Xuất Nhập Khẩu Của Việt Nam Với Các Thành Viên Hiệp Định CPTPP

Luận văn phân tích xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thành viên CPTPP, nêu rõ cơ hội và thách thức trong bối cảnh hội nhập kinh tế.

• Tác giả: Lâm Thị Định
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thái Nhạn
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Xuất Nhập Khẩu Của Việt Nam Với Các Thành Viên Hiệp Định Đối Tác Toàn Diện Và Tiến Bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XUẤT NHẬP KHẨU VÀ HIỆP ĐỊNH THƢƠNG MẠI TỰ DO
• 1.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về xuất nhập khẩu
• 1.1.1. Khái niệm xuất khẩu
• 1.1.2. Đặc điểm của xuất khẩu
• 1.1.3. Phân loại xuất khẩu
• 1.1.4. Vai trò của xuất khẩu
• 1.1.5. Các nhân tố tác động đến xuất khẩu
• 1.1.6. Khái niệm nhập khẩu
• 1.1.7. Đặc điểm của nhập khẩu
• 1.1.8. Phân loại nhập khẩu
• 1.1.9. Vai trò của nhập khẩu
• 1.1.10. Các nhân tố tác động đến nhập khẩu
• 1.2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về Hiệp định thƣơng mại tự do (FTA)
• 1.2.1. Phân loại Hiệp định thương mại tự do
• 1.2.2. Nội dung chính của Hiệp định thương mại tự do
• 1.2.3. Vai trò của Hiệp định thương mại tự do
• 1.2.4. Giới thiệu về Hiệp định CPTPP
• 1.2.4.1. Quá trình hình thành
• 1.2.4.2. Một số các cam kết chính trong Hiệp định CPTPP
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT NHẬP KHẨU CỦA VIỆT NAM VỚI CÁC THÀNH VIÊN HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƢƠNG
• 2.1. Việt Nam với Hiệp định CPTPP
• 2.1.1. Hiệu lực thực thi
• 2.1.2. Các cam kết cơ bản của Việt Nam khi tham gia Hiệp định CPTPP
• 2.1.3. Các cam kết cơ bản của các thành viên Hiệp định CPTPP dành cho Việt Nam
• 2.2. Tổng quan xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn năm 2016-Quý 1 năm 2021
• 2.3. Thực trạng xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thành viên Hiệp định CPTPP
• 2.3.1. Thực trạng xuất khẩu của Việt Nam với các nước thành viên của Hiệp định CPTPP
• 2.3.1.1. Theo giá trị xuất khẩu
• 2.3.1.2. Theo cơ cấu thị trƣờng xuất khẩu
• 2.3.1.3. Theo cơ cấu mặt hàng, lĩnh vực xuất khẩu
• 2.3.2. Thực trạng nhập khẩu của Việt Nam từ các thành viên CPTPP
• 2.3.2.1. Theo giá trị nhập khẩu
• 2.3.2.2. Theo cơ cấu thị trƣờng nhập khẩu
• 2.3.2.3. Theo cơ cấu mặt hàng, lĩnh vực nhập khẩu
• 2.3.3. Các yếu tố tác động tới xuất nhập khẩu của Việt Nam với các đối tác thuộc Hiệp định CPTPP
• 2.3.4. Đánh giá xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thành viên Hiệp định CPTPP
• 2.3.4.1. Những mặt tích cực
• 2.3.4.2. Những mặt hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY XUẤT NHẬP KHẨU CỦA VIỆT NAM VỚI CÁC THÀNH VIÊN HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƢƠNG
• 3.1. Phƣơng hƣớng thúc đẩy xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thành viên Hiệp định CPTPP
• 3.2. Cơ hội và thách thức cho xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thành viên Hiệp định CPTPP
• 3.2.1. Thách thức
• 3.3. Các giải pháp nhằm thúc đẩy xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thành viên Hiệp định CPTPP
• 3.3.1. Về phía cơ quan nhà nước
• 3.3.2. Về phía các doanh nghiệp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xuất Nhập Khẩu Việt Nam Trong Bối Cảnh CPTPP

Việt Nam đang ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Việc tham gia các tổ chức thương mại và ký kết các hiệp định thương mại song phương, đa phương như CPTPP đã mở ra nhiều cơ hội để phát huy thế mạnh và tháo gỡ các hạn chế về thị trường. Tăng trưởng xuất khẩu và đóng góp vào phát triển kinh tế là minh chứng cho thấy Việt Nam đang tận dụng hiệu quả các cơ hội này. Chính sách của Việt Nam hướng tới việc tận dụng các nguồn lợi từ các FTA để đẩy mạnh xuất khẩu và thu hút thêm nhiều nguồn FDI chất lượng. Sự ra đời của các FTA thế hệ mới, bao trùm nhiều lĩnh vực như thương mại hàng hóa, dịch vụ, sở hữu trí tuệ... đang làm thay đổi bộ mặt kinh tế Việt Nam. Hiệp định CPTPP được kỳ vọng sẽ tạo ra những ảnh hưởng lớn.

1.1. Tầm quan trọng của CPTPP đối với Kinh tế Việt Nam

Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) được kỳ vọng sẽ tạo ra những ảnh hưởng lớn đến kinh tế Việt Nam. Việc tham gia CPTPP giúp Việt Nam tiếp cận các thị trường lớn như Canada, Nhật Bản, Australia... với mức thuế ưu đãi, từ đó thúc đẩy xuất khẩu. Hiệp định này cũng tạo ra môi trường cạnh tranh, buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao năng lực cạnh tranh để có thể tồn tại và phát triển. Ngoài ra, CPTPP còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư, thu hút đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.

1.2. Kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam trước và sau CPTPP

Trước khi CPTPP có hiệu lực, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đã có những bước tăng trưởng đáng kể nhờ các FTA khác. Tuy nhiên, với CPTPP, kỳ vọng kim ngạch xuất nhập khẩu sẽ tăng trưởng mạnh mẽ hơn nữa. Việc giảm thuế quan và các rào cản thương mại khác sẽ giúp hàng hóa Việt Nam cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế. Đồng thời, việc mở cửa thị trường cho các nước thành viên CPTPP cũng sẽ tạo điều kiện cho Việt Nam nhập khẩu các mặt hàng cần thiết cho sản xuất và tiêu dùng.

