phần mở đầu và kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý đào tạo nghề điện lạnh theo tiếp cận chuẩn đầu ra ở trƣờng trung cấp nghề. Thực trạng đào tạo và thực trạng quản lý đào tạo nghề điện lạnh theo tiếp cận chuẩn đầu ra ở trƣờng Trung cấp Dân tộc nội trú tỉnh Thái Nguyên. Biện pháp quản lý đào tạo nghề điện lạnh theo tiếp cận chuẩn đầu ra ở trƣờng Trung cấp Dân tộc nội trú tỉnh Thái Nguyên.
5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO NGHỀ ĐIỆN LẠNH THEO TIẾP CẬN CHUẨN ĐẦU RA Ở TRƢỜNG TRUNG CẤP NGHỀ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về đào tạo nghề theo chuẩn đầu ra Tiếp cận đầu ra và đào tạo theo năng lực thực hiện là cách tiếp cận và mô hình đào tạo nghề đƣợc bàn đến từ những năm 60 của thế kỷ XX và đƣợc nhiều quốc gia quan tâm nghiên cứu triển khai áp dụng. Khái niệm đào tạo theo năng lực thực hiện xuất hiện ở Mỹ từ những năm 60 của thế kỷ XX.
Đầu những năm 70, đào tạo theo năng lực thực hiện đƣợc quan tâm nhiều hơn. Văn phòng giáo dục Mỹ hỗ trợ xúc tiến việc làm (US office of Education) thông qua Hiệp hội quốc gia các trung tâm đào tạo dựa trên năng lực CBEC (National consortium of Competency Based Education centres) đã đƣa ra bảng tiêu chí mô tả và đánh giá chƣơng trình theo năng lực thực hiện [55]. Các công trình của Finch Curtis. Bland (1982) trình bày quan điểm đào tạo mới và phát triển chƣơng trình đào tạo nghề theo mục tiêu phát triển năng lực kỹ thuật.
Các công trình này mô tả một phƣơng thức mới đào tạo nghề theo tiếp cận mục tiêu năng lực thực hiện có nhiều ƣu điểm nổi bật, đặc biệt là phù hợp với thực tiễn hoạt động nghề nghiệp và đáp ứng yêu cầu xã hội [56], [57]. Nghiên cứu của Hiệp hội các thƣ viện Luật của Mỹ (American Association of Law Libraries) cho rằng: Chuẩn đầu ra (learning outcomes) là những tuyên bố định rõ những học viên sẽ biết hoặc có thể làm đƣợc gì khi kết thúc một hoạt động học tập. Chuẩn đầu ra thƣờng đƣợc thể hiện những kiến thức, kỹ năng, thái độ cần có để hành nghề. Chuẩn đầu ra xuất phát từ việc đánh giá các nhu cầu nhằm xác định khoảng cách giữa điều kiện hiện có và tình trạng mong muốn.
Tình trạng mong muốn đó là: kiến thức, kỹ năng, thái độ cần thiết để đáp ứng nhu cầu. Chuẩn đầu ra là cơ sở để xây dựng chƣơng trình đào tạo [55]. Theo Edward Crawley, Johan Malmqist, Soren Ostlund, Doris Bodeur (Rethinking engineering Education: The CDIO Approach): Qua kết quả khảo sát, nghiên cứu ở những năm cuối thế kỷ XX đã cho rằng: Giới doanh nghiệp và xã hội 6 không hoàn toàn hài lòng với hiện trạng chung của giáo dục kỹ thuật. Theo họ, kết quả đào tạo ở nhà trƣờng phải chú trọng đến kỹ năng cá nhân, kỹ năng giao tiếp; và kỹ năng kiến tạo sản phẩm, quy trình và hệ thống.
