Luận văn thạc sĩ các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng của bệnh nhân có bệnh đái tháo đường tuýp 2 tại thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng của bệnh nhân có bệnh đái tháo đường, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Hiền Trang
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Trọng Hoài
• Trường học: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Ý Định Tham Gia Nghiên Cứu Lâm Sàng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa của đề tài
• 1.6. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Các khái niệm quan trọng
• 2.1.1. Nghiên cứu lâm sàng
• 2.1.2. Thuyết hành động hợp lý (TRA)
• 2.1.3. Thuyết hành vi hoạch định (TBP)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng

Nghiên cứu lâm sàng (NCLS) đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển y học và cải thiện sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, việc tuyển chọn bệnh nhân tham gia vào các nghiên cứu này không phải lúc nào cũng dễ dàng. Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng của bệnh nhân rất đa dạng, bao gồm tâm lý, thông tin và các rào cản xã hội. Hiểu rõ những yếu tố này sẽ giúp các nhà nghiên cứu thiết kế các chương trình thu hút bệnh nhân hiệu quả hơn.

1.1. Các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến ý định tham gia

Yếu tố tâm lý như sự tin tưởng vào nghiên cứu và động lực cá nhân có thể ảnh hưởng lớn đến ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng. Nghiên cứu cho thấy rằng bệnh nhân có sự hiểu biết rõ ràng về lợi ích và rủi ro của nghiên cứu sẽ có xu hướng tham gia cao hơn.

1.2. Tác động của thông tin đến quyết định tham gia

Thông tin đầy đủ và chính xác về nghiên cứu lâm sàng có thể làm tăng sự quan tâm của bệnh nhân. Việc cung cấp thông tin rõ ràng về quy trình, lợi ích và rủi ro sẽ giúp bệnh nhân cảm thấy an tâm hơn khi quyết định tham gia.

II. Vấn đề và thách thức trong việc tham gia nghiên cứu lâm sàng

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc tham gia nghiên cứu lâm sàng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các rào cản như thiếu thông tin, lo ngại về an toàn và chi phí có thể làm giảm ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng. Những vấn đề này cần được giải quyết để tăng cường sự tham gia của bệnh nhân.

2.1. Rào cản thông tin và hiểu biết

Nhiều bệnh nhân không có đủ thông tin về nghiên cứu lâm sàng, dẫn đến sự nghi ngờ và lo lắng. Việc thiếu hiểu biết về quy trình nghiên cứu có thể khiến họ từ chối tham gia.

2.2. Chi phí và lợi ích tham gia

Chi phí tham gia nghiên cứu lâm sàng có thể là một yếu tố quyết định. Bệnh nhân thường lo ngại về chi phí điều trị và các khoản chi phí phát sinh khác, điều này có thể ảnh hưởng đến ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp nâng cao ý định tham gia

Để tăng cường ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng, các nhà nghiên cứu cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc sử dụng mô hình lý thuyết hành vi có thể giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng và từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

3.1. Mô hình lý thuyết hành vi trong nghiên cứu

Mô hình lý thuyết hành vi (TRA) giúp phân tích các yếu tố tâm lý và xã hội ảnh hưởng đến quyết định tham gia. Việc áp dụng mô hình này có thể giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về động cơ của bệnh nhân.

3.2. Giải pháp truyền thông hiệu quả

Cung cấp thông tin rõ ràng và minh bạch về nghiên cứu lâm sàng thông qua các kênh truyền thông khác nhau có thể giúp tăng cường sự tham gia của bệnh nhân. Các chiến dịch truyền thông nên tập trung vào việc giải thích lợi ích và rủi ro một cách dễ hiểu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả từ các nghiên cứu trước đây cho thấy rằng việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng có thể giúp cải thiện tỷ lệ tham gia. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu này có thể được áp dụng để phát triển các chương trình hỗ trợ bệnh nhân.

4.1. Kết quả từ nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh nhân có sự hiểu biết tốt về nghiên cứu lâm sàng có tỷ lệ tham gia cao hơn. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc cung cấp thông tin đầy đủ.