II. Phân Tích Các Cơ Hội Xuất Khẩu Từ Hiệp Định CPTPP Cho Việt Nam

Việc gia nhập CPTPP mang đến nhiều cơ hội xuất khẩu cho Việt Nam. Các ngành hàng như dệt may, da giày, thủy sản, điện tử và nông sản được dự báo sẽ hưởng lợi lớn từ việc giảm thuế và mở rộng thị trường. Các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nắm bắt thông tin về các cam kết trong CPTPP, nâng cao năng lực sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng để tận dụng tối đa các cơ hội này. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng thương hiệu và phát triển kênh phân phối để đưa hàng hóa Việt Nam đến tay người tiêu dùng tại các nước thành viên CPTPP.

2.1. Các Ngành xuất khẩu tiềm năng hưởng lợi từ CPTPP

CPTPP mang đến nhiều cơ hội cho các ngành xuất khẩu tiềm năng của Việt Nam. Ngành dệt may sẽ được hưởng lợi từ việc giảm thuế nhập khẩu vào các thị trường lớn như Canada và Nhật Bản. Ngành thủy sản cũng có cơ hội tăng trưởng mạnh mẽ nhờ việc tiếp cận các thị trường mới và cắt giảm thuế quan. Ngoài ra, các ngành như da giày, điện tử và nông sản cũng được dự báo sẽ có nhiều cơ hội phát triển khi tham gia CPTPP.

2.2. Thâm nhập Thị trường CPTPP Bí quyết và chiến lược hiệu quả

Để thâm nhập thành công thị trường CPTPP, các doanh nghiệp Việt Nam cần có chiến lược bài bản. Đầu tiên, cần nghiên cứu kỹ thông tin về thị trường, nhu cầu của người tiêu dùng và các quy định liên quan đến xuất nhập khẩu. Tiếp theo, cần tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và vệ sinh an toàn thực phẩm. Cuối cùng, cần xây dựng kênh phân phối hiệu quả và quảng bá thương hiệu để tiếp cận người tiêu dùng. Ngoài ra, việc tận dụng các chương trình hỗ trợ của chính phủ và các tổ chức xúc tiến thương mại cũng rất quan trọng.

III. Thách Thức Xuất Khẩu Khi Tham Gia CPTPP Cách Vượt Qua

Bên cạnh những cơ hội, CPTPP cũng đặt ra không ít thách thức cho Việt Nam. Các doanh nghiệp phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các nước thành viên khác, đặc biệt là các nước có nền kinh tế phát triển hơn. Ngoài ra, các quy định về chất lượng sản phẩm, quy tắc xuất xứ và các hàng rào kỹ thuật cũng là những thách thức không nhỏ. Để vượt qua những thách thức này, các doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh, đầu tư vào công nghệ và cải tiến quy trình sản xuất. Đồng thời, cần chủ động tìm hiểu và tuân thủ các quy định của CPTPP.

3.1. Rào cản phi thuế quan và Quy tắc xuất xứ trong CPTPP

Rào cản phi thuế quan và quy tắc xuất xứ là những thách thức lớn đối với các doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia CPTPP. Các rào cản phi thuế quan bao gồm các tiêu chuẩn về chất lượng sản phẩm, vệ sinh an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Quy tắc xuất xứ đòi hỏi sản phẩm phải có nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng các tiêu chí nhất định để được hưởng ưu đãi thuế quan. Để vượt qua những thách thức này, các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất và tìm hiểu kỹ các quy định liên quan.

3.2. Cạnh tranh xuất khẩu Đối thủ và Giải pháp cho Doanh nghiệp Việt Nam

Việc gia nhập CPTPP đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh xuất khẩu gay gắt từ các nước thành viên khác. Các đối thủ cạnh tranh chính của Việt Nam là Nhật Bản, Australia, Canada và Mexico. Để cạnh tranh thành công, các doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và xây dựng thương hiệu. Đồng thời, cần tìm kiếm các thị trường ngách và phát triển các sản phẩm độc đáo để tạo sự khác biệt.

IV. Giải Pháp Thúc Đẩy Xuất Nhập Khẩu Việt Nam Trong CPTPP

Để tận dụng tối đa các cơ hội và vượt qua các thách thức từ CPTPP, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và doanh nghiệp. Nhà nước cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin và nguồn vốn. Doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, đầu tư vào công nghệ và cải tiến quy trình sản xuất. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng thương hiệu và phát triển kênh phân phối để đưa hàng hóa Việt Nam đến tay người tiêu dùng tại các nước thành viên CPTPP.

4.1. Chính sách hỗ trợ Doanh nghiệp Xuất khẩu trong CPTPP

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu hiệu quả để giúp họ tận dụng tối đa các cơ hội từ CPTPP. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ về tài chính, thông tin, đào tạo và xúc tiến thương mại. Ngoài ra, cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và đơn giản hóa thủ tục hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu.

4.2. Nâng cao năng lực cạnh tranh cho Hàng hóa Việt Nam tại Thị trường CPTPP

Để hàng hóa Việt Nam cạnh tranh thành công tại thị trường CPTPP, cần có các giải pháp đồng bộ để nâng cao năng lực cạnh tranh. Các giải pháp này có thể bao gồm đầu tư vào công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Ngoài ra, cần chú trọng phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường và xã hội.

V. Nghiên Cứu Tác Động Của CPTPP Lên Tăng Trưởng Xuất Khẩu Việt Nam

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng CPTPP có tác động tích cực đến tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam. Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, CPTPP có thể giúp GDP của Việt Nam tăng thêm 1,3% và xuất khẩu tăng thêm 4% vào năm 2035. Tuy nhiên, để đạt được những kết quả này, cần có những nỗ lực đồng bộ từ phía nhà nước và doanh nghiệp. Đồng thời, cần chú trọng đến việc phát triển bền vững và bảo vệ môi trường để đảm bảo rằng tăng trưởng xuất khẩu không gây ra những tác động tiêu cực đến xã hội và môi trường.

5.1. Phân tích Kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam sau 5 năm CPTPP

Việc phân tích kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam sau 5 năm CPTPP có vai trò quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả của hiệp định này. Phân tích này có thể cho thấy những ngành hàng nào đang hưởng lợi nhiều nhất từ CPTPP, những thị trường nào đang tăng trưởng mạnh mẽ và những thách thức nào đang cản trở xuất nhập khẩu. Từ đó, có thể đưa ra những điều chỉnh chính sách phù hợp để tận dụng tối đa các cơ hội và vượt qua các thách thức.

