mở đầu cho vận hội hanh thông của cả một năm, có ý nghĩa rất thiêng liêng” [25, tr. Ngày Tết là dịp để mọi người thân trong gia đình, họ hàng dòng tộc đi xa về gần được quần tụ quây quần đoàn tụ thăm hỏi gặp gỡ người thân gia đình, bạn bè, người quen, mọi người được vui chơi, cởi mở được đoàn tụ, trẻ em, được bố mẹ gia đình chiều chuộng, mua sắm, được mặc những bộ quần áo đẹp, được vui chơi, được nhận mừng tuổi …vv, nên ai cũng rất hào hứng đón tết thêm huyên náo nhộn nhịp. Với thôn Đồng Bảng, xã Đồng Thái nơi có di tích Đền Trúc Lâm thờ đức Thánh Phùng Lộc Hộ vào đêm 30 tết giờ chuyển giao năm cũ sang năm mới; các cụ “Điện” của đền Trúc Lâm cắt cử người ra giếng Trại “Giếng thiêng” của làng lấy nước về dâng hương làm lễ thờ cúng trong những ngày tết. Những gia đình trong làng cử người thân trong gia đình hoặc đích thân ra giếng Trại của làng lấy nước lộc về thắp hương cúng tổ tiên trong 3 ngày tết và dùng nấu cơm, đun nước uống, rửa mặt tưới cây mong Thánh phù hộ gia đình được bình an, may mắn.
Giếng trại được coi là “Giếng thiêng” gắn với sự tích nơi mẫu thân sinh ra đức Thánh Lộc Hộ thủa xa xưa vào rừng kiếm củi khát nước “xoáy chân uống đất” lấy nước uống tại đây. Vì vậy mà mỗi khi làng tổ chức lễ hội “quân lính” các xóm phải chạy từ đền Trúc Lâm ra “Giếng Trại” lấy nước về để nấu cơm đóng oản dâng lên đức Thánh vào ngày Lễ 13 Hội 9- 10/giêng âm lịch và khi rước Ngài đi du ngoại qua Điếm Trại nghỉ dừng chân cũng phải đợi quân lính lấy nước về kiệu kính thánh thì mới được tiếp tục đi. * Cưới xin Thủa xưa lấy nhau phải theo sự sắp đặt của bố mẹ, ông bà “Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” cha mẹ nói con phải nghe lời "tìm tông, tìm họ" không có nghĩa là tìm chốn sang giàu, khinh người nghèo khó, mà chủ yếu là tìm nơi có gia giáo, có đức độ gia đình phải tương xứng "Môn đăng hộ đối" và trước đây đều có tục thách cưới. Hiện nay các đôi trai gái đã có quyền tự tìm hiểu nhau, quyết định tương lai cuộc đời của mình và không có thách cưới như ngày xưa mà tùy thuộc vào điều kiện kinh tế gia đình bên nhà Trai có giàu có hay không mà đi đến thỏa thuận thống nhất giữa 2 bên.
Sau đó mua xe, sắm vàng, mua nhẫn làm quà tặng lại cho con gái hôm tổ chức lễ cưới khi trao dâu. Thực hiện theo quy định của Pháp luật, theo Quy ước “Làng Văn hóa” của thôn đã quy định. Đối với thôn Đồng Bảng, xã Đồng Thái nơi thờ đức Thánh Phùng Lộc Hộ ở huyện Ba Vì có khác với các địa phương khác trong huyện Ba Vì. Cưới con trai không cần phải mời anh em trong dòng họ (dòng tộc), khi nghe tin trong họ có con cháu cưới thì tự giác về tới làm giúp ăn cỗ và mừng cưới (đối với anh em trong chi, nhánh, khuốn cả nhà phải đến làm giúp và ăn cỗ); chỉ có khách ngoài dòng tộc và cưới con gái thì phải mời mới tới ăn cưới.