4.2. Ứng dụng trong chính sách y tế

Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để đề xuất các chính sách y tế nhằm cải thiện sự tham gia của bệnh nhân vào nghiên cứu lâm sàng, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu lâm sàng

Nghiên cứu lâm sàng có vai trò quan trọng trong việc phát triển y học. Tuy nhiên, để tăng cường ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng, cần có sự phối hợp giữa các nhà nghiên cứu, cơ quan y tế và bệnh nhân. Tương lai của nghiên cứu lâm sàng phụ thuộc vào khả năng giải quyết các rào cản và nâng cao nhận thức của bệnh nhân.

5.1. Tương lai của nghiên cứu lâm sàng tại Việt Nam

Với sự phát triển của công nghệ và thông tin, nghiên cứu lâm sàng tại Việt Nam có thể đạt được những bước tiến mới. Cần có các chính sách hỗ trợ để khuyến khích bệnh nhân tham gia.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phát triển các mô hình hỗ trợ bệnh nhân tham gia nghiên cứu lâm sàng, từ đó nâng cao hiệu quả và chất lượng nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu lâm sàng (NCLS) tại Việt Nam đã có sự phát triển đáng kể trong gần 20 năm qua, với hơn 400 nghiên cứu được tiến hành, trong đó quý 1 năm 2017 có 79 nghiên cứu đa quốc gia đang thu tuyển bệnh nhân. Tuy nhiên, việc tuyển chọn bệnh nhân vẫn là thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng nghiên cứu. Theo báo cáo của CenterWatch năm 2015, 86% nghiên cứu lâm sàng gặp phải sự chậm trễ, trong đó 52% nghiên cứu tại Việt Nam không tuyển đủ số lượng bệnh nhân theo cam kết dù đã gia hạn thời gian. Đặc biệt, bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 chiếm tỷ lệ cao trong các nghiên cứu y tế do tính phổ biến và biến chứng nghiêm trọng của bệnh.

Mục tiêu của nghiên cứu là xây dựng mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng của bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 tại Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời đo lường mức độ tác động của từng yếu tố. Nghiên cứu tập trung khảo sát trên hơn 100 bệnh nhân tại các bệnh viện đại diện của TP.HCM trong năm 2017, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc cải thiện quy trình tuyển chọn bệnh nhân, nâng cao hiệu quả nghiên cứu và bảo vệ quyền lợi người tham gia. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất chính sách, hướng dẫn thực hành tốt nghiên cứu lâm sàng (ICH-GCP) và đảm bảo sự tự nguyện, minh bạch trong quá trình tham gia của bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba lý thuyết chính:

1. Thuyết hành động hợp lý (TRA): Giải thích hành vi dựa trên thái độ và chuẩn mực chủ quan, trong đó thái độ là xu hướng tâm lý đánh giá hành vi tích cực hay tiêu cực, còn chuẩn mực chủ quan phản ánh sự đồng thuận của người thân, bạn bè đối với hành vi đó.

2. Thuyết hành vi dự định (TPB): Mở rộng TRA bằng cách bổ sung yếu tố kiểm soát hành vi cảm nhận, thể hiện khả năng và điều kiện thực hiện hành vi, giúp dự đoán chính xác hơn ý định và hành vi thực tế.

3. Mô hình niềm tin sức khỏe (HBM): Tập trung vào nhận thức cá nhân về lợi ích, rào cản, mức độ nghiêm trọng và khả năng mắc bệnh, cùng với yếu tố tự hiệu lực, nhằm giải thích sự sẵn sàng thay đổi hành vi sức khỏe.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: lợi ích cá nhân, chi phí, ảnh hưởng của người liên quan, trách nhiệm với cộng đồng, rào cản tham gia, yếu tố hỗ trợ và đặc điểm nhân khẩu học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện theo hai giai đoạn:

• Nghiên cứu định tính sơ bộ: Thảo luận nhóm với các chuyên gia nghiên cứu lâm sàng tại TP.HCM để điều chỉnh thang đo và xác định các yếu tố ảnh hưởng phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Khảo sát thử trên 10 bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương nhằm hoàn thiện bảng câu hỏi.