5.2. So sánh Tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam với các nước CPTPP khác

Việc so sánh tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam với các nước CPTPP khác có thể giúp đánh giá năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong khu vực. Nếu tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam thấp hơn so với các nước khác, cần tìm hiểu nguyên nhân và đưa ra các giải pháp để cải thiện. Các yếu tố cần xem xét bao gồm chi phí sản xuất, chất lượng sản phẩm, năng lực đổi mới và khả năng tiếp cận thị trường.

VI. Kết Luận Xuất Nhập Khẩu Việt Nam và CPTPP Trong Tương Lai

CPTPP là một hiệp định thương mại quan trọng, mang đến nhiều cơ hội và thách thức cho xuất nhập khẩu Việt Nam. Để tận dụng tối đa các cơ hội và vượt qua các thách thức này, cần có những nỗ lực đồng bộ từ phía nhà nước và doanh nghiệp. Trong tương lai, xuất nhập khẩu Việt Nam sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế. Đồng thời, cần chú trọng đến việc phát triển bền vững và bảo vệ môi trường để đảm bảo rằng tăng trưởng xuất khẩu không gây ra những tác động tiêu cực đến xã hội và môi trường.

6.1. Dự báo Tác động CPTPP lên Kinh tế Việt Nam đến năm 2030

Các dự báo cho thấy CPTPP sẽ tiếp tục có tác động tích cực đến kinh tế Việt Nam đến năm 2030. Theo các chuyên gia, CPTPP có thể giúp GDP của Việt Nam tăng thêm hàng tỷ đô la Mỹ và tạo ra hàng trăm nghìn việc làm mới. Tuy nhiên, để đạt được những kết quả này, cần có những nỗ lực không ngừng từ phía nhà nước và doanh nghiệp.

6.2. Đề xuất chính sách để phát triển Xuất nhập khẩu Việt Nam bền vững trong CPTPP

Để phát triển xuất nhập khẩu Việt Nam bền vững trong CPTPP, cần có các chính sách đồng bộ và toàn diện. Các chính sách này cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, bảo vệ môi trường và đảm bảo quyền lợi của người lao động. Đồng thời, cần chú trọng đến việc xây dựng quan hệ đối tác tin cậy với các nước thành viên CPTPP.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, việc ký kết và thực thi các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Khác với các FTA truyền thống vốn có phạm vi hẹp và mức độ tự do hóa giới hạn, các FTA thế hệ mới bao trùm nhiều lĩnh vực rộng lớn từ thương mại hàng hóa, dịch vụ, sở hữu trí tuệ đến các vấn đề phi truyền thống như lao động, môi trường, mua sắm chính phủ và giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư với chính phủ tiếp nhận đầu tư (ISDS). Trong số đó, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) là một thỏa thuận thương mại tự do chất lượng cao với các cam kết mở cửa thị trường sâu rộng, tạo nên một khu vực kinh tế chiếm khoảng 500 triệu dân, 15% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và 15% tổng thương mại toàn cầu.

Sau khi Hiệp định chính thức có hiệu lực đối với Việt Nam từ ngày 14/01/2019, việc đánh giá toàn diện kết quả thực thi và tác động thực tế của CPTPP đến hoạt động thương mại hai chiều giữa Việt Nam và các quốc gia thành viên là một yêu cầu cấp thiết nhằm nhận diện cơ hội, chỉ ra các nút thắt tồn tại và định hình phương hướng phát triển ngoại thương trong giai đoạn tiếp theo.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể như sau:

• Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu có hệ thống và toàn diện cơ sở lý luận về xuất nhập khẩu và FTA, phân tích thực trạng hoạt động xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và các thành viên CPTPP giai đoạn 2016–2020 (cập nhật Quý 1 năm 2021), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động thương mại với khối thị trường này.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Thứ nhất, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về xuất khẩu, nhập khẩu và hiệp định thương mại tự do.
  2. Thứ hai, tìm hiểu các nội dung chính liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu trong khuôn khổ Hiệp định CPTPP.
  3. Thứ ba, phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thành viên CPTPP, chỉ ra những kết quả đạt được cùng các hạn chế cần khắc phục.
  4. Thứ tư, đề xuất các giải pháp khả thi từ phía cơ quan nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp nhằm thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu với các nước thành viên CPTPP.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thành viên Hiệp định CPTPP.
• Phạm vi không gian: Việt Nam và 10 quốc gia thành viên CPTPP (gồm Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore).
• Phạm vi thời gian: Số liệu nghiên cứu tập trung trong giai đoạn 5 năm từ năm 2016 đến năm 2020, có cập nhật bổ sung dữ liệu ngoại thương Quý 1 năm 2021.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các cam kết thương mại hàng hóa, biểu thuế quan, quy tắc xuất xứ trong CPTPP và diễn biến kim ngạch, cơ cấu thị trường, cơ cấu ngành hàng xuất nhập khẩu hai chiều.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng trên nền tảng lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo trong tác phẩm Những nguyên lý của kinh tế chính trị (1817), giải thích lợi ích của các quốc gia khi tham gia vào phân công lao động quốc tế và chuyên môn hóa sản xuất để mở rộng khả năng tiêu dùng thông qua ngoại thương. Tác giả vận dụng các khái niệm và phân loại xuất nhập khẩu theo lý luận Thương mại Quốc tế, chuẩn mực cán cân thanh toán quốc tế của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các quy định pháp lý tại Điều 28 Luật Thương mại Việt Nam năm 2005:

• Phân loại xuất khẩu: Xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu ủy thác, tạm xuất tái nhập, buôn bán đối lưu (nghiệp vụ hàng đổi hàng, bù trừ, mua đối lưu, chuyển giao nghĩa vụ, giao dịch bồi hoàn) và xuất khẩu theo nghị định thư.
• Phân loại nhập khẩu: Nhập khẩu trực tiếp, nhập khẩu ủy thác, nhập khẩu gia công, tạm nhập tái xuất và buôn bán đối lưu.
• Hệ thống nhân tố tác động: Các nhân tố quốc tế (môi trường kinh tế, luật pháp, văn hóa - xã hội, môi trường cạnh tranh) và các nhân tố quốc gia (nguồn lực trong nước, công nghệ, cơ sở hạ tầng, thể chế pháp lý, tỷ giá hối đoái, mức độ cạnh tranh nội địa).

