MỞ ĐẦU “Nhiệm vụ của giáo trình ở bậc đại học không đơn giản là chuẩn bị nghề cho sinh viên mà kích thích hoạt động trí tuệ” Albert Einstein* 1. Tính cấp thiết của đề tài Chất lượng đào tạo là vấn đề đang được xã hội, nhà tuyển dụng và các cơ sở giáo dục đại học đặc biệt quan tâm. Nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu của kiểm định chất lượng ở các cơ sở giáo dục đại học tại Việt Nam trong đó có Trường Đại học Cần Thơ (ĐHCT) là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay. Một trong những yếu tố quan trọng góp phần quyết định chất lượng giáo dục đại học là nguồn tài liệu học tập cho người học (sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh).
Theo quy định của nhà trường mỗi môn học đều phải có giáo trình, bài giảng, và các tài liệu tham khảo cần thiết mà giảng viên đề nghị người học cần phải tham khảo. Nơi cung cấp giáo trình, bài giảng, và các tài liệu tham khảo cần thiết của Trường ĐHCT chủ yếu là Trung tâm Học liệu (TTHL). TTHL từ khi thành lập (2006) đến nay đã nổ lực rất nhiều trong việc đáp ứng nhu cầu của người học về giáo trình và tài liệu tham khảo môn học. Tuy nhiên, từ đó cho đến nay vẫn chưa có nghiên cứu nào đánh giá nhu cầu, mức độ đáp ứng và các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ đáp ứng của TTHL về giáo trình, tài liệu tham khảo (GT & TLTK) môn học cho người học.
Thế nên, việc nghiên cứu toàn diện nội dung trên là yêu cầu cấp bách để nhà trường và TTHL có chính sách kịp thời, phù hợp nhằm thu thập, bổ sung, phổ biến nguồn tài liệu học tập và nghiên cứu này đến người học. Nghiên cứu “Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ đáp ứng của Trung tâm Học liệu về giáo trình và tài liệu tham khảo cho các môn học tại Trường Đại học Cần Thơ” có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nghiên cứu sẽ xác định các yếu tố cũng như mức độ ảnh hưởng của chúng đến việc đáp ứng của nguồn tài liệu học thuật này. Đây là cơ sở để TTHL có hướng điều chỉnh chính sách bổ sung kịp thời cũng như giải pháp quảng bá nguồn tài nguyên này đến người dùng.
Kết quả nghiên cứu giúp Trường ĐHCT có thêm minh chứng thiết thực để kiểm định chất lượng giáo dục đại học nhằm khẳng định vai trò của nhà trường trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội. Hơn thế nữa, nghiên cứu còn giúp người học tại Trường ĐHCT biết và tăng cường sử dụng nguồn tài liệu phục vụ học tập và nghiên cứu hữu ích này. Tổng quan tình hình nghiên cứu 2. Tình hình nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, có rất nhiều bài viết đề cập đến tầm quan trọng cũng như các giải pháp để nâng cao mức độ đáp ứng của nguồn tài nguyên thông tin phục vụ nhu cầu học tập, giảng dạy, và nghiên cứu của người dùng tin.
Cụ thể như bài tham luận của tác giả Bùi Loan Thùy và Lê Hồng Huệ (2007) “Các biện pháp xây dựng và phát triển nguồn tài nguyên học tập phục vụ đào tạo theo học chế tín chỉ tại thư viện trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn” đã nêu quan điểm của các tác giả về vai trò của thư viện đại học trong việc cung cấp nguồn tài nguyên phục vụ môn học theo học chế tín chỉ, sự phối hợp bổ sung nguồn tài nguyên giữa thư viện, giảng viên và người học để hoàn thiện nguồn tài liệu theo đề cương môn học mà giảng viên yêu cầu trong chương trình giảng dạy được hội đồng khoa học của trường thông qua. Tương tự, tác giả Nguyễn Duy Mộng Hà (2007) trong bài “Vai trò của thư viện, tài nguyên học tập trong việc giảng dạy và học tập theo học chế tín chỉ” khẳng định tầm quan trọng của nguồn tài nguyên học tập phong phú, đa dạng trong thư viện và trên internet. Đồng thời, tác giả cũng nêu quan điểm về vai trò, trách nhiệm của các thư viện trong việc hướng dẫn người dùng tiếp cận hiệu quả nguồn tài nguyên này trong việc đào tạo theo học chế tín chỉ. Cụ thể hơn, tác giả Nguyễn Thị Thư (2008) cho rằng “Vốn tài liệu, nguồn lực thông tin của thư viện là yếu tố quan trọng nhất của tất cả các thư viện nói chung và thư viện đại học nói riêng.
