Tổng hợp các nhóm thuốc điều trị sốt rét, lỵ amip, giun sán và giảm đau NSAID

Cập nhật thông tin về thuốc trị sốt rét, nấm, lỵ amib, giun sán, thuốc thần kinh TW giảm đau NSAID và gout. Tổng hợp kiến thức y khoa mới nhất.

• Chuyên ngành: Dược lý
• Đề tài: Thuốc điều trị bệnh sốt rét và thuốc kháng nấm
• Loại tài liệu: Bài giảng
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về thuốc trị sốt rét lỵ amip giun sán thần kinh

Thuốc trị sốt rét, lỵ amip, giun sán và các bệnh thần kinh là nhóm dược phẩm quan trọng trong y học nhiệt đới. Các thuốc này hoạt động dựa trên cơ chế tác động vào chu trình phát triển của ký sinh trùng hoặc ức chế các quá trình sinh lý bệnh. Chloroquine là thuốc kinh điển thuộc nhóm 4-aminoquinolin, có phổ tác dụng rộng trên bốn loại ký sinh trùng sốt rét. Thuốc được hấp thu tốt qua đường uống, đạt nồng độ đỉnh sau ba giờ. Tại hồng cầu nhiễm ký sinh trùng sốt rét, nồng độ thuốc cao gấp 25 lần so với huyết tương. Ngoài điều trị sốt rét, chloroquine còn được chỉ định trong điều trị áp xe gan do lỵ amip, viêm đa khớp dạng thấp và lupus ban đỏ. Các nhóm thuốc khác bao gồm thuốc chống chuyển hóa acid folat như sulfadoxin-pyrimethamin, thuốc diệt giao tử bào như primaquine, và các dẫn xuất mới như amodiaquine, piperaquine.

1.1. Phân loại thuốc chống ký sinh trùng theo cơ chế tác động

Thuốc chống ký sinh trùng được phân thành nhiều nhóm dựa trên cơ chế tác động chính. Nhóm thứ nhất gồm các aminoquinolin như chloroquine và amodiaquine, tác động bằng cách tích tụ trong hồng cầu nhiễm bệnh và ngăn cản quá trình polymerase chuyển hem thành hemozoin. Nhóm thứ hai là thuốc kháng chuyển hóa acid folic, gồm sulfadoxin ức chế synthetase và pyrimethamin ức chế reductase. Nhóm thứ ba là 8-aminoquinolein với đại diện primaquine, chuyên diệt giao tử bào và thể ngủ gan. Mỗi nhóm có phổ tác dụng và dược động học riêng biệt, phù hợp với từng giai đoạn bệnh.

1.2. Vai trò đa đích của thuốc trong điều trị lỵ amip và bệnh thần kinh

Nhiều thuốc chống sốt rét có khả năng điều trị các bệnh khác ngoài mục đích chính. Chloroquine được chỉ định điều trị áp xe gan do Entamoeba histolytica nhờ tích tụ nồng độ cao tại gan. Thuốc cũng được sử dụng trong viêm đa khớp dạng thấp và lupus ban đỏ hệ thống. Một số thuốc kháng nystatin và amphotericin B điều trị nhiễm nấm nội tạng, có liên quan đến biến chứng thần kinh. Flucytosin thẩm thấu tốt qua dịch não tủy, điều trị viêm màng não do Cryptococcus. Khả năng tác động đa đích này giúp tối ưu hóa phác đồ điều trị cho bệnh nhân có nhiều bệnh đồng thời.

II. Phân tích dược động học và cơ chế tác dụng của thuốc trị sốt rét

Dược động học của thuốc chống sốt rét quyết định hiệu quả lâm sàng và an toàn sử dụng. Chloroquine hấp thu gần như hoàn toàn qua đường uống với sinh khả dụng khoảng 90%. Thuốc liên kết protein huyết tương ở mức 50-65%, phân bố tập trung tại gan, thận, lách và phổi. Quá trình chuyển hóa diễn ra chủ yếu tại gan, tạo ra monodesethylchloroquine vẫn giữ hoạt tính. Thời gian bán thải dài cho phép dùng liều duy nhất mỗi tuần trong dự phòng. Primaquine hấp thu hoàn toàn qua đường uống nhưng không dùng đường tiêm vì gây hạ huyết áp nặng. Thuốc chuyển hóa tại gan và thải trừ qua nước tiểu trong 24 giờ. Các thuốc kháng acid folic như sulfadoxin có thời gian bán thải lên đến 170 giờ, pyrimethamin từ 80-110 giờ. Đặc điểm dược động học này ảnh hưởng trực tiếp đến tần suất dùng thuốc và nguy cơ tích lũy độc tính.

2.1. Cơ chế tác dụng của chloroquine trên ký sinh trùng sốt rét

Ký sinh trùng sốt rét tiêu hóa hemoglobin bên trong hồng cầu để lấy acid amin. Quá trình này giải phóng hem độc hại. Enzym polymerase của ký sinh trùng chuyển hem thành hemozoin, một dạng sắc tố không độc. Chloroquine can thiệp vào bước này bằng cách gắn vào hem, ngăn cản quá trình kết tủa. Kết quả là hem tự do tích tụ, gây độc và giết chết ký sinh trùng. Cơ chế này giải thích tại sao thuốc hiệu quả cao trên thể vô tính trong hồng cầu nhưng ít tác dụng trên thể ngủ gan. Chloroquine cắt cơn nhanh và dễ dung nạp hơn quinin, từng là thuốc đầu tuy trong điều trị sốt rét cấp tính.

2.2. Tác dụng của thuốc kháng chuyển hóa acid folic trên ký sinh trùng

Thuốc kháng chuyển hóa acid folic hoạt động theo cơ chế kép trên cùng một con đường sinh tổng hợp. Sulfadoxin ức chế enzym dihydropteroate synthetase, ngăn cản sự hình thành acid dihydrofolic từ tiền chất. Pyrimethamin ức chế enzym dihydrofolate reductase, ngăn chuyển acid dihydrofolic thành tetrahydrofolic. Acid tetrahydrofolic cần thiết cho tổng hợp purin, tiền chất của ADN và ARN. Sự kết hợp hai thuốc tạo hiệu ứng hiệp đồng mạnh, vượt trội hơn hẳn khi dùng đơn lẻ. Phối hợp sulfadoxin 500mg với pyrimethamin 25mg trong viên Fansidar là công thức chuẩn. Thuốc được chỉ định chính cho sốt rét do P. falciparum kháng chloroquine và quinin.