Giới doanh nghiệp là những ngƣời đƣa ra các yêu cầu mong muốn mà ngƣời học cần đạt đƣợc khi tốt nghiệp. Ngoài việc nhấn mạnh tầm quan trọng của nền tảng khoa học kỹ thuật và kiến thức kỹ thuật, cần phải đạt đƣợc một loạt những kỹ năng chủ yếu bao gồm các yếu tố về kỹ năng thiết kế, giao tiếp, làm việc nhóm, đạo đức và các kỹ năng cá nhân và tố chất khác. Họ cho rằng, chuẩn đầu ra của học sinh trong một chƣơng trình đào tạo cần phản ánh đƣợc quan điểm của tất cả các nhóm liên quan: Học sinh, doanh nghiệp, giảng viên và xã hội. Các nhóm liên quan khi soạn thảo chuẩn đầu ra của một chƣơng trình đào tạo là phải trả lời đƣợc hai câu hỏi trọng tâm: (i) Học sinh kỹ thuật nên đạt đƣợc các kiến thức kỹ năng, thái độ toàn diện nào khi rời khỏi trƣờng đại học, và đạt đƣợc ở trình độ năng lực nào?; (ii) Làm thế nào để chúng ta có thể làm tốt hơn trong việc đảm bảo học sinh đạt đƣợc những kỹ năng ấy? [18].
Hệ thống thông tin thị trƣờng lao động ở Mỹ (Labor market information - LMI) đã nghiên cứu, tổng hợp và cung cấp dữ liệu cho các cơ sở đào tạo nghề thiết kế chƣơng trình đào tạo, tổ chức thực hiện chƣơng trình và đánh giá kết quả đào tạo; làm cho các sản phẩm của quá trình đào tạo phù hợp với yêu cầu của thị trƣờng lao động [57]. Theo Guide to learning outcomes, UCE Birmingham: Chuẩn đầu ra (learning outcomes) là những định hƣớng cụ thể của một chƣơng trình, mô-đun, đƣợc viết trong những điều kiện cụ thể. Họ mô tả những hƣớng một học sinh nên biết, hiểu hoặc có thể làm khi kết thúc chƣơng trình, mô-đun đó [59]. Mô hình đào tạo kép (Dual system) tại Đức đã gắn nhà trƣờng và doanh nghiệp trong quá trình đào tạo.
Thời gian đào tạo nghề dài hay ngắn phụ thuộc vào kinh nghiệm nghề nghiệp mà ngƣời học có từ trƣớc đó, có thể kéo dài một năm hoặc lên đến ba năm. Với mô hình đào tạo kép, hệ thống dạy nghề ở Đức nổi tiếng trên thế giới ở khía cạnh gắn liền lý thuyết với thực tiễn, đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp và chính doanh nghiệp cũng góp phần (kinh phí và giảng dạy) vào quá trình đào tạo nghề. Nhà trƣờng sẽ đóng vai trò trang bị kiến thức lý thuyết nghề nghiệp chuyên môn, cùng doanh nghiệp trang bị kỹ năng và phƣơng pháp lập kế hoạch cho công 7 việc; vận dụng lý thuyết đó vào thực tiễn tại doanh nghiệp. Vì vậy, ngƣời học sau khi ra trƣờng, có đủ năng lực nghề nghiệp để hành nghề theo các tiêu chuẩn mà doanh nghiệp đặt ra [dẫn theo 32].
Hệ thống đánh giá và cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia của Nhật Bản hoạt động từ năm 1960 cùng với sự tham gia tích cực, có hiệu quả vào quá trình đào tạo của các doanh nghiệp nhƣ là tiêu chuẩn năng lực nghề nghiệp giúp các cơ sở đào tạo xây dựng mục tiêu, nội dung, chƣơng trình đào tạo để đào tạo ra những ngƣời lao động có trình độ kỹ năng nghề đạt yêu cầu của thực tiễn sản xuất [47]. Từ đầu những năm 1990 của thế kỷ trƣớc, Australia đã bắt đầu cải cách đào tạo nghề theo quan điểm đào tạo theo năng lực thực hiện. Có những mô hình đào tạo nhƣ: Chƣơng trình thị trƣờng lao động (Labour market programmes), Chƣơng trình đào tạo theo hệ thống Australian apprenticeships. Các mô hình này đều hƣớng tới sự kết hợp đào tạo trong trƣờng với nơi sử dụng đào tạo trong các doanh nghiệp.
