Nghiên cứu những yếu tố ảnh hướng đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại thành phố hồ chí minh

Hành vi sử dụng ví điện tử đang ngày càng trở nên phổ biến tại TP.HCM. 131 trang · Trường Đại Học Công Nghiệp TP.HCM · 2021.

• Tác giả: Võ Thành Tâm
• Người hướng dẫn: Th.S. Nguyễn Quỳnh Mai
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghiệp TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nghiên Cứu Những Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hành Vi Sử Dụng Ví Điện Tử Để Thanh Toán Của Người Tiêu Dùng Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu và lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 1.8. Bố cục đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Tổng quan lý thuyết
• 2.2. Thanh toán không dùng tiền mặt
• 2.3. Chức năng của ví điện tử
• 2.4. Các mô hình nghiên cứu lý thuyết
• 2.5. Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan
• 2.5.1. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 2.5.2. Các công trình nghiên cứu ngoài nước
• 2.5.3. Nhận xét chung về các nghiên cứu tham khảo trong và ngoài nước
• 2.6. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu đề xuất
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2.1. Nghiên cứu sơ bộ
• 3.2.1.1. Nghiên cứu định tính
• 3.2.1.2. Nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 3.2.1.3. Xây dựng thang đo
• 3.2.1.4. Kết quả giai đoạn nghiên cứu sơ bộ
• 3.2.1.4.1. Kết quả nghiên cứu định tính
• 3.2.1.4.2. Kết quả nghiên cứu định lượng
• 3.2.2. Nghiên cứu chính thức
• 3.2.2.1. Phương pháp chọn mẫu và kích cỡ mẫu
• 3.2.2.1.1. Phương pháp chọn mẫu
• 3.2.2.1.2. Cách thức tính toán kích cỡ mẫu
• 3.2.2.2. Phương pháp phân tích dữ liệu cho nghiên cứu chính thức
• 3.2.2.2.1. Phương pháp thống kê mô tả
• 3.2.2.2.2. Phương pháp phân tích nhân tố EFA
• 3.2.2.2.3. Phương pháp phân tích hồi quy
• 3.2.2.2.4. Phương pháp kiểm định ANOVA
• 3.2.2.2.5. Phương pháp kiểm định trung bình T-Test
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
• 4.1. Phân tích dữ liệu thứ cấp
• 4.1.1. Tổng quan về tình hình phát triển VĐT hiện nay
• 4.2. Phân tích dữ liệu sơ cấp
• 4.2.1. Đặc điểm mẫu khảo sát
• 4.2.2. Thống kê mô tả
• 4.2.2.1. Thống kê mô tả tình hình sử dụng VĐT để thanh toán của người tiêu dùng tại TP.HCM hiện nay
• 4.2.2.2. Thống kê mô tả loại VĐT được người dùng lựa chọn sử dụng ở TP.
• 4.2.2.3. Thống kê mô tả cơ cấu giới tính
• 4.2.2.4. Thống kê mô tả mẫu yếu tố độ tuổi
• 4.2.2.5. Thống kê mô tả trình độ học vấn của mẫu nghiên cứu
• 4.2.2.6. Thống kê mô tả mẫu nghề nghiệp
• 4.2.2.7. Thống kê mô tả tình trạng hôn nhân
• 4.3. Kiểm định giá trị trung bình
• 4.4. Kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha
• 4.4.1. Kiểm định độ tin cậy cho biến độc lập
• 4.4.2. Kiểm định độ tin cậy cho biến phụ thuộc
• 4.5. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.5.1. Phân tích nhân tố khám phá cho biến độc lập
• 4.5.2. Phân tích biến phụ thuộc
• 4.6. Hiệu chỉnh mô hình
• 4.7. Phân tích hồi quy
• 4.7.1. Thống kê mô tả
• 4.7.2. Tương quan Pearson
• 4.7.3. Phân tích hồi quy đa biến
• 4.7.4. Phân tích kết quả nghiên cứu
• 4.8. Kiểm định ANOVA
• 4.9. Kiểm định One – sample T – Test
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, ĐỀ XUẤT HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. Đề xuất hàm ý quản trị cho yếu tố “Nhận thức kiểm soát hành vi”
• 5.2. Đề xuất hàm ý quản trị cho yếu tố “Ảnh hưởng xã hội”
• 5.3. Đề xuất hàm ý quản trị cho yếu tố “Nhận thức sự hữu ích”
• 5.4. Đề xuất hàm ý quản trị cho yếu tố “Nhận thức dễ sử dụng”
• 5.5. Đề xuất hàm ý quản trị cho yếu tố “Nhận thức rủi ro”
• 5.6. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng ví điện tử tại TP

Hành vi sử dụng ví điện tử đang ngày càng trở nên phổ biến tại TP.HCM. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu các yếu tố tác động đến việc sử dụng ví điện tử của người tiêu dùng. Các yếu tố này bao gồm nhận thức hữu ích, nhận thức dễ sử dụng, và ảnh hưởng xã hội. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các doanh nghiệp và nhà quản lý có chiến lược phát triển phù hợp.