III. Giải pháp điều trị và phác đồ sử dụng thuốc trị sốt rét hiện nay

Phác đồ điều trị sốt rét hiện nay dựa trên mức độ bệnh và tình trạng kháng thuốc. Với sốt rét nhẹ và trung bình, chloroquine vẫn là lựa chọn đầu tiên. Bệnh nhân thường hết sốt trong 24-48 giờ sau điều trị. Nếu không đáp ứng vào ngày thứ hai, cần thay thế bằng quinine kết hợp tetracycline hoặc doxycycline. Các lựa chọn khác bao gồm atovaquone-proguanil, artemether-lumefantrine hoặc mefloquine. Amodiaquine được dùng để điều trị sốt rét do P. falciparum kháng chloroquine, thường phối hợp với artesunate. Piperaquine kết hợp dihydroartemisinin là phác đồ mới hiệu quả cao. Với sốt rét nặng và có biến chứng, không dùng chloroquine mà chuyển sang điều trị tích cực tại bệnh viện. Primaquine đóng vai trò then chốt trong diệt giao tử bào ngăn lây truyền và diệt thể ngủ gan ngăn tái phát. Dự phòng sốt rét sử dụng chloroquine liều thấp hàng tuần cho người đi vùng lưu hành.

3.1. Chỉ định và liều dùng chloroquine trong điều trị sốt rét

Chloroquine được chỉ định điều trị cơn sốt rét cấp tính thể nhẹ và trung bình do bốn loại Plasmodium. Liều điều trị người lớn gồm liều tấn công 600mg base, sau 6 giờ thêm 300mg, ngày tiếp theo 300mg. Trẻ em được tính theo cân nặng với liều 10mg base/kg đầu tiên, 5mg/kg sau 6 giờ và 5mg/kg vào ngày hôm sau. Thuốc uống sau bữa ăn để giảm tác dụng phụ đường tiêu hóa. Chloroquine cũng là lựa chọn hàng đầu cho dự phòng sốt rét, dùng liều 300mg base mỗi tuần. Cần bắt đầu dự phòng một tuần trước khi đến vùng lưu hành và tiếp tục bốn tuần sau khi rời đi.

3.2. Phác đồ phối hợp thuốc trong điều trị sốt rét kháng thuốc

Sốt rét kháng thuốc đòi hỏi phác đồ phối hợp nhiều thuốc để đạt hiệu quả tối ưu. Amodiaquine kết hợp artesunate là phác đồ đầu tay cho nhiễm P. falciparum không biến chứng tại nhiều vùng. Piperaquine phối hợp dihydroartemisinin cho hiệu quả cao với thời gian bán thải dài. Quinine kết hợp tetracycline hoặc doxycycline dùng trong bảy ngày khi các phác đồ trên thất bại. Fansidar chỉ định cho sốt rét kháng chloroquine và quinin, nhưng cần theo dõi phản ứng dị ứng nặng. Phối hợp sulfadoxin-pyrimethamin với amodiaquine được dùng cho nhiễm P. falciparum đa kháng thuốc. Primaquine liều thấp 0.25mg/kg dùng một lần để diệt giao tử bào sau điều trị thể máu.

IV. Lưu ý an toàn và chống chỉ định khi sử dụng thuốc trị sốt rét

An toàn sử dụng thuốc chống sốt rét đòi hỏi hiểu biết đầy đủ về tác dụng phụ và chống chỉ định. Chloroquine ở liều điều trị thường gây đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, nôn, đau bụng và tiêu chảy. Rối loạn thị giác và ngứa da cũng hay xảy ra. Nên uống thuốc sau bữa ăn để giảm kích ứng đường tiêu hóa. Liều cao nguy hiểm hơn nhiều, gây tan máu ở người thiếu men G6PD, bệnh thần kinh ngoại biên, tổn thương thính lực và bệnh võng mạc. Liều duy nhất 30mg/kg có thể gây tử vong. Amodiaquine có độc tính cao hơn chloroquine, có thể gây mất bạch cầu hạt, thiếu máu bất sản và nhiễm độc gan. Primaquine không dùng đường tiêm vì gây hạ huyết áp nặng. Thuốc kháng acid folic gây dị ứng, rối loạn máu, tiêu hóa và hội chứng Stevens-Johnson nặng. Cần thận trọng đặc biệt ở bệnh nhân bệnh gan, thận nặng, rối loạn thần kinh và bệnh về máu.

4.1. Chống chỉ định tuyệt đối và tương tác thuốc cần tránh

Một số chống chỉ định tuyệt đối cần ghi nhớ khi kê đơn thuốc chống sốt rét. Chloroquine không dùng cho bệnh nhân bệnh vảy nến và rối loạn chuyển hóa porphyrin. Tránh tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch chloroquine vì nguy cơ hạ huyết áp và ngừng tim. Sulfadoxin-pyrimethamin chống chỉ định với người dị ứng sulfonamid, bệnh máu, bệnh gan thận nặng và phụ nữ có thai. Các tương tác nguy hiểm bao gồm chloroquine với mefloquine tăng nguy cơ động kinh, với halofantrine gây loạn nhịp tâm thất. Chloroquine cũng giảm hấp thu ampicillin. Cimetidin ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa và thải trừ chloroquine. Cần kiểm tra tiền sử dùng thuốc trước khi kê đơn để tránh tương tác bất lợi.

4.2. Thận trọng đặc biệt cho phụ nữ có thai và trẻ em

Phụ nữ có thai và trẻ em là nhóm đặc biệt cần thận trọng khi dùng thuốc chống sốt rét. Chloroquine được coi là an toàn cho phụ nữ có thai và trẻ em, là thuốc đầu tay trong dự phòng và điều trị cho nhóm này. Tuy nhiên, sulfadoxin-pyrimethamin chống chỉ định cho bà mẹ mang thai do nguy cơ dị tật thai nhi. Phụ nữ cho con bú cũng không nên dùng thuốc kháng acid folic. Trẻ em nhỏ và người thiếu men G6PD cần tránh primaquine vì nguy cơ tan máu nặng. Liều chloroquine cho trẻ em tính theo cân nặng, không vượt quá liều người lớn. Theo dõi sát tác dụng phụ đường tiêu hóa và thần kinh trong quá trình điều trị cho trẻ.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình "Thuốc điều trị bệnh sốt rét và thuốc kháng nấm" là tài liệu học tập thuộc khối kiến thức Dược lý học chuyên ngành, được thiết kế trong chương trình đào tạo Dược sĩ đại học, Bác sĩ đa khoa và các chương trình đào tạo sau đại học liên quan đến bệnh truyền nhiễm và dược lâm sàng. Tài liệu định vị trọng tâm vào việc phân tích mối quan hệ giữa chu trình sinh học của tác nhân gây bệnh (ký sinh trùng sốt rét, vi nấm) với cơ chế tác động, đặc tính dược động học và ứng dụng lâm sàng của các hoạt chất điều trị.