Về cơ sở lý luận FTA, tác giả tổng hợp định nghĩa từ các cơ quan chính phủ Nhật Bản, Singapore và Trung tâm WTO & Hội nhập (VCCI), phân loại FTA theo phạm vi địa lý (song phương, đa phương, khu vực, tổ chức - quốc gia) và theo thế hệ cam kết (FTA truyền thống và FTA thế hệ mới). Trong khuôn khổ CPTPP, các nội dung quy chuẩn được trích xuất gồm:

• Biểu cam kết thuế quan: Xóa bỏ thuế ngay, xóa bỏ theo lộ trình (3–7 năm, trên 10 năm hoặc trên 20 năm) và hạn ngạch thuế quan (TRQ).
• Quy tắc xuất xứ: 03 phương pháp xác định (xuất xứ thuần túy, xuất xứ từ nguyên liệu nội khối CPTPP, quy tắc cụ thể mặt hàng - PSR), quy tắc cộng gộp, tỷ lệ nguyên liệu không đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa (De Minimis) và cơ chế tự chứng nhận xuất xứ (C/O).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả triển khai kết hợp:

• Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Hệ thống hóa và tổng hợp lý luận về thương mại quốc tế và các điều khoản cam kết của hiệp định.
• Phương pháp thu thập số liệu: Khai thác dữ liệu thứ cấp từ các Báo cáo Xuất nhập khẩu của Bộ Công Thương, cơ sở dữ liệu thống kê của Tổng cục Hải quan giai đoạn 2016–2020 (cập nhật Quý 1/2021) và các văn bản của Bộ Tài chính.
• Phương pháp phân tích và so sánh: Thống kê mô tả, phân tích số liệu chuỗi thời gian, so sánh đối chiếu chỉ số kim ngạch qua các năm và tỷ trọng cơ cấu nhằm làm rõ sự biến động của luồng thương mại trước và sau khi CPTPP có hiệu lực.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về xuất nhập khẩu và Hiệp định thương mại tự do

Chương 1 trình bày hệ thống lý luận căn bản về xuất nhập khẩu hàng hóa, phân tích vai trò của ngoại thương trong việc tích lũy ngoại tệ, tiếp thu kỹ thuật mới, dịch chuyển cơ cấu kinh tế và giải quyết việc làm. Tác giả hệ thống hóa quá trình hình thành của CPTPP từ Hiệp định TPP (đàm phán từ tháng 3/2010 gồm 12 nước, ký ngày 04/02/2016; Hoa Kỳ rút lui vào tháng 01/2017; 11 nước còn lại ra tuyên bố đổi tên vào tháng 11/2017 và chính thức ký kết CPTPP vào tháng 3/2018). Văn bản phân tích việc CPTPP giữ nguyên cấu trúc 30 chương và 9 phụ lục của TPP nhưng cho phép tạm hoãn thực thi 20 nhóm nghĩa vụ (gồm 11 nghĩa vụ thuộc Chương Sở hữu trí tuệ, 2 nghĩa vụ thuộc Chương Mua sắm Chính phủ và 7 nghĩa vụ thuộc các chương Hải quan, Đầu tư, Dịch vụ tài chính, Viễn thông, Môi trường, Minh bạch hóa và Chống tham nhũng). Tác giả cũng làm rõ quy định về cơ chế tự chứng nhận xuất xứ và thời gian chuyển đổi dành riêng cho Việt Nam (bảo lưu 5 năm đối với tự chứng nhận xuất xứ của nhà nhập khẩu; áp dụng song song C/O truyền thống và tự chứng nhận của người xuất khẩu đủ điều kiện trong tối đa 10 năm).

Chương 2: Thực trạng xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thành viên Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương

Chương 2 là trọng tâm nghiên cứu của khóa luận, phân tích chi tiết các cam kết và diễn biến thương mại thực tế:

Cam kết thuế quan hai chiều: Việt Nam cam kết xóa bỏ gần 100% dòng thuế nhập khẩu (65,8% xóa bỏ ngay khi có hiệu lực; 86,5% vào năm thứ 4; 97,8% vào năm thứ 11; còn lại xóa bỏ tối đa vào năm thứ 16 hoặc áp dụng TRQ). Ngược lại, các nước thành viên CPTPP cam kết xóa bỏ ngay từ 78% đến 95% dòng thuế cho Việt Nam và đạt 97% đến 100% khi kết thúc lộ trình:

Quốc gia đối tác	Tỷ lệ xóa bỏ thuế ngay	Lộ trình và cam kết với các mặt hàng chủ lực
Brunei	92%	99,9% vào năm thứ 7; 100% vào năm thứ 11.
Canada	94,9%	96,3% vào năm thứ 4; dệt may xóa bỏ 100% năm thứ 4; giày dép đa số xóa bỏ ngay hoặc năm thứ 7; duy trì TRQ 96 dòng thuế (thịt gà, bơ sữa, trứng).
Chile	95,1%	99,9% vào năm thứ 8; dệt may xóa bỏ năm thứ 8; giày dép và cao su xóa bỏ năm thứ 4.
New Zealand	94,6%	Các dòng thuế còn lại xóa bỏ hoàn toàn vào năm thứ 7.
Nhật Bản	86%	95,6% vào năm thứ 11; dệt may xóa bỏ ngay 98,8%; thủy sản phần lớn xóa bỏ 0% ngay hoặc theo lộ trình 6, 11, 16 năm; gạo không cam kết; giày dép xóa bỏ vào năm 10 và 16.
Malaysia	84,7%	99,9% vào năm thứ 11; áp dụng TRQ đối với 15 dòng thuế gia cầm, thịt gia súc.
Peru	80,7%	99,4% vào năm thứ 17; dệt may và giày dép xóa bỏ từ năm thứ 10 đến 16; duy trì thuế theo biến động giá đối với 47 dòng thuế (sữa, ngô, gạo, đường).
Singapore	100%	Xóa bỏ 100% số dòng thuế ngay khi Hiệp định có hiệu lực.
Australia	94,6%	Các dòng thuế còn lại được xóa bỏ hoàn toàn vào năm thứ 4.
Mexico	77,2%	98% vào năm thứ 10; dệt may tối đa năm 16; giày dép tối đa năm 13; cá tra, basa xóa bỏ năm thứ 3; tôm đông lạnh xóa bỏ năm thứ 13; không cam kết xóa bỏ thuế đường.