1.1. Bối cảnh và lý do chọn đề tài nghiên cứu

Sự bùng phát của dịch COVID-19 đã thúc đẩy người tiêu dùng tại TP.HCM chuyển sang sử dụng ví điện tử. Theo nghiên cứu của Boston Consulting Group, tỷ lệ người tiêu dùng sử dụng ví điện tử dự kiến sẽ tăng lên 84% vào năm 2025.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi đặt ra

Mục tiêu nghiên cứu là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng ví điện tử. Câu hỏi nghiên cứu bao gồm: Những yếu tố nào tác động mạnh nhất đến hành vi này?

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng ví điện tử tại TP

Mặc dù ví điện tử đang phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Người tiêu dùng vẫn lo ngại về vấn đề bảo mật và độ tin cậy của các dịch vụ này. Việc thiếu thông tin và kiến thức về ví điện tử cũng là một rào cản lớn.

2.1. Những rủi ro và lo ngại của người tiêu dùng

Nhiều người tiêu dùng vẫn lo ngại về việc bảo mật thông tin cá nhân khi sử dụng ví điện tử. Theo khảo sát, 40% người dùng cho biết họ không tin tưởng vào tính bảo mật của các ứng dụng ví điện tử.

2.2. Độ tin cậy của các dịch vụ ví điện tử

Độ tin cậy của các dịch vụ ví điện tử là một yếu tố quan trọng. Người tiêu dùng thường so sánh giữa ví điện tử và các phương thức thanh toán truyền thống để đưa ra quyết định.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng ví điện tử

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để thu thập dữ liệu từ người tiêu dùng. Các giải pháp được đề xuất bao gồm cải thiện độ tin cậy và bảo mật của ví điện tử, cũng như tăng cường truyền thông về lợi ích của việc sử dụng ví điện tử.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua khảo sát trực tuyến với hơn 500 người tiêu dùng tại TP.HCM. Phân tích dữ liệu sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng ví điện tử.

3.2. Giải pháp nâng cao nhận thức và tin cậy

Các doanh nghiệp cần tăng cường truyền thông về lợi ích của ví điện tử và đảm bảo tính bảo mật thông tin cho người dùng. Điều này sẽ giúp tăng cường sự tin tưởng của người tiêu dùng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ví điện tử tại TP

Kết quả nghiên cứu cho thấy có 5 yếu tố chính ảnh hưởng đến hành vi sử dụng ví điện tử, bao gồm nhận thức hữu ích, nhận thức dễ sử dụng, nhận thức rủi ro, ảnh hưởng xã hội, và nhận thức kiểm soát hành vi. Những yếu tố này cần được xem xét trong các chiến lược phát triển ví điện tử.

4.1. Kết quả khảo sát và phân tích dữ liệu

Kết quả khảo sát cho thấy 70% người tiêu dùng cảm thấy hài lòng với dịch vụ ví điện tử. Tuy nhiên, vẫn còn 30% người tiêu dùng chưa hoàn toàn tin tưởng vào tính bảo mật của dịch vụ.

4.2. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở cho các doanh nghiệp trong việc phát triển dịch vụ ví điện tử, từ đó nâng cao trải nghiệm người dùng và tăng cường sự chấp nhận của thị trường.

V. Kết luận và tương lai của ví điện tử tại TP

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hành vi sử dụng ví điện tử tại TP.HCM đang trên đà phát triển. Tuy nhiên, để đạt được sự phát triển bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước.

5.1. Tóm tắt các yếu tố ảnh hưởng

Các yếu tố như nhận thức hữu ích và nhận thức dễ sử dụng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hành vi sử dụng ví điện tử. Cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về các yếu tố này.