Mục tiêu học tập của giáo trình bao gồm:

1. Trình bày được chu trình phát triển của các loài ký sinh trùng sốt rét (Plasmodium) và phân loại các nhóm nấm gây bệnh phổ biến.
2. Phân tích cơ chế tác động ở mức độ sinh hóa, phân tử của từng nhóm thuốc chống sốt rét và thuốc kháng nấm.
3. Xác định đặc điểm dược động học, phổ tác dụng, chỉ định điều trị của các thuốc tác động trên thể vô tính trong hồng cầu, giao tử bào, thể ngoài hồng cầu và thuốc kháng nấm toàn thân/tại chỗ.
4. Đánh giá được các phản ứng có hại của thuốc (ADR), chống chỉ định, thận trọng và các tương tác thuốc lâm sàng thường gặp.

Giáo trình tiếp cận nội dung thông qua cấu trúc phân loại hóa dược gắn liền với đích tác động sinh học. Điểm đặc thù của tài liệu là việc kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết dược lý cơ bản với các phác đồ điều trị thực tế, cụ thể là khung phác đồ ban hành kèm theo Quyết định số 339/QĐ-BYT của Bộ Y tế, cung cấp cơ sở đối chiếu lâm sàng cho từng nhóm đối tượng người bệnh.

       Chu trình sinh học ký sinh trùng / Vi nấm
            Đích tác động sinh hóa - phân tử
       (Enzym polymerase, Dihydrofolat synthetase,...)
             Phân nhóm hoạt chất & Dược động học
       (4-Aminoquinolin, Bisquinolin, Polyen macrolid,...)
          Phác đồ điều trị & Kiểm soát độc tính
     (Quyết định 339/QĐ-BYT, Kiểm soát G6PD, Tương tác thuốc)

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được tổ chức thành hai phần lớn bao gồm các phân nhóm thuốc chuyên biệt:

NỘI DUNG GIÁO TRÌNH

1. Nhóm diệt thể vô tính trong hồng cầu:

   • Chloroquin (Nivaquin): Dẫn xuất 4-aminoquinolin. Dược động học hấp thu 90% qua đường uống, đạt nồng độ đỉnh sau 3 giờ, gắn protein huyết tương 50–65%, tập trung tại hồng cầu nhiễm ký sinh trùng gấp 25 lần so với hồng cầu bình thường. Cơ chế: ức chế enzym polymerase ngăn cản chuyển hóa Hem tự do thành sắc tố hemozoin. Chỉ định điều trị cắt cơn sốt rét nhẹ, trung bình, phòng bệnh, viêm đa khớp dạng thấp, lupus ban đỏ và áp xe gan do amib. Độc tính bao gồm tan máu do thiếu men G6PD, bệnh võng mạc, tổn thương thính lực và ngừng tim khi tiêm tĩnh mạch/tiêm bắp liều cao.
   • Amodiaquine: Cấu trúc aminoquinolin tương tự Chloroquin; phối hợp với Artesunat (biệt dược ASAQ, Arsucam, Coarsucam) hoặc Sulfadoxin-Pyrimethamin trị P. falciparum kháng Chloroquin; nguy cơ gây mất bạch cầu hạt và nhiễm độc gan.
   • Piperaquin: Dẫn xuất bisquinolin, thời gian bán thải ($T_{1/2}$) dài 28 ngày; phối hợp với Dihydroartemisinin (biệt dược Arterakine, Duocotecxin) trong phác đồ ưu tiên điều trị sốt rét chưa biến chứng.
   • Quinin và Quinidin: Alkaloid chiết xuất từ vỏ cây Cinchona. Quinin gắn protein huyết tương $>80%$, chuyển hóa qua gan bởi CYP450, thải trừ qua thận (tăng thải khi acid hóa nước tiểu). Tác dụng dược lực trên cơ tim (hạ huyết áp), hệ thần kinh trung ương (hạ sốt), cơ trơn tử cung (gây co thắt) và cơ vân. Chỉ định điều trị sốt rét nặng, ác tính do P. falciparum. Gây hội chứng Quinin (đau đầu, ù tai, rối loạn thị giác) khi nồng độ huyết tương $>7\text{--}10,\mu\text{g/ml}$. Quinidin là đồng phân quay trái của Quinin, dùng đường tiêm truyền tĩnh mạch thay thế khi cần.
   • Mefloquin: Dẫn xuất quinolin methanol tổng hợp, sinh khả dụng đường uống 85%, gắn protein huyết tương 98%, $T_{1/2}$ kéo dài từ 13 đến 26 ngày, đào thải chủ yếu qua phân; có độc tính trên thần kinh - tâm thần (lo âu, trầm cảm, co giật) và tim mạch.

2. Nhóm thuốc chống chuyển hóa acid folic:

   • Sulfadoxin: Ức chế cạnh tranh enzym Dihydrofolat synthetase, ngăn cản kết hợp PABA và dihydropteridin thành acid dihydrofolic.
   • Pyrimethamin và Proguanil: Ức chế enzym Dihydrofolat reductase, ngăn chặn khử acid dihydrofolic thành acid tetrahydrofolic, ức chế tổng hợp purin.
   • Dạng phối hợp Fansidar (Sulfadoxin 500 mg + Pyrimethamin 25 mg): Thời gian bán thải của Sulfadoxin là 170 giờ và Pyrimethamin là 80–110 giờ; chỉ định điều trị P. falciparum kháng Chloroquin và Quinin; có nguy cơ gây hội chứng Stevens-Johnson và rối loạn tạo máu.

3. Nhóm diệt giao tử bào và thể ngoại hồng cầu:

   • Primaquin: Dẫn xuất 8-aminoquinolin, hấp thu 100% qua đường uống, không dùng đường tiêm do nguy cơ tụt huyết áp nặng, $T_{1/2}$ ngắn (3–8 giờ). Tác dụng diệt giao tử bào của 4 loài Plasmodium, diệt thể ngoại hồng cầu ban đầu ở gan của P. falciparum và thể ngoại hồng cầu muộn (thể ngủ) của P. ovale, P. vivax nhằm điều trị tiệt căn và cắt đứt chu kỳ lây truyền. Chống chỉ định cho phụ nữ mang thai, trẻ em dưới 5 tuổi và bệnh nhân thiếu men G6PD.