• Nghiên cứu định lượng chính thức: Thu thập dữ liệu từ tối thiểu 100 bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 tại các bệnh viện đại diện TP.HCM bằng bảng câu hỏi thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: hoàn toàn không đồng ý đến 5: hoàn toàn đồng ý). Mẫu được chọn theo phương pháp thuận tiện.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Stata 12 với các kỹ thuật: thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích hồi quy OLS, kiểm định t-test và ANOVA để đánh giá sự khác biệt giữa các nhóm nhân khẩu học. Quy trình nghiên cứu kéo dài trong 4 tuần thu thập dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Lợi ích cá nhân có tác động tích cực mạnh mẽ đến ý định tham gia NCLS: 75% bệnh nhân đồng ý rằng tham gia nghiên cứu giúp họ được chăm sóc tốt hơn và tiếp cận phương pháp điều trị mới. Hệ số hồi quy cho biến lợi ích cá nhân đạt mức ý nghĩa thống kê cao (p < 0.01).

2. Chi phí giảm thiểu có ảnh hưởng tích cực đến ý định tham gia: Các khoản hỗ trợ chi phí đi lại, miễn phí điều trị và bảo hiểm cho bệnh nhân được đánh giá là yếu tố quan trọng, với 68% bệnh nhân cho biết chi phí thấp làm tăng khả năng tham gia. Phân tích hồi quy cho thấy chi phí có hệ số tác động dương đáng kể (p < 0.05).

3. Ảnh hưởng của người thân và bác sĩ nghiên cứu là nhân tố quyết định: 70% bệnh nhân cho biết ý kiến của gia đình và sự tin tưởng vào bác sĩ ảnh hưởng lớn đến quyết định tham gia. Chuẩn chủ quan trong mô hình TPB được xác nhận là biến quan trọng với hệ số hồi quy có ý nghĩa (p < 0.05).

4. Rào cản tham gia như lo ngại về tác dụng phụ, quy trình phức tạp làm giảm ý định tham gia: 55% bệnh nhân cảm thấy quy trình nghiên cứu khó hiểu và lo sợ tác dụng phụ chưa biết. Biến rào cản có tác động âm rõ rệt đến ý định tham gia (p < 0.01).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, như nghiên cứu của Elaine Walsh và Ann Sheridan (2016) tại Ireland, khi lợi ích cá nhân và ảnh hưởng của người thân được xem là động lực chính thúc đẩy tham gia NCLS. Chi phí và rào cản cũng là những yếu tố phổ biến ảnh hưởng tiêu cực đến quyết định tham gia, tương tự báo cáo của Ridgeway (2014).

Việc sử dụng mô hình TPB kết hợp HBM giúp giải thích rõ hơn các yếu tố tâm lý và xã hội tác động đến ý định tham gia của bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 tại TP.HCM. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ đồng ý của bệnh nhân với từng yếu tố, bảng hồi quy thể hiện mức độ ảnh hưởng và ý nghĩa thống kê của các biến độc lập.

Phân tích nhân khẩu học cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về ý định tham gia giữa các nhóm tuổi, giới tính, trình độ học vấn và thu nhập, điều này cho thấy các yếu tố tâm lý và xã hội có vai trò chủ đạo hơn trong quyết định tham gia.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông và giáo dục về nghiên cứu lâm sàng: Cung cấp tài liệu giải thích dễ hiểu, sử dụng hình ảnh minh họa và tổ chức các buổi tư vấn để nâng cao nhận thức về lợi ích và quy trình nghiên cứu. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: các bệnh viện và tổ chức nghiên cứu.

2. Hỗ trợ chi phí cho bệnh nhân tham gia nghiên cứu: Bao gồm chi phí đi lại, bảo hiểm và các khoản hỗ trợ khác nhằm giảm gánh nặng tài chính, tăng tỷ lệ tham gia. Thời gian: triển khai ngay; Chủ thể: nhà tài trợ nghiên cứu và bệnh viện.