Thực trạng xuất khẩu của Việt Nam sang CPTPP: Năm 2019, năm đầu tiên thực thi CPTPP, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang các nước thành viên đạt hơn 39,53 tỷ USD, tăng 7,18% so với năm 2018 (tăng 8,11% nếu tính riêng 6 thị trường đã phê chuẩn). Trong đó:

• Nhật Bản dẫn đầu với 20,41 tỷ USD (tăng 8,38% so với năm 2018), chiếm 51,65% cơ cấu xuất khẩu sang CPTPP năm 2019.
• Canada vươn lên vị trí thứ 2 đạt 3,91 tỷ USD (tăng 19,8% so với năm 2018), chiếm 9,89% cơ cấu; năm 2020 tiếp tục tăng lên 4,46 tỷ USD.
• Malaysia đạt 3,78 tỷ USD năm 2019 (giảm nhẹ 275,79 triệu USD so với 2018), chiếm 9,59%.
• Australia đạt 3,49 tỷ USD năm 2019 và tăng lên 3,62 tỷ USD năm 2020, chiếm 8,84% cơ cấu năm 2019.
• Singapore đạt 3,19 tỷ USD năm 2019 (chiếm 8,09%); Mexico đạt 2,87 tỷ USD năm 2019 (tăng 26,3% so với 2018, chiếm 7,15% cơ cấu) và năm 2020 tăng 11,73% so với 2019; New Zealand đạt 542,56 triệu USD năm 2019; Chile đạt 940,7 triệu USD năm 2019 và 1,02 tỷ USD năm 2020; Peru đạt 341,33 triệu USD năm 2019; Brunei đạt 66,64 triệu USD năm 2019 (tăng 260,99% so với 2018).

Mặt hàng xuất khẩu chủ lực	Thị trường	Kim ngạch 2018 (Triệu USD)	Kim ngạch 2019 (Triệu USD)	Kim ngạch 2020 (Triệu USD)
Dệt may	Canada	665,57	811,01	793,29
Điện thoại và linh kiện	Canada	310,86	615,21	826,23
Điện thoại và linh kiện	Mexico	89,57	518,98	523,49
Máy vi tính, SP điện tử	Mexico	1.149,27	986,93	876,49
Hàng dệt may	Nhật Bản	3.294,20	3.980,00	3.530,00
Phương tiện vận tải & phụ tùng	Nhật Bản	2.376,34	2.585,57	—
Gỗ và sản phẩm từ gỗ	Nhật Bản	1.327,18	—	—
Điện thoại và linh kiện	Chile	220,07	426,08	462,57
Điện thoại và linh kiện	Peru	39,37	138,80	118,94
Sắt thép các loại	Malaysia	417,68	458,55	367,97
Máy tính, SP điện tử	Singapore	547,76	519,83	584,80
Thủy tinh và SP thủy tinh	Singapore	312,48	349,20	442,08

Thực trạng nhập khẩu của Việt Nam từ CPTPP: Tổng kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam từ các đối tác CPTPP giai đoạn này đạt hơn 37 tỷ USD. Dẫn đầu về giá trị nhập khẩu là Nhật Bản (năm 2016 đạt 15,06 tỷ USD, năm 2018 đạt 19,04 tỷ USD) và Malaysia (năm 2016 đạt 5,12 tỷ USD, năm 2018 đạt 7,45 tỷ USD, năm 2019 đạt 642,33 triệu USD, năm 2020 đạt 523,01 triệu USD). Nhập khẩu từ Canada năm 2016 đạt 395,47 triệu USD, tăng lên 857,12 triệu USD năm 2018, đạt 860,63 triệu USD năm 2019 và 726,38 triệu USD năm 2020. Nhập khẩu từ New Zealand tăng đều từ 356,85 triệu USD (2016) lên 532,01 triệu USD (2018), 552,97 triệu USD (2019) và 557,78 triệu USD (2020). Nhập khẩu từ Chile đạt 306,76 triệu USD (2018) và 288,72 triệu USD (2019). Nhập khẩu từ Brunei biến động mạnh, đạt 36,67 triệu USD năm 2018, tăng vọt lên 177,37 triệu USD năm 2019 (tăng 383,73%) và 265,55 triệu USD năm 2020.

Đánh giá chung: Tác giả chỉ ra các điểm tích cực gồm tốc độ tăng trưởng xuất khẩu ấn tượng sang các thị trường mới tại châu Mỹ (Canada, Mexico), duy trì vị thế vững chắc tại Nhật Bản, cơ cấu hàng hóa chuyển dịch tích cực sang nhóm công nghiệp chế biến và điện tử. Hạn chế tồn tại gồm mức độ phụ thuộc lớn vào thị trường Nhật Bản (chiếm trên 50% thị phần xuất khẩu trong khối), tỷ lệ tận dụng C/O ưu đãi CPTPP còn thấp, kim ngạch sang các nước chưa phê chuẩn hiệp định (Peru, Chile, Brunei) còn khiêm tốn và sự gián đoạn thương mại do đại dịch Covid-19 trong năm 2020.

Chương 3: Giải pháp thúc đẩy xuất nhập khẩu của Việt Nam với các thành viên Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương

Chương 3 xác định các cơ hội và thách thức của Việt Nam khi thực thi CPTPP, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp phân định theo hai nhóm chủ thể:

• Giải pháp về phía cơ quan quản lý nhà nước: Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa hải quan và quy trình cấp C/O; hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tương thích với cam kết CPTPP; nâng cao hiệu quả công tác xúc tiến thương mại (XTTM), cung cấp thông tin thị trường chuyên sâu về hàng rào kỹ thuật (TBT) và an toàn dịch bệnh (SPS); phát triển hạ tầng logistics và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận cơ chế tự chứng nhận xuất xứ.
• Giải pháp về phía các doanh nghiệp: Chủ động nghiên cứu kỹ các cam kết cắt giảm thuế quan và quy tắc xuất xứ cụ thể (PSR, RVC, De Minimis); nâng cao chất lượng sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường phát triển (Nhật Bản, Canada, Australia); đầu tư công nghệ hiện đại, chuyển đổi cơ cấu nguyên phụ liệu để tận dụng quy tắc cộng gộp nội khối; nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tìm kiếm đối tác mới tại các thị trường tiềm năng như Canada, Mexico, Chile, Peru.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu và đóng góp cụ thể:

• Kết quả thực chứng: Làm rõ tác động tích cực của CPTPP trong năm đầu thực thi (2019), nâng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang khối đạt 39,53 tỷ USD (+7,18% so với 2018), đặc biệt mở đường tăng trưởng đột biến sang hai thị trường mới tại châu Mỹ là Canada (3,91 tỷ USD năm 2019, tăng 19,8%; đạt 4,46 tỷ USD năm 2020) và Mexico (2,87 tỷ USD năm 2019, tăng 26,3%). Phân tích chi tiết mức tăng trưởng của các ngành hàng chủ lực như điện thoại và linh kiện sang Mexico tăng 5,79 lần (từ 89,57 triệu USD năm 2018 lên 518,98 triệu USD năm 2019), sang Canada tăng 85,64% (từ 310,86 triệu USD lên 615,21 triệu USD); hàng dệt may xuất khẩu sang Canada đạt 811,01 triệu USD năm 2019 với tỷ lệ tận dụng ưu đãi đạt 42,9%. Số liệu Quý 1/2021 tiếp tục ghi nhận đà phục hồi xuất khẩu sang New Zealand (+35,1%), Chile (+25,6%), Australia (+17%), Canada (+13,7%) và Mexico (+12,7%).
• Đóng góp học thuật và thực tiễn: Khóa luận hệ thống hóa bức tranh toàn cảnh về quan hệ thương mại hàng hóa giữa Việt Nam và 10 đối tác CPTPP theo chuỗi dữ liệu 5 năm (2016–2020). Tác giả so sánh chi tiết mức độ mở cửa biểu thuế và chỉ ra sự khác biệt về hiệu quả thương mại giữa nhóm các nước đã phê chuẩn hiệp định sớm (Australia, Canada, Nhật Bản, Mexico, New Zealand, Singapore) và nhóm các nước chưa hoàn tất phê chuẩn tại thời điểm nghiên cứu (Brunei, Chile, Malaysia, Peru).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Do hoàn thành vào đầu năm 2021, khung thời gian phân tích thực tế sau khi CPTPP có hiệu lực tại Việt Nam mới chỉ bao quát giai đoạn 2019–2020, trong đó năm 2020 chịu sự tác động bất thường từ đại dịch Covid-19 làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Bên cạnh đó, tại thời điểm tác giả thu thập số liệu, 4 quốc gia thành viên (Brunei, Chile, Malaysia, Peru) chưa hoàn tất thủ tục phê chuẩn CPTPP, dẫn đến các phân tích về ưu đãi thuế quan tại các thị trường này chủ yếu mang tính kỳ vọng và dựa trên động lực FTA song phương sẵn có. Dữ liệu nghiên cứu hoàn toàn sử dụng nguồn thứ cấp vĩ mô, chưa có số liệu khảo sát thực chứng từ các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu khi toàn bộ 11 nước thành viên hoàn tất phê chuẩn CPTPP và bước vào các giai đoạn cắt giảm thuế sâu (từ năm thứ 4 đến năm thứ 11); thực hiện các nghiên cứu định lượng đo lường độ co giãn thương mại hoặc khảo sát doanh nghiệp về mức độ đáp ứng quy tắc xuất xứ và chi phí tuân thủ rào cản kỹ thuật.

Giá trị tham khảo

Công trình nghiên cứu có giá trị tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và giảng viên: Chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế, Logistics và Quản trị chuỗi cung ứng khi tìm kiếm tài liệu phân tích thực trạng ngoại thương và cam kết FTA thế hệ mới.
• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp dữ liệu so sánh cam kết biểu thuế và cơ cấu thị trường xuất nhập khẩu của Việt Nam trong CPTPP phục vụ công tác điều hành thương mại và xúc tiến xuất khẩu.
• Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Tham khảo bảng tổng hợp lộ trình thuế quan, quy tắc xuất xứ mặt hàng và số liệu tăng trưởng của từng nhóm hàng tại các thị trường thành viên để định hướng chiến lược kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệp định CPTPP chính thức có hiệu lực đối với Việt Nam từ thời điểm nào?
Quốc hội Việt Nam thông qua Nghị quyết phê chuẩn Hiệp định CPTPP vào ngày 12/11/2018, và Hiệp định chính thức có hiệu lực thi hành đối với Việt Nam từ ngày 14/01/2019.

2. Việt Nam đưa ra cam kết cắt giảm thuế quan nhập khẩu như thế nào trong CPTPP?
Việt Nam cam kết xóa bỏ gần 100% số dòng thuế nhập khẩu theo lộ trình: 65,8% số dòng thuế có thuế suất 0% ngay khi Hiệp định có hiệu lực; 86,5% số dòng thuế về 0% vào năm thứ 4; 97,8% số dòng thuế về 0% vào năm thứ 11; các dòng thuế còn lại xóa bỏ tối đa vào năm thứ 16 hoặc áp dụng theo hạn ngạch thuế quan (TRQ).

3. Thị trường nào trong khối CPTPP chiếm tỷ trọng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam giai đoạn 2018–2019?
Nhật Bản là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam trong khối CPTPP, đạt kim ngạch 18,83 tỷ USD năm 2018 và 20,41 tỷ USD năm 2019, chiếm 51,65% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang toàn khối CPTPP năm 2019.

4. Hiệp định CPTPP tạo ra bước chuyển biến thương mại nào đối với các thị trường thành viên mới tại châu Mỹ?
Tại Canada, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng từ mức 3,91 tỷ USD năm 2019 lên 4,46 tỷ USD năm 2020 (gấp 1,71 lần năm 2016). Tại Mexico, kim ngạch xuất khẩu năm 2019 đạt 2,87 tỷ USD (tăng 26,3% so với 2018) và tiếp tục tăng 11,73% trong năm 2020; trong đó mặt hàng điện thoại và linh kiện sang Mexico năm 2019 tăng gấp 5,79 lần so với năm 2018.

