CHƯƠNG 1. SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU MẶT HÀNG CÁ TRA CỦA TỈNH AN GIANG SANG THỊ TRƯỜNG EU 1. Một số vấn đề lý luận về xuất khẩu 1. Khái niệm và đặc điểm của xuất khẩu 1.
Khái niệm XK là một hoạt động cơ bản của hoạt động ngoại thương, nó xuất hiện từ lâu đời và ngày càng phát triển. Từ hình thức đầu tiên là trao đổi hàng hóa giữa các nước, cho đến nay, hoạt động XK đã rất phát triển và thể hiện thông qua nhiều hình thức. Cùng với nhập khẩu, XK giúp một quốc gia mở ra những giao dịch kinh tế quốc tế, tạo nguồn thu ngoại tệ chủ yếu khi quốc gia đó tham gia vào hoạt động kinh tế quốc tế. XK được hiểu là hoạt động đưa hàng hóa và dịch vụ từ quốc gia này sang quốc gia khác nhằm thu lợi nhuận, trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán.
Tiền tệ ở đây có thể là ngoại tệ đối với một trong hai quốc gia hay cả hai quốc gia (đồng tiền dùng thanh toán quốc tế). Mục đích của hoạt động này là thu được ngoại tệ dựa trên việc khai thác lợi thế so sánh của từng quốc gia trong phân công lao động quốc tế và một số mục đích khác. Cơ sở của hoạt động XK là hoạt động mua bán trao đổi hàng hóa trong nước, bao gồm cả hàng hóa vô hình và hàng hóa hữu hình. Khi sản xuất ngày một phát triển và các quốc gia nhận được nhiều lợi ích từ việc trao đổi, hoạt động này mở rộng phạm vi ra ngoài biên giới quốc gia hoặc giữa thị trường nội địa và khu chế xuất.
Một số khái niệm về xuất khẩu: “XK hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt trên lãnh thổ Việt Nam được xem là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật” (Điều 28, mục 1, chương 2, Luật Thương Mại Việt Nam 2005) Theo nhà kinh tế học Sullivan (Sullivan, 2010), “XK là bất kỳ hàng hóa nào được chuyển từ một nước này sang một nước khác một cách chính thức, điển hình là cho mục đích thương mại. Hàng hóa và dịch vụ XK do các nhà sản xuất trong nước XK cho người tiêu dùng nước ngoài”. Tóm lại, có thể hiểu ngắn gọn XK là việc hàng hóa được di chuyển ra khỏi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 biên giới hải quan của một quốc gia. Đặc điểm XK là một trong những hoạt động cơ bản của hoạt động thương mại quốc tế nên mang những đặc trưng của hoạt động thương mại quốc tế.
Hoạt động XK phân biệt với hoạt động mua bán hàng hóa thông thường trong nước ở đặc điểm là nó có sự tham gia mua bán của đối tác nước ngoài và hàng hóa có sự di chuyển qua biên giới hải quan. Đối tượng của hoạt động XK bao gồm nhiều loại, cả hàng hóa vô hình lẫn hữu hình, thông thường là những mặt hàng mà quốc gia có lợi thế so sánh về các nguồn lực phát triển. Hoạt động XK có thể được tiến hành bởi tư nhân hoặc DN nhà nước nhằm đáp ứng nhu cầu riêng của từng chủ thể, tuy nhiên, thông thường mục đích của tư nhân chỉ nhằm tối đa hóa lợi nhuận, còn đối với các DN nhà nước, chính phủ thì ngoài mục tiêu lợi nhuận còn có các mục tiêu khác như văn hóa, chính trị, ngoại giao… Thời gian lưu chuyển hàng hóa trong hoạt động xuất khẩu thông thường sẽ dài hơn so với thời gian lưu chuyển hàng hóa trong hoạt động kinh doanh nội địa, do khoảng cách địa lý cũng như những thủ tục phức tạp để tiến hành hoạt động XK (Võ Thanh Thu, 2011, tr. Do đó, để xác định kết quả hoạt động kinh doanh XK, người ta chỉ xác định khi hàng hóa đã luân chuyển được một vòng hay khi đã thực hiện xong một thương vụ ngoại thương.
Thời điểm giao nhận hàng và thời điểm thanh toán không trùng nhau mà có khoảng cách dài, phụ thuộc vào khoảng cách địa lý và phương thức giao hàng, phương thức thanh toán được quy định trong hợp đồng mua bán hàng hóa dịch vụ (Võ Thanh Thu, 2011, tr. Phương thức thanh toán: trong XK hàng hóa, có nhiều phương thức thanh toán được áp dụng, tuy nhiên, phương thức thanh toán chủ yếu là thanh toán bằng thư tín dụng. Đây được xem là phương thức thanh toán tối ưu cho cả 2 bên, đặc biệt là bên XK. Tập quán, pháp luật: Hai bên mua bán ở hai quốc gia khác nhau, mang quốc tịch khác nhau, pháp luật và tập quán kinh doanh khác nhau, vì vậy, phải tuân thủ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 luật kinh doanh cũng như tập quán kinh doanh của từng nước và luật thương mại quốc tế.