3. Tăng cường vai trò của bác sĩ và người thân trong quá trình tư vấn: Đào tạo bác sĩ nghiên cứu và nhân viên y tế để họ có thể giải thích rõ ràng, tạo sự tin tưởng cho bệnh nhân và gia đình. Thời gian: 3-6 tháng; Chủ thể: bệnh viện và cơ quan đào tạo y tế.

4. Đơn giản hóa quy trình nghiên cứu và tăng cường hỗ trợ bệnh nhân: Rút gọn thủ tục hành chính, cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tinh thần trong suốt quá trình nghiên cứu để giảm rào cản tâm lý. Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: tổ chức nghiên cứu và bệnh viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và nghiên cứu viên lâm sàng: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến tuyển chọn bệnh nhân, từ đó thiết kế chiến lược thu hút và giữ chân bệnh nhân hiệu quả.

2. Cơ quan quản lý y tế và chính sách: Sử dụng kết quả để xây dựng các quy định, hướng dẫn thực hành tốt nghiên cứu lâm sàng, bảo vệ quyền lợi người tham gia.

3. Các công ty dược phẩm và nhà tài trợ nghiên cứu: Đánh giá các yếu tố tác động đến tiến độ nghiên cứu, tối ưu hóa nguồn lực và chi phí trong quá trình tuyển chọn bệnh nhân.

4. Bệnh viện và nhân viên y tế: Nâng cao kỹ năng tư vấn, giải thích nghiên cứu cho bệnh nhân, từ đó tăng tỷ lệ tham gia và đảm bảo tính tự nguyện, minh bạch.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng lại quan trọng?
   Ý định là tiền đề quyết định hành vi thực tế. Hiểu ý định giúp nghiên cứu viên thiết kế chiến lược thu hút bệnh nhân hiệu quả, giảm chậm trễ trong nghiên cứu.

2. Lợi ích cá nhân ảnh hưởng thế nào đến quyết định tham gia?
   Bệnh nhân thường tham gia khi cảm thấy được chăm sóc tốt hơn, tiếp cận phương pháp điều trị mới, hoặc mong muốn cải thiện sức khỏe cá nhân.

3. Chi phí có phải là rào cản lớn nhất?
   Chi phí là một trong những rào cản quan trọng, đặc biệt là chi phí đi lại và bảo hiểm. Hỗ trợ chi phí giúp tăng tỷ lệ tham gia đáng kể.

4. Vai trò của người thân và bác sĩ trong quyết định tham gia?
   Gia đình và bác sĩ là những người có ảnh hưởng lớn, giúp bệnh nhân cảm thấy an tâm và quyết định tham gia nghiên cứu.

5. Làm thế nào để giảm rào cản tâm lý khi tham gia nghiên cứu?
   Cung cấp thông tin rõ ràng, đơn giản hóa quy trình, hỗ trợ tư vấn và tạo môi trường thân thiện giúp bệnh nhân vượt qua nỗi sợ và lo ngại.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xây dựng và kiểm định thành công mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến ý định tham gia nghiên cứu lâm sàng của bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 tại TP.HCM.
• Lợi ích cá nhân, chi phí, ảnh hưởng của người thân và bác sĩ, cùng rào cản là những yếu tố chính tác động đến ý định tham gia.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để cải thiện quy trình tuyển chọn bệnh nhân, nâng cao hiệu quả nghiên cứu lâm sàng tại Việt Nam.
• Các đề xuất chính sách và giải pháp được đưa ra nhằm tăng cường truyền thông, hỗ trợ tài chính, đào tạo nhân viên y tế và đơn giản hóa quy trình nghiên cứu.
• Bước tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các nhóm bệnh nhân khác để hoàn thiện mô hình và chính sách phù hợp hơn.

