CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH KHỞI NGHIỆP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT. Tổng quan các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên: 1. Nghiên cứu trong nước: Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu liên quan đến “Ý định khởi nghiệp nghiệp của sinh viên” đã được tiến hành, trong đó có một số nghiên cứu tiêu biểu như sau: - Nghiên cứu của Hoàng Thị Thương (2014) về ý định khởi nghiệp của sinh viên với 211 mẫu là sinh viên đại học chính quy trường Đại học Lao động và Xã hội. Kết quả chỉ ra 6 yếu tố tác động đến ý định khởi nghiệp của sinh viên: Chuẩn mực xã hội, cảm nhận sự khát khao, cảm nhận tính khả thi, cảm nhận môi trường giáo dục đại học, điều kiện thị trường và tài chính, tính cách cá nhân.
Trong đó, yếu tố cảm nhận sự khát khao ảnh hưởng mạnh mẽ nhất. - Nghiên cứu của Lê Thị Trang Đài và Nguyễn Thị Phương Anh (2016) với mục tiêu xác định các nhân tố tác động đến ý định khởi nghiệp của sinh viên thuộc khối ngành kinh tế và kỹ thuật trường Đại học Lạc Hồng. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập thông qua khảo sát trực tiếp từ 166 sinh viên có ý định khởi nghiệp thông qua khảo sát trực tiếp bằng bảng câu hỏi. Kết quả xác định ý định khởi nghiệp của sinh viên chịu tác động của 5 nhân tố chính bao gồm: Giáo dục, nhận thức của xã hội, thái độ cá nhân, nhận thức kiểm soát hành vi và cảm nhận cản trở tài chính.
Trong đó, nhân tố giáo dục có tác động mạnh nhất đến ý định khởi nghiệp của sinh viên. - Nghiên cứu nhằm phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp kinh doanh của 166 sinh viên trường Đại học Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ. Phan Anh Tú và Trần Quốc Huy (2017) đã xác định được 7 nhân tố chính có tác động nhân quả đến ý định khởi nghiệp kinh doanh của sinh viên trường Đại học Kỹ thuật- Công nghệ Cần Thơ. Đó là: đặc điểm tính cách, thái độ cá nhân, giáo dục khởi nghiệp, nhận thức điều khiển hành vi, quy chuẩn chủ quan.
- Đoàn Thị Thu Trang và Lê Hiếu Học (2017) hướng tới đối tượng là sinh viên ngành kỹ thuật nên nhận thức về khởi sự kinh doanh sẽ khác với sinh viên khối ngành kinh tế. Với kết quả điều tra từ 302 sinh viên ngành kỹ thuật tại Đại học Bách khoa Hà Nội, nghiên cứu đã cho thấy ý định khởi nghiệp chịu tác động trực tiếp của tính khả thi cảm nhận và thái độ với việc khởi nghiệp, chịu tác động gián tiếp bởi năng lực bản thân cảm nhận và tính khả thi. Tuy nhiên, nghiên cứu của tác giả chỉ mới dừng lại ở việc khảo sát tại Đại học Bách khoa Hà Nội nên kết quả nghiên cứu có thể bị hạn chế. - Nghiên cứu của Nguyễn Phương Mai và cộng sự (2018) xác định mức độ ảnh hưởng của một số yếu tố đến ý định khởi nghiệp của nữ sinh viên ngành quản trị kinh doanh đang học tại các trường đại học trên địa bàn Hà Nội.
Thông qua kết quả khảo sát 434 nữ sinh viên ngành quản trị kinh doanh từ các trường: Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Thương mại, Đại học Kinh tế Quốc dân,.Nghiên cứu đã chỉ ra 10 4 nhân tố tác động chính đến ý định khởi nghiệp của nữ sinh viên ngành quản trị kinh doanh đó là: sự hỗ trợ từ chương trình đào tạo; ảnh hưởng từ gia đình, bạn bè; thái độ cá nhân; tính cách cá nhân. Trong đó, thái độ cá nhân, sự hỗ trợ từ chương trình đào tạo có ảnh hưởng mạnh và tích cực nhất. - Nghiên cứu của Lương Ngọc Minh (2019) tiến hành đánh giá thực trạng tinh thần khởi nghiệp và các nhân tố ảnh hưởng đến tinh thần khởi nghiệp của sinh viên trên địa bàn Hà Nội mà không đánh giá thực trạng khởi nghiệp của sinh viên. Nghiên cứu được tiến hành trên địa bàn Hà Nội với mẫu khảo sát tại 08 trường đại học lớn bao gồm cả trường công lập và ngoài công lập và không xem xét đối với đối tượng sinh viên của khối các trường về quốc phòng, an ninh và y tế.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, cả 08 nhân tố nghiên cứu đều có tác động thuận chiều tới tinh thần khởi nghiệp của sinh viên trên địa bàn Hà Nội và được sắp xếp theo thứ tự giảm dần như sau: Sự tự tin khởi nghiệp, nguồn vốn cho khởi nghiệp, cảm nhận về tính khả thi, kỳ vọng của bản thân, chuẩn mực niềm tin, thái độ về việc khởi nghiệp, sự giáo dục, cảm nhận về năng lực bản thân có thể khởi nghiệp. - Nghiên cứu của Nguyễn Xuân Hiệp và cộng sự (2019) nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp kinh doanh của sinh viên khối ngành kinh tế các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP. Mô hình nghiên cứu đề xuất kế thừa mô hình nghiên cứu của Ambad và Damit (2016). Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ 430 sinh viên năm cuối, khối ngành kinh tế của 10 trường Đại học tại TP.HCM có tỷ lệ sinh viên khởi nghiệp cao sau khi tốt nghiệp và được kiểm định bằng phân tích hồi quy tuyến tính bội.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp kinh doanh của sinh viên khối ngành kinh tế các trường Đại học tại TP.HCM (được sắp xếp theo trình tự mức độ quan trọng từ cao xuống thấp) bao gồm: Giáo dục kinh doanh, chuẩn chủ quan, môi trường khởi nghiệp, đặc điểm tính cách và nhận thức tính khả thi. - Nghiên cứu của Võ Văn Hiền và Lê Hoàng Vân Trang (2021) xác định các nhân tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên Trường Đại học Tiền Giang. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng kết hợp với lý thuyết hành vi dự định của Ajzen (1991) và các nghiên cứu liên quan để xây dựng mô hình nghiên cứu đề xuất gồm 7 nhân tố tác động đến ý định khởi nghiệp. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng có 5 nhân tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên, sắp xếp theo mức độ ảnh hưởng giảm dần là: đặc điểm tính cách, giáo dục khởi nghiệp, kinh nghiệm, nhận thức kiểm soát hành vi và quy chuẩn chủ quan.
Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số hàm ý quản trị liên quan đến 5 nhân tố ảnh hưởng cũng được đưa ra nhằm nâng cao ý định khởi nghiệp của sinh viên nhà trường, đồng thời đề xuất hướng nghiên cứu cho tương lai. - Nghiên cứu của Huỳnh Nhựt Nghĩa và cộng sự (2021) được thực hiện trên đối tượng là sinh viên Trường Đại học Tài chính - Marketing (UFM). Kết quả nghiên cứu cho thấy có 6 nhân tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên, cụ thể như sau: Hỗ trợ từ gia đình và bạn bè; năng lực của sinh viên; hệ sinh thái khởi nghiệp; động lực; nhận thức; thái độ. Trong đó, hỗ trợ từ gia đình, bạn bè có mức ảnh hưởng cao nhất và thấp nhất là thái độ.
11 - Nghiên cứu của Nguyễn Văn Định và cộng sự (2022) được thực hiện với mục đích khám phá tác động của các yếu tố bối cảnh đối với ý định kinh doanh của sinh viên đại học. Lý thuyết về mô hình hành vi có kế hoạch (TPB) được sử dụng như một khung lý thuyết và được thử nghiệm trên 425 sinh viên đại học. Theo Nguyễn Văn Định và cộng sự (2022) có 5 nhân tố có ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên là: đặc điểm tính cách; thái độ đối với hành vi khởi nghiệp; môi trường giáo dục; nhận thức kiểm soát hành vi và nguồn vốn. Ngoài ra, sự tự tin về tính khả thi cũng được xem là yếu tố quan trọng để đi đến ý định khởi nghiệp.
Từ kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất các hàm ý quản trị nhằm nâng cao ý định khởi nghiệp của sinh viên Trường Đại học Nam Cần Thơ trong thời gian tới. Nghiên cứu nước ngoài: Ở nước ngoài, đã có rất nhiều cuộc nghiên cứu tiêu biểu và rất thành công về các nhân tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên ở nước ngoài ví dụ như: - Nghiên cứu của E. Sarra Yurtkorua và cộng sự (2014) thực hiện nhằm mục đích khám phá tác động của các yếu tố bối cảnh đối với ý định kinh doanh của sinh viên đại học. Lý thuyết về mô hình hành vi có kế hoạch (TPB) được sử dụng như một khung lý thuyết, vì một số tài liệu trước đó cho thấy rằng ý định có thể dự đoán tinh thần kinh doanh trong tương lai.
Các yếu tố giáo dục, thái độ cá nhân và kiểm soát hành vi nhận thức có tác động đến ý định kinh doanh. Mô hình được thử nghiệm trên 425 sinh viên đại học. Kết quả của chúng tôi cung cấp ý nghĩa hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách và nhà giáo dục. - Nghiên cứu của Alexandrina Maria và cộng sự (2018) đã xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc khởi nghiệp của sinh viên đại học, động lực cho các ý định kinh doanh của sinh viên 10 trường đại học từ các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).
Một cuộc điều tra trực tuyến đã được thực hiện với 500 sinh viên, và 157 bảng câu hỏi được giữ lại. Kết quả là có 4 yếu tố quyết định đến ý định khởi nghiệp của sinh viên: tự tin khởi nghiệp, định hướng kinh doanh, hỗ trợ khởi nghiệp của trường đại học và văn hóa hỗ trợ khởi nghiệp. Trong đó, sự tự tin có tác động mạnh mẽ nhất. - Nghiên cứu của Ibrahim Al - Jubari và cộng sự (2019) xem xét việc ý định khởi nghiệp của sinh viên ngành khách sạn và du lịch, đặc biệt là ở Malaysia.
Mục tiêu chính của nghiên cứu hiện tại là xem xét ảnh hưởng của yếu tố quyết định cơ bản đến ý định kinh doanh. Mẫu được sử dụng cho nghiên cứu bao gồm 206 sinh viên từ một trường đại học công lập ở Malaysia. Phân tích hồi quy chỉ ra rằng hiệu quả bản thân là yếu tố dự báo mạnh nhất về ý định kinh doanh, sau đó là thái độ đối với tinh thần kinh doanh và các chuẩn mực chủ quan. Mô hình giải thích hơn 60% sự khác biệt trong ý định kinh doanh.