4. Các thuốc trị sốt rét mới và dẫn xuất Artemisinin:

   • Dẫn xuất Artemisinin (chiết xuất từ Artemisia annua): Gồm Artesunat (tan trong nước, dùng đường uống, tiêm tĩnh mạch), Artemether (tan trong lipid, dùng đường uống, tiêm bắp), Dihydroartemisinin (uống). Tác dụng diệt thể vô tính nhanh, hiệu quả trên sốt rét thể não. Các phác đồ phối hợp ACTs: Artemether-lumefantrine (biệt dược Coartem, FDA công nhận năm 2009), Artesunat-mefloquin, Dihydroartemisinin-piperaquine (CV Artecan).
   • Halofantrin: Tác dụng trên thể vô tính 4 loài Plasmodium, $T_{1/2}$ là 4 ngày; có nguy cơ gây loạn nhịp thất kéo dài khoảng QT dẫn đến tử vong.
   • Atovaquon: Ức chế chuỗi vận chuyển điện tử ty thể của ký sinh trùng; phối hợp Proguanil tạo biệt dược Malarone (250 mg Atovaquon + 100 mg Proguanil).

5. Kháng sinh trị sốt rét:

   • Họ Cyclin (Tetracyclin, Doxycyclin): Phối hợp Quinin hoặc Artesunat trong điều trị sốt rét do P. falciparum đa kháng thuốc. Doxycyclin dùng dự phòng ngắn hạn.
   • Clindamycin: Dùng thay thế họ Cyclin cho phụ nữ có thai và trẻ em dưới 8 tuổi. Azithromycin dùng cho trẻ em và phụ nữ có thai.

6. Thuốc kháng nấm:

   • Amphotericin B: Kháng sinh nhóm Polyen macrolid. Dạng bào chế gồm bột tiêm đông khô deoxycholat (50 mg/lọ), phức hợp lipid hoặc liposome (50 mg, 100 mg), dạng uống và dạng bôi ngoài da. Dược động học không hấp thu qua đường tiêu hóa, tiêm truyền tĩnh mạch, gắn protein huyết tương 95% ($\beta$-lipoprotein), qua dịch não tủy kém, $T_{1/2}$ từ 24 giờ đến 15 ngày, thải trừ chậm qua mật, không lọc qua thẩm phân máu. Phổ tác dụng: Candida albicans, Cryptococcus neoformans, Blastomyces dermatitidis, Histoplasma capsulatum, Coccidioides immitis, Aspergillus fumigatus, Mucormycosis. Độc tính: suy thận (giảm mức lọc cầu thận, hoại tử ống thận), hạ kali/magnesi huyết, thiếu máu đẳng sắc, sốt rét run khi tiêm truyền.
   • Flucytosin: Dẫn xuất fluoropyrimidin. Hấp thu qua đường tiêu hóa $>90%$, khuếch tán vào dịch não tủy đạt 65–90% nồng độ huyết tương, thải trừ qua thận dạng còn hoạt tính $>80%$, lọc được qua thẩm phân. Tác dụng tốt trên Candida, Cryptococcus; dùng phối hợp hiệp đồng với Amphotericin B.

---

Bảng tóm tắt các nhóm hoạt chất trong giáo trình

Nhóm dược lý	Hoạt chất tiêu biểu	Đích tác động / Cơ chế	Đặc điểm dược động học chính	Chỉ định / Độc tính đặc thù
4-Aminoquinolin	Chloroquin (Nivaquin)	Ức chế enzym polymerase biến đổi Hem thành Hemozoin	Hấp thu 90%, nồng độ tại HC nhiễm KST gấp 25 lần	Trị cơn sốt nhẹ-trung bình; gây độc võng mạc, tan máu thiếu G6PD
Bisquinolin	Piperaquin	Ức chế biến đổi Hemoglobin	$T_{1/2} = 28\text{ ngày}$	Phối hợp Dihydroartemisinin (Arterakine) trị P. falciparum
Quinolin methanol	Quinin, Mefloquin	Tác động thể vô tính trong hồng cầu	Quinin gắn protein $>80%$; Mefloquin $T_{1/2} = 13\text{--}26\text{ ngày}$	Sốt rét nặng/ác tính; Hội chứng Quinin, rối loạn tâm thần kinh (Mefloquin)
Kháng chuyển hóa Folate	Sulfadoxin + Pyrimethamin (Fansidar)	Ức chế Dihydrofolat synthetase và Dihydrofolat reductase	Sulfadoxin $T_{1/2} = 170\text{h}$, Pyrimethamin $T_{1/2} = 80\text{--}110\text{h}$	P. falciparum kháng Chloroquin; Nguy cơ Stevens-Johnson
8-Aminoquinolin	Primaquin	Diệt giao tử bào và thể ngủ ở gan	Hấp thu 100% qua đường uống, $T_{1/2} = 3\text{--}8\text{h}$	Tiệt căn P. vivax, P. ovale; Tan máu do thiếu G6PD, cấm tiêm tĩnh mạch
Dẫn xuất Artemisinin	Artesunat, Artemether, DHA	Tạo gốc tự do phá hủy màng ký sinh trùng	Artesunat tan trong nước; Artemether tan trong lipid	Cắt cơn nhanh, sốt rét thể não; Phối hợp ACTs chống kháng
Kháng sinh Polyen	Amphotericin B	Gắn ergosterol màng tế bào nấm	Gắn protein 95%, $T_{1/2}$ lên đến 15 ngày, không lọc qua thận	Nấm nội tạng sâu (Candida, Aspergillus); Độc tính hoại tử ống thận, hạ $\text{K}^+/\text{Mg}^{2+}$
Fluoropyrimidin	Flucytosin	Ức chế tổng hợp ADN/ARN của nấm	Thấm dịch não tủy 65–90%, thải qua thận $>80%$	Phối hợp Amphotericin B trị Cryptococcus, Candida

