chương 1, tác giả nêu sơ lược về cấu trúc đề của đề tài “Các vấn đề liên quan đến quyết định Gap Year của học sinh, sinh viên tại TP. Giới thiệu lý do chọn đề tài, nội dung, mục tiêu, phương hướng đề ra, đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu. Từ đó, làm tiền đề để thực hiện các bước nghiên cứu ở các chương sau. 6 Downloaded by TOM TIT (tomboy1@gmail.com) lOMoARcPSD|39605280 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH ĐỀ XUẤT 2.
Các khái niệm cơ bản 2. Gap Year là gì? Gap Year (Year Out) là một xu hướng phát triển nghề nghiệp của những người trẻ tuổi ở thế giới phương Tây, một bước đột phá trong sự nghiệp giáo dục thường được thực hiện giữa lúc rời trường cấp 3 và bắt đầu học tại trường đại học (Jones, 2004). Gap Year được định nghĩa là khoảng thời gian mà một cá nhân tạm ngưng sử dụng “giáo dục” chính thức, đào tạo hoặc lực lượng lao động ở thời gian đó nằm trong bối cảnh của một quỹ đạo nghề nghiệp dài hạn (Jones, 2004). Gap Year có thể liên quan đến các hoạt động có cấu trúc, chẳng hạn như làm việc bán thời gian và tình nguyện hoặc các hoạt động phi cấu trúc như giải trí.
Do đó, một năm nghỉ khoảng cách được xác định là bất kỳ khoảng thời gian nào trong khoảng từ 3 đến 24 tháng mà một cá nhân 'thoát khỏi' giáo dục chính thức, đào tạo hoặc nơi làm việc. Ở Việt Nam, định nghĩa Gap Year dịch từ Tiếng Anh sang Tiếng Việt có nghĩa như sau: Gap nghĩa là khoảng cách, Year nghĩa là năm, tạm dịch là một năm khoảng cách. Hay nó còn được gọi dưới tên thân mật là một năm nghỉ phép hoặc quãng thời gian bảo lưu việc học. Gap Year thường là 12 tháng mà học sinh, sinh viên quyết định “nghỉ giữa hiệp” trong một quá trình học tập hay làm việc, cho phép học sinh, sinh viên tìm đến những kế hoạch khác biệt (so với cuộc sống thường ngày), theo đuổi những trải nghiệm khác: đi du lịch, hoạt động công ích như tình nguyện, hoạt động xã hội, giao lưu văn hóa.
Nhiều nhất có lẽ là sinh viên cuối cấp 3, trước khi vào Đại học. Tiếp theo là lực lượng sinh viên tốt nghiệp Đại học nhưng chưa muốn “lao” vào thế giới công sở ngay lập tức, thay vào đó là muốn dành thời gian cho những thú vui, đam mê của bản thân. Học sinh, sinh viên: Học sinh hay học trò là những thiếu niên hoặc thiếu nhi trong độ tuổi đi học (6-18 tuổi) đang học tại các trường tiểu học, trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông. Học sinh là đối tượng cần sự giáo dục của cả gia đình và nhà trường, vì vậy thông thường học sinh được tạo điều kiện đi học gần nhà.
Học sinh rất dễ bị tác động bởi các hiện tượng xã hội, vì vậy rất cần thiết sự theo dõi, định hướng, giáo dục từ gia đình và nhà trường. 7 Downloaded by TOM TIT (tomboy1@gmail.com) lOMoARcPSD|39605280 Sinh viên là người học tập tại các trường đại học, cao đẳng, trung cấp. Ở đó họ được truyền đạt kiến thức bài bản về một ngành nghề, chuẩn bị cho công việc sau này của họ. Họ được xã hội công nhận qua những bằng cấp đạt được trong quá trình học.
