Tóm tắt luận án tiến sĩ về xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội trong luật hình sự Việt Nam

Tài liệu Xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội trong luật hình sự việt nam tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành pháp luật

• Tác giả: Mai Thị Thủy
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Phương Hoa
• Trường học: Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Xử Lý Chuyển Hướng Đối Với Người Dưới 18 Tuổi Phạm Tội Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
• 2. PHÁP LUẬT CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
• 3. QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 4. ĐỊNH HƯỚNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN VỀ XỬ LÝ CHUYỂN HƯỚNG ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Những vấn đề lý luận về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Luận án này tập trung vào việc phân tích và hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội trong luật hình sự Việt Nam. Khái niệm xử lý chuyển hướng được định nghĩa như là một phương pháp tiếp cận nhằm giảm thiểu sự can thiệp của hệ thống tư pháp hình sự đối với trẻ em và người chưa thành niên. Các biện pháp xử lý hình sự truyền thống thường không phù hợp với đặc điểm phát triển tâm lý và xã hội của đối tượng này. Việc áp dụng xử lý chuyển hướng không chỉ giúp giảm thiểu tỷ lệ tái phạm tội mà còn tạo cơ hội cho trẻ em được giáo dục và tái hòa nhập cộng đồng. Các quy định pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều hạn chế, cần được cải thiện để phù hợp với thực tiễn. Theo đó, việc nghiên cứu các quy định pháp luật quốc tế và kinh nghiệm từ các quốc gia khác như Canada và Đức sẽ mang lại cái nhìn sâu sắc hơn về vấn đề này.

1.1 Khái niệm và đặc điểm của xử lý chuyển hướng

Khái niệm xử lý chuyển hướng được hiểu là một phương thức xử lý đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, nhằm hướng tới việc giáo dục và cải tạo hơn là trừng phạt. Đặc điểm của phương pháp này là tính linh hoạt, tạo điều kiện cho trẻ em phát triển tích cực và tránh được những tác động tiêu cực từ hệ thống tư pháp hình sự. Xử lý chuyển hướng cũng cần được áp dụng với sự đồng thuận của các bên liên quan, bao gồm cả gia đình và cộng đồng. Điều này không chỉ tạo ra một môi trường hỗ trợ cho trẻ em mà còn khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc giáo dục và bảo vệ quyền lợi của người dưới 18 tuổi. Việc áp dụng các biện pháp xử lý hình sự nhẹ nhàng hơn sẽ giúp trẻ em cảm thấy được tôn trọng và có cơ hội sửa chữa sai lầm của mình.

II. Pháp luật của một số quốc gia về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Nghiên cứu về pháp luật của các quốc gia khác trong việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội cho thấy nhiều mô hình khác nhau. Tại Canada, luật hình sự cho phép áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng nhằm giảm thiểu sự can thiệp của hệ thống tư pháp. Tương tự, Bang Georgia (Hoa Kỳ) cũng có những quy định rõ ràng về việc áp dụng xử lý chuyển hướng cho trẻ em. Những quy định này thường tập trung vào việc giáo dục và phục hồi thay vì hình phạt. Các quốc gia này đã thành công trong việc giảm tỷ lệ tái phạm tội ở người chưa thành niên thông qua các chương trình giáo dục và hỗ trợ tâm lý. Việc áp dụng những kinh nghiệm này vào pháp luật Việt Nam sẽ góp phần hoàn thiện hơn nữa hệ thống xử lý hình sự đối với người dưới 18 tuổi.

2.1 Kinh nghiệm từ Canada và Bang Georgia

Canada đã triển khai nhiều chương trình xử lý chuyển hướng hiệu quả cho trẻ em, bao gồm các biện pháp giáo dục và tư vấn. Các chương trình này không chỉ giúp người dưới 18 tuổi nhận thức được hành vi sai trái mà còn hỗ trợ họ trong quá trình tái hòa nhập xã hội. Ở Bang Georgia, luật pháp cũng cho phép sử dụng các biện pháp không chính thức để giải quyết các vụ việc liên quan đến người chưa thành niên. Những kinh nghiệm này cho thấy rằng việc áp dụng xử lý chuyển hướng có thể mang lại lợi ích lớn cho cả trẻ em và xã hội, giúp giảm thiểu tình trạng tái phạm và nâng cao nhận thức về trách nhiệm xã hội.

III. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội và thực tiễn áp dụng

Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định nhất định về xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội, tuy nhiên, thực tiễn áp dụng vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện. Các quy định hiện hành chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu bảo vệ quyền lợi của trẻ em và người chưa thành niên. Hệ thống pháp luật cần được cải cách để phù hợp hơn với thực tiễn và các tiêu chuẩn quốc tế. Việc áp dụng các biện pháp xử lý hình sự nhẹ nhàng hơn, như giáo dục và tư vấn, cần được ưu tiên hơn là các biện pháp trừng phạt. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người dưới 18 tuổi mà còn góp phần vào việc phòng ngừa tội phạm trong tương lai.

3.1 Thực trạng quy định và áp dụng pháp luật

Thực trạng cho thấy rằng quy định về xử lý chuyển hướng trong luật hình sự Việt Nam còn nhiều hạn chế. Nhiều trẻ em bị xử lý theo cách thức truyền thống, dẫn đến những hậu quả tiêu cực cho sự phát triển của các em. Các biện pháp xử lý hình sự hiện tại chưa đủ linh hoạt để đáp ứng nhu cầu riêng biệt của người dưới 18 tuổi. Cần có sự thay đổi trong cách tiếp cận và áp dụng pháp luật để đảm bảo rằng các em được đối xử công bằng và có cơ hội sửa chữa sai lầm. Việc nghiên cứu và tham khảo các quy định từ các quốc gia khác sẽ giúp Việt Nam hoàn thiện hơn nữa hệ thống pháp luật của mình.

IV. Định hướng và kiến nghị hoàn thiện về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Để cải thiện xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội, cần có những kiến nghị rõ ràng nhằm hoàn thiện quy định pháp luật. Các biện pháp xử lý chuyển hướng nên được đưa vào hệ thống pháp luật một cách chính thức, tạo điều kiện cho trẻ em có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng. Cần xây dựng các chương trình giáo dục và hỗ trợ tâm lý cho người chưa thành niên phạm tội, giúp họ nhận thức được hành vi sai trái và hướng tới sự phát triển tích cực. Bên cạnh đó, việc tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc thực hiện các biện pháp xử lý hình sự cũng là điều cần thiết.

4.1 Kiến nghị về cải cách pháp luật

Cần thiết phải cải cách quy định pháp luật hiện hành để cho phép áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng một cách hiệu quả hơn. Các quy định cần được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế và kinh nghiệm từ các quốc gia khác. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của trẻ em mà còn tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của người chưa thành niên. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho cán bộ làm công tác pháp luật về tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp xử lý hình sự phù hợp với độ tuổi và tâm lý của người dưới 18 tuổi.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về "Xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong Luật hình sự Việt Nam" của nghiên cứu sinh Mai Thị Thủy (Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự, Mã số: 9.04, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, năm 2022 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Hoa và TS. Hoàng Thị Tuệ Phương) là công trình khoa học tiên phong đặt nền móng lý luận và thực chứng toàn diện cho chế định xử lý chuyển hướng (XLCH - Juvenile Diversion) tại Việt Nam. Trong bối cảnh cải cách tư pháp và tiến trình xây dựng dự án Luật Tư pháp người chưa thành niên do Tòa án nhân dân tối cao chủ trì, luận án giải quyết trực tiếp khoảng trống học thuật then chốt: sự thiếu vắng một khung lý thuyết thống nhất và cơ chế lập pháp độc lập cho XLCH trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ nét: Mặc dù Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã quy định một số biện pháp giám sát, giáo dục tại Chương XII (Điều 91 đến Điều 95), song các quy định này chỉ dừng lại ở việc gắn kết kỹ thuật với chế định miễn trách nhiệm hình sự (TNHS), chưa thể chế hóa đầy đủ bản chất của XLCH theo chuẩn mực quốc tế. Các công trình trong nước trước đây (như Đỗ Thúy Vân, 2008; Lê Thị Hòa, 2014; Hoàng Minh Đức, 2016) chủ yếu tiếp cận ở góc độ bình luận luật thực định hoặc nghiên cứu trước thời điểm BLHS 2015 có hiệu lực, chưa tiến hành đối chiếu toàn diện với các chuẩn mực quốc tế và kinh nghiệm lập pháp so sánh của các quốc gia điển hình.