---

Kiến thức nền tảng được xây dựng

1. Lý thuyết ức chế chuyển hóa enzym: Xây dựng nguyên lý ức chế cạnh tranh liên hoàn trên con đường tổng hợp acid folic của vi sinh vật (kháng Folate) và cơ chế làm tích tụ độc chất nội bào (Hem tự do độc tính trong ký sinh trùng sốt rét do ức chế hemozoin polymerase).
2. Nguyên lý dược động học so sánh: Cung cấp cơ sở tính toán thông số liên kết protein huyết tương, phân bố mô (thể tích phân bố của Chloroquin tại hồng cầu, nồng độ Flucytosin qua hàng rào máu não) và tốc độ đào thải ($T_{1/2}$ ngắn của Primaquin so với $T_{1/2}$ bán thải chậm của Piperaquin, Sulfadoxin, Mefloquin).
3. Độc học và dược lý an toàn: Phân tích cơ chế bệnh sinh của các phản ứng bất lợi như tan máu cấp do thiếu enzym glucose-6-phosphat dehydrogenase (G6PD), rối loạn dẫn truyền tim mạch (loạn nhịp thất do Halofantrin, tụt huyết áp do tiêm nhanh Quinin/Primaquin), độc tính ống thận và mất cân bằng điện giải do Amphotericin B.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích dược lý lâm sàng: Đánh giá phổ tác dụng và cơ chế tác động để lựa chọn thuốc phù hợp với từng giai đoạn trong chu trình sinh học của Plasmodium (thể vô tính, thể ngủ tại gan, thể giao tử).
• Kỹ năng nhận diện và xử trí tương tác thuốc: Phát hiện các tương tác bất lợi trong phác đồ như: phối hợp Quinin làm tăng nồng độ Digoxin và tăng tác dụng chống đông của Warfarin; tương tác tăng nguy cơ co giật giữa Mefloquin và Chloroquin; tương tác loạn nhịp tim khi dùng Halofantrin chung với các thuốc kéo dài khoảng QT.
• Kỹ năng ứng dụng phác đồ điều trị: Vận dụng bảng hướng dẫn theo Quyết định 339/QĐ-BYT để xây dựng kế hoạch điều trị cho từng đối tượng chuyên biệt: phân định chỉ định Dihydroartemisinin-Piperaquin (DHA-PPQ), Quinin + Clindamycin hoặc Chloroquin theo nhóm tuổi (dưới 3 tuổi, từ 3 tuổi trở lên) và giai đoạn thai kỳ (3 tháng đầu, trên 3 tháng).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được cấu trúc nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy tích hợp giữa lý thuyết dược lý cơ chế và phân tích ca bệnh thực tế.

       [Lý thuyết Dược lý Phân tử]
   (Cơ chế ức chế enzym, Dược động học)
       [Phân tích Tình huống Lâm sàng]
   (Đề kháng Chloroquin, Thể não, Suy thận)
     [Vận dụng Phác đồ Quyết định 339/QĐ-BYT]
 (Cá thể hóa liều theo độ tuổi & giai đoạn thai kỳ)
       [Đánh giá & Kiểm soát Độc tính]
 (Giám sát nồng độ Quinin, Điện giải đồ Amphotericin B)

Phương pháp sư phạm và ca bệnh

Phương pháp giảng dạy chủ đạo là dạy học dựa trên vấn đề (Problem-Based Learning). Giảng viên sử dụng các ca bệnh lâm sàng điển hình như:

• Bệnh nhân sốt rét do P. falciparum thất bại điều trị với Chloroquin vào ngày thứ 2, yêu cầu chuyển đổi sang phác đồ phối hợp Quinin + Doxycyclin hoặc DHA-PPQ.
• Bệnh nhân nhiễm nấm màng não do Cryptococcus neoformans cần phối hợp Amphotericin B đường tĩnh mạch và Flucytosin đường uống để tối ưu hóa nồng độ thuốc qua hàng rào máu não.
• Bệnh nhân sốt rét có tiền sử thiếu men G6PD, đòi hỏi lựa chọn thuốc thay thế hoặc kiểm soát chặt chẽ liều lượng Primaquin và Chloroquin.

Bài tập thực hành và lượng giá

• Bài tập tính toán dược động học: Tính toán thời gian đạt trạng thái cân bằng và thải trừ hoàn toàn của các thuốc có $T_{1/2}$ dài (Piperaquin 28 ngày, Sulfadoxin 170 giờ) để thiết lập khoảng cách đưa liều an toàn.
• Bài tập phân tích đơn thuốc: Rà soát các phối hợp thuốc chống chỉ định như Quinin/Quinidin dùng cùng lúc với Mefloquin hoặc Halofantrin do tăng độc tính trên cơ tim.
• Hình thức kiểm tra, lượng giá: Kết hợp bài kiểm tra trắc nghiệm khách quan (MCQs) về cơ chế phân tử, câu hỏi đúng/sai về chống chỉ định tuyệt đối, và các bài tập tình huống kê đơn xử trí sốt rét theo Quyết định 339/QĐ-BYT.

Hướng dẫn tự học

Người học được khuyến nghị lập bảng ma trận so sánh các nhóm thuốc chống sốt rét dựa trên: vị trí tác động trong chu trình ký sinh trùng, đường đào thải, phản ứng có hại đặc trưng và mức độ an toàn cho phụ nữ có thai theo từng tam cá nguyệt.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Chuẩn hóa theo hướng dẫn quốc gia của Bộ Y tế: Toàn bộ chỉ định và phân tầng điều trị sốt rét được chuẩn hóa trực tiếp theo Quyết định số 339/QĐ-BYT ngày 31/01/2007.