Hành động ngay hôm nay: Các tổ chức nghiên cứu và bệnh viện nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả tuyển chọn bệnh nhân, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nghiên cứu lâm sàng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu đã giới thiệu nghiên cứu, tính cần thiết của vấn đề nghiên cứu; Chương 2 sẽ nêu cơ sở lý thuyết, các nghiên cứu ứng dụng liên quan từ đó tiến hành xác định khung phân tích cụ thể cho ý định tham gia NCLS của bệnh nhân ĐTĐ2 tại TPHCM; Chương 3 sẽ mô tả phương pháp nghiên cứu và cách thức thu thập dữ liệu trên bệnh nhân ĐTĐ2 tại TPHCM; Chương 4 sẽ phân tích kết quả nghiên cứu thực nghiệm về ý định ý định tham gia NCLS của bệnh nhân ĐTĐ2 thông qua mẫu nghiên cứu tại TP.HCM; Chương 5 sẽ thảo luận kết quả nghiên cứu và trình bày các gợi ý chính sách từ kết quả nghiên cứu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Các khái niệm quan trọng 2.1 Nghiên cứu lâm sàng: Nghiên cứu lâm sàng (TNLS) làlà hoạt động khoa học nghiên cứu thuốc trên người nhằm xác minh hiệu quả lâm sàng, nhận biết, phát hiện phản ứng có hại do tác động của sản phẩm nghiên cứu; khả năng hấp thu, phân bố, chuyển hoá, thải trừ của sản phẩm đó, xác định sự an toàn và hiệu quả của thuốc.2 GCP (Good Clinical Practice) là một chuẩn mực chung trong thiết kế, quản lý, tiến hành, theo dõi, kiểm tra, thu thập, phân tích và báo cáo một nghiên cứu lâm sàng. Từ đó đảm bảo rằng các số liệu thu thập được, các báo cáo đã thực hiện trong nghiên cứu là chính xác, đáng tin tưởng. Đồng thời đảm bảo rằng quyền lợi, sự an toàn, quyền được bảo mật của người tham gia nghiên cứu được bảo vệ.Mục tiêu của ICH-GCP là cung cấp một tiêu chuẩn thống nhất cho châu Âu, Liên minh (EU), Nhật Bản và Hoa Kỳ để tạo thuận lợi cho việc chấp nhận lẫn nhau về mặt pháp lý về các dữ liệu lâm sàng đã được tiến hành.

Hướng dẫn này được phát triển dựa trên các tiêu chuẩn trước đó của Liên minh châu Âu, Nhật Bản, và Hoa Kỳ, cũng như của Australia, Canada, các quốc gia Bắc Âu và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Hướng dẫn này cần được tuân thủ nếu các dữ liệu trong ngiên cứu cần được sự thông qua của cơ quan quản lý nhà nước của các quốc gia trên.Các nguyên tắc trong hướng dẫn này cũng có thể được áp dụng cho các điều tra lâm sàng khác có thể có ảnh hưởng đến an toàn và phúc lợi của các đối tượng là con người (theo ICH GCP E6 1.3 Đái tháo đường là tình trạng tăng đường huyết mạn tính đặc trưng bởi những rối loạn chuyển hoá carbohydrat, có kèm theo rối loạn chuyển hóa lipid và protein do giảm tuyệt đối hoặc tương đối tác dụng sinh học của insulin và/hoặc tiết insulin. Đái tháo đường tuýp 2: đái tháo đường tuýp 2 trước đây được gọi là đái tháo đường không phụ thuộc insulin, đái tháo đường ở người lớn, bệnh có tính gia đình. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 Đặc trưng của đái tháo đường tuýp 2 là kháng insulin đi kèm với thiếu hụt insulin tương đối.

Tuổi > 30 tuổi, triệu chứng lâm sàng âm thầm, thường phát hiện muộn. Biến chứng cấp tính hay gặp là hôn mê tăng áp lực thẩm thấu. Có thể điều trị bằng chế độ ăn, thuốc uống và/hoặc insulin. Tỉ lệ gặp 90 – 95%.4 Ý định: theo Ajzen, I.181) ý định được xem là “các yếu tố động cơ có ảnh hưởng đến hành vi của mỗi cá nhân; các yếu tố này cho thấy mức độ sẵn sàng hoặc nổ lực mà mỗi cá nhân sẽ bỏ ra để thực hiện hành vi”.