Vốn tài liệu, nguồn lực thông tin là cơ sở để tiến hành mọi hoạt động của thư viện và là cơ sở để thỏa mãn nhu cầu thông tin, nhu cầu giảng dạy và học tập của giảng viên và sinh viên trong quá trình đào tạo”. Một nghiên cứu khác cũng nhấn mạnh vai trò của nguồn GT & TLTK do hai tác giả Nguyễn Thị Trang Nhung và Phạm Tiến Đoàn (2011) “Bàn về nguồn học liệu phục vụ sinh viên trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học theo phương thức đào tạo tín chỉ tại các trường đại học”. Bài viết trình bày vai trò, phương thức đánh giá nguồn GT & TLTK môn học theo tín chỉ, phương pháp bổ sung, đồng thời đưa ra một số kiến nghị xây dựng, phát triển nguồn tài liệu này tại các thư viện trường đại học. Trong khi đó, hai tác giả Lưu Tiến Thuận và Ngô Thị Huyền (2013) trong một đề tài nghiên cứu về “Đánh giá mức độ hài lòng của sinh viên đối với chất lượng dịch vụ tại TTHL trường ĐHCT” nhận xét rằng TTHL Trường ĐHCT đáp ứng đầy đủ sách báo, tư liệu học tập và nghiên cứu.
Kết quả này có được thông qua phương pháp nghiên cứu bằng cách sử dụng mô hình chất lượng dịch vụ SERVPERF với thang đo Likert 5 bậc để đánh giá chất lượng các dịch vụ, 2 sử dụng phần mềm SPSS để phân tích các yếu tố ảnh hưởng. Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn chưa nêu cụ thể loại hình tài liệu nào và cũng chưa đề cập đến GT & TLTK môn học cho các ngành học đang giảng dạy tại trường. Tác giả Nguyễn Hồng Sinh (2014a) cho rằng “Việc xây dựng và phát triển các nguồn tài liệu phục vụ cho nhu cầu đọc với các mục đích khác nhau giữ vai trò then chốt cho sự tồn tại và phát triển của thư viện và cơ quan thông tin”. Đặc biệt, nghiên cứu của Phạm Xuân Định (2015) về “Công tác biên soạn giáo trình, tài liệu dạy học phục vụ hoạt động đào tạo theo tín chỉ tại Học viện Cảnh sát Nhân dân” đã phân tích chi tiết các nội dung có liên quan đến việc biên soạn GT & TLTK của giảng viên.
Thế nhưng tác giả chưa đi sâu phân tích mức độ đáp ứng các tài liệu này từ cơ quan thông tin thư viện. Gần đây hơn, nghiên cứu của Phạm Thị Ly (2018) cũng khẳng định giáo trình là một tập hợp bao gồm các kiến thức, khái niệm cơ bản trong một lĩnh vực chuyên môn được chọn lọc một cách có hệ thống theo những chủ đề nhất định, được tổ chức sắp xếp theo một trình tự phục vụ cho hoạt động dạy và học… Giáo trình đã và vẫn còn đang đóng một vai trò rất quan trọng trong nhà trường. Sở dĩ như vậy là vì những nội dung trong giáo trình là công cụ hiện thực hóa chương trình giáo dục. Nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo đáp ứng nhu cầu của xã hội, các thư viện đại học không những đầu tư xây dựng và phát triển nhiều bộ sưu tập mà còn tìm cách để nâng cao mức độ sử dụng, mức độ đáp ứng các nguồn tài liệu học tập này.
