CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI Ý ĐỊNH LỰA CHỌN GAP YEAR 1. Ý định Ý định là yếu tố được sử dụng để đánh giá khả năng thực hiện hành vi của cá nhân. Ý định mang tính thúc đẩy và thể hiện nỗ lực của một cá nhân sẵn sàng thực hiện một hành vi cụ thể (Ajzen, 1991). Ý định là trạng thái nhận thức ngay trước khi thực hiện một hành vi.
Ý định đại diện cho mức độ cam kết về hành vi sẽ thực hiện trong tương lai (Krueger, 1993). Ý định đại diện cho động lực mà một cá nhân nỗ lực để thực hiện một hành động như kế hoạch hoặc quyết định đã đưa ra (Conner & Armitage ,1998). Ý định bao gồm các yếu tố động cơ có ảnh hưởng đến hành vi của cá nhân, các yếu tố này cho thấy mức độ sẵn sàng hoặc nỗ lực mà mỗi cá nhân phải bỏ ra để thực hiện hành vi (Đại từ điển tiếng Việt, 1998). Ý định là ý muốn và những dự định về một việc gì đó (Đại từ điển tiếng Việt, 1998).
Lựa chọn Theo Vũ Minh Hiếu và cộng sự (2020), mọi hành vi của con người đều là sự lựa chọn nhằm thỏa mãn một hoặc nhiều nhu cầu cơ bản trong cuộc sống (Glasser, 1998). Vì vậy, lựa chọn là vấn đề phải xem xét, tính toán để quyết định nên sử dụng phương pháp nào tốt nhất trong số phương pháp hiện có để đạt được mục tiêu trong điều kiện nguồn lực khan hiếm. Trên thực tế, nguồn lực là hữu hạn trong khi nhu cầu và mong muốn của con người là vô hạn nên con người không thể thỏa mãn tất cả các lựa chọn cùng lúc. Học sinh trung học phổ thông Học sinh trung học phổ thông là học sinh học tại các khối lớp từ lớp 10 đến lớp 12, có độ tuổi từ 16 đến 18 không kể một số trường hợp đặc biệt.
Theo Điều 1, Luật Thanh niên 2005 quy định “Thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi. Còn theo tâm lý học lứa tuổi, tuổi thanh niên kéo dài từ 15 đến 25 tuổi. Đây là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi trưởng thành, thường được chia ra thành hai thời kỳ: giai đoạn đầu từ 15 tuổi đến 18 tuổi và 11 giai đoạn sau là từ 18 tuổi đến 25 tuổi. Như vậy, học sinh trung học phổ thông sẽ là giai đoạn đầu tuổi thanh niên hay được gọi là tuổi thanh niên sinh viên.
Ở giai đoạn này, lứa tuổi thanh niên học sinh thường thể hiện những ước mơ, khát vọng, hoài bão của mình và bắt đầu suy nghĩ nhiều hơn về bản thân để có thể định hướng phát triển trong tương lai; tiếp tục học đại học, cao đẳng, học nghề hay sẽ tham gia vào thị trường lao động. Tổng quan về gap year 1. Lịch sử Gap year được cho là có nguồn gốc từ “Grand Tour” hay còn gọi là “chuyến du lịch lớn”. Vào thế kỉ thứ 17 ở Anh, những chàng trai trẻ sẽ được cử sang Châu Âu ba năm để học về văn hóa và lịch sử các nước.
Tuy nhiên, khái niệm gap year chưa từng được nhắc đến cho tới những năm 1960. Với khao khát khám phá thế giới, nhiều người có xu hướng đến một nơi xa lạ để trở nên độc lập và trải nghiệm những góc nhìn khác về cuộc sống. Vào thời điểm đó, gap year được khuyến khích bởi chính phủ vì họ nghĩ đó là con đường tốt để thúc đẩy sự giao lưu văn hóa và ngăn khả năng chiến tranh xảy ra. Tổ chức gap year đầu tiên tiếp tục phát triển xu hướng này dưới hình thức dự án ủy thác, nơi mà tình nguyện viên được cử đi để thực hiện một số dự án.