Mỗi cá nhân có ý định càng mạnh để tham gia vào một hành vi, thì cá nhân đó càng có nhiều khả năng sẽ thực hiện thành công hành vi đó. Tuy nhiên, một ý định hành vi có thể thấy biểu hiện trong hành vi chỉ khi các hành vi đó dưới sự kiểm soát của ý chí, tức là, nếu người đó có thể quyết định theo ý muốn sẽ thực hiện hoặc không thực hiện hành vi. Từ ý định này trong mô hình TRA được trình bày dưới đây là đại diện của mặt nhận thức về sự sẵn sàng thực hiện một hành vi, nó được xem như tiền đề đứng trước hành vi hay được hiểu là xu hướng hành vi.1 Thuyết hành động hợp lý (TRA) Thuyết hành động hợp lý TRA (Theory of Reasoned Action) được Ajzen và Fishbein xây dựng từ năm 1967 và được hiệu chỉnh mở rộng theo thời gian. Mô hình TRA (Ajzen và Fishbein, 1975) thể hiện sự sắp xếp và phối hợp giữa các thành phần của thái độ trọng một cấu trúc được thiết kế để đo lường và giải thích cho hành vi của người tiêu dùng trong xã hội dựa trên hai khái niệm cơ bản là thái độ của người tiêu dùng và các chuẩn mực chủ quan của người tiêu dùng.

Trong đó: - Thái độ đối của người tiêu dùng: được giả thuyết là một trong những nhân tố quyết định chính trong việc lý giải hành vi tiêu dùng. Thái độ được định nghĩa là một xu hướng tâm lý được bộc lộ thông qua việc đánh giá một thực thể cụ thể với một số mức độ ngon- không ngon, thích- không thích, thỏa mãn - không thỏa mãn và phân cực tốt - xấu (Eagly và Chaiken, 1993). TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 - Chuẩn chủ quan thể hiện sự đồng tình hay phản đối của những người có liên quan (gia đình, bạn bè, đồng nghiệp .) đối với ý định tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ của người thân của họ và được đo lường thông qua cảm xúc của những người này. Những nhóm có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến thái độ và hành vi của người tiêu dùng được gọi là nhóm liên quan (nhóm tham khảo), trong đó các thành viên trong gia đình người mua có ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành vi mua sắm của người đó (Kotler và ctg, 1996).

Niềm tin đối với những thuộc tính của sản phẩm Thái độ Đo lường niềm tin đối với những thuộc tính của sản phẩm Xu hướng Hành vi hành vi thực sự Niềm tin về những người ảnh hưởng nghĩ ràng tôi nên thực hiện hay không thực hiện hành vi Chuẩn chủ quan Sự thúc đẩy làm theo ý muốn của những người ảnh hưởng Hình 2.1 Thuyết hành động hợp lý (TRA) Nguồn: Schiffman và Kanuk, Consumer behavior, Prentice –Hall International Editions, 3rd ed, 198 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 Cơ sở giả định của thuyết hành động hợp lý là con người hành động có lý trí, và họ sẽ xem xét ảnh hưởng đến hành vi của họ trước khi họ thực hiện hành vi nào đó. Thuyết hành động hợp lý đã cung cấp một nền tảng lý thuyết rất hữu ích trong việc tìm hiểu thái độ đối với hành động trong tiến trình chấp nhận của người dùng, theo đó đã cho thấy xu hướng tiêu dùng là yếu tố dự đoán tốt nhất về hành vi tiêu dùng.2 Thuyết hành vi hoạch định (TBP) Nhược điểm của thuyết hành động hợp lý TRA là không thể giải thích các hành vi ngoài sự chi phối của ý chí. Vì vậy, Ajzen (1991) đã bổ sung vào mô hình TRA yếu tố “kiểm soát hành vi cảm nhận” dựa vào ý tưởng xác định cùng lúc cả hai yếu tố động cơ (ý định) và khả năng (kiểm soát hành vi) để giải thích cho những yếu tố ngoài sự kiểm soát của cá nhân nhưng cũng tác động đến ý định và hành vi. Mô hình này được gọi là mô hình thuyết hành vi dự định TPB.

