Nghiên Cứu Về Ý Định Khởi Nghiệp Của Sinh Viên Tại Các Trường Đại Học

Tài liệu nghiên cứu Mối quan hệ giữa nhận thức tư duy gắn kết và ý định hành động khởi nghiệp của sinh viên, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Quang Thu
• Trường học: ĐH Kinh tế TP
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Ý Định Khởi Nghiệp Của Sinh Viên Tại Các Trường Đại Học
• Loại tài liệu: luận án
• Địa điểm: TP.HCM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ý Định Khởi Nghiệp Của Sinh Viên

Nghiên cứu về ý định khởi nghiệp của sinh viên tại các trường đại học đang trở nên cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu có 1 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2020. Tỷ lệ doanh nghiệp trên dân số còn thấp so với các nước khác, đòi hỏi sự gia tăng số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp. Sinh viên với kiến thức nền tảng và sự nhạy bén là lực lượng tiềm năng. Tuy nhiên, tỷ lệ khởi nghiệp thực tế của sinh viên còn thấp so với tiềm năng. Nghiên cứu này tập trung vào việc khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp và hành vi khởi nghiệp của sinh viên, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy khởi nghiệp trong môi trường đại học.

1.1. Bối Cảnh Nghiên Cứu Ý Định Khởi Nghiệp Hiện Nay

Tại Việt Nam, khởi nghiệp đang là chủ đề được quan tâm với mục tiêu của Chính phủ là có ít nhất 1 triệu doanh nghiệp hoạt động giai đoạn 2016-2020. Tỷ lệ DN/dân số Việt Nam còn thấp so với các nước khác. Việc gia tăng số lượng các DN khởi nghiệp luôn là mối bận tâm chính của các chính phủ, nhà hoạch định chính sách và các học giả, vì tăng trưởng kinh tế và giảm thất nghiệp. Sinh viên là đối tượng được đào tạo bài bản tại các trường ĐH, có các kiến thức nền về quản trị.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Ý Định Khởi Nghiệp

GEM (2016) cho rằng, độ tuổi thích hợp để khởi nghiệp là 18 – 36, lứa tuổi có khát khao làm giàu, không sợ rủi ro, nhạy bén với các cơ hội kinh doanh, mạo hiểm hơn và có ý định khởi nghiệp cao hơn. Thống kê cho thấy, tỷ lệ người nhận thức được cơ hội và khả năng khởi nghiệp tại VN năm 2015 là 56,8%. Tuy nhiên, tỷ lệ này có giảm một chút so với 2014 vì những lo ngại cạnh tranh ngày càng khốc liệt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.

II. Thách Thức Về Ý Định Khởi Nghiệp Của Sinh Viên Hiện Nay

Mặc dù có tiềm năng lớn, ý định khởi nghiệp của sinh viên tại các trường đại học Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tỷ lệ khởi nghiệp thực tế còn thấp so với tỷ lệ sinh viên có ý định khởi nghiệp. Các hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp tại các trường đại học còn mang tính hình thức, chưa thực sự hiệu quả. Nhiều sinh viên lo ngại về rủi ro thất bại và thiếu kiến thức, kỹ năng cần thiết. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích các rào cản này, từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục.

2.1. Rào Cản Từ Môi Trường Hỗ Trợ Khởi Nghiệp

Báo diễn đàn doanh nghiệp (2017), trong báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo về hoạt động khởi nghiệp và hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp tại 120 trường ĐH, 115 trường Cao đẳng hầu như chưa được triển khai. “Có đến 62% sinh viên được hỏi cho rằng các hoạt động khởi nghiệp hiện nay đang mang tính phong trào, chưa thực sự hiệu quả. Tuy nhiên, khi hỏi về khả năng kinh doanh có đến 89% sinh viên cho rằng bản thân có khả năng kinh doanh và 80% sinh viên có ý định sẽ tham gia các hoạt động kinh doanh sau khi tốt nghiệp.