Luận án tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu trọng tâm: "Lý luận, luật thực định và thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về XLCH đối với người dưới 18 tuổi phạm tội hiện nay có những hạn chế gì và cần được hoàn thiện như thế nào?" cùng 7 câu hỏi nghiên cứu thành phần:

1. Thực trạng lý luận quốc tế về XLCH đối với người chưa thành niên (NCTN) phạm tội?
2. Nền tảng lý luận của khoa học luật hình sự Việt Nam về XLCH đối với người dưới 18 tuổi?
3. Quy định của các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và mức độ nội luật hóa của BLHS năm 2015?
4. Kinh nghiệm lập pháp về XLCH của Canada, Bang Georgia (Hoa Kỳ) và CHLB Đức?
5. Điểm tương thích và bất cập trong quy định của luật hình sự Việt Nam hiện hành?
6. Thực tiễn áp dụng các biện pháp XLCH giai đoạn 2016-2021 trên phạm vi toàn quốc?
7. Hệ thống giải pháp lập pháp và tổ chức thi hành nhằm nâng cao hiệu quả XLCH tại Việt Nam?

Khung lý thuyết của công trình tích hợp học thuyết dán nhãn (Labeling Theory), học thuyết sự xấu hổ khi tái hòa nhập (Reintegrative Shaming Theory), học thuyết học tập xã hội (Social Learning Theory) và tội phạm học phát triển (Developmental Criminology). Đóng góp đột phá của luận án là việc xây dựng mô hình lập pháp hoàn chỉnh: kiến nghị xây dựng Chương riêng "Biện pháp xử lý chuyển hướng" trong đạo luật chuyên biệt về Tư pháp người chưa thành niên, mở rộng phạm vi áp dụng sang giai đoạn tiền tố tụng và giai đoạn chuẩn bị xét xử, bổ sung biện pháp "Buộc thực hiện nghĩa vụ" và thiết lập cơ chế tố tụng bảo đảm quyền không tự buộc tội (privilege against self-incrimination) cho người chưa thành niên.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các chuẩn mực quốc tế (CRC 1989, Quy tắc Bắc Kinh 1985, Quy tắc Havana 1990, Quy tắc Tokyo 1990, Bình luận chung số 24 năm 2019 của UBQTE), đối chiếu luật so sánh tại 3 hệ thống pháp luật phát triển (Canada, Georgia - Hoa Kỳ, CHLB Đức) và khảo sát thực chứng số liệu thống kê, bản án điển hình trên phạm vi toàn quốc từ năm 2016 đến năm 2021.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu quốc tế cho thấy các trường phái nghiên cứu về XLCH tập trung vào bốn dòng lý thuyết chủ lưu:

• Dòng lý thuyết phi hình sự hóa và phi dán nhãn: Edwin M. Schur (1973) với tác phẩm Radical Non-Intervention và Edwin M. Lemert (1981) trong công trình “Diversion in Juvenile Justice: What hath been wrought” khẳng định việc chính thức can thiệp bằng bộ máy tư pháp hình sự truyền thống tạo ra hiệu ứng dán nhãn tiêu cực (labeling effect), làm trầm trọng hóa hành vi lệch chuẩn thứ cấp của thanh thiếu niên.
• Dòng nghiên cứu về tư pháp phục hồi và tái hòa nhập: John Braithwaite (1989), Albert R. Roberts (2004), và Frider Dünkel (2009) xem XLCH là phương thức cốt lõi của tư pháp phục hồi (Restorative Justice), chuyển trọng tâm từ trừng phạt sang hàn gắn tổn thương giữa người phạm tội, nạn nhân và cộng đồng.
• Dòng nghiên cứu thực nghiệm đánh giá hiệu quả chương trình: Palmer (1980), Osgood (1983), Rausch (1983), Gensheimer (1986), Blomberg (2016), và James V. Ray (2017) kiểm chứng mối quan hệ giữa các chương trình XLCH và tỷ lệ tái phạm (recidivism rate), đồng thời cảnh báo nguy cơ "mở rộng mạng lưới kiểm soát" (net-widening).
• Dòng nghiên cứu mô hình tư pháp so sánh: Marvin D. Krohn & Jodi Lane (2015), Barry Goldson (2019), Scott H. Decker & Nerea Marteache (2017), và Katja Kristina Wiese (2007) so sánh cơ chế thực thi XLCH tại châu Âu, Bắc Mỹ và châu Đại Dương.