Phân loại Gap Year: Theo trang Top Universities, Gap Year được chia thành ba loại chính là Gap Year du lịch (Traveling), Gap Year tình nguyện viên (Service & Volunteering) và Gap Year làm việc (Working). Bên cạnh đó, qua kết quả cuộc khảo sát National Alumni của tổ chức Gap Hoa Kỳ cho thấy rằng Gap Year học tập (Studying) cũng là một loại Gap Year phổ biến hiện nay. Gap Year tình nguyện viên / Service & Volunteering Gap Years Theo định nghĩa về tình nguyện của Unesco: “Tình nguyện viên là một người hoặc một nhóm người sử dụng thời gian, sức lực, kỹ năng, hiểu biết của mình để đóng góp cho cộng đồng, vì những mục đích tốt, từ đó để đạt được các kỹ năng, hiểu biết mới”. Như vậy, Gap Year tình nguyện viên là việc dành thời gian để tham gia vào các hoạt động xã hội và trở thành người trợ giúp cộng động mà không yêu cầu được trả lương hay bồi thường cho sự phục vụ của mình.
“Gap Year tình nguyện viên là một cơ hội để hòa nhập vào cộng đồng địa phương và giúp đỡ những người có nhu cầu. Theo VEO – Volunteer For Education, nhóm đối tượng cần sự hỗ trợ có thể là: trẻ em, người già, người khuyết tật, cộng đồng học ngoại ngữ,…Và các công việc tình nguyện có thể là các hoạt động giúp đỡ những đối tượng trên hay bảo vệ động vật, cảnh quan, bảo tồn một di tích mang tính lịch sử,…Việc trải qua một năm Gap Year làm tình nguyện viên mang lại nhiều lợi ích cho cá nhân có thể kể đến như có cơ hội giúp đỡ mọi người, thu lại những kinh nghiệm thực tế, phát triển bản thân, trau dồi kỹ năng mềm và mở rộng mạng lưới mối quan hệ… Việc thực hiện Gap Year tình nguyện viên có thể diễn ra trong và ngoài nước. Thông tin về các hoạt động tình nguyện thường được đăng tải trên diễn đàn của các tổ chức từ thiện trong và ngoài nước, dự án của các tổ chức phi chính phủ. 8 Downloaded by TOM TIT (tomboy1@gmail.
Thám hiểm và du lịch / Adventure & Travel Gap Years Theo liên hiệp Quốc các tổ chức lữ hành chính thức (International Union of Official Travel Oragnization: IUOTO): Du lịch được hiểu là hành động du hành đến một nơi khác với địa điểm cư trú thường xuyên của mình nhằm mục đích không phải để làm ăn, tức không phải để làm một nghề hay một việc kiếm tiền sinh sống. Và theo định nghĩa về du lịch của tổ chức Du lịch Thế giới (World Tourism Organization): “Du lịch là một dạng nghỉ ngơi năng động trong môi trường sống khác hẳn nơi định cư”. Nghỉ ngơi, xả stress, “xách ba lô lên và đi” đến bất cứ đâu chính là tinh thần của “du lịch”. Nhưng với Travel Gap Year thì không đơn giản là vậy, nhiều người không hài lòng với việc ngồi trên một bãi biển suốt hai tuần mà họ mong muốn được ngồi trên mọi bãi biển và đi du lịch khắp nơi.
Hay nói cách khác, họ mong muốn nhìn thấy thế giới – một thế giới đầy cơ hội đang chờ để khám phá. Những chuyến đi thực tế này mang lại kiến thức về nhiều nền văn hóa, vùng miền và dân tộc khác nhau trên khắp thế giới, rèn luyện kĩ năng sinh tồn, nâng cao khả năng thích ứng với sự thay đổi của môi trường sống và mở rộng mạng lưới quan hệ. Gap Year Làm việc / Working Gap Year Theo định nghĩa từ Wikipedia, “Việc làm là một hoạt động được thường xuyên thực hiện để đổi lấy thanh toán hoặc tiền công, thường là nghề nghiệp của một người”. Song, Gap Year làm việc mang mục đích trải nghiệm nhiều hơn là kiếm tiền.