2.2. Khoảng Cách Giữa Ý Định Và Hành Vi Khởi Nghiệp

Tại các nước đang phát triển, tỷ lệ người nhận thức khả năng khởi nghiệp cao, dẫn đến tỷ lệ người có ý định khởi nghiệp cao (trung bình là 36,5% có ý định). Riêng tại VN, tỷ lệ khởi nghiệp thật sự là rất thấp nếu so với tỷ lệ người nhận thức được cơ hội, khả năng khởi nghiệp và có ý định khởi nghiệp (GEM, 2016). Điều gì làm cho tỷ lệ khởi nghiệp trong sinh viên thấp như vậy? Nói một cách khác, câu hỏi đặt ra ở đậy là tại sao giữa ý định khởi nghiệp và hành vi khởi nghiệp vẫn còn một khoảng cách nhất định?

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ý Định Khởi Nghiệp Của Sinh Viên

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng để có cái nhìn toàn diện về ý định khởi nghiệp của sinh viên. Nghiên cứu định tính sử dụng kỹ thuật thảo luận nhóm để khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp. Nghiên cứu định lượng sử dụng khảo sát để thu thập dữ liệu từ một mẫu lớn sinh viên, sau đó phân tích thống kê để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Phương pháp này đảm bảo tính tin cậy và giá trị của kết quả nghiên cứu.

3.1. Nghiên Cứu Định Tính Về Động Lực Khởi Nghiệp

Nghiên cứu định tính thông qua kỹ thuật thảo luận nhóm, nghiên cứu định lượng sơ bộ và nghiên cứu định lượng chính thức. Nghiên cứu định lượng chính thức được thu thập bằng phỏng vấn trực tiếp thông qua bảng câu hỏi với 1367 sinh viên có ý định khởi nghiệp.

3.2. Nghiên Cứu Định Lượng Về Các Yếu Tố Ảnh Hưởng

Kết quả nghiên cứu đã có những đóng góp về mặt học thuật, lý luận và thực tiễn như sau: Thứ nhất, giúp cho những nhà nghiên cứu có những gợi ý về hệ thống thang đo về ý định khởi nghiệp của sinh viên để thực hiện các nghiên cứu tiếp theo tại thị trường Việt Nam.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Ý Định Khởi Nghiệp Của Sinh Viên

Kết quả nghiên cứu cho thấy tư duy khởi nghiệp, gắn kết với khởi nghiệp, nhận thức mong muốn khởi nghiệp và nhận thức khả năng khởi nghiệp đều có tác động tích cực đến ý định hành động khởi nghiệp của sinh viên. Yếu tố thời gian cũng đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa nhận thức khởi nghiệp và ý định hành động khởi nghiệp. Nghiên cứu cũng chỉ ra các yếu tố cần được cải thiện để nâng cao ý định khởi nghiệp của sinh viên.

4.1. Tác Động Của Tư Duy Khởi Nghiệp Đến Ý Định

Luận án đã bổ sung 2 yếu tố trung gian giữa nhận thức và ý định hành động khởi nghiệp, đó là, tư duy khởi nghiệp và gắn kết với khởi nghiệp.

4.2. Vai Trò Của Yếu Tố Thời Gian Trong Khởi Nghiệp

Thứ tư, yếu tố thời gian được cho là có vai trò điều tiết mối quan hệ giữa mong muốn và khả năng khởi nghiệp đến ý định hành động khởi nghiệp.

V. Hàm Ý Chính Sách Nâng Cao Ý Định Khởi Nghiệp Sinh Viên

Nghiên cứu này đưa ra các hàm ý chính sách quan trọng nhằm nâng cao ý định hành động khởi nghiệp của sinh viên. Các trường đại học cần tăng cường các hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên. Chính phủ cần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, giảm thiểu rủi ro và chi phí cho các doanh nghiệp khởi nghiệp. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để thúc đẩy khởi nghiệp trong sinh viên.

5.1. Giải Pháp Cho Các Trường Đại Học

Cuối cùng, luận án này cũng đã rút ra được các hàm ý chính sách dành cho các trường đại học, các nhà hoạch định chính sách về khởi nghiệp.

5.2. Giải Pháp Cho Chính Phủ Và Nhà Hoạch Định Chính Sách

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để thúc đẩy khởi nghiệp trong sinh viên.

VI. Hạn Chế Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Khởi Nghiệp

Nghiên cứu này có một số hạn chế, như phạm vi nghiên cứu giới hạn trong một số trường đại học và phương pháp nghiên cứu chủ yếu dựa trên khảo sát. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu, sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác nhau và tập trung vào các yếu tố khác ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên. Cần có thêm các nghiên cứu về khởi nghiệp trong các lĩnh vực cụ thể và các giai đoạn khác nhau của quá trình khởi nghiệp.

