CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu Các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến chọn học ngành Nông nghiệp: Onu và Ikehi (2013) đã thực hiện nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến việc chọn học ngành khoa học Nông nghiệp của sinh viên ở miềm Nam - Nam Nigeria [33]. Mục đích của nghiên cứu nhằm tìm ra những yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn của sinh viên học ngành khoa học nông nghiệp tại các trường đại học ở Nigeria. Kết quả nghiên cứu cho thấy: khoa học nông nghiệp và khóa học cho nghề nghiệp trong tương lai đối với ngành này thiếu sự danh tiếng vì thế thu nhập, tiền lương thấp; giới trẻ Nigeria nhận thấy nông nghiệp không phải là ngành để kiếm kế sinh nhai có ý nghĩa trong đất nước của họ. Sự thiếu quan tâm của chính phủ đối với sự phát triển của ngành nông nghiệp trong khu vực cũng là yếu tố ngăn cản việc tăng số lượng giới trẻ tham gia học các ngành nông nghiệp ở các trường đại học.
Sở thích cá nhân, cơ hội công việc, nghề nghiệp trong tương lai là các nhân tố ảnh hưởng đến việc chọn học ngành nông nghiệp của sinh viên, ngược lại cha mẹ không có sự ảnh hưởng. Tuy nhiên, trong phần phương pháp nghiên cứu tác giả đã không đề cập đến cách thức chọn mẫu, đến hệ số tin cậy của bộ công cụ. Số liệu được phân tích chủ yếu chỉ dựa vào tỉ lệ phần trăm. Các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến việc chọn ngành nghề: Brochert (2002) thực hiện nghiên cứu tìm hiểu về các yếu tố lựa chọn nghề nghiệp của học sinh THPT [27], tác giả tập trung nghiên cứu 3 yếu tố chính ảnh hưởng đến lựa chọn nghề nghiệp của học sinh là môi trường, cơ hội nghề nghiệp và đặc điểm cá nhân.
Mục đích của nghiên cứu là xác định yếu tố nào trong 3 yếu tố vừa nêu có ảnh hưởng quan trọng nhất trong việc chọn ngành nghề. Kết quả nghiên cứu cho thấy: trong 3 yếu tố trên, thì yếu tố cá nhân có ảnh hưởng quan trọng nhất. Một kết quả nghiên cứu khác của Kniveton (2004) về sự ảnh hưởng và động lực- căn cứ của việc lựa chọn nghề nghiệp của sinh viên nhận định rằng yếu tố về gia đình và nhà trường có ảnh hưởng trực tiếp đến việc chọn nghề của học sinh [32]. 13 Khẳng định kết quả về sự ảnh hưởng của yếu tố gia đình trong nghiên cứu của Kniveton, Blannie và Esters (2005) cũng thực hiện nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp tìm hiểu về các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn nghề của sinh viên thành thị được đào tạo từ chương trình giáo dục Nông nghiệp [30].
Nghiên cứu được thực hiện với hai mục đích chính: xác định các nhân tố ảnh h ưởng đến hành vi chọn nghề của sinh viên được đào tạo từ chương trình giáo dục nông nghiệp ở thành thị, xác định các nhân tố tạo nên sự phân biệt giữa những cá nhân sinh viên chọn nghề trong lĩnh vực nông nghiệp và cá nhân những sinh viên không chọn nghề trong lĩnh vực này. Mức độ của các biến ảnh hưởng được đo bằng thang điểm 5: từ 1 = không ảnh hưởng đến 5 = ảnh hưởng rất cao. Tác giả sử dụng hệ số Cronbach’s Alpha để kiểm tra mức độ tin cậy của thang đo, và phần mềm SPSS với kiểm định Chi-Square. Kết quả nghiên cứu cho thấy: những cựu sinh viên xác định rằng cha mẹ, những người giám hộ và bạn bè là những cá nhân ảnh hưởng đến việc chọn nghề của họ, trong đó bạn bè có ảnh hưởng hơn cả những cá nhân được lựa chọn bao gồm cả bố của họ.
Và những nhân tố: giới tính, những điều kiện môi trường, kinh nghiệm học tập và kỹ năng không tạo nên sự khác biệt đáng tin cậy giữa nhóm cựu sinh viên chọn hay không chọn nghề trong lĩnh vực nông nghiệp. Bên cạnh các nghiên cứu nước ngoài, trong nước có một số các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến việc chọn ngành nghề của một số các tác giả: Nguyễn Thị Lan Hương (2012) nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến động cơ chọn ngành Quản trị doanh nghiệp của sinh viên trường Cao đẳng kinh tế - kế hoạch Đà Nẵng [13]. Mục đích của nghiên cứu nhằm: thiết lập và hiệu lực hoá thang đo các yếu tố tác động đến động cơ chọn ngành của sinh viên Quản trị doanh nghiệp, nghiên cứu các yếu tố tác động đến động cơ chọn ngành, so sánh mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố từ đó đề xuất những định hướng, giải pháp dựa trên kết quả nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của trường và ngày càng đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Để tìm hiểu rõ về vấn đề nghiên cứu, tác giả đã tiến hành khảo sát bằng phiếu hỏi trên qui mô mẫu là 450 đối tượng, sử dụng hệ số Corbach’s Alpha, EFA và sử dụng phần mềm SPSS phân tích Anova để xử lý và phân tích số 14 liệu thu thập được.