Tại Việt Nam, các tranh luận học thuật diễn ra sôi nổi xoay quanh bản chất và vị trí của XLCH:

• Quan điểm phủ định hoặc dè dặt: Các tác giả như Phan Anh Tuấn (2015), Dương Tuyết Miên (2015) bày tỏ sự quan ngại về việc đưa các biện pháp thay thế xử lý hình sự vào BLHS, cho rằng điều này có thể làm mờ ranh giới của trách nhiệm hình sự hoặc làm giảm tính răn đe của pháp luật.
• Quan điểm ủng hộ và mở rộng: Các học giả như Nguyễn Thị Phương Hoa (2019), Đỗ Thị Phượng (2020), Trần Thị Quang Vinh (2019), Lê Huỳnh Tấn Duy (2018), Đỗ Thúy Vân (2008), Cao Thị Oanh (2019) khẳng định XLCH là chuẩn mực tiến bộ bắt buộc theo Điều 40.3(b) Công ước CRC, đòi hỏi phải được thể chế hóa đầy đủ trong pháp luật quốc gia.

Vị trí học thuật của luận án được xác lập thông qua việc giải quyết sự mâu thuẫn giữa hai luồng quan điểm trên. Luận án vượt qua sự tiếp cận thuần túy luật thực định của các công trình trước đây bằng cách định vị XLCH như một phân hệ độc lập trong khoa học luật hình sự. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện so sánh đối chiếu đa phương diện với Đạo luật Tư pháp Hình sự Thanh thiếu niên của Canada (Youth Criminal Justice Act - YCJA 2002), Bộ luật Tư pháp NCTN Bang Georgia (Law of Georgia Juvenile Justice Code) và Luật Tòa án Thanh thiếu niên của CHLB Đức (Jugendgerichtsgesetz - JGG). Qua đó, luận án chứng minh rằng việc quy định XLCH phân tán dưới dạng điều kiện miễn TNHS trong BLHS năm 2015 là một bước chuyển chưa trọn vẹn, cần được tái cấu trúc thành một chế định hoàn chỉnh trong đạo luật tư pháp người chưa thành niên độc lập.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp vào việc mở rộng và tái định hình các lý thuyết nền tảng của khoa học luật hình sự và tội phạm học tại Việt Nam:

[Hành vi phạm tội của NCTN]
[Khung phân tích XLCH toàn diện] 
[Tách khỏi thủ tục xét xử của Tòa án]
[Phục hồi - Hòa nhập cộng đồng - Không mang án tích]

1. Lý thuyết Dán nhãn (Labeling Theory - Edwin M. Lemert & Howard S. Becker): Luận án mở rộng học thuyết này vào điều kiện lập pháp Việt Nam, chứng minh rằng việc đưa người dưới 18 tuổi qua quy trình tố tụng hình sự chính thức và xét xử tại Tòa án tạo ra "nhãn hiệu tội phạm" (criminal stigma), kích hoạt tiến trình tha hóa thứ cấp. Biện pháp XLCH giúp ngăn chặn triệt để tiến trình này.
2. Lý thuyết Sự xấu hổ khi tái hòa nhập (Reintegrative Shaming Theory - John Braithwaite): Luận án chứng minh rằng sự can thiệp của gia đình và cộng đồng thông qua hòa giải và giáo dục tại xã, phường giúp người chưa thành niên nhận thức sự sai trái của hành vi mà không bị cô lập, thúc đẩy quá trình tái hòa nhập tích cực.
3. Định nghĩa khoa học nguyên bản: Luận án chuẩn hóa khái niệm học thuật: "XLCH là xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội bằng các biện pháp thay thế TNHS chuyển người dưới 18 tuổi phạm tội ra khỏi thủ tục xét xử của Tòa án".
4. Xác lập các mệnh đề lý thuyết cốt lõi:
   • Mệnh đề 1: XLCH không phải là sự dung dưỡng tội phạm mà là phương thức phản ứng xã hội có điều kiện, lấy giáo dục và phục hồi làm trung tâm.
   • Mệnh đề 2: Thời điểm can thiệp càng sớm (đặc biệt là giai đoạn tiền tố tụng) thì hiệu quả phòng ngừa tái phạm càng cao.
   • Mệnh đề 3: Việc tự nguyện nhận lỗi của NCTN để hưởng XLCH không đồng nhất với lời nhận tội mang tính chứng cứ trong thủ tục tố tụng hình sự.
5. Chuyển dịch hệ hình (Paradigm Shift): Chuyển đổi tư duy lý luận từ "Tư pháp trừng phạt" (Retributive Justice) sang "Tư pháp phục hồi và phát triển" (Restorative & Developmental Justice).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng giữa chuẩn mực nhân quyền quốc tế, lý thuyết tội phạm học và kỹ thuật lập pháp hình sự:

• Phân loại theo tiêu chí thời điểm áp dụng: Xác lập hai phân hệ rõ ràng gồm (i) XLCH tiền tố tụng (trước khi khởi tố vụ án hình sự) và (ii) XLCH trong quá trình tố tụng (giai đoạn điều tra, truy tố và chuẩn bị xét xử).
• Phân loại theo mức độ can thiệp: Phân định giữa biện pháp không can thiệp (cảnh cáo, nhắc nhở không chính thức) và biện pháp can thiệp chính thức (khiển trách, hòa giải tại cộng đồng, giáo dục tại xã, phường, thị trấn, buộc thực hiện nghĩa vụ).
• Xác lập 4 điều kiện giới hạn biên (Boundary Conditions): (1) Có chứng cứ thuyết phục chứng minh hành vi phạm tội; (2) Có sự thừa nhận tự nguyện và đồng ý có hiểu biết (informed consent) của người dưới 18 tuổi và người đại diện; (3) Tuyệt đối không áp dụng các biện pháp tước quyền tự do; (4) Tuân thủ nguyên tắc tương xứng (principle of proportionality), bảo đảm chế tài chuyển hướng không nặng hơn hình phạt nếu bị xét xử chính thức.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng lập trường triết học duy vật biện chứng kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) và thuyết thực chứng pháp lý (Legal Positivism). Thiết kế nghiên cứu kết hợp đa phương pháp (Mixed Methods Design):

                        THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU TÍCH HỢP
[NGHIÊN CỨU LÝ THUYẾT & SO SÁNH]                            [NGHIÊN CỨU THỰC CHỨNG]
- Phân tích quy phạm pháp luật                              - Khảo sát thống kê 2016-2021
- Đối chiếu chuẩn mực LHQ (CRC, Bắc Kinh)                   - Phân tích án điển hình toàn quốc
- So sánh luật học: Canada, Georgia (Mỹ), Đức               - Khảo sát chuyên gia & thực tiễn
                      [TAM GIÁC HÓA DỮ LIỆU & PHÂN TÍCH]
                [MÔ HÌNH HÓA ĐỀ XUẤT LẬP PHÁP & THI HÀNH]

• Thiết kế đa cấp độ (Multi-level Design):
  • Cấp độ vĩ mô: Hệ thống các văn kiện, điều ước quốc tế của Liên hợp quốc.
  • Cấp độ trung mô: Kinh nghiệm lập pháp so sánh tại Canada (YCJA), Bang Georgia - Hoa Kỳ (Juvenile Justice Code) và CHLB Đức (JGG).
  • Cấp độ vi mô: Luật thực định Việt Nam (BLHS 2015, BLTTHS 2015, Nghị định 37/2018/NĐ-CP) và thực tiễn xét xử giai đoạn 2016-2021.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược thu thập dữ liệu: Thu thập dữ liệu toàn diện từ hệ thống Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và Cơ quan điều tra trên toàn quốc trong khung thời gian 2016-2021.
• Nghiên cứu án điển hình (Case Studies): Tuyển chọn và phân tích sâu các bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm liên quan đến người dưới 18 tuổi phạm tội tại các địa phương đại diện (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ) nhằm chỉ ra các sai lệch trong việc áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục.
• Tam giác hóa phương pháp (Methodological & Data Triangulation): Kết hợp giữa phân tích câu chữ quy phạm (doctrinal legal analysis), đối chiếu chuẩn mực quốc tế (normative benchmarking), thống kê tư pháp (judicial statistics) và khảo sát chuyên gia công tác thực tiễn.
• Độ tin cậy và giá trị khoa học: Đảm bảo tính giá trị nội tại (internal validity) thông qua việc phân tích toàn diện 100% các vụ việc có áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục trong mẫu khảo sát; bảo đảm tính giá trị bên ngoài (external validity) bằng việc xây dựng các đề xuất lập pháp tương thích với cấu trúc tố tụng hình sự Việt Nam.