Các hình thức của xuất khẩu Một số hình thức XK thường gặp trong giao dịch thương mại quốc tế bao gồm: XK trực tiếp: là hình thức giao dịch mà trong đó, người bán (người XK) và người mua (người nhập khẩu) liên hệ trực tiếp với nhau để bàn bạc thỏa thuận về hàng hóa, giá cả, phương thức thanh toán, điều kiện cơ sở giao hàng và một số điều kiện khác. Giao dịch qua trung gian: là hình thức mua bán quốc tế thông qua một bên thứ ba làm trung gian. Bên thứ ba này được hưởng một khoản tiền nhất định. Trung gian phổ biến trong giao dịch quốc tế là đại lý và môi giới.
Buôn bán đối lưu: là phương thức giao dịch trao đổi hàng hóa, trong đó XK kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, người bán đồng thời là người mua, lượng hàng giao đi tương xứng với lượng hàng nhận về. Mục đích của XK ở đây không phải là ngoại tệ, đồng tiền chỉ làm chức năng tính giá, nhằm thu về một lượng hàng hóa có giá trị tương đương. Chuyển khẩu/tạm nhập tái xuất: kinh doanh tái xuất là việc bán lại hàng hóa đã mua trước đây nhằm mục đích kiếm lời, hàng hóa chưa qua chế biến ở nước tái xuất. Mục đích của phương thức này là mua rẻ bán đắt nhằm thu lượng ngoại tệ lớn hơn số vốn bỏ ra.
Gia công quốc tế: gia công hàng XK là phương thức sản xuất hàng XK trong đó, bên đặt gia công ở nước ngoài cung cấp máy móc, thiết bị, nguyên phụ liệu hoặc bán thành phẩm theo mẫu và định mức cho trước, bên nhận gia công trong nước sẽ tổ chức quá trình sản xuất sản phẩm theo yêu cầu. Toàn bộ sản phẩm làm ra bên nhận gia công sẽ giao lại cho bên đặt gia công và nhận tiền công. XK tại chỗ: là hình thức XK hàng hóa cho một DN trong nước bán cho nước ngoài, nhưng hàng hóa được giao cho một DN khác trong nước theo chỉ định của phía nước ngoài để làm nguyên liệu sản xuất, gia công hàng XK. Vị trí, vai trò của xuất khẩu Trong xu thế hội nhập của nền kinh tế toàn cầu, hoạt động XK được xem là LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 một hoạt động rất cần thiết.
Trên cơ sở về lợi thế so sánh giữa các quốc gia, hoạt động sản xuất ở từng quốc gia sẽ có tính chuyên môn hóa cao hơn, giúp giảm chi phí sản xuất và các chi phí khác để từ đó giảm giá thành sản phẩm. Thông qua hoạt động XK, các quốc gia tham gia vào hoạt động này phụ thuộc vào nhau nhiều hơn. Hoạt động này không chỉ diễn ra giữa các cá thể riêng biệt, mà còn có sự tham gia của toàn bộ hệ thống kinh tế với sự điều hành của nhà nước. XK được thừa nhận là một hoạt động rất cơ bản của hoạt động kinh tế đối ngoại, là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển (Bùi Xuân Lưu – Nguyễn Hữu Khải, 2007, tr.
Bên cạnh đó, XK còn có những vai trò sau: XK tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hóa đất nước. Công nghiệp hóa đất nước theo những bước đi thích hợp là con đường tất yếu để khắc phục tình trạng nghèo và chậm phát triển của nước ta. Để công nghiệp hóa đất nước trong một thời gian ngắn, đòi hỏi phải có số vốn rất lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị, kỹ thuật, công nghệ tiên tiến. XK đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển.
Cơ cấu sản xuất và tiêu dùng trên thế giới đã và đang thay đổi vô cùng mạnh mẽ. Đó là thành quả của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa phù hợp với xu hướng phát triển của kinh tế thế giới là tất yếu đối với nước ta. XK tạo điều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi, tức là sự phát triển của ngành hàng XK này sẽ kéo theo sự phát triển của một ngành khác có quan hệ mật thiết.
XK tạo ra khả năng mở rộng thì trường tiêu thụ góp phần cho sản xuất phát triển và ổn định. XK tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp đầu vào cho sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất trong nước. XK tạo ra những tiền đề kinh tế - kỹ thuật nhằm cải tạo và nâng cao năng lực sản xuất trong nước. Thông qua XK, hàng hoá của ta sẽ tham gia vào cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới về giá cả, chất lượng.
Cuộc cạnh tranh này đòi hỏi chúng ta phải tổ chức lại sản xuất, hình thành cơ cấu sản xuất luôn thích nghi với thị trường. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 XK còn đòi hỏi các DN phải luôn đổi mới, hoàn thiện công việc quản trị sản xuất và kinh doanh, thúc đẩy sản xuất, mở rộng thị trường. XK có tác động tích cực đến việc giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống của nhân dân. Tác động của XK đến việc làm và đời sống bao gồm rất nhiều mặt.
Trước hết, sản xuất, chế biến và dịch vụ hàng XK đang trực tiếp là nơi thu hút hàng triệu lao động vào làm việc và có thu nhập không thấp. XK còn tạo ra nguồn vốn để nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ trực tiếp đời sống và đáp ứng ngày một phong phú thêm nhu cầu tiêu dùng của nhân dân. Quan trọng hơn cả là việc XK tác động trực tiếp đến sản xuất, làm cho cả quy mô lẫn tốc độ sản xuất tăng lên, các ngành nghề cũ được khôi phục, ngành nghề mới ra đời, sự phân công lao động mới đòi hỏi lao động được sử dụng nhiều hơn, năng suất lao động cao và đời sống nhân dân được cải thiện.