6.1. Các Hạn Chế Của Nghiên Cứu Hiện Tại

Một số hạn chế. Hướng nghiên cứu tiếp theo.

6.2. Đề Xuất Cho Các Nghiên Cứu Tương Lai

Cần có thêm các nghiên cứu về khởi nghiệp trong các lĩnh vực cụ thể và các giai đoạn khác nhau của quá trình khởi nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Chương này giới thiệu tổng quan nghiên cứu của luận án. Mục tiêu chính là đưa ra bối cảnh nghiên cứu, vấn đề nghiên cứu có liên quan đến chủ đề của luận án. Nội dung của chương này bao gồm các phần: (1) Bối cảnh nghiên cứu; (2) Lý do chọn đề tài; (3) Mục tiêu nghiên cứu; (4) Đối tượng và phạm vi nghiên cứu; (5) Phương pháp nghiên cứu; (6) Ý nghĩa và đóng góp mới của nghiên cứu và cuối cùng (7) Kết cấu nghiên cứu. Bối cảnh nghiên cứu Tại Việt Nam, khởi nghiệp đang là chủ đề rất được quan tâm với mục tiêu của Chính phủ đặt ra là có ít nhất 1 triệu doanh nghiệp (DN) hoạt động giai đoạn 2016- 2020.

Theo Báo Chính phủ (2016), tỷ lệ DN/dân số Việt Nam (trên 96 triệu dân) là quá thấp (0,57%) so với các nước như: Mỹ, Đài Loan (Trung Quốc), Thái Lan, Israel, Nhật Bản (đều trên 2%). Nếu đạt mức trung bình của thế giới, thì Việt Nam cần phải có hơn 2 triệu DN hoạt động. Như vậy, số DN Việt Nam mới đạt 1/4 so với yêu cầu của mức trung bình. Vì vậy, việc gia tăng số lượng các DN khởi nghiệp luôn là mối bận tâm chính của các chính phủ, nhà hoạch định chính sách và các học giả, vì 2 lý do.

Một là, tăng trưởng kinh tế (Audretsch, 2007; Baumol, 2004); hai là, giảm thất nghiệp (Santarelli & cộng sự, 2009) đặc biệt với sinh viên mới ra trường (Alain & cộng sự, 2006) tại các nước đang phát triển. Sinh viên là đối tượng được đào tạo tương đối bài bản tại các trường ĐH, có các kiến thức nền về quản trị. GEM (2016)1 cho rằng, độ tuổi thích hợp để khởi nghiệp là 18 – 36, lứa tuổi có khát khao làm giàu, không sợ rủi ro, nhạy bén với các cơ hội kinh doanh, mạo hiểm hơn và có ý định khởi nghiệp cao hơn. Thống kê tại bảng 1.1 cho thấy, tỷ lệ người nhận thức được cơ hội và khả năng khởi nghiệp tại VN năm 2015 là 56,8%.

Tuy nhiên, tỷ lệ này có giảm một chút so với 2014 (58,2%) vì những lo ngại cạnh tranh ngày càng khốc liệt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Trong khi đó, chỉ số lo sợ thất bại khởi nghiệp năm 2015 tại VN là 45,6% khá cao so với các nước có cùng trình độ 1 GEM: Global Entrepreneurship Monitor – chỉ số khởi nghiệp toàn cầu 2 phát triển và có xu hướng sẽ tăng trong nhiều năm tới. Chỉ số này phản ảnh sự cẩn trọng khi tham gia vào khởi nghiệp, tạo ra những rào cản cho nhiều người chưa bắt tay vào khởi nghiệp, dù họ nhận thấy cơ hội và khả năng khởi nghiệp của mình (GEM, 2016).1: Chỉ số khởi nghiệp tại Việt Nam năm 2015 Yếu tố Điểm (%) Xếp Hạng Nhận thức về cơ hội khởi nghiệp 56,8 9 Nhận thức về năng lực khởi nghiệp 56,8 19 Lo sợ thất bại tại Việt Nam 45,6 53 Ý định khởi nghiệp 22,3 23 Nguồn: GEM (2016) Báo diễn đàn doanh nghiệp (2017), trong báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo về hoạt động khởi nghiệp và hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp tại 120 trường ĐH, 115 trường Cao đẳng hầu như chưa được triển khai. “Có đến 62% sinh viên được hỏi cho rằng các hoạt động khởi nghiệp hiện nay đang mang tính phong trào, chưa thực sự hiệu quả.