Trong thực tế, có rất nhiều nghiên cứu ở trong nước đã bàn đến các giải pháp để phát huy việc đáp ứng và sử dụng tài liệu học tập. Đó là chính sách của nhà trường và của thư viện, công nghệ hỗ trợ, cán bộ, môi trường, dịch vụ, cơ sở vật chất và trang thiết bị giúp người dùng tiếp cận nguồn tài liệu dễ dàng. Chi tiết hơn, nhà trường cần quan tâm đến việc xây dựng chương trình đào tạo, chính sách, tiện ích học… để giúp người học nắm bắt và thuận tiện trong việc sử dụng các nguồn tài liệu. Cụ thể, tác giả Trương Văn Chung (2007) quan niệm rằng để việc dạy và học hiệu quả cần phải thực hiện nhiều nhóm giải pháp đồng bộ như chương trình đào tạo, GT & TLTK, sự năng động và tự chủ của người học, cơ sở vật chất kỹ thuật và hệ thống thông tin, và quan trọng nhất phải từ nhiệt tình, tinh thần trách nhiệm và sáng tạo của giảng viên.
Trong nghiên cứu về “Giải pháp nâng cao chất lượng sinh viên được đào tạo từ ngành Thông tin học trường Đại học Cần Thơ”, tác giả Huỳnh Thị Trang (2018) đã nhấn mạnh cơ sở đào tạo phải có định hướng cập nhật chương trình đào tạo và nhà tuyển dụng tham gia xây dựng, điều chỉnh chương trình đào tạo cho phù hợp với thị trường lao động là yêu cầu cấp thiết. 3 Tác giả Nguyễn Thị Diệu Hiền (2007) thì cho rằng việc sắp xếp thời khóa biểu và thông báo đến người học sớm trước khi học kì mới bắt đầu ít nhất một tháng để sinh viên có thời gian tìm kiếm, mượn, mua và đọc trước tài liệu liên quan đến môn học cũng là một phương cách để người học tiếp cận GT & TLTK môn học. Ngoài ra, tác giả cũng kiến nghị nhà trường cho công bố, xuất bản đề cương môn học và thông báo đến người học tham khảo trước mỗi học kì vừa có tác dụng marketing vừa thông tin chi tiết về các học phần sẽ được giảng dạy trong kì để người học tìm hiểu trước những nội dung sẽ được học. Tác giả Vũ Bích Ngân (2009) cho rằng trường đại học phải xác định thư viện là thiết chế quan trọng hàng đầu trong cơ cấu đào tạo của một trường đại học, tham gia và chịu trách nhiệm chính vào chất lượng đào tạo của nhà trường, phải có một chính sách mang tính pháp lý về sự đầu tư cho thư viện đại học, đó phải là một hạng mục chi tiêu chính thức và tương đối lớn trong ngân sách nhà trường.
Song song bên cạnh đó, tác giả Nguyễn Duy Mộng Hà (2007) cho rằng nhà trường nên có chính sách khuyến khích biên soạn, dịch thuật giáo trình và kèm theo bồi dưỡng và khen thuởng xứng đáng cho giảng viên. Đồng quan điểm với Nguyễn Duy Mộng Hà, tác giả Phan Hữu Tín và Nguyễn Thúy Quỳnh Loan (2011) cũng cho rằng nhà trường nên khuyến khích, đãi ngộ cho giảng viên biên soạn giáo trình, đầu tư thích đáng cho công tác hoàn thiện hệ thống giáo trình nhằm đảm bảo tính đầy đủ, chính xác về nội dung, có hình thức đẹp.