Kết quả nghiên cứu cho thấy 3 nhân tố có mức độ ảnh hưởng quan trọng cao là: cơ hội nghề nghiệp, cơ hội đào tạo liên thông và sự tác động của đối tượng tham chiếu. Ưu điểm của nghiên cứu là tác giả đã tóm tắt được các mô hình nghiên cứu ảnh hưởng đến việc chọn trường của một số tác giả trong và ngoài nước. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng tồn tại một số thiếu sót: tác giả không đưa ra câu hỏi nghiên cứu cho nghiên cứu của mình, một số nội dung trong phần cơ sở lý luận tác giả chỉ liệt kê ra các khái niệm theo nhiều tác giả khác nhau nhưng chưa đưa ra được nhận định của cá nhân về các khái niệm này. Tác giả cũng đã đưa ra được phương trình hồi qui đa biến, tuy nhiên tác giả chưa có sự phân tích sâu để đưa ra những dự đoán từ các phương trình hồi qui này.
So với nghiên cứu của Nguyễn Thị Lan Hương (2012), kết quả nghiên cứu của Trương Thị Hoa (2011) tiến hành khảo sát về thực trạng định hướng nghề nghiệp của học sinh THPT tỉnh Hòa Bình [11] đã khẳng định vai trò của yếu tố khả năng của bản thân (năng lực của cá nhân) ảnh hưởng đến sự lựa chọn ngành nghề. Yếu tố này có mức ảnh hưởng cao nhất trong các yếu tố: sở thích cá nhân, định hướng của gia đình và thầy cô, tuyên truyền của các phương tiện thông tin đại chúng, ý kiến của bạn bè và sự nổi tiếng của trường đào tạo. Từ kết quả nghiên cứu có thể khẳng định rằng học sinh đã biết dựa vào khả năng của bản thân để xác định hướng đi cho chính mình, mức độ nổi tiếng của trường đào tạo và tác động của bạn bè là không đáng kể so với sự lựa chọn của cá nhân học sinh. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến xu hướng chọn ngành học nhóm tác giả Lê Thị Thùy Vân & Cao Hào Thi (2012) thực hiện nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến việc chọn ngành học của học sinh THPT tỉnh Bình Thuận [26].
Tác giả đã xây dựng giả thuyết nghiên cứu dựa trên nhiều quan điểm và học thuyết của các nhà nghiên cứu cả về Marketing, tâm lí và giáo dục. Tác giả cũng sử dụng phân tích khám phá nhân tố EFA, hệ số Cronbach’s Alpha để đánh giá độ tin cậy và độ giá trị của thang đo, tuy nhiên tác giả không sử dụng phần mềm chuyên dụng SPSS như các nghiên cứu trước mà sử dụng phần mềm PASW 18. Kết quả nghiên cứu đã xác định được 6 yếu tố chính ảnh hưởng đến xu hướng chọn ngành: đặc điểm cá nhân, 15 tương lai nghề nghiệp, cơ hội học tập, thông tin xã hội, đối tượng ngoài gia đình, và kế thừa nghề nghiệp. Trong đó, yếu tố đặc điểm cá nhân với các biến quan sát: năng khiếu, năng lực học tập, sở thích là có ảnh hưởng cao nhất.
Và yếu tố kế thừa nghề nghiệp có ảnh hưởng rất nhỏ, điều này cho thấy ít hướng việc chọn ngành học theo công việc hiện tại của gia đình. Trong một nghiên cứu khác của Nguyễn Thị Thanh Huyền & Hồ Thị Thùy Dung (2012) khảo sát về sự ảnh hưởng của truyền thống gia đình (TTGĐ) đến định hướng nghề nghiệp của học sinh lớp 12 thành phố Thái Nguyên [14] lại cho thấy TTGĐ có sự tác động đến nhận thức, thái độ và sự đánh giá của học sinh về nghề nghiệp TTGĐ, từ đó ảnh hưởng đến sự lựa chọn nghề nghiệp của học sinh. Tác giả cũng khẳng định ở những gia đình có truyền thống nghề nghiệp khác nhau, lí do chọn nghề cũng có sự khác biệt. Tuy nhiên, để khẳng định cho vấn đề trên tác giả chỉ đưa ra một vài ví dụ, chưa có sự khảo sát và phân tích sâu làm cơ sở cho khẳng định đã đưa ra.
Lê Thị Thanh (2013) thực hiện đề tài nghiên cứu nhằm đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn ngành nghề của sinh viên hệ cao đẳng trường Cao đẳng nghề Công Nghiệp Hà Nội [22], tác giả đã sử dụng kết hợp mô hình Rasch với phần mềm Quest để phân tích mức độ phù hợp giữa các câu hỏi. Số lượng mẫu nghiên cứu là 1008 sinh viên thuộc hệ đào tạo Cao đẳng tại trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội, mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên. Xét về mặt thống kê mô tả, kết quả nghiên cứu cho thấy: Nhóm yếu tố ảnh hưởng thấp nhất đến sự lựa chọn ngành nghề của sinh viên ba khóa là nhóm yếu tố con người: bản thân, người thân, các mối quan hệ cộng đồng ngoài xã hội. Nhóm yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất là nhóm yếu tố xã hội: nghề nghiệp, nhu cầu thị trường, nhà trường; trong đó yếu tố nhà trường là yếu tố ảnh hưởng cao nhất đối với các sinh viên.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chưa cho thấy sự khả quan trong việc phân tích kết quả nghiên cứu. Nội dung, cấu trúc phần cơ sở lý luận của nghiên cứu và nghiên cứu khảo sát về các yếu tố tác động đến việc chọn trường của học sinh lớp 12 trung 16 học phổ thông trên địa bàn tỉnh Tiền Giang của tác giả Nguyễn Phương Toàn (2011) khá giống nhau, tác giả đưa ra một số khái niệm công cụ song các khái niệm này đã không được sử dụng trong suốt quá trình nghiên cứu. Các nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến việc chọn trường: Phạm vi nghiên cứu rộng hơn so với các nghiên cứu trên là nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến việc chọn trường.