Việc được trải nghiệm thực tế một công việc trong hay ngoài nước sẽ mang lại những kinh nghiệm, kiến thức về một ngành nghề cụ thể, trau dồi các kỹ năng mềm và mở rộng mối quan hệ xã hội – những thứ không đến từ sách vở hay trường lớp. Đặc biệt, việc thử sức với nhiều vị trí, công việc khác nhau là cơ hội để khám phá bản thân, tìm ra ngành nghề thật sự phù hợp mà có khi ta chưa từng nghĩ tới, từ đó giúp học sinh, sinh viên lựa chọn đúng con đường để theo đuổi, học tập và phát triển. Theo kết quả cuộc khảo sát hơn 1000 nhà tuyển dụng của Career Builder – trang web tuyển dụng trực tuyến tại Việt Nam, 23% các nhà tuyển dụng cho rằng khả năng và kinh nghiệm của các ứng viên có liên quan tới công việc là yếu tố quan trọng nhất đối với quyết định tuyển dụng của họ. Vì vậy, Gap Year làm việc còn mang lại những giá trị hữu 9 Downloaded by TOM TIT (tomboy1@gmail.com) lOMoARcPSD|39605280 hình trên CV xin việc, đây sẽ là một điểm cộng và gây được ấn tượng mạnh mẽ trong mắt các nhà tuyển dụng.
Bên cạnh những kinh nghiệm, Gap Year làm việc cũng giúp học sinh, sinh viên có thêm thu nhập, củng cố tài chính để chuẩn bị cho những dự định tiếp theo. Gap Year học tập / Studying Gap Year Gap Year học tập là việc dành thời gian Gap Year tham gia vào các khóa học nhằm mục đích trau dồi những kỹ năng mềm như ngoại ngữ, tin học văn phòng, kỹ năng sống,. hay bộ môn yêu thích như hội họa, văn học, nghệ thuật, võ nghệ,. Thông thường, Gap Year học tập chỉ diễn ra trong ngắn hạn.
Khác với các loại Gap Year khác, Gap Year học tập mang lại nhiều kiến thức về lý thuyết, hỗ trợ cho các dự định học tập và công việc trong tương lai hay những trải nghiệm mới mẻ về nhiều lĩnh vực khác nhau. Theo kết quả cuộc khảo sát National Alumni của tổ chức Gap Association Hoa Kỳ, 55% tham gia vào các khóa học ngoại ngữ trong thời gian Gap Year, 35% tham gia vào các khóa học tự do không cấp chứng chỉ và 28% tham gia các khóa học cấp chứng chỉ. Loại hình Gap Year học tập ở nước ngoài (các chương trình học tập trao đổi) cũng khá phổ biến hiện nay, không chỉ học tập về lý thuyết mà còn được trải nghiệm sự giao thoa văn hóa, học hỏi thêm nhiều kiến thức ở địa phương khác và xây dựng mối quan hệ. Song loại hình Gap Year học tập cần một nguồn tài chính ổn định để có thể thực hiện việc chi trả học phí và các khoản sinh hoạt, chỗ ở,… nếu tham gia các chương trình trao đổi dù ở trong hay ngoài nước.
Các mô hình lý thuyết liên quan đến hành vi 2. Thuyết hành động hợp lý (TRA) Thuyết hành động hợp lý (TRA) được xây dựng từ năm 1967 và được hiệu chỉnh mở rộng theo thời gian từ đầu những năm 70 bởi Ajzen & Fishbein (1980). Mô hình TRA cho thấy xu hướng tiêu dùng là yếu tố dự đoán tốt nhất về hành vi tiêu dùng. Để quan tâm hơn về các yếu tố góp phần đến xu hướng mua thì xem xét hai yếu tố là thái độ và chuẩn chủ quan của khách hàng.
Trong mô hình TRA, thái độ được đo lường bằng nhận thức về các thuộc tính của sản phẩm. Người tiêu dùng sẽ chú 10 Downloaded by TOM TIT (tomboy1@gmail.com) lOMoARcPSD|39605280 ý đến những thuộc tính mang lại các ích lợi cần thiết và có mức độ quan trọng khác nhau. Nếu biết trọng số của các thuộc tính đó thì có thể dự đoán gần kết quả lựa chọn của người tiêu dùng.