Chính vì điều này nên khái niệm tình nguyện thường bị gán với khái niệm gap year. Cho đến những năm 1970, mức độ phổ biến của gap year bắt đầu tăng theo cấp số nhân khi chi phí đi lại bằng máy bay giảm và từ đó thế giới dường như trở thành một nơi gắn kết hơn. Điều này xảy ra do sự phát triển của các chương trình gap year được khuyến khích bởi nhiều tổ chức như Quốc tế Raleigh do Hoàng tử xứ Wales thành lập nhằm khuyến khích các chuyến du lịch nước ngoài. Khái niệm Bảng 1.1: Khái niệm gap year Khái niệm Tác giả “Một cách truyền thống, gap year được định nghĩa như là một năm nghỉ giữa trường cấp ba và đại học Piddock (2004, 1) để khám phá thế giới và những cơ hội nghề nghiệp.” “Gap year là khoảng thời gian nghỉ trong một số giai Jones (2004, 22) 12 đoạn của cuộc đời để tham gia các hoạt động tình nguyện hoặc công việc trả công.
Công việc tình nguyện thường gắn liền với bảo tồn thiên nhiên, động vật hoang dã hoặc các chương trình phát triển xã hội. Gap year cũng có thể liên quan đến trải nghiệm tôn giáo hay phát triển bản thân.” “Sự khác biệt giữa gap year có kế hoạch và một năm nghỉ học không có mục tiêu đó là bỏ học. Mục đích của gap year là mở rộng kiến thức và tạo thêm nhiều Haigler & Nelson (2005, 24) cơ hội trong tương lai. Một kì nghỉ gap year thành công phải được lên kế hoạch rõ ràng nhằm phát triển bản thân và có giá trị giáo dục” “Gap year là khoảng thời gian mà người tham gia tiếp cận được kiến thức thực tế, kĩ năng và khả năng Cremin (2007, 528) làm việc thông qua kinh nghiệm thực hành.” “ Tạm dừng việc học chính thức sau khi hoàn thành chương trình học ở trường với nhiều hoạt động bao Stehlik (2008) gồm sự kết hợp khác nhau giữa công việc được trả lương và không được trả lương, giải trí và du lịch” “Một học kỳ kinh nghiệm hoặc năm trải nghiệm “tiếp tục”, thường được thực hiện giữa THPT và đại học American Gap Association để nâng cao nhận thức thực tế, nghề nghiệp và cá nhân” Như vậy, gap year thực chất là khoảng thời gian có kế hoạch cụ thể để bản thân tự do học hỏi những gì mình muốn nhằm có thêm kiến thức và kinh nghiệm thực tế, phục vụ cho việc thấu hiểu bản thân và đưa ra những lựa chọn phù hợp.
Phân loại: - Có 4 loại phổ biến: Gap year làm việc: 13 Đây là khoảng thời gian dành cho học sinh, sinh viên xin đi làm để cọ xát thực tế, tích lũy kinh nghiệm và mở rộng mối quan hệ. Với học sinh THPT, gap year làm việc là khoảng thời gian hữu ích với họ. Nhiều học sinh có xu hướng chọn đi làm kết hợp với đi du lịch vì như vậy vừa thu được kinh nghiệm cho bản thân vừa có thêm kiến thức về văn hóa địa phương, giao lưu ngôn ngữ. Bên cạnh đó, một số người chọn công việc làm thêm bán thời gian, không đòi hỏi kinh nghiệm tại địa phương nơi mình sống.
Những công việc gap year điển hình gồm: trợ giảng tiếng Anh, nhân viên bán hàng, chăm sóc khách hàng,v. Gap year tình nguyện viên: Dành một năm làm tình nguyện viên giúp học sinh xây dựng những mối quan hệ, học hỏi và phát triển kỹ năng mềm. Gap year tình nguyện viên tạo cho học sinh những trải nghiệm, kỷ niệm đáng nhớ. Học sinh không chỉ giúp đỡ những người khó khăn mà còn mở rộng mạng lưới quan hệ.