PHÂN TẦNG PHÁC ĐỒ THEO QUYẾT ĐỊNH 339/QĐ-BYT

2. Cập nhật liệu pháp phối hợp có Artemisinin (ACTs): Tài liệu cập nhật chi tiết các dạng phối hợp ACTs nhằm giải quyết tình trạng kháng thuốc của P. falciparum, bao gồm Artemether-lumefantrine (được FDA phê duyệt năm 2009), Artesunat-amodiaquin (sử dụng tại châu Phi), và Dihydroartemisinin-piperaquine (phác đồ hàng đầu tại Việt Nam).
3. Cập nhật công nghệ bào chế thuốc kháng nấm: Trình bày chi tiết các dạng bào chế mới của Amphotericin B, đối chiếu giữa dạng thông thường kết hợp Natri deoxycholat với các dạng phức hợp lipid và dạng bao liposome (lọ 50 mg, 100 mg đông khô), giúp giảm thiểu độc tính suy hoại tử ống thận và cải thiện độ dung nạp trên bệnh nhân nấm nội tạng.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 chuyên ngành Bác sĩ Đa khoa, Dược học, Y học Dự phòng và Điều dưỡng đã hoàn thành học phần Dược lý cơ sở, Ký sinh trùng và Vi sinh vật học.
• Học viên sau đại học: Bác sĩ nội trú, học viên chuyên khoa 1, chuyên khoa 2 và cao học chuyên ngành Truyền nhiễm, Dược lâm sàng, Hồi sức cấp cứu sử dụng tài liệu làm cơ sở tra cứu các dữ liệu dược động học nâng cao, tương tác thuốc và phác đồ phối hợp kháng nấm, chống ký sinh trùng kháng thuốc.
• Giảng viên y dược: Sử dụng làm đề cương quy chuẩn để thiết kế bài giảng lý thuyết, biên soạn ngân hàng câu hỏi lượng giá và xây dựng các ca lâm sàng thảo luận nhóm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ cho sinh viên khối ngành khoa học sức khỏe (Y đa khoa, Dược học, Y học dự phòng) và các cán bộ y tế cần tài liệu quy chuẩn về dược lý học điều trị ký sinh trùng sốt rét và vi nấm.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm vững kiến thức tiên quyết về Ký sinh trùng học (đặc biệt là chu trình phát triển của các loài Plasmodium trong gan, hồng cầu và muỗi), Vi sinh học (phân loại nấm men, nấm sợi), Hóa dược và Dược lý đại cương.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Giáo trình tích hợp đồng thời giữa dược lý học phân tử (cơ chế ức chế hemozoin polymerase, tổng hợp acid folic) với phác đồ can thiệp cụ thể của Bộ Y tế Việt Nam (Quyết định 339/QĐ-BYT), cung cấp các thông số định lượng cụ thể về dược động học ($T_{1/2}$, tỷ lệ gắn protein, nồng độ đỉnh).

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học nên hệ thống hóa kiến thức theo sơ đồ chu trình sinh học của ký sinh trùng, gán từng nhóm thuốc vào đúng giai đoạn đích tác động, đồng thời lập bảng so sánh tương tác và chống chỉ định theo nhóm đối tượng đặc thù (trẻ em, thai phụ, bệnh nhân suy gan/thận).

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu đi kèm các văn bản pháp quy y tế liên quan, bao gồm Quyết định số 339/QĐ-BYT về Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sốt rét, các tài liệu Dược thư Quốc gia Việt Nam và hướng dẫn điều trị nấm xâm lấn của Bộ Y tế.

---

Kết luận

Giáo trình "Thuốc điều trị bệnh sốt rét và thuốc kháng nấm" cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện, khách quan và có cấu trúc chặt chẽ về mặt khoa học dược lý. Từ việc làm rõ chu trình sinh học của ký sinh trùng và nấm đến việc phân tích cơ chế phân tử, các thông số dược động học định lượng và độc tính cơ quan, tài liệu hỗ trợ người học hình thành tư duy lựa chọn thuốc chính xác. Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững đích tác động sinh học, đối chiếu đặc tính dược động học của từng hoạt chất, và kết thúc bằng việc áp dụng phác đồ điều trị phối hợp đã được chuẩn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

THUỐC ĐIỀU TRỊ BỆNH SỐT RÉT MỤC TIÊU  Nắm vững chu trình phát triển của ký sinh trùng sốt rét  tác dụng dược lý của thuốc  Phân biệt cơ chế tác động, đặc điểm dược động, chỉ định các nhóm thuốc chống sốt rét  Lưu ý một số tác dụng phụ hay xảy ra khi sử dụng thuốc chống sốt rét CHU TRÌNH PHAÙT TRIEÅN CUÛA KST SOÁT REÙT 1. NHOÙM DIEÄT THEÅ VOÂ TÍNH TRONG HOÀNG CAÀU 1. CHLOROQUIN : NIVAQUIN Daãn xuaát 4- aminoquinolin  Döôïc ñoäng hoïc :  Haáp thu toát baèng ñöôøng uoáng ( 90% ) Ñaït noàng ñoä ñænh sau 3 giôø Gaén protein huyeát töông 50- 65%  Đạt noàng ñoä cao : hoàng caàu, gan, thaän, laùch, phoåi Tại hoàng caàu nhieãm KSTSR gaáp 25 laàn. Chuyeån hoaù ôû gan  monodesetylcloroquin hoaït tính Thaûi tröø qua nöôùc tieåu.

CHLOROQUIN : NIVAQUIN  Taùc duïng döôïc löïc + Dieät theå voâ tính trong hoàng caàu cuûa 4 loaïi KSTSR raát toát + Taùc duïng vöøa phaûi giao töû baøo P. ovale + Caét côn nhanh , deã dung naïp hôn quinin  Cô cheá taùc duïng : KST SR aên thöùc aên HEMOGLOBIN HEM Enzym polymerase Saéc toá hemozoin Chloroquin 1. CHLOROQUIN : NIVAQUIN  Chæ ñònh :  Löïa choïn phoøng beänh soát reùt  Ñieàu trò ca soát reùt nheï vaø trung bình, cấp tính Bệnh nhân hết sốt trong 24-48 giờ sau điều trị Nếu không đáp ứng ngày thứ hai điều trị chloroquine, nên thay quinine + tetracycline hoặc doxycycline, hoặc atovaquone-proguanil, artemether-lumefantrine, hoặc mefloquine  Khoâng duøng khi coù soát reùt naëngï vaø bieán chöùng  Ñieàu trò aùp xe gan do lî amib  Vieâm ña khôùp daïng thaáp, lupus ban ñoû  Duøng an toaøn cho phuï nöõ coù thai, treû em 1. CHLOROQUIN : NIVAQUIN  Ñoäc tính :  Lieàu ñieàu trò dung naïp toát + Ñau ñaàu, choùng maët + Buoàn noân, noân, ñau buïng, tieâu chaûy + Roái loaïn thò giaùc, ngöùa.