Tuy nhiên, khi hỏi về khả năng kinh doanh có đến 89% sinh viên cho rằng bản thân có khả năng kinh doanh và 80% sinh viên có ý định sẽ tham gia các hoạt động kinh doanh sau khi tốt nghiệp. Cơ hội khởi nghiệp từ kinh doanh của sinh viên hiện nay có 61% đến từ phía gia đình, 21% từ bạn bè và 18% đến từ các nơi khác”. Tại các nước đang phát triển, tỷ lệ người nhận thức khả năng khởi nghiệp cao, dẫn đến tỷ lệ người có ý định khởi nghiệp cao (trung bình là 36,5% có ý định). Riêng tại VN, tỷ lệ khởi nghiệp thật sự là rất thấp nếu so với tỷ lệ người nhận thức được cơ hội, khả năng khởi nghiệp và có ý định khởi nghiệp (GEM, 2016).

Điều gì làm cho tỷ lệ khởi nghiệp trong sinh viên thấp như vậy? Nói một cách khác, câu hỏi đặt ra ở đậy là tại sao giữa ý định khởi nghiệp và hành vi khởi nghiệp vẫn còn một khoảng cách nhất định? Theo GEM (2014, tr.17), đánh giá sự phát triển kinh doanh ở mỗi quốc gia cũng như toàn cầu theo các giai đoạn sau: (1) Nhà khởi nghiệp tiềm năng  (2) Ý định khởi nghiệp  (3) Thành lập doanh nghiệp  (4) Quản lý hoạt động kinh doanh 3  (5) Phát triển hoạt động kinh doanh  (6) Chấm dứt hoạt động kinh doanh. Theo GEM (2014, tr. 17) cũng cho rằng, chu kỳ kinh doanh này đúng với tất các các nền kinh tế trên thế giới. Tuy nhiên, việc chuyển từ giai đoạn trước sang giai đoạn sau trong chu kỳ kinh doanh lại khác nhau ở mỗi nước, tùy thuộc vào đặc điểm của nhà khởi nghiệp tiềm năng và môi trường kinh doanh của nước đó.

Quá trình hình thành ý định khởi nghiệp tại VN có thể sẽ có nhiều khác biệt so với các nghiên cứu thực nghiệm tại các nước phát triển trên thế giới. Trong nghiên cứu của Nguyễn Thu Thủy (2015), bối cảnh khởi nghiệp tại các nước có nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam có nhiều điểm khác biệt nếu so sánh với các nước đang phát triển. Đó là: (1) Các DN khởi nghiệp thường được hưởng lợi từ các quy định của chính phủ hỗ trợ DN mới; (2) Động cơ khởi nghiệp có thể dưới 2 dạng: khởi nghiệp vì việc làm, tăng thu nhập và khởi nghiệp vì đổi mới sáng tạo, trong khi các nước đang phát triển chủ yếu khởi nghiệp vì đổi mới sáng tạo; (3) Môi trường vĩ mô thường xuyên không ổn định; (4) Mối quan hệ xã hội phi chính thức, chi phí không chính thức thường đóng vai trò quan trọng trong môi trường kinh doanh; (5) Vai trò của người chủ DN chưa được xã hội coi trọng và bản thân người chủ DN vẫn chưa có sự tự chủ đột phá trong tư duy khởi nghiệp Cũng theo GEM (2014, tr. 17), chu kỳ khởi nghiệp bắt đầu bằng việc trở thành nhà khởi nghiệp tiềm năng, đó là những người thấy được các cơ hội khởi nghiệp (nhận thức mong muốn khởi nghiệp) ở nơi họ sinh sống và họ tin rằng họ có khả năng (nhận thức khả năng khởi nghiệp) để bắt đầu một hoạt động khởi nghiệp.

Một đặc điểm khác của doanh nhân tiềm năng so với người khác là họ phải là người có tư duy khởi nghiệp. Ngoài ra, những quan niệm xã hội cũng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển kinh doanh thông qua những nhận thức về nghề kinh doanh, về vị trí của doanh nhân trong xã hội và những tấm gương điển hình của doanh nhân trên các phương tiện thông tin đại chúng. Chính những yếu tố này sẽ giúp những nhà khởi nghiệp tiềm năng có ý định khởi nghiệp. Giai đoạn tiếp theo trong chu kỳ khởi nghiệp là biến ý định khởi nghiệp thành những hành động cụ thể để thành lập một hoạt động kinh doanh mới.