Công việc tình nguyện thường được đăng bởi các dự án trong và ngoài nước, các tổ chức phi chính phủ và tổ chức từ thiện. Học sinh sẽ tham gia vào các hoạt động tình nguyện như hiến máu, phân phát đồ dùng cho người có hoàn cảnh khó khăn, làm việc tại bệnh viện hoặc nông trại,v. Một số chương trình hoạt động là hoàn toàn miễn phí, tuy nhiên cũng có những hoạt động yêu cầu phải trả một số chi phí nhất định. Gap year du lịch: Nhiều học sinh dành khoảng thời gian gap year để đi với gia đình và bạn bè.
Đây là cơ hội giúp họ nghỉ ngơi, thư giãn sau những giờ học và làm việc căng thẳng. Trong khoảng thời gian du lịch, học sinh có thể tìm hiểu thêm về phong tục tập quán, ẩm thực địa phương và kiến thức văn hóa vùng miền. Chuyến đi sẽ giúp học sinh trở nên tự chủ và độc lập hơn. Gap year để học tập: Thay vì dành thời gian để làm việc, vui chơi hay tình nguyện, nhiều người dùng thời gian này để học tập như đăng ký khóa học về tin học, đồ họa hay học nhiều ngôn ngữ mới.
Bên cạnh đó, học sinh có thể đăng ký những khóa học bản thân yêu thích như học đánh ghi-ta, học vẽ, học võ,v. Thậm chí, học sinh THPT hoàn toàn có thể đăng ký một khóa học ngắn để bổ trợ kiến thức cho ngành nghề mà mình đang theo học. Ưu điểm và nhược điểm 14 1. Ưu điểm Mở rộng các mối quan hệ: Trong một năm gap year, học sinh có thể làm quen, gặp gỡ với nhiều người từ các tầng lớp địa vị xã hội khác nhau thay vì chỉ có bạn bè trên lớp.
Những mối quan hệ này giúp cải thiện sự tự ti, mở rộng thế giới quan và sự tự tin trong giao tiếp. Khi có thêm những người bạn tốt, họ sẽ đưa ra lời khuyên giúp định hướng rõ hơn về nghề nghiệp tương lai hoặc học hỏi thêm nhiều kinh nghiệm. Phát triển bản thân: Gap year có thể giúp học sinh khám phá được nhiều điều mới mẻ, những điều mà khó có thể tìm được khi ở giảng đường. Đây là khoảng thời gian khám phá kỹ hơn những khả năng tiềm ẩn của bản thân.
Trải nghiệm gap year giúp học sinh cởi mở hơn, tự tin phát huy những sở trường, tài lẻ. Học sinh THPT có thể tham gia khóa tin học văn phòng, các phần mềm chỉnh sửa ảnh,v. Điều đó sẽ giúp tích lũy nhiều kinh nghiệm và cơ hội trong công việc. Kiếm thêm thu nhập: Ngoài sử dụng một năm gap year để đi du lịch và tình nguyện, có nhiều học tinh tận dụng một năm để tìm công việc thời vụ, bán thời gian.
Điều này vừa giúp họ kiếm được một khoản tiền cho những dự định cũng như có thể chi trả một phần học phí trong quãng thời gian học tập sau này hay có thể dùng để trang trải những chi phí khác như ăn uống, sách vở,v. Bên cạnh đó, đi làm cũng giúp tiết kiệm khoảng thời gian nhàn rỗi, có thêm kinh nghiệm cho công việc sau này. Mở rộng tầm nhìn về thế giới xung quanh: Khoảng thời gian gap year chính là cơ hội để học sinh trải nghiệm cuộc sống ở các địa phương hay thậm chí một số quốc gia trên thế giới.