* Tang ma Trong đám tang của người Phú Sơn cũng như ở các địa phương khác trong huyện Ba Vì bao gồm: lễ khâm niệm, lễ nhập quan, lễ viếng và lễ đưa tang. Sau đó lễ cúng ba ngày, một tuần và bốn mươi chín ngày, một trăm ngày, giỗ đầu, giỗ hết là bốc mộ, sau đó là giỗ hàng năm. Theo đạo lý, phong tục, tập quán của từng địa phương để thể hiện lòng hiếu kính, tôn kính của con với cha mẹ, con trai chống gậy “Tang cha gậy tre, tang mẹ gậy vông, mũ rơm quấn đầu, dây chuối, dây đai thắt lưng”. Hiện nay văn minh hơn xong việc tang chỉ cần đeo 01 tấm băng đen cài trên ngực khi 49, 100 ngày làm lễ mới lại đeo khăn Tang thực hiện nghi lễ xong lại tháo bỏ.
Cha mẹ mất, đưa ma ra đồng thì con gái, con dâu, cháu gái lăn đường mới là 14 con hiếu thảo thì nay thực hiện theo nếp sống văn minh cũng bỏ, bỏ cả chống gậy, đội mũ rơm, thắt lưng dây chuối, buông xổ gấu áo không phục hồi. Ở thôn Cao Lĩnh xã Phú Sơn khi trong làng có người mất thì trưởng thôn thông báo các gia đình trong làng đi đào huyệt trị huyệt gọi là các đô tùy; trước kia gia chủ đều mời cơm các đô tùy ở lại dự cơm với gia đình để tỏ lòng cảm ơn chia buồn cùng gia đình nay cũng đã bỏ đô tùy không ăn cơm chỉ đi với trách nhiệm làm phúc. Đặc biệt ở Đồng Bảng, xã Đồng Thái còn giữ tục khi cha, mẹ mất đi đưa Tang thì người con Trưởng đều đi lùi để nói lên điều hiếu kính đức hy sinh của cha, mẹ với con cháu với gia đình. Ở một số địa phương khác thì khi mẹ chết mới đi lùi, cha chết vẫn đi tiến, có nơi thì bỏ đi lùi đều đi tiến đẩy sau xe tang.
Đối với việc chống gậy cũng vậy vẫn được duy trì cha chết thì chống gậy “tre”, mẹ chết thì chống gậy “vông”; ngày nay gậy “vông” được thay thế bằng gậy “xoan” không có khúc do quá trình đô thị hóa nông thôn nhanh cây “vông” bị chặt đi giờ còn ít nên khó kiếm. Đặc biệt trong nhà có người mất ngoài người thân gia đình con cháu phải đeo khăn trắng thì cây cối trong vườn, nhà cũng được buộc một mảnh vải trắng nhỏ (hiện tại ít gia đình còn thực hiện điều này). * Mừng thọ Mừng thọ là một phong tục tập quán có từ lâu đời thể hiện lòng thành kính kính trọng của con cháu, của người ít tuổi đối với người lớn tuổi theo câu “Kính lão đắc thọ” hoặc “yêu già già để tuổi cho”. Thể hiện sự trường thọ và mong muốn được thọ, được sống lâu của con người.
Ở xã Phú Sơn năm 1944 trở về trước muốn được đi ăn cỗ thọ của xã phải đóng một suất gọi Nôm là “Đinh khao thọ” thì mới được đi ăn cỗ các cụ được tuổi thọ, muốn đóng được suất đinh khao thọ này phải là con nhà trung nông, địa chủ có điều kiện giàu có không phải ai cũng có tiền đóng; khi các cụ được tuổi thọ đều có lễ ra trình đình và gia đình con cháu tổ chức ăn uống rất to linh đình từ 2-3 ngày. Hiện nay xã Phú Sơn thực hiện theo nếp sống văn hóa văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội và mừng thọ đã ấn định các thôn tổ chức mừng thọ cho các cụ vào ngày mùng 6 tháng Giêng hàng năm; các cụ được tuổi thọ sửa lễ mang lễ ra đình, đền thắp hương lễ bái gọi là trình thọ và thực hiện 15 theo nếp sống văn minh, tuôn thủ theo quy định của quy ước thôn, gia đình chỉ tổ chức đơn giản không quá 20 mâm cỗ, không ăn uống linh đình, mời khách tràn lan, bày vẽ phô trương lãng phí. Cũng giống như ở xã Phú Sơn và các địa phương khác trong huyện Ba Vì. Thôn Đồng Bảng xã Đồng Thái nơi thờ đức Thánh Phùng Lộc Hộ các cụ được tuổi 70, 80, 90, 100 tuổi trở lên khi Hội người cao tuổi có danh sách niêm yết công bố thông báo, được ban lãnh đạo thôn Chi hội người cao tuổi thôn tổ chức trao giấy chứng nhận tôn vinh làm lễ tại đền vào tối ngày 30 tết, sau đó tất cả các cụ được tuổi năm đó cùng con cháu trong gia đình các cụ vào làm lễ Thánh cầu xin sức khỏe, tài lộc, làm ăn, …., bình an hạnh phúc.
