở Hà Nội.
   • Làm sáng tỏ bản chất của mối quan hệ biện chứng giữa "Lý" (giáo pháp Phật giáo) và "Sự" (âm nhạc và nghi thức biểu đạt), chứng minh âm nhạc là một phương tiện thực hành tôn giáo gắn liền với tiến trình Giới - Định - Tuệ.
2. Đóng góp về mặt thực tiễn:
   • Tập hợp và khảo cứu một khối lượng tư liệu thực chứng phong phú, kết hợp giữa văn bản kinh điển, văn bia, điêu khắc khảo cổ học với tài liệu điền dã âm thanh, hình ảnh tại các chùa Hà Nội.
   • Hệ thống hóa toàn diện diện mạo âm nhạc Phật giáo Hà Nội: xác định cấu trúc của 13 thể Canh, các lò truyền dạy tiêu biểu (Chùa Bộc, Quảng Bá, Thanh Nhàn), hệ thống bài bản khí nhạc và vai trò của các nhịp trống nghi lễ.
   • Lần đầu tiên phân tích một cách quy chuẩn cấu trúc âm nhạc trong hai không gian nghi lễ điển hình là lễ Thường nhật và lễ Trai đàn chẩn tế ở vùng đồng bằng châu thổ Bắc bộ.
3. Kiến nghị và giải pháp ứng dụng:
   • Đề xuất định hướng tư liệu hóa toàn diện các bài bản diễn xướng và mô thức nhạc khí Phật giáo truyền thống Hà Nội.
   • Định hướng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào công tác giảng dạy chuyên ngành Tôn giáo học, Âm nhạc học dân tộc và hỗ trợ công tác quản lý nghi lễ của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án chỉ giới hạn phạm vi khảo sát ở phong cách âm nhạc Phật giáo Hà Nội thuộc khu vực Hà Nội cũ (trước năm 2008) và một số chùa lân cận có cùng phong cách; chưa bao quát các phong cách địa phương khác mới sáp nhập. Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào góc độ Tôn giáo học nên các phân tích chuyên sâu về lý thuyết âm nhạc thuần túy (như phân tích chuỗi chuyển dịch thang âm phức tạp hay cấu trúc hòa âm) chỉ dừng lại ở mức độ đại diện.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu so sánh đối chiếu âm nhạc Phật giáo Hà Nội với âm nhạc Phật giáo của các trung tâm Phật giáo lớn khác ở Nam bộ và các nước trong khu vực Đông Nam Á; nghiên cứu sâu hơn về sự chuyển đổi âm nhạc nghi lễ trong các không gian đô thị hiện đại hóa.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh và học giả chuyên ngành: Là tài liệu tham khảo khoa học hữu ích cho các nghiên cứu thuộc chuyên ngành Tôn giáo học, Âm nhạc học, Văn hóa học và Lịch sử Phật giáo Việt Nam.
• Đối với các cơ sở đào tạo: Cung cấp nguồn học liệu chuyên khảo cho các học viện Phật giáo, trường đại học khoa học xã hội và nhân văn, học viện âm nhạc trong các môn học về tôn giáo truyền thống và âm nhạc cổ truyền.
• Đối với nhà quản lý văn hóa và Giáo hội: Hỗ trợ cơ sở khoa học cho Ban Nghi lễ Giáo hội Phật giáo Việt Nam và các cơ quan quản lý di sản trong việc hoạch định chính sách bảo tồn nghi lễ truyền thống, đào tạo tăng ni và thẩm định các giá trị di sản văn hóa phi vật thể.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định âm nhạc Phật giáo Hà Nội gồm những thể loại thanh nhạc cơ bản nào?
Luận án xác định 5 thể loại thanh nhạc cơ bản gồm Canh (Tán), Kệ, Kinh (Tụng), Than và Thỉnh. Riêng thể loại Canh tại Hà Nội có hệ thống 13 điệu phong phú (Canh Ai, Giả tổ, Lô hương, Chí tâm, Canh Phú, Hoàng kim, Canh Thổng, Canh Hãm, Giới đinh, Tả thủ, Canh Đông ba, Bảo đỉnh, Canh Đàn thượng) và được truyền dạy qua ba "lò Canh" tiêu biểu là Chùa Bộc, Quảng Bá và Thanh Nhàn.

2. Chính sử Việt Nam ghi nhận nghi lễ Trai đàn chẩn tế (Vu Lan bồn) xuất hiện sớm nhất vào thời điểm nào?
Căn cứ vào Đại Việt Sử ký Toàn thư, luận án ghi nhận sự kiện tổ chức lễ Vu Lan bồn cầu siêu sớm nhất trong cung đình là vào tháng 7 năm Hội Tường Đại Khánh thứ 9 (năm 1118) thời Lý để cầu siêu cho Linh Nhân hoàng thái hậu (Ỷ Lan), và tháng 7 năm 1128 tổ chức Trai đàn chẩn tế cho vua Lý Nhân Tông.