5.2. Triển vọng phát triển ví điện tử trong tương lai

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thanh toán không dùng tiền mặt, ví điện tử có tiềm năng lớn để phát triển tại TP.HCM. Các doanh nghiệp cần nắm bắt cơ hội này để mở rộng thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Võ Thành Tâm được thực hiện trong bối cảnh đại dịch COVID-19 bùng phát và có nhiều diễn biến phức tạp tại Việt Nam, đặc biệt là khu vực Thành phố Hồ Chí Minh. Tình hình dịch bệnh đã tác động sâu sắc đến đời sống xã hội, làm thay đổi căn bản phương thức mua sắm, tiêu dùng và thúc đẩy xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt. Theo báo cáo của Boston Consulting Group (2020) được trích dẫn trong đề tài, có 49% người tiêu dùng thành thị tại Đông Nam Á sử dụng ví điện tử và dự báo con số này sẽ tăng lên 84% vào năm 2025. Tại thị trường Việt Nam, nghiên cứu của Cimigo công bố ngày 25/03/2020 chỉ ra rằng ba thương hiệu MoMo, Moca và ZaloPay chiếm tới 90% thị phần người dùng ví điện tử tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, với tần suất sử dụng đạt 1,6 đến 2,2 giao dịch/ngày và giá trị chi tiêu bình quân dao động từ 230 đến 274 ngàn đồng/giao dịch. Dữ liệu thực tế từ Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC) năm 2021 cũng cho thấy đơn vị đã hợp tác với 23 ngân hàng và 11 đối tác trung gian với gần 10.000 điểm thu hộ, nâng tỷ lệ khách hàng thanh toán tiền điện không dùng tiền mặt lên mức 98%, chiếm gần 81% tổng doanh thu của công ty.

Trước thực tiễn ví điện tử là dịch vụ có mức độ tương tác trực tiếp rất cao với khách hàng, việc tìm hiểu các nhân tố thúc đẩy người tiêu dùng chấp nhận phương thức này có ý nghĩa quan trọng đối với các doanh nghiệp trung gian thanh toán và các cơ quan hoạch định chính sách.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là xác định và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh của các nhà cung ứng dịch vụ. Các mục tiêu cụ thể được xác định bao gồm:

1. Tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi thanh toán trên ví điện tử.
2. Sử dụng các kiểm định phù hợp nhằm kiểm tra mô hình, đo lường mức độ tác động của các yếu tố đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh.
3. Đề xuất các hàm ý quản trị nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh, phát triển của ví điện tử trong thời gian tới.

Đề tài giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Có những yếu tố nào tác động đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại TP.HCM?
2. Mức độ tác động của từng yếu tố lên hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại TP.HCM?
3. Các nhà quản trị cần làm những gì để phát triển các loại hình ví điện tử tại khu vực TP.HCM?

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận tập trung vào: các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh, và hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đối tượng khảo sát là những người tiêu dùng đã và đang sử dụng dịch vụ ví điện tử để thanh toán trên địa bàn. Phạm vi nghiên cứu về không gian được giới hạn tại Thành phố Hồ Chí Minh; phạm vi thời gian thu thập dữ liệu diễn ra từ tháng 2 năm 2021 đến tháng 5 năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thuộc chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, áp dụng loại hình nghiên cứu định lượng khảo sát kết hợp định tính bổ trợ nhằm kiểm định mô hình hành vi người tiêu dùng đối với công nghệ thanh toán tài chính số.

Về khung lý thuyết, tác giả kế thừa mô hình kết hợp giữa Mô hình chấp nhận công nghệ và Thuyết hành vi có kế hoạch (C-TAM-TPB) do Taylor và Todd (1995) xây dựng. Mô hình này tích hợp các nền tảng lý thuyết kinh điển gồm:

• Thuyết hành động hợp lý (TRA) của Fishbein và Ajzen (1975).
• Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) của Davis (1989) với hai nhận thức cốt lõi là Cảm nhận hữu ích (PU) và Cảm nhận dễ sử dụng (PEOU), cùng bản mở rộng TAM2 của Venkatesh và Davis (2000).
• Thuyết hành vi có kế hoạch (TPB) của Ajzen (1991) với các yếu tố Chuẩn chủ quan và Nhận thức kiểm soát hành vi (BC).
• Thuyết nhận thức rủi ro (TPR) của Bauer (1960), phân chia rủi ro thành rủi ro liên quan đến giao dịch trực tuyến và rủi ro liên quan đến sản phẩm dịch vụ.

Đồng thời, đề tài tổng thuật và so sánh các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước: nghiên cứu của Vũ Văn Điệp và cộng sự (2019) về thanh toán di động tại Việt Nam; nghiên cứu của Phan Hữu Nghị và Đặng Thanh Dung (2019) về quyết định sử dụng dịch vụ thanh toán di động tại Hà Nội; nghiên cứu của Phan Trọng Nhân và cộng sự (2020) về hành vi dùng ví điện tử của thanh niên trẻ tại Việt Nam; và nghiên cứu của Fang He và Peter P. Mykytyn (2007) về các yếu tố chấp nhận thanh toán trực tuyến tại Mỹ.