5. Cơ chế tự chứng nhận xuất xứ trong CPTPP được áp dụng với Việt Nam theo quy định chuyển đổi nào?
Việt Nam được áp dụng lộ trình chuyển đổi linh hoạt: đối với hàng nhập khẩu, bảo lưu áp dụng hình thức nhà nhập khẩu tự chứng nhận xuất xứ sau 5 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực; đối với hàng xuất khẩu, áp dụng song song hình thức cấp C/O truyền thống và tự chứng nhận của nhà xuất khẩu đủ điều kiện trong thời gian tối đa 10 năm trước khi chuyển sang cơ chế tự chứng nhận hoàn toàn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lâm Thị Định đã tổng hợp có hệ thống cơ sở lý luận về thương mại quốc tế và các cam kết cốt lõi của Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới CPTPP. Thông qua việc phân tích chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2016–2020, nghiên cứu đã phác họa rõ nét bức tranh xuất nhập khẩu hai chiều giữa Việt Nam và 10 quốc gia thành viên, làm nổi bật đà tăng trưởng tại các thị trường mới ở châu Mỹ cùng những chuyển dịch trong cơ cấu mặt hàng công nghiệp chế biến và nông thủy sản. Các đánh giá về hạn chế tận dụng C/O ưu đãi và hệ thống giải pháp đề xuất đối với cơ quan nhà nước cùng cộng đồng doanh nghiệp mang lại giá trị tham khảo thực tiễn cho hoạt động phát triển ngoại thương của Việt Nam trong tiến trình hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, các chữ viết tắt, danh mục bảng, hình và mục lục, khóa luận được chia làm 3 chương: Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XUẤT NHẬP KHẨU VÀ HIỆP ĐỊNH THƢƠNG MẠI TỰ DO. Chƣơng 2: THỰC TRẠNG XUẤT NHẬP KHẨU VỚI CÁC THÀNH VIÊN HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƢƠNG. Chƣơng 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẦY XUẤT NHẬP KHẨU CỦA VIỆT NAM VỚI CÁC THÀNH VIÊN HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƢƠNG. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XUẤT NHẬP KHẨU VÀ HIỆP ĐỊNH THƢƠNG MẠI TỰ DO 1.

Cơ sở lý luận và thực tiễn về xuất nhập khẩu 1. Khái niệm xuất khẩu Trong lý luận Thương mại Quốc tế, xuất khẩu là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho nước ngoài. Trong cách tính toán cán cân thanh toán quốc tế theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) thì xuất khẩu là việc bán hàng hóa cho nước ngoài. Xuất khẩu hàng hóa là việc bán, cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho các quốc gia khác trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán, trong đó có sự chuyển dịch hàng hóa ra khỏi biên giới hải quan.

Hoạt động xuất khẩu không chỉ mang lại lợi nhuận cho các bên chủ thể tham gia vào hoạt động này mà còn có ý nghĩa quan trọng hơn đối với sự phát triển của một quốc gia. [1, 25] Xuất khẩu là hoạt động đưa các hàng hoá, dịch vụ từ quốc gia này sang quốc gia khác. Dưới góc độ kinh doanh, xuất khẩu là việc bán các hàng hoá và dịch vụ, một hình thức thâm nhập thị trường nước ngoài có thể ít rủi ro hơn và chi phí thấp hơn. Dưới góc độ phi kinh doanh như quà tặng hoặc viện trợ không hoàn lại thì hoạt động xuất khẩu chỉ là việc lưu chuyển hàng hóa hoặc dịch vụ qua biên giới quốc gia.

[8, 15] Theo quy định tại Điều 28 Luật Thương mại Việt Nam năm 2005, xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam, hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định pháp luật. Như vậy có thể nói, xuất khẩu là một hoạt động cơ bản của hoạt động ngoại thương, xuất hiện lâu đời, ngày càng phát triển mạnh mẽ về cả chiều rộng và chiều sâu. Hoạt động xuất khẩu ngày này diễn ra trên phạm vi toàn cầu, tất cả các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế, không chỉ hàng hóa hữu hình mà cả hàng hóa vô hình với tỉ trọng ngày càng lớn. Đặc điểm của xuất khẩu Xuất khẩu là hoạt động cơ bản cấu thành nên hoạt động ngoại thương.

Xuất khẩu là hoạt động buôn bán diễn ra trên phạm vi ngoài quốc gia và khu vực hải quan riêng trên lãnh thổ quốc gia. Hoạt động xuất khẩu phức tạp hơn rất nhiều so với kinh doanh trong nước. Điều này được thể hiện ở chỗ: Thị trường rộng lớn, khó kiểm soát. Chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau như môi trường kinh tế, chính trị, luật pháp… của các quốc gia khác nhau.

Thanh toán bằng đồng tiền ngoại 6 tệ, hàng hoá được vận chuyển qua biên giới quốc gia và khu vực hải quan riêng trên lãnh thổ quốc gia, phải tuân theo những tập quán buôn bán quốc tế. Xuất khẩu là hoạt động lưu thông hàng hoá, dịch vụ giữa các quốc gia, nó rất phong phú và đa dạng, thường xuyên bị chi phối bởi các yếu tố như chính sách, luật pháp, văn hoá, chính trị,…của các quốc gia khác nhau. Nhà nước quản lý hoạt động xuất-nhập khẩu thông qua các công cụ chính sách như: Chính sách thuế, hạn ngạch, các văn bản pháp luật khác, quy định các mặt hàng xuất-nhập khẩu,… 1. Phân loại xuất khẩu Xuất khẩu trực tiếp Là việc xuất khẩu các loại hàng hoá và dịch vụ do chính doanh nghiệp sản xuất ra hoặc thu mua từ các đơn vị sản xuất trong nước tới khách hàng nước ngoài thông qua các tổ chức của mình.

Trong trường hợp doanh nghiệp tham gia xuất khẩu là doanh nghiệp thương mại không tự sản xuất ra sản phẩm thì việc xuất khẩu bao gồm hai công đoạn: Thu mua tạo nguồn hàng xuất khẩu với các đơn vị, địa phương trong nước và đàm phán ký kết với doanh nghiệp nước ngoài, giao hàng và thanh toán tiền hàng với đơn vị bạn. Xuất khẩu uỷ thác Đây là hình thức kinh doanh trong đó đơn vị xuất nhập khẩu đóng vai trò là người trung gian thay cho đơn vị sản xuất tiến hành ký kết hợp đồng xuất khẩu, tiến hành làm các thủ tục cần thiết để xuất khẩu do đó nhà sản xuất và qua đó được hưởng một số tiền nhất định gọi là phí uỷ thác. Hình thức này bao gồm các bước sau: Ký kết hợp đồng xuất khẩu uỷ thác với đơn vị trong nước, ký hợp đồng xuất khẩu, giao hàng và thanh toán tiền hàng bên nước ngoài, nhận phí ủy thác xuất khẩu từ đơn vị trong nước. Tạm xuất tái nhập Tạm xuất tái nhập hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra nước ngoài hoặc đưa vào các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo qui định của pháp luật, có làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam và làm thủ tục nhập khẩu lại chính hàng hoá đó vào Việt Nam.