Neân uoáng sau böõa aên  Lieàu cao + Gaây tan maùu ( Do thieáu men G6PD ) + Beänh thaàn kinh ngoaïi bieân + Toån thöông thính löïc, beänh voõng maïc + Beänh veà da naëng + Hạ huyết áp, giãn mạch, rối loạn nhịp tim, ngừng tim + Liều duy nhất 30 mg / kg gây tử vong 1. CHLOROQUIN : NIVAQUIN  Choáng chæ ñònh :  Beänh vaûy neán  Roái loaïn chuyeån hoaù porphyrin Traùnh duøng tieâm IM, IV : Haï HA vaø ngöng tim  Thaän troïng  Beänh nhaân bò beänh gan, thaän  Roái loaïn thaàn kinh  Beänh veà maùu 1. CHLOROQUIN : NIVAQUIN Töông taùc thuoác:  Vaøng hay phenytoin: vieâm da  Cimetidin: chuyeån hoaù ,thaûi tröø, theå tích phaân boá  Proguanil: taêng tai bieán loeùt mieäng  Mefloquin: taêng nguy cô ñoäng kinh  Halofantrin: gaây loaïn nhòp taâm thaát  Giảm hấp thu ampicillin 1. AMODIAQUINE Thuoäc nhoùm aminoquinolin, gioáng chloroquin  Trò soát reùt do P.Falciparum khaùng chloroquin  Thöôøng phoái hôp artesunat (ASAQ , Arsucam , Coarsucam ) khi nhieãm P.Falciparum chöa bieán chöùng  Phoái hôïp pirimethamin+sulfadoxim nhieãm P.Falciparum khaùng thuoác Khoâng duøng phoøng beänh vì ñoäc tính cao  Ñoäc tính ít xaûy ra nhöng naëng: Maát baïch caàu haït, thieáu maùu baát saûn, nhieãm ñoäc gan 1.

PIPERAQUIN Laø bisquinolin  Thöôøng phoái hôp dihydroartemisinin (Arterakine, Duocotecxin) Hieäu quaû vaø an toaønkhi nhieãm P.Falciparum Ít gaây khaùng thuoác. Laø thuoác haøng ñaàu trong ñieàu trò soát reùt khoâng bieán chöùng taïi Vieät Nam  Thôøi gian baùn thaûi daøi 28 ngaøy so vôùi amodiaquin 14 ngaøy, mefloquin 14 ngaøy 1. QUININ Laø alkaloid cuûa caây cinchona. Thuoäc nhoùm quinolin methanol  Döôïc ñoäng hoïc :  Haáp thu toát qua ñöôøng tieâu hoaù ( > 80 % )  Ñaït noàng ñoä ñænh sau 1-3 giôø  Gaén protein huyeát töông > 80 %  Qua nhau thai vaø söõa  Chuyeån hoaù qua gan bôûi CYP450  Thaûi tröø chuû yeáu qua thaän  Acid hoaù nöôùc tieåu giuùp thaûi tröø nhanh 1.

QUININ  Taùc duïng döôïc löïc :  Taùc duïng nhanh, hieäu löïc cao : 4 loaøi Plasmodium  Dieät giao baøo cuûa P. malariae  Moät soá taùc duïng khaùc :  Kích öùng taïi choã + Uoáng gaây kích öùng daï daøy, buoàn noân, noân, + Tieâm döôùi da gaây aùp xe voâ khuaån tieâm baép saâu.  Treân tim maïch: giaõn maïch, öùc cheá cô tim, haïHA.  Treân thaàn kinh trung öông : giaûm ñau , haï soát.

 Cô trôn: co thaét cô trôn töû cung  saûy thai.  Cơ Vân : Giãn cơ do ngăn giải phóng acetylcholin 1. QUININ  Chæ ñònh:  Ñieàu trò soát reùt khoâng bieán chöùng (daïng uoáng) soát reùt naëng , soát reùt aùc tính do P.falciparum ( IM,IV) Neân phoái hôïp: - Pyrimethamin + sulfadoxin (Fansidar) - Tetracyclin, doxycyclin  Không dùng phòng bệnh  Beänh do babesia microti phoái hôïp vôùi clindamycin  Beänh tăng trương lực, teo cơ tăng trương lực chuột rút ban đêm 1. QUININ  Ñoäc tính:  Hoäi chöùng quinin (Khi noàng ñoä thuoác> 7-10μg/ml): - Ñau ñaàu, noân, choùng maët, uø tai, roái loaïn thò giaùc.

- Kích thích, meâ saûng…, đau bụng  Phaûn öùng dò öùng: ban ñoû, khoù thôû, uø tai  Ñoäc vôùi maùu: Tan maùu (thieáu G6PD) giaûm baïch caàu, giaûm tieåu caàu  Haï ñöôøng huyeát ôû lieàu ñieàu trò  Roái loaïn thính giaùc, tieâu chaûy, oùi möûa.  IV,IM coù theå gaây haï huyeát aùp, loaïn nhòp tim 1. QUININ  Thaän troïng:  Beänh nhaân nhöôïc cô, coù thai  Beänh nhaân quaù maãn  Rung nhó-thaát, loaïn nhòp, beänh tim naëng  Thieáu men G6PD, giaûm lieàu ôû beänh nhaân suy thaän  Töông taùc thuoác:  Taêng noàng ñoä digoxin/ maùu do giaûm thaûi tröø thuoác  Taêng taùc duïng cuûa wafarin + thuoác choáng ñoâng  Cimetidin laøm chaäm thaûi tröø quinin  Haáp thu giaûm khi duøng vôùi caùc cheá phaåm chöùa nhoâm  Khoâng duøng chung vôùi mefloquin QUINIDIN  Laø ñoàng phaân quay traùi cuûa quinin.  Tieâm IV chaäm , tieâm truyeàn ñieàu trò soát reùt naëng thay theá cho quinin.

 Ñoäc tim thaän troïng beänh nhaân bò beänh tim, gan, thaän.  Khoâng ñöôïc phoái hôïp vôùi mefloquin. MEFLOQUIN Chaát toång hôïp thuoäc nhoùm quinolin methanol.  Döôïc ñoäng hoïc:  Duøng baèng ñöôøng uoáng, sinh khaû duïng ñaït 85%  Taùi haáp thu qua chu kyø gan ruoät.

 Gaén keát protein huyeát töông cao 98%.  Thôøi gian baùn huyû 13-26 ngaøy  Ñaøo thaûi chuû yeáu qua phaân. MEFLOQUIN Taùc duïng döôïc löïc:  Dieät theå voâ tính trong hoàng caàu cuûa : P.  Taùc duïng toát vôùi caùc KST soát reùt ña khaùng thuoác.

 Chæ ñònh: Ñieàu trò soát reùt do P.Vivax khaùng thuoác phoái hôïp vôùi artesunat Döï phoøng soát reùt thay theá chloroquin 1. MEFLOQUIN  Ñoäc tính:  Nheï vaø thoaùng qua: - Roái loaïn tieâu hoaù - Ñau ñaàu, choùng maët, co giaät - Nguû gaø  Độc tính nặng: Lo âu, trầm cảm, kích động, lú lẫn cơn tâm thần cấp, nhịp tim chậm, loạn nhịp tim  Ñoäc tính ít hôn quinin. deã ñeà khaùng hôn 1. MEFLOQUIN  Choáng chæ ñònh vaø thaän troïng :  Ñoäng kinh, taâm thaàn, loaïn nhòp tim.