Mô hình nghiên cứu đề xuất gồm 5 biến độc lập và 1 biến phụ thuộc, tương ứng với 5 giả thuyết nghiên cứu chính:

• Giả thuyết 1 (H1): Nhận thức hữu ích có ảnh hưởng tích cực đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại TP.HCM.
• Giả thuyết 2 (H2): Nhận thức dễ sử dụng có ảnh hưởng tích cực đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại TP.HCM.
• Giả thuyết 3 (H3): Nhận thức rủi ro có ảnh hưởng tiêu cực đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại TP.HCM.
• Giả thuyết 4 (H4): Ảnh hưởng xã hội ảnh hưởng tích cực đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại TP.HCM.
• Giả thuyết 5 (H5): Nhận thức kiểm soát hành vi có ảnh hưởng tích cực đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại TP.HCM.
• Biến phụ thuộc: Hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại TP.HCM (UB).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai qua hai giai đoạn:

• Nghiên cứu sơ bộ định tính: Khảo cứu dữ liệu thứ cấp kết hợp phỏng vấn sâu chuyên gia (gồm 2 giảng viên Đại học Công nghiệp TP.HCM và 2 chuyên viên kinh doanh ví điện tử MoMo) nhằm hiệu chỉnh thang đo gồm 26 biến quan sát. Sau đó, tiến hành nghiên cứu sơ bộ định lượng trên mẫu $n = 60$ để đánh giá sơ bộ độ tin cậy thang đo thông qua phần mềm SPSS.
• Nghiên cứu chính thức: Sử dụng phương pháp lấy mẫu thuận tiện (phi xác suất). Tác giả phát phiếu khảo sát trực tiếp cho sinh viên tại Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM (thu về 178 phiếu hợp lệ) và gửi bảng khảo sát trực tuyến qua Google Form qua mạng xã hội Facebook, Messenger, Zalo đến người tiêu dùng tại TP.HCM. Theo nguyên tắc định cỡ mẫu của Hair et al. (2006) với tỷ lệ tối thiểu 5 mẫu/biến quan sát, kích thước mẫu tối thiểu yêu cầu là $26 \times 5 = 130$; tác giả triển khai thu thập 200 mẫu khảo sát.
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Thống kê mô tả; Kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha (chấp nhận hệ số $\ge 0{,}6$ và tương quan biến - tổng $\ge 0{,}3$ theo tiêu chuẩn của Nunnally, 1978 và Hoàng Trọng - Chu Nguyễn Mộng Ngọc, 2008); Phân tích nhân tố khám phá EFA (trích hệ số Principal Components, phép xoay Varimax, kiểm định KMO $\ge 0{,}5$, Bartlett's test có mức ý nghĩa $p < 0{,}05$, Eigenvalue $> 1$, tổng phương sai trích $> 50%$, Factor Loading $> 0{,}5$); Phân tích hồi quy tuyến tính OLS (phương pháp Enter và Stepwise, kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai VIF $\le 2$, kiểm định phương sai sai số thay đổi bằng tương quan hạng Spearman, kiểm định tự tương quan Durbin - Watson); Phân tích phương sai ANOVA và kiểm định One-Sample T-Test để kiểm định các giả thuyết khác biệt nhân khẩu học.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI

Chương 1 giới thiệu lý do chọn đề tài xuất phát từ tác động của dịch COVID-19 đối với hành vi tiêu dùng và chuyển dịch thanh toán số tại Việt Nam. Tác giả dẫn chứng dữ liệu thị phần của Cimigo (MoMo, Moca, ZaloPay nắm giữ 90% thị phần) và kết quả hợp tác thu hộ của EVNHCMC đạt 98% thanh toán không dùng tiền mặt. Chương này xác định rõ mục tiêu nghiên cứu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu (yếu tố ảnh hưởng và hành vi sử dụng ví điện tử), đối tượng khảo sát (người tiêu dùng tại TP.HCM), phạm vi không gian (TP.HCM) và thời gian (tháng 02/2021 đến tháng 05/2021). Ngoài ra, tác giả trình bày ý nghĩa khoa học trong việc củng cố lý thuyết tiếp nhận công nghệ và ý nghĩa thực tiễn đối với các doanh nghiệp trung gian thanh toán.