Buôn bán đối lưu Buôn bán đối lưu là một trong những phương thức giao dịch xuất khẩu trong xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, người bán hàng đồng thời là người mua, lượng trao đổi với nhau có giá trị tương đương. Trong phương thức xuất khẩu này mục tiêu là thu về một lượng hàng hoá có giá trị tương đương. Vì đặc điểm này 7 mà phương thức này còn có tên gọi khác như xuất nhập khẩu liên kết, hay hàng đổi hàng. Các loại hình buôn bán đối lưu Nghiệp vụ hàng đổi hàng: Ở hai bên trao đổi trực tiếp với nhau nhưng hàng hoá có giá trị tương đương, việc giao hàng diễn ra hầu như đồng thời.

Tuy nhiên trong hoạt động đổi hàng hiện đại người ta có thể sử dụng tiền để thành toán một phần tiền hàng hơn nữa có thể thu hút 3-4 bên tham gia. Nghiệp vụ bù trừ: Hai bên trao đổi hàng hoá với nhau trên cơ sở ghi trị giá hàng giao, đến cuối kỳ hạn, hai bên mới đối chiếu sổ sách, đối chiếu với giá trị giao và giá trị nhận. Số dư thì số tiền đó được giữ lại để chi trả theo yêu cầu của bên chủ nợ. Nghiệp vụ mua đối lưu: Một bên tiến hành của công nghiệp chế biến, bán thành phẩm nguyên vật liệu.

Nghiệp vụ này thường được kéo dài từ 1 đến 5 năm còn trị giá hàng giao để thanh toán thường không đạt 100% trị giá hàng mua về. Nghiệp vụ chuyển giao nghĩa vụ: Bên nhận hàng chuyển khoản nợ về tiền hàng cho một bên thứ ba. Giao dịch bồi hoàn: Là hình thức đổi hàng hóa hoặc dịch vụ lấy những dịch vụ và ưu huệ (như ưu huệ đầu tư hoặc giúp đỡ bán sản phẩm) giao dịch này thường xảy ra trong lĩnh vực buôn bán những kỹ thuật quân sự đắt tiền trong việc giao những chi tiết và những cụm chi tiết trong khuôn khổ hợp tác công nghiệp. Xuất khẩu hàng hoá theo nghị định thư Đây là hình thức xuất khẩu hàng hoá (thường là để gán nợ) được ký kết theo nghị định thư giữa hai chính Phủ.

Đây là một trong những hình thức xuất khẩu mà doanh nghiệp tiết kiệm được các khoản chi phí trong việc nghiên cứu thị trường: Tìm kiếm bạn hàng, mặt hàng ít có sự rủi ro trong thanh toán. Trên thực tế hình thức xuất khẩu này chiếm tỷ trọng rất nhỏ. Thông thường trong các nước Xã hội Chủ nghĩa trước đây và trong một số các quốc gia có quan hệ mật thiết và chỉ trong một số doanh nghiệp nhà nước. Vai trò của xuất khẩu Xuất khẩu hàng hoá có các vai trò cơ bản sau đây: Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho việc nhập khẩu phục vụ phát triển đất nước.

Theo lý thuyết về lợi thế so sánh của David Ricardo trong tác phẩm “Những nguyên lý về kinh tế chính trị 1817” thì mọi quốc gia đều có lợi khi tham gia vào phân công lao động quốc tế bởi vì “ngoại thương cho phép mở rộng khả năng tiêu 8 dùng của một nước” do chỉ chuyên môn hoá vào sản xuất một số sản phẩm nhất định và xuất khẩu hàng hoá của mình để đổi lấy hàng nhập khẩu từ nước khác. Đối với các nước phát triển, trên cơ sở trình độ sản xuất cao thì xuất khẩu giúp họ tiêu thụ những sản phẩm thừa do sản xuất vượt quá nhu cầu nội địa và nhập khẩu những mặt hàng không phải thế mạnh của họ trong sản xuất. Đối với các nước đang phát triển thì việc xuất khẩu sẽ giúp cho họ có được một phần vốn ngoại tệ để nhập khẩu máy móc, thiết bị, kỹ thuật và công nghệ tiên tiến. Chẳng hạn với Việt Nam, công nghiệp hoá đất nước theo những bước đi thích hợp là con đường tất yếu để khắc phục tình trạng nghèo và chậm phát triển của nước ta.

Để công nghiệp hoá đất nước trong một thời gian ngắn, đòi hỏi phải có số vốn rất lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị, kỹ thuật, công nghệ tiên tiến. Xuất khẩu góp phần làm tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, thúc đẩy sản xuất phát triển. Xuất khẩu là giải pháp mở cửa nền kinh tế nhằm tranh thủ vốn và kỹ thuật của nước ngoài, kết hợp chúng với tiềm năng trong nước về lao động và tài nguyên thiên nhiên để tạo sự tăng trưởng mạnh cho nền kinh tế, góp phần rút ngắn khoảng cách chênh lệch với các nước giàu. Xuất khẩu để tăng khả năng tiếp thu kỹ thuật mới, làm cho nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu sản xuất nhỏ là phổ biến có nguồn bổ sung kỹ thuật tiên tiến nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả lao động, nâng cao khả năng cạnh tranh.

Xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi, tức là sự phát triển của ngành hàng xuất khẩu này sẽ kéo theo sự phát triển của một ngành khác có quan hệ mật thiết. Thông qua xuất khẩu, hàng hoá của nước ta sẽ tham gia vào cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới về giá cả, chất lượng. Cuộc cạnh tranh này đòi hỏi chúng ta phải tổ chức lại sản xuất, hình thành cơ cấu sản xuất luôn thích nghi với thị trường.