Tới mùng 3 tết tất thảy các gia đình các cụ được thọ đều làm mừng thọ trong một ngày mùng 3 đã được ấn định; nhân dân trong làng không cần phải mời mà chỉ cần nghe tin các cụ được tuổi thọ thì tự đến nhà chúc mừng các cụ; cả làng hôm đó đông vui nhộn nhịp như làng mở hội. (Người đi mừng thọ không phân biệt họ hàng dòng tộc anh em hàng xóm, láng giềng, người quen biết tin đều tự giác đến mừng); gia đình các cụ không làm cỗ khao thọ mời khách, chỉ làm cơm phục vụ cho gia đình, người xa về, người đi mừng thọ không ăn nhà ai cả, chỉ đến mừng chúc thọ các cụ, trường hợp thân thiết, nể nhau trong năm mới uống chén rượu xuân mừng cho cụ thì ở lại dùng vài ba đồng bánh, hoặc dùng một chút rượu sau đó lại đi nhà khác. Anh em trong dòng họ phân theo chi, nhánh nghe tin cụ nào trong chi, nhánh thì tự về tới mừng thọ và làm giúp công việc dọn dẹp, tiếp khách, ăn cơm. Thờ cúng Phùng Lộc Hộ và mối liên hệ giữa hai xã Phú Sơn và Đồng Bảng Thờ ngài Phùng Lộc Hộ có công giúp vua nhà Trần đánh giặc Nguyên Mông xâm lược nước ta lần thứ nhất vào năm 1258 và được vua ban tặng 8 chữ “Nam Phương tráng khí Bắc khấu hàn tâm” tạm dịch nghĩa là trời nam khí mạnh giặc bắc lòng run.
Tại đền Trúc Lâm thôn Đồng Bảng, xã Đồng Thái (nơi ngài sinh 16 ra) và đền, đình Làng Cao Lĩnh, xã Phú Sơn Huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội (nơi Ngài kiếm củi, chiêu mộ dân binh tập hợp binh lính tập luyện võ nghệ trước khi đi đánh giặc). Lễ hội đền Trúc Lâm và Lễ hội đền, đình Cao Lĩnh được diễn ra vào ngày 9- 10/Giêng/âm lịch. Theo điển tích, Thần phả ghi lại tại đền Trúc Lâm thì lai lịch của ngài Phùng Lộc Hộ được nhắc chi tiết (xem phần Phụ lục 02, trang. 85-86) Với những thông tin này của địa phương có thể nhận định Ngài Phùng Lộc Hộ là nhân Thần một người có thật quê hương Đồng Bảng, Đồng Thái là nơi ông sinh ra và lớn lên cùng phụ mẫu sinh sống cho tới khi ông đi đánh giặc và hóa Thánh, nhà của Ngài chính là di tích Đền Trúc Lâm bây giờ, mộ của mẫu thân sinh ra Ngài vẫn còn hiện hữu tại làng Đồng Bảng được dân làng xây lăng thờ cúng và bảo vệ; thân xác của Ngài Lộc Hộ nằm lại tại Gò Dung thôn Dục Mỹ, xã Cao Xá, huyện Lâm Thao, Tỉnh Phú Thọ.
Tương truyền Ngài đã Thánh hóa về trời (chết trận) trong trận đánh cuối cùng đánh đuổi quân Nguyên Mông ra khỏi bờ cõi nước ta và được nhân dân ở đó xây cất lăng mộ thờ cúng bảo vệ. Bên cạnh lăng mộ Ngài là ngôi đền Xa Lộc cũng là nơi thờ cúng ngài (nơi đây chính là chiến trường xưa kia diễn ra trận đánh ác liệt sinh tử trước khi giặc Nguyên Mông khiếp đảm rút hết quân về nước).