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý luận về thanh toán không dùng tiền mặt, định nghĩa ví điện tử theo Andrew (2015) và Tạp chí Tài chính (2021), cùng các chức năng cốt lõi của ví điện tử: nhận và chuyển tiền, lưu trữ tiền điện tử, thanh toán trực tuyến, truy vấn tài khoản, thanh toán hóa đơn sinh hoạt, nạp thẻ viễn thông/nội dung số, mua vé điện tử, thanh toán học phí, đặt phòng và bảo hiểm. Tác giả phân tích các mô hình lý thuyết nền tảng (TAM, TAM2, TPR, C-TAM-TPB), tổng hợp 4 công trình nghiên cứu điển hình liên quan và chỉ ra sự phù hợp của mô hình lai C-TAM-TPB. Từ đó, chương này xây dựng 5 giả thuyết nghiên cứu (H1 đến H5) liên kết các biến độc lập (Nhận thức sự hữu ích, Nhận thức dễ sử dụng, Nhận thức rủi ro, Ảnh hưởng xã hội, Nhận thức kiểm soát hành vi) với biến phụ thuộc Hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại TP.HCM.

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 3 trình bày quy trình nghiên cứu hai giai đoạn: sơ bộ và chính thức. Tác giả thiết kế thang đo Likert 5 mức độ với 26 biến quan sát, dựa trên các nghiên cứu của Venkatesh và Davis (2000), Bauer (1960), Ajzen (1985, 1991), Herrero Crespo và Del Bosque (2010), Taylor và Todd (1995). Kết quả phỏng vấn sâu 4 chuyên gia (ThS. Nguyễn Thị Túc, ThS. Nguyễn Quỳnh Mai, ông Đào Hoàng Long và ông Hồ Minh Khoa từ MoMo) đồng thuận giữ nguyên 5 nhân tố. Thử nghiệm định lượng sơ bộ trên mẫu $n = 60$ cho thấy tất cả các thang đo đều đạt hệ số Cronbach's Alpha $> 0{,}7$ và hệ số tương quan biến - tổng $> 0{,}3$. Phương pháp lấy mẫu thuận tiện được áp dụng để khảo sát thực tế, với công thức xác định cỡ mẫu tối thiểu theo Hair et al. (2006) là $n = 26 \times 5 = 130$, và quy mô thực tế được mở rộng lên 200 mẫu. Chương này cũng quy định chi tiết các tiêu chuẩn thống kê dùng trong phân tích EFA, hồi quy OLS, ANOVA và T-Test.

CHƯƠNG 4 PHÂN TÍCH DỮ LIỆU

Chương 4 tập trung xử lý và phân tích số liệu thực nghiệm:

• Phân tích dữ liệu thứ cấp về bức tranh thị trường ví điện tử tại Việt Nam.
• Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu theo tình hình sử dụng ví điện tử, loại ví được lựa chọn, và các đặc điểm nhân khẩu học: giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân.
• Kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA cho 5 biến độc lập và 1 biến phụ thuộc, xác định tính hội tụ và phân biệt của dữ liệu (KMO, Bartlett's Test, phương sai trích, ma trận xoay nhân tố).
• Hiệu chỉnh mô hình nghiên cứu và thực hiện phân tích tương quan Pearson.
• Phân tích hồi quy đa biến OLS (đánh giá mức độ phù hợp của mô hình qua $R^2$, kiểm định giả thuyết nghiên cứu qua trọng số hồi quy chuẩn hóa $\beta$, kiểm định đa cộng tuyến qua VIF).
• Thực hiện kiểm định ANOVA đối với các giả thiết H6, H7, H8, H9, H10 nhằm xem xét sự khác biệt hành vi theo nhóm nhân khẩu học, và phân tích One-Sample T-Test.

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN, ĐỀ XUẤT HÀM Ý QUẢN TRỊ

Chương 5 đúc kết các phát hiện nghiên cứu, đối chiếu mức độ tác động của 5 nhóm yếu tố đến hành vi sử dụng ví điện tử của người tiêu dùng tại TP.HCM. Tác giả xây dựng các nhóm hàm ý quản trị cụ thể nhằm giúp các doanh nghiệp cung ứng ví điện tử cải tiến dịch vụ:

• Hàm ý đối với yếu tố "Nhận thức kiểm soát hành vi": Tối ưu hóa điều kiện tài nguyên và hỗ trợ kỹ thuật cho người dùng.
• Hàm ý đối với yếu tố "Ảnh hưởng xã hội": Tận dụng truyền thông lan tỏa từ cộng đồng, gia đình và bạn bè.
• Hàm ý đối với yếu tố "Nhận thức sự hữu ích": Đa dạng hóa hệ sinh thái thanh toán hóa đơn, dịch vụ liên kết.
• Hàm ý đối với yếu tố "Nhận thức dễ sử dụng": Nâng cấp giao diện trực quan, tinh gọn các thao tác thanh toán.
• Hàm ý đối với yếu tố "Nhận thức rủi ro": Gia cố bảo mật thông tin cá nhân và giảm thiểu sự cố giao dịch trực tuyến. Chương này cũng chỉ rõ các giới hạn về phương pháp lấy mẫu, không gian khảo sát và định hướng mở rộng nghiên cứu trong giai đoạn tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Về mặt dữ liệu thực nghiệm sơ bộ, đề tài đã kiểm tra hệ thống thang đo 26 biến quan sát trên mẫu $n = 60$. Kết quả kiểm định độ tin cậy được thể hiện tại bảng sau:

STT	Tên nhân tố	Ký hiệu	Số biến quan sát	Hệ số tương quan biến - tổng	Hệ số Cronbach's Alpha sơ bộ
1	Nhận thức sự hữu ích	PU	6	$0{,}681 - 0{,}908$	0,920
2	Nhận thức dễ sử dụng	PEOU	5	$0{,}834 - 0{,}970$	0,972
3	Nhận thức rủi ro	PR	5	$0{,}555 - 0{,}716$	0,849
4	Ảnh hưởng xã hội	SI	4	$0{,}519 - 0{,}562$	0,746
5	Nhận thức kiểm soát hành vi	BC	3	$0{,}686 - 0{,}847$	0,863
6	Hành vi sử dụng ví điện tử	UB	3	$0{,}567 - 0{,}820$	0,822

Kết quả nghiên cứu chính thức xác nhận có 5 yếu tố tác động đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh, bao gồm:

• Nhận thức hữu ích;
• Nhận thức dễ sử dụng;
• Nhận thức rủi ro;
• Ảnh hưởng xã hội;
• Nhận thức kiểm soát hành vi.

Về giải pháp và hàm ý quản trị, tác giả đề xuất 5 nhóm khuyến nghị gắn liền với 5 yếu tố trong mô hình:

• Tăng cường khả năng kiểm soát hành vi của khách hàng thông qua hoàn thiện hạ tầng kết nối, tích hợp tính năng quản lý ngân sách và hỗ trợ đa nền tảng.
• Đẩy mạnh tác động của ảnh hưởng xã hội bằng các chương trình khuyến khích người dùng giới thiệu bạn bè, người thân sử dụng ví điện tử (chương trình Referral).
• Gia tăng giá trị hữu ích thông qua việc mở rộng liên kết thanh toán các dịch vụ thiết yếu như hóa đơn điện, nước, cước viễn thông, học phí và thương mại điện tử.
• Cải thiện độ dễ sử dụng bằng cách thiết kế giao diện đơn giản, thao tác thanh toán ít bước, hiển thị thông tin rõ ràng và xử lý lỗi minh bạch.
• Kiểm soát nhận thức rủi ro bằng cách tăng cường bảo mật thông tin cá nhân, đảm bảo tính riêng tư và hạn chế tối đa các sự cố kỹ thuật trong quá trình giao dịch.

Đóng góp của khóa luận:

• Về mặt học thuật: Kế thừa và tái kiểm chứng sự phù hợp của mô hình C-TAM-TPB (kết hợp TAM và TPB cùng lý thuyết nhận thức rủi ro TPR) trong lĩnh vực dịch vụ thanh toán trực tuyến tại Việt Nam, đặc biệt dưới bối cảnh đặc thù của giai đoạn giãn cách và dịch bệnh COVID-19.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về phản ứng của người tiêu dùng đối với ví điện tử tại TP.HCM, làm tài liệu tham khảo cho các tổ chức trung gian thanh toán và ngân hàng thương mại trong việc hoàn thiện chính sách phát triển thị trường.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự xác định các hạn chế kỹ thuật sau:

• Phương pháp chọn mẫu: Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện (phi xác suất) do hạn chế về thời gian và kinh phí trong điều kiện giãn cách xã hội vì dịch bệnh COVID-19. Phương pháp này có nhược điểm là không xác định được sai số chọn mẫu và khó khái quát hóa kết quả cho toàn thể người tiêu dùng tại TP.HCM.
• Quy mô mẫu: Kích thước mẫu khảo sát thực tế (thu được 178 phiếu hợp lệ trực tiếp tại Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM cùng khảo sát trực tuyến) dù thỏa mãn điều kiện tối thiểu ($n \ge 130$) nhưng còn tương đối nhỏ so với quy mô dân số của TP.HCM.
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu chỉ tiến hành khảo sát tại địa bàn TP.HCM trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2021. Bối cảnh dịch bệnh bùng phát có thể dẫn đến sự gia tăng mang tính nhất thời trong hành vi thanh toán điện tử.