Yếu tố kiểm soát nhận thức được xác định bởi yếu tố niềm tin kiểm soát liên quan đến sự xuất hiện hay vắng mặt của những điều kiện thuận lợi và rào cản đối với việc thực hiện hành vi, được đo lường bằng sức mạnh nhận thức hoặc tác động của từng yếu tố kiểm soát hỗ trợ hoặc cản trở hành vi. Yếu tố kiểm soát nhận thức là một yếu tố quyết định độc lập đối với ý định hành vi, và thái độ là yếu tố quyết định độc lập đối với hành vi và chuẩn chủ quan. Khi hai biến thái độ và chuẩn chủ quan không đổi, việc nhận thức của cá nhân sự dễ dàng hay khó khăn khi thực hiện hành vi sẽ ảnh hưởng đến ý định hành vi. Trọng số tương đối của ba yếu tố thái độ, chuẩn chủ quan, kiểm soát nhận thức trong việc xác định ý định nên thay đổi cho nhiều hành vi và dân số khác nhau.

Theo Ajzen (2002), một số nghiên cứu đã đo lường yếu tố kiểm soát nhận thức bằng cách đo lường niềm tin kiểm soát và sức mạnh của nhận thức, khác với hầu hết những nghiên cứu khác đo lường trực tiếp yếu tố “kiểm soát nhận thức” Mô hình giả định rằng một hành vi có thể được dự báo hoặc giải thích bởi các xu hướng hành vi để thực hiện hành vi đó. Các xu hướng hành vi được giả sử bao gồm các nhân tố động cơ mà ảnh hưởng đến hành vi, và được định nghĩa như là mức độ nổ lực mà mọi người cố gắng để thực hiện hành vi đó. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Thái độ đối với hành vi được định nghĩa như là sự đánh giá toàn diện về hành vi của bản thân, có nghĩa là mức độ thực hiện hành vi có giá trị tiêu cực hoặc tích cực. Thái độ được xác định bằng niềm tin vào hành vi với những kết quả và đặc tính khác nhau sẽ có hành vi khác nhau.

Chuẩn chủ quan là nhận thức của cá nhân về hành vi đặc biệt bị ảnh hưởng bởi sự phán đoán của những người quan trọng. Thành phần kiểm soát hành vi nhận thức phản ánh việc dễ dàng hay khó khăn khi thực hiện hành vi; điều này phụ thuộc vào sự sẵn có của các nguồn lực và các cơ hội để thực hiện hành vi. Ajzen đề nghị rằng nhân tố kiểm soát hành vi tác động trực tiếp đến xu hướng thực hiện hành vi, và nếu cá nhân cảm nhận chính xác về mức độ kiểm soát của mình, thì kiểm soát hành vi còn dự báo cả hành vi. Thái độ Chuẩn chủ quan Xu hướng hành vi Hành vi thực sự Kiểm soát hành vi cảm nhận Hình 2.2: Thuyết hành vi theo kế hoạch (TPB) Nguồn: Ajzen, The theory of planned behavior, 1991, tr.182 Mô hình TPB có một số hạn chế trong việc dự đoán hành vi (Werner, 2004).

Các hạn chế đầu tiên là yếu tố quyết định ý định không giới hạn thái độ, chuẩn chủ quan, kiểm soát hành vi cảm nhận (Ajzen, 1991). Có thể có các yếu tố khác ảnh hưởng đến hành vi. Dựa trên kinh nghiệm nghiên cứu cho thấy rằng chỉ có 40% sự biến động của hành vi có thể được giải thích bằng cách sử dụng TPB (Ajzen, 1991; Werner, 2004).