Giai đoạn này được tính kể từ khi nhà khởi nghiệp tiềm năng có 4 những đầu tư về thời gian, tiền bạc hay công sức cho việc khởi nghiệp đến khi hoạt động kinh doanh được thành lập trong vòng 3 tháng. Giai đoạn kế tiếp, đánh dấu sự ra đời chính thức của một hoạt động kinh doanh mới, được tính đến dưới 3,5 năm (GEM, 2014, tr. Điều này cho thấy, chu kỳ khởi nghiệp có thể chịu ảnh hưởng bởi yếu tố thời gian. Để minh chứng điều này, Trope & Liberman (2003, 2010) cho rằng, quá trình hình thành ý định và hành vi ở nhiều lĩnh vực (ví dụ hành vi mua hàng, hành vi sử dụng sản phẩm/dịch vụ, hành vi khởi nghiệp… ) phụ thuộc vào ý định và hành vi đó xảy ra ở tương lai gần hay xa.

Nghĩa là, yếu tố thời gian có khả năng làm sai lệch về việc hình thành ý định và hành vi của người đó. Trong những năm qua, một số nghiên cứu đã kiểm định quá trình đánh giá cơ hội khởi nghiệp và thành lập công ty thông qua sự tương tác giữa đặc điểm cơ hội và quá trình nhận thức của nhà khởi nghiệp, bao gồm nhận thức về rủi ro, học tập, hoặc ảnh hưởng của kiến thức trước đó (Grégoire & cộng sự, 2011). Cho đến nay, có ít nghiên cứu về nhận thức khởi nghiệp liên quan đến yếu tố thời gian (Brännback & Carsrud, 2017). Khi dự đoán hành vi, nếu hành vi xảy ra ở tương lai xa thì cá nhân có xu hướng đánh giá trừu tượng về hành vi này và cảm thấy tự tin, chấp nhận rủi ro, dễ dàng trong việc hình thành ý định, trong khi hành vi xảy ra trong tương lai gần thì cá nhân sẽ đánh giá chi tiết hơn, chịu rủi ro kém hơn, việc hình thành ý định và hành động cụ thể sẽ khó hơn, nhưng một khi đã hình thành ý định thì sẽ dễ dàng dẫn đến hành động hơn (Trope & Liberman, 2003).

Khoảng cách thời gian khiến cho cá nhân phóng đại ý định tích cực của họ (Alexander & cộng sự, 2008) và dự đoán không chính xác mối quan hệ tương quan giữa ý định và hành vi (Sun & Morwitz, 2010). Esfandiar & cộng sự (2019) cho biết số lượng sinh viên đã khởi nghiệp khi họ có ý định trong 3 năm tới (in the next three years) sẽ ít hơn 2 lần so với số lượng sinh viên có ý định khởi nghiệp trong thời gian ngắn (later), điều này được lý giải bởi độ trễ thời gian. Ngoài ra, nghiên cứu của Schlaegel & Koenig (2014) tác động nhận thức mong muốn khởi nghiệp đến ý định mạnh hơn đối với các mẫu không phải là sinh viên trong khi nhận thức khả năng khởi nghiệp lại tác động mạnh hơn đến ý định 5 đối với các mẫu là sinh viên. Nhóm tác giả này cho rằng, rất có thể có sự khác biệt giữa đối tượng là sinh viên và đối tượng khác ở chỗ ý định khởi nghiệp ở tương lai gần hay xa, nghĩa là có liên quan đến yếu tố thời gian.

Như vậy, nghiên cứu quá trình hình thành nhà khởi nghiệp tiềm năng là rất quan trọng, vì đây là bước đầu tiên của quá trình khởi nghiệp. Hơn nữa, ý định khởi nghiệp được xem là chỉ báo rất quan trọng tác động đến việc thành lập DN mới. Luận án này chỉ tập trung vào giai đoạn từ nhà khởi nghiệp tiềm năng đến ý định khởi nghiệp, vì vậy có 02 câu hỏi nghiên cứu được đặt ra: (1) Quá trình hình thành ý định khởi nghiệp của sinh viên Việt Nam như thế nào?