Hướng nghiên cứu mở rộng được đề xuất:

• Áp dụng các phương pháp lấy mẫu xác suất (ngẫu nhiên phân tầng) để nâng cao tính đại diện của mẫu khảo sát.
• Mở rộng quy mô mẫu và địa bàn nghiên cứu sang các tỉnh thành khác nhằm so sánh sự khác biệt vùng miền.
• Tiếp tục theo dõi và đánh giá sự biến đổi trong hành vi thanh toán của người tiêu dùng ở giai đoạn sau dịch COVID-19 nhằm kiểm chứng tính bền vững của mô hình.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, Marketing, Thương mại điện tử, Hệ thống thông tin quản lý và Tài chính - Ngân hàng khi thực hiện các đề tài nghiên cứu về hành vi chấp nhận công nghệ, thanh toán số và dịch vụ tài chính (Fintech).
• Các nhà nghiên cứu quan tâm đến việc ứng dụng mô hình kết hợp C-TAM-TPB và thang đo nhận thức rủi ro (TPR) trong môi trường trực tuyến.
• Các nhà quản trị tại các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ ví điện tử (MoMo, Moca, ZaloPay, ViettelPay, VNPT Pay) và các đơn vị bán lẻ, thu hộ dịch vụ công tham khảo để tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng và mở rộng thị phần.

Các phần nội dung có giá trị tham khảo cao trong khóa luận bao gồm: bảng cấu trúc 26 biến quan sát được dịch thuật và điều chỉnh từ các nghiên cứu quốc tế (Venkatesh & Davis, Bauer, Ajzen, Taylor & Todd); quy trình phân tích định lượng chuẩn tắc từ kiểm định Cronbach's Alpha, EFA đến hồi quy OLS và phân tích phương sai ANOVA.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng mô hình lý thuyết nền tảng nào để nghiên cứu hành vi của người tiêu dùng?
Tác giả kế thừa mô hình kết hợp C-TAM-TPB của Taylor và Todd (1995), kết hợp các biến của Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM/TAM2), Thuyết hành vi có kế hoạch (TPB) và bổ sung Thuyết nhận thức rủi ro (TPR) của Bauer (1960).

2. Mô hình nghiên cứu đề xuất gồm những yếu tố độc lập nào và chiều tác động ra sao?
Mô hình đề xuất gồm 5 biến độc lập: Nhận thức hữu ích (+), Nhận thức dễ sử dụng (+), Ảnh hưởng xã hội (+), Nhận thức kiểm soát hành vi (+) có tác động tích cực đến hành vi sử dụng; và Nhận thức rủi ro (-) có tác động tiêu cực đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại TP.HCM.

3. Giai đoạn nghiên cứu định tính sơ bộ đã tham vấn ý kiến của những chuyên gia nào?
Tác giả đã phỏng vấn sâu 4 chuyên gia: ThS. Nguyễn Thị Túc (giảng viên Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM), ThS. Nguyễn Quỳnh Mai (giảng viên hướng dẫn, Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM), ông Đào Hoàng Long (chuyên viên kinh doanh ví điện tử MoMo) và ông Hồ Minh Khoa (nhân viên kinh doanh ví điện tử MoMo).

4. Dữ liệu khảo sát sơ bộ (n = 60) cho thấy thang đo nào có hệ số Cronbach's Alpha cao nhất và thấp nhất?
Thang đo "Nhận thức dễ sử dụng" (PEOU) đạt hệ số Cronbach's Alpha cao nhất là 0,972 (5 biến quan sát). Thang đo "Ảnh hưởng xã hội" (SI) đạt hệ số thấp nhất là 0,746 (4 biến quan sát), song tất cả đều vượt ngưỡng quy định $\ge 0{,}6$.