Data và phân tích

• Đặc điểm mẫu dữ liệu: Toàn bộ các vụ án hình sự có người dưới 18 tuổi tham gia tố tụng từ năm 2016 đến năm 2021, đối chiếu với các quyết định đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án để áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục theo Điều 91, 92, 93, 94, 95 BLHS 2015 và các Điều 427, 428, 429 BLTTHS 2015.
• Công cụ phân tích: Sử dụng phương pháp phân tích so sánh định tính (Qualitative Comparative Analysis - QCA) kết hợp phân tích nội dung (Content Analysis) văn bản quy phạm pháp luật và án văn.
• Kiểm định độ vững (Robustness Checks): Phân tích kiểm tra chéo giữa tỷ lệ đình chỉ áp dụng biện pháp giám sát, giáo dục tại Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát so với tỷ lệ miễn TNHS tại Tòa án, từ đó lượng hóa độ lệch pha giữa ý chí lập pháp và thực tiễn thực thi.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Khoảng trống lập pháp về định danh và bản chất pháp lý: BLHS năm 2015 không sử dụng thuật ngữ "xử lý chuyển hướng" mà lồng ghép cơ chế này vào chế định "miễn trách nhiệm hình sự" kèm theo biện pháp giám sát, giáo dục (Điều 91.2). Điều này dẫn đến sự hiểu lầm về mặt bản chất rằng chỉ khi được miễn TNHS mới được XLCH, tước bỏ quyền được chuyển hướng của người chưa thành niên ngay từ giai đoạn tiền tố tụng.
2. Sự hạn chế nghiêm trọng về thẩm quyền và thời điểm can thiệp: Luật thực định Việt Nam hoàn toàn khuyết thiếu cơ chế XLCH trước khi khởi tố vụ án hình sự. Đồng thời, Tòa án trong giai đoạn chuẩn bị xét xử không có thẩm quyền trực tiếp ra quyết định áp dụng biện pháp XLCH thuần túy mà chỉ có thể miễn TNHS kèm biện pháp giáo dục tại phiên tòa (Điều 91.2, 95).
3. Thực trạng áp dụng mờ nhạt và bất đối xứng trên thực tế: Số liệu thực chứng giai đoạn 2016-2021 cho thấy: "các quy định về XLCH đối với người dưới 18 tuổi phạm tội rất ít được áp dụng trên thực tế; các biện pháp XLCH như khiển trách, hòa giải tại cộng đồng chưa phát huy được hiệu quả áp dụng; trong một số trường hợp, Cơ quan tiến hành tố tụng chưa áp dụng đúng quy định về XLCH và thẩm quyền XLCH của mình". Biện pháp Khiển trách (Điều 93) và Hòa giải tại cộng đồng (Điều 94) gần như bị vô hiệu hóa trong thực tiễn do thiếu hướng dẫn chi tiết và thiếu cơ chế bảo đảm thi hành.
4. Vi phạm nguyên tắc không tự buộc tội trong quy trình chuyển hướng: Luật hiện hành chưa có quy định minh thị bảo vệ người chưa thành niên: nguồn văn bản khẳng định nguyên tắc quốc tế rằng "việc NCTN phạm tội tự do và tự nguyện thừa nhận hành vi phạm tội của mình để có đủ điều kiện XLCH sẽ không được sử dụng để chống lại NCTN trong bất kỳ thủ tục pháp lý nào được tiến hành tiếp theo sau đó". Sự thiếu vắng này khiến người dưới 18 tuổi và người đại diện e ngại hợp tác do sợ lời nhận lỗi sẽ trở thành chứng cứ buộc tội nếu quá trình chuyển hướng thất bại.
5. Thiếu hụt danh mục biện pháp và thiết chế chuyên trách: Hệ thống biện pháp chuyển hướng hiện nay quá nghèo nàn (chỉ có 3 biện pháp giám sát, giáo dục). Cơ chế phối hợp tại Nghị định 37/2018/NĐ-CP thiếu tính ràng buộc, không có cơ quan chuyên trách độc lập (Juvenile Justice Agency) và đội ngũ nhân viên công tác xã hội chuyên nghiệp để giám sát thi hành.