 Treû em < 3 thaùng tuoåi  Phuï nöõ coù thai 3 thaùng ñaàu  Ngöôøi suy gan, suy thaän naëng.  Thaän troïng: Ngöôøi laùi xe, vaän haønh maùy moùc ít nhaát 3 tuaàn sau khi ngöng thuoác.  Duøng döï phoøng >1 naêm kieåm tra chöùc naêng gan ,maét.  Khoâng duøng chung vôùi quinin vaø quinidin, halofantrin 2.

THUOÁC CHOÁNG CHUYEÅN HOAÙ ACID FOLIC.  Sulfadoxin : + Dieät theå voâ tính trong hoàng caàu cuûa P.falciparum + Taùc duïng yeáu treân P. vivax  Pyrimethamin laø daãn xuaát cuûa diaminopyrimidin.  Proguanil là dẫn xuất biguanid Taùc duïng chaäm ñoái theå voâ tính trong hoàng caàu.

Tác động thể tiền hồng cầu 2. THUOÁC CHOÁNG CHUYEÅN HOAÙ ACID FOLIC.  Cô cheá taùc duïng : Sulfadoxin PABA + dihydropteridin Dihydrofolat synthetase acid dihydrofolic Proguanil +Pyrimethamin Dihydrofolat reductase acid tetrahydrofolic toång hôïp purin 2. THUOÁC CHOÁNG CHUYEÅN HOAÙ ACID FOLIC.

 Döôïc ñoäng hoïc : Fansidar : Sulfadoxin500mg+ Pyrimethamin 25mg  Haáp thu toát qua ñöôøng uống  Gaén protein huyeát töông 90 %  Thaûi tröø chuû yeáu qua ñöôøng tieåu  Thôøi gian baùn thaûi: - Sulfadoxin : 170 giôø - Pyrimethamin : 80-110 giôø 2. THUOÁC CHOÁNG CHUYEÅN HOAÙ ACID FOLIC.  Chæ ñònh : Soát reùt do P.falciparum khaùng cloroquin + quinin  Ñoäc tính : Dò öùng, roái loaïn maùu, tieâu hoaù, thaän vaø thaàn kinh Hoäi chöùng Stevens-Johnson 2. THUOÁC CHOÁNG CHUYEÅN HOAÙ ACID FOLIC.

 Choáng chæ ñònh vaø thaän troïng :  Choáng chæ ñònh : + Dò öùng vôùi thuoác + Beänh veà maùu, + Beänh gan, thaän naëng, + Phuï nöõ coù thai  Thaän troïng : + Phuï nöõ cho con buù + Treû em nhoû + Ngöôøi thieáu men G6PD  Khoâng duøng ngöøa soát reùt vì ñoäc tính cao 3. NHOÙM CHUÛ YEÁU DIEÄT GIAO TÖÛ BAØO : PRIMAQUIN Thuoác toång hôïp daãn xuaát 8-aminoquinolein  Döôïc ñoäng hoïc:  Hấp thu tốt qua đường uống đạt 100% Không dùng đường tiêm vì gây hạ huyết áp nặng  Ñaït noàng ñoä ñænh sau 1-2 giôø  Chuyeån hoaù ôû gan  Thaûi tröø qua nöôùc tieåu trong voøng 24 giôø  Thôøi gian baùn thaûi 3-8 giôø 3. NHOÙM CHUÛ YEÁU DIEÄT GIAO TÖÛ BAØO : PRIMAQUIN  Taùc duïng döôïc löïc :  Dieät giao töû bào cuûa 4 loaïi Plasmodium  Taùc ñoäng toát theå ngoaïi hoàng caàu ban ñaàu ôû gan cuûa P.falciparum Theå ngoaïi hoàng caàu muoän cuûa P.ovale  Chæ ñònh:  Ñieàu trò taän goác soát reùt do P.ovale (phoái hôïp cloroquin)  Caét ñöùt ñöôøng laây truyeàn cuûa KST soát reùt 3. NHOÙM CHUÛ YEÁU DIEÄT GIAO TÖÛ BAØO : PRIMAQUIN  Ñoäc tính :  Gaây tieâu chaûy, ñau buïng  Ñau ñaàu, choùng maët  Neân uoáng trong bữa ăn  Trieäu chöùng naëng : + Taêng huyeát aùp + Roái loaïn nhòp tim, + Maát baïch caàu haït + Thieáu maùu tan maùu 3.

NHOÙM CHUÛ YEÁU DIEÄT GIAO TÖÛ BAØO : PRIMAQUIN  Choáng chæ ñònh, thaän troïng:  Choáng chæ ñònh: + Phuï nöõ coù thai, cho con buù, + Treû döôùi 5 tuoåi + Ngöôøi maéc beänh töï mieãn.  Ngöng thuoác neáu coù daáu hieäu tan maùu hoaëc methemoglobin  Khoâng duøng chung vôùi quinidin. CÁC THUỐC TRỊ SỐT RÉT MỚI 4.Artemisinin vaø daãn xuaát  Trích töø caây artemisia annua  Ít tan trong nöôùc: duøng uoáng,ñaët tröïc traøng.  Artesunat (tan trong nöôùc): PO, IV.

 Artemether (tan trong lipid): PO, IM  Dihydroartemisinin (tan trong nước): PO  Hieäu quaû cao trong ñieàu trò soát reùt. - Dieät theå voâ tính hoàng caàu cuûa 4 loaøi KSTSR - Taùc duïng toát soát reùt theå naõo.  Taùi phaùt cao, T1/2 ngaén khoâng duøng phoøng beänh.  Roái loaïn tieâu hoaù, nhöùc ñaàu, choùng maët,hoa maét.

 Khoâng duøng cho phuï nöõ coù thai 3 thaùng ñaàu Một số phối hợp Artemether-lumefantrine: FDA coâng nhaän Naêm 2009 duøng cho soát reùt chöa bieán chöùng cuûa P.Falciparum Artesunate-mefloquine: Hieäu quaû cao ôû Khu vöïc Ñoâng Nam AÙ Artesunate-amodiaquine :duøng cho soát reùt chöa bieán chöùng cuûa P.Falciparum ôû Chaâu Phi Artesunate-sulfoxadine-pyrimethamine, Dihydroartemisinin-piperaquine: Hieäu quaû Toát ñöôïc duøng haøng ñaàu taïi Vieät Nam 4.