Đại học New South Wales thì cho rằng: Chuẩn đầu ra là lời khẳng định của những điều mà chúng ta muốn học sinh của chúng ta có khả năng làm, biết hoặc hiểu sau khi kết thúc một khóa đào tạo [dẫn theo 15]. Viện Giáo dục kỹ thuật (ITE) là một phần của hệ thống giáo dục quốc dân, với nhiệm vụ “tối đa hóa tiềm năng con ngƣời ở Singapore thông qua giáo dục kỹ thuật và đào tạo” để phát triển chất lƣợng của lực lƣợng lao động, giúp Singapore tăng cƣờng cạnh tranh toàn cầu. ITE là cơ quan đƣợc ủy quyền kiểm định đào tạo do các cơ sở công lập và tƣ nhân cung cấp [dẫn theo 47]. Chuẩn bị bƣớc vào thế kỷ XXI, UNESCO đã thành lập nhóm chuyên trách nghiên cứu về giáo dục cho thế kỷ XXI.
Kết quả, năm 1996, Chủ tịch Ủy ban UNESCO về giáo dục cho thế kỷ XXI, Jacque Delos, đã công bố báo cáo: “Học tập: Một tài sản tiềm ẩn” (Learning: The Treasure Within) nêu “Triết lý giáo dục” của UNESCO. Đó là: + Học để biết (Learning to know). + Học để tồn tại (Learning to be). + Học để chung sống (Learning to live together) [unesdoc].
8 Ở Việt Nam, Chuẩn đầu ra (CĐR) và chƣơng trình đào tạo (CTĐT) có mối quan hệ khăng khít, tác động qua lại và chi phối lẫn nhau trong quá trình phát triển của mỗi cơ sở giáo dục. Thời gian qua, các cơ sở giáo dục đại học nói chung và đào tạo nghề nói riêng ở nƣớc ta đã đẩy mạnh việc phát triển CTĐT về cả số lƣợng và chất lƣợng; nhiều ngành học mớira đời với định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học và tăng tính ứng dụng nghề nghiệp nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo đáp ứng nhu cầu lao động của xã hội. Tác giả Nguyễn Đức Trí (2010) trong cuốn Giáo dục nghề nghiệp: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” đã phân tích khá kỹ lý luận đào tạo nghề theo năng lực thực hiện và đƣa ra quy trình xây dựng tiêu chuẩn nghề [48]. Ngày 22/4/2010, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành công văn số 2196/BGDĐT-GDĐH về việc hƣớng dẫn xây dựng và công bố chuẩn đầu ra ngành đào tạo trình độ đại học, cao đẳng.
Qua đó, khái niệm chuẩn đầu ra ngành đào tạo nêu rõ: “chuẩn đầu ra là quy định về nội dung kiến thức chuyên môn; kỹ năng thực hành, khả năng nhận thức công nghệ và giải quyết vấn đề; công việc mà người học có thể đảm nhận sau khi tốt nghiệp và các yêu cầu đặc thù khác với từng trình độ, ngành đào tạo” [2]. Ngày 09/9/2010, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã ban hành công văn số 5543/BGDĐT-GDCN về việc hƣớng dẫn xây dựng và công bố chuẩn đầu ra của ngành đào tạo Trung cấp chuyên nghiệp. Công văn nêu rõ khái niệm: chuẩn đầu ra là sự khẳng định học sinh làm đƣợc những gì và kiến thức, kỹ năng, thái độ, hành vi mà học sinh phải đạt đƣợc khi tốt nghiệp ở một ngành đào tạo hoặc ở một chƣơng trình đào tạo [3]. Nguyễn Lan Phƣơng (2011), Về xây dựng chuẩn đầu ra tại trường cao đẳng Nguyễn Tất Thành, Tạp chí Giáo dục số 257, kì 1-3/2011, trang 34-36.
Bài báo đánh giá thực trạng xây dựng chuẩn đầu ra tại trƣờng cao đẳng Nguyễn Tất Thành gồm chuẩn kiến thức về sức khỏe, thái độ, kiến thức, kỹ năng, vị trí và khả năng làm việc sau khi tốt nghiệp. Các CĐR đƣợc xây từ bộ môn, khoa sau đó gửi đến các doanh nghiệp mà nhà trƣờng đang có quan hệ gửi SV thực tập và nhận SV sau tốt nghiệp. Các ý kiến đóng góp đƣợc Hội đồng khoa học của Trƣờng bổ sung, sửa đổi và duyệt 9 CĐR. Nhà trƣờng xác định rèn luyện kỹ năng đọc sách giáo khoa là phƣơng pháp quan trọng để phát huy tính tính cực,tự giác của SV đáp ứng CĐR [34].