Implications đa chiều

                    HỆ THỐNG GIẢI PHÁP VÀ TÁC ĐỘNG ĐA CHIỀU
[CHÍNH SÁCH LẬP PHÁP]        [QUY TRÌNH TỐ TỤNG]              [TỔ CHỨC THI HÀNH]
- Xây dựng Chương riêng      - Thẩm quyền tiền tố tụng        - Thành lập CQTHTT
  trong Luật Tư pháp NCTN      cho CQĐT                         chuyên trách
- Bổ sung biện pháp          - Bổ sung thẩm quyền cho         - Thiết lập mạng lưới
  "Buộc thực hiện nghĩa vụ"    Tòa án chuẩn bị xét xử           hỗ trợ cộng đồng
- Ban hành văn bản hướng     - Xác lập quyền không            - Tăng ngân sách &
  dẫn điều kiện áp dụng        tự buộc tội                      nhân sự xã hội

• Hàm ý lý thuyết: Cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác để phân định ranh giới giữa XLCH, Tư pháp phục hồi (Restorative Justice) và Các biện pháp không giam giữ (Non-custodial measures), hoàn thiện hệ thống khái niệm của khoa học luật hình sự Việt Nam.
• Hàm ý phương pháp luận: Thiết lập mô hình ma trận đánh giá mức độ tương thích giữa luật quốc gia và các chuẩn mực tư pháp người chưa thành niên quốc tế (CRC, Beijing Rules).
• Hàm ý thực tiễn và chính sách lập pháp:
  • Đề xuất xây dựng một Chương độc lập mang tên "Biện pháp xử lý chuyển hướng" trong Dự thảo Luật Tư pháp người chưa thành niên.
  • Thể chế hóa 5 nhóm điều kiện áp dụng chặt chẽ: (1) Chứng cứ xác thực; (2) Tự nguyện nhận lỗi và có sự đồng ý có hiểu biết; (3) Bảo đảm quyền trợ giúp pháp lý; (4) Khắc phục phần lớn hậu quả; (5) Thuộc danh mục hành vi được chuyển hướng.
  • Bổ sung biện pháp XLCH hoàn toàn mới: "Buộc thực hiện nghĩa vụ" (lao động phục vụ cộng đồng, bồi thường, tham gia chương trình cai nghiện/học nghề).
  • Sửa đổi đồng bộ BLTTHS năm 2015 (các Điều 157, 282, 427, 428, 429) nhằm trao quyền XLCH cho Điều tra viên/CQĐT ngay từ giai đoạn tiền tố tụng và Thẩm phán trong giai đoạn chuẩn bị xét xử.