3. Tại sao Giáo hội Phật giáo Việt Nam chưa ban hành một nghi thức nghi lễ thống nhất tuyệt đối trên toàn quốc?
Do sự phân hóa sâu sắc về lịch sử, tông phái (Bắc tông đồng tu Tịnh - Thiền - Mật ở miền Bắc; Nam tông và Khất sỹ ở miền Nam) và đặc thù phương ngữ, âm nhạc bản địa của từng vùng miền. Các kỳ Đại hội IV và V của Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã khẳng định việc áp dụng một hình thức nghi lễ thống nhất toàn diện là điều khó khả thi, mà chỉ hướng tới thống nhất nội dung và hình thức cho một số ngày lễ trọng đại như Phật đản, Vu Lan, Thành đạo.

4. Khung phân tích lý thuyết chức năng được luận án vận dụng như thế nào?
Luận án vận dụng lý thuyết chức năng của Emile Durkheim và Talcott Parsons để chứng minh âm nhạc là bộ phận cấu thành hữu cơ của cấu trúc nghi lễ Phật giáo. Âm nhạc đóng vai trò là phương tiện "Sự" mang tính cảm tính, gần gũi với người dân bản địa để truyền tải "Lý" giác ngộ của đạo Phật, thực hiện các chức năng giữ gìn giới luật, dẫn dắt tâm linh, thanh lọc thân tâm và giáo hóa cộng đồng.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Đình Lâm là công trình nghiên cứu chuyên sâu về âm nhạc trong nghi lễ Phật giáo tại Hà Nội dưới lăng kính tôn giáo học liên ngành. Tác giả đã làm rõ tiến trình lịch sử, cấu trúc nghi lễ Thường nhật và Trai đàn chẩn tế, đồng thời hệ thống hóa toàn diện diện mạo thanh nhạc và khí nhạc Phật giáo Thăng Long - Hà Nội. Công trình khẳng định âm nhạc nghi lễ Phật giáo là một thành tố hữu cơ cấu thành di sản âm nhạc truyền thống dân tộc, mang giá trị lý luận và thực tiễn cao cho nghiên cứu tôn giáo và văn hóa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. NGUỒN TÀI LIỆU 1. Tài liệu gốc từ kinh điển Phật giáo và các bộ quốc sử, khảo cổ 1.1 Các bộ kinh điển của Phật giáo Kinh điển của Phật giáo được luận án sử dụng gồm các bộ là Giới luật Thiết yếu hội tập (quyển 5), Hội Giải giới bổn Bồ Tát trong kinh Phạm Võng (Nxb. Tôn giáo - 2011), Kinh Dược sư (Nxb.

Tôn giáo - 2002), kinh Vu Lan (Nxb. Tôn giáo - 2008), kinh A Di Đà (Tổ đình Viên Minh, Quang Lãng, Phú Xuyên, Hà Nội xuất bản), kinh Cứu khổ (Nxb. Hồng Đức), kinh Bổn Môn Pháp Hoa (Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh), kinh Địa Tạng (Nxb.

Tôn giáo - 2005), kinh Phạm Võng, Phẩm Bồ Tát Tâm Địa (Nxb. Tôn giáo - 2011); ngoài ra còn một số bộ kinh tham khảo là Vãng sinh Tịnh độ, Lương Hoàng Sám, Pháp Hoa, Báo Ân. Đây là nguồn tài liệu quan trọng để nghiên cứu nguồn gốc sự xuất hiện của âm nhạc Phật giáo ở Hà Nội. Đồng thời, những bộ kinh được đề cập trên đây là nguồn tư liệu nghiên cứu đặc trưng của âm nhạc Phật giáo ở Hà Nội, trước hết trên phương diện ca từ - thể loại văn học.

Và quan trọng, nhiều bộ kinh trong số này được tụng trong các nghi lễ mà luận án nghiên cứu. Các bộ quốc sử Luận án căn cứ vào các mô tả và đề cập về đối tượng nghiên cứu trong lịch sử cổ - trung và cận - hiện đại. Các cuốn cổ sử, gồm An Nam Chí Lược (Lê Tắc, Nxb. Thuận Hóa và Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây, Huế - 2002), Thiền Uyển Tập Anh (Ngô Đức Thọ - Nguyễn Thúy Nga dịch và chú thích; dịch theo nguyên bản chữ Hán Trùng San; Nxb.

Văn học và Phân Viện Nghiên cứu Phật học, Hà Nội - 1990), Đại Việt Sử ký Toàn thư (Dịch theo bản khắc năm Chính Hòa thứ 18 (1679), Tập I và II, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội - 1998), Lịch triều hiến chương loại chí (Phan Huy Chú, 6 Viện Sử học Việt Nam phiên dịch và chú giải, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội - 1992). Những tài liệu trên là những căn cứ khoa học, cùng với một số tài liệu dưới đây, cho thấy sự xuất hiện của âm nhạc Phật giáo ở Hà Nội và quá trình phát triển liên tục của nó qua lịch sử, góp phần quan trọng vào việc trả lời câu hỏi: âm nhạc Phật giáo ở Hà Nội xuất hiện từ khi nào trong lịch sử.