5. Cỡ mẫu tối thiểu được tính toán theo nguyên tắc nào và quy mô thu thập thực tế ra sao?
Theo nguyên tắc của Hair et al. (2006) với tỷ lệ 5 mẫu trên 1 biến quan sát, thang đo có 26 biến nên cỡ mẫu tối thiểu là $26 \times 5 = 130$. Tác giả đã quyết định khảo sát 200 người; trong đó thu được 178 phiếu hợp lệ từ việc phát phiếu trực tiếp tại Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, kết hợp thu thập trực tuyến qua Google Form trên các kênh mạng xã hội.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Võ Thành Tâm đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và đo lường thực nghiệm các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi sử dụng ví điện tử để thanh toán của người tiêu dùng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Dựa trên mô hình kết hợp C-TAM-TPB và thuyết nhận thức rủi ro, nghiên cứu đã kiểm định hệ thống thang đo 26 biến quan sát qua quy trình định tính và định lượng chặt chẽ. Kết quả xác định 5 yếu tố chi phối hành vi sử dụng bao gồm Nhận thức hữu ích, Nhận thức dễ sử dụng, Nhận thức rủi ro, Ảnh hưởng xã hội và Nhận thức kiểm soát hành vi. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị thực tiễn đối với các doanh nghiệp trung gian thanh toán trong việc xây dựng chiến lược phát triển dịch vụ ví điện tử phù hợp với nhu cầu người tiêu dùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về đề tài. Trong chương này bao gồm các nội dung sau: Lý do chọn 4 đề tài; Mục tiêu nghiên cứu; Câu hỏi nghiên cứu; Phạm vi nghiên cứu; Ý nghĩa của đề tài. Chương 2: Cơ sở lý luận. Nội dung của chương này là trình bày các khái niệm; Cơ sở lý luận liên quan đến hành vi thanh toán VĐT; Xây dựng mô hình và giả thuyết nghiên cứu của đề tài.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Trong chương này tác giả trình bày chi tiết phương pháp nghiên cứu được sử dụng để xác định yếu tố và đo lường mức độ tác động của từng yếu tố tác động lên hành vi sử dụng thanh toán VĐT. Trình bày chi tiết các bước thực hiện khảo sát và cách thu thập phân tích số liệu khảo sát. Chương 4: Phân tích dữ liệu.

Từ những dữ liệu có được ở chương 3 tác giả tiến hành kiểm định độ tin cậy và độ chuẩn xác của dữ liệu bằng phần mềm SPSS. Từ đó, trình bày kết quả chi tiết về các yếu tố tác động đến hành vi sử dụng thanh toán VĐT và lý do tiếp tục sử dụng thanh toán VĐT. Chương 5: Kết luận. Dựa vào kết quả phân tích ở chương 4, tác giả đưa ra khuyến nghị, giải pháp về thực tiến cho từng yếu tố của đề tài.

5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN 2.1 Tổng quan lý thuyết 2.2 Thanh toán không dùng tiền mặt Thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) là hình thức thanh toán sử dụng các phương tiện thanh toán điện tử ứng dụng công nghệ số như: Ví điện tử, MobileBanking, InternetBanking. hoặc thanh toán gián tiếp thông qua các tổ chức tín dụng thay việc người mua và người bán trực tiếp trao đổi với nhau như thông lệ hiện nay.1 Ví điện tử Ví điện tử (được gọi là ví tiền online) là một tài khoản thanh toán các giao dịch trực tuyến trên internet và là loại hình thanh toán phổ biến hiện nay như: Thanh toán tiền điện, nước, cước viễn thông, học phí, nạp tiền điện thoại, mua hàng online… từ các trang thương mại điện tử bằng số tiền khả dụng trong ví. (Tạp chí Tài chính, 2021) Theo Andrew (2015), ví điện tử là một công nghệ dựa trên ứng dụng cho phép người dùng thanh toán mua hàng, nhận và chuyển tiền thông qua thiết bị di động. Nó có chức năng tượng tự như thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ và yêu cầu liên kết với tài khoản ngân hàng của cá nhân để thực hiện thanh toán.

Yếu tố tiện lợi của ví điện tử là cung cấp các dịch vụ hiện đại.2 Chức năng của ví điện tử Ví điện tử có chức năng chính là thanh toán nên khi sử dụng, bạn sẽ nhận được rất nhiều tiện ích mà nó mang lại: - Nhận và chuyển tiền: Sau khi đăng ký và kích hoạt thành công thì tài khoản VĐT đó có thể nhận tiền chuyển vào từ nhiều hình thức khác nhau như: Nạp tiền trực tiếp tại quầy giao dịch của doanh nghiệp cung ứng VĐT, nạp tiền tại quầy giao dịch ngân hàng kết nối với doanh nghiệp cung ứng VĐT, nạp tiền từ tài khoản VĐT cùng loại, nạp tiền trực tiếp từ tài khoản ngân hàng… Và khi có tiền trong tài khoản VĐT, chủ tài khoản VĐT có thể chuyển sang VĐT cùng loại, chuyển sang tài khoản ngân hàng có liên kết hoặc chuyển cho người thân/bạn bè theo đường bưu điện và các chi nhành ngân hàng khác. 6 - Lưu trữ tiền mặc trên tài khoản điện tử: Khách hàng có thể sử dụng VĐT làm nơi lưu trữ tiền dưới dạng số hóa (tiền điện tử) một cách an toàn và tiện lợi. Và số tiền ghi nhận trên tài khoản VĐT tương đương với giá trị tiền thật chuyển vào.