Limitations và Future Research

• Hạn chế về khung dữ liệu và thời gian: Dữ liệu thực chứng tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2016-2021, giai đoạn đầu thực thi BLHS và BLTTHS năm 2015. Do hạn chế về hệ thống thống kê tư pháp quốc gia, luận án chưa thể thực hiện phân tích hồi quy định lượng về tỷ lệ tái phạm dài hạn (5-10 năm) của các nhóm được áp dụng XLCH so với nhóm bị xử phạt tù.
• Giới hạn bối cảnh: Tập trung chủ yếu vào khía cạnh luật hình sự và tố tụng hình sự, chưa đi sâu vào cơ chế tài chính công và quy chuẩn vận hành các cơ sở dịch vụ xã hội tư nhân tham gia vào mạng lưới thi hành XLCH.
• Định hướng nghiên cứu tương lai (4 hướng nghiên cứu cụ thể):
  1. Đánh giá tác động xã hội học và kinh tế học pháp lý (Law and Economics) của việc áp dụng XLCH so với chi phí giam giữ tư pháp.
  2. Xây dựng bộ công cụ chuẩn hóa đánh giá rủi ro và nhu cầu (Risk-Need-Responsivity Assessment Tool) dành riêng cho người dưới 18 tuổi phạm tội tại Việt Nam.
  3. Nghiên cứu thực nghiệm về mô hình Hội nghị Nhóm Gia đình (Family Group Conferencing - FGC) của New Zealand và khả năng bản địa hóa vào cộng đồng dân cư Việt Nam.
  4. Nghiên cứu chuyên sâu về quyền của nạn nhân trong tiến trình hòa giải và chuyển hướng người chưa thành niên phạm tội.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo nền tảng, định hình khung lý thuyết cho các nghiên cứu bậc tiến sĩ, thạc sĩ và giáo trình giảng dạy chuyên ngành Tư pháp người chưa thành niên tại các cơ sở đào tạo luật lớn (Đại học Luật TP.HCM, Đại học Luật Hà Nội, Học viện Tư pháp).
• Tác động chính sách và lập pháp: Luận án đóng góp trực tiếp vào Đề án xây dựng Luật Tư pháp người chưa thành niên của Tòa án nhân dân tối cao (nghiệm thu và trình Quốc hội), cung cấp cơ sở lý luận và dự thảo điều luật cụ thể cho Chương Biện pháp xử lý chuyển hướng.
• Lợi ích xã hội được định lượng hóa: Việc hoàn thiện thể chế XLCH theo kiến nghị của luận án giúp hàng ngàn người dưới 18 tuổi vi phạm pháp luật hàng năm tránh khỏi nguy cơ bị giam giữ, xóa bỏ án tích, giảm thiểu tỷ lệ tái phạm xuống dưới 15% (theo chuẩn thực nghiệm quốc tế), tiết kiệm ngân sách nhà nước cho hệ thống trại giam và cung cấp nguồn nhân lực tái hòa nhập lành mạnh cho xã hội.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận hệ thống luận điểm lý thuyết vững chắc, danh mục 20-25 thuật ngữ chuyên ngành chuẩn hóa quốc tế và phương pháp so sánh luật học mẫu mực.
• Cơ quan Lập pháp và Ban soạn thảo Luật: Tòa án nhân dân tối cao, Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, Bộ Tư pháp trực tiếp sử dụng khung kiến nghị 8 điểm để hoàn thiện các dự thảo luật chuyên ngành.
• Cơ quan tiến hành tố tụng và Người tiến hành tố tụng: Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán Tòa Gia đình và Người chưa thành niên có cẩm nang hướng dẫn áp dụng đúng điều kiện, thẩm quyền và thủ tục XLCH, tránh các sai sót nghiệp vụ.
• Tổ chức Xã hội, Trợ giúp Pháp lý và Gia đình: Nâng cao năng lực trợ giúp pháp lý, bảo vệ quyền tối cao của trẻ em (best interests of the child) theo đúng Công ước CRC 1989.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc luận án đã xây dựng hoàn chỉnh hệ thống lý luận về XLCH trong khoa học luật hình sự Việt Nam, bứt phá khỏi sự đồng nhất khiên cưỡng giữa XLCH với chế định "Miễn trách nhiệm hình sự". Luận án mở rộng trực tiếp Lý thuyết Dán nhãn (Labeling Theory) của Lemert (1981) và Schur (1973), chứng minh rằng XLCH là một hình thức phản ứng pháp lý độc lập, mang tính phục hồi, nhằm vô hiệu hóa sự hình thành căn tính tội phạm ở người chưa thành niên.

2. Đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây được thể hiện như thế nào?

So với các nghiên cứu trước đây của Đỗ Thúy Vân (2008) hay Hoàng Minh Đức (2016) vốn thuần túy phân tích quy phạm luật viết, luận án đã đổi mới phương pháp luận qua việc tích hợp đa chiều: (1) Chuẩn mực hóa quốc tế thông qua Điều 40.3(b) CRC và Bình luận chung số 24 của UBQTE; (2) So sánh luật học đối chiếu với 3 đạo luật điển hình thế giới (YCJA của Canada, Juvenile Justice Code của Bang Georgia - Mỹ, JGG của Đức); (3) Kiểm chứng thực chứng toàn diện qua số liệu thống kê và án điển hình trên toàn quốc giai đoạn 2016-2021.

3. Phát hiện thực chứng bất ngờ và đáng chú ý nhất từ dữ liệu là gì?

Phát hiện đáng chú ý nhất là "Nghịch lý áp dụng": Mặc dù BLHS 2015 có hiệu lực với kỳ vọng mở rộng các biện pháp nhân đạo, tỷ lệ áp dụng các biện pháp Khiển trách và Hòa giải tại cộng đồng giai đoạn 2016-2021 lại cực kỳ thấp. Nguyên nhân cốt lõi không nằm ở sự thiếu hụt hành vi vi phạm thỏa mãn điều kiện, mà do các CQTHTT lo ngại rủi ro trách nhiệm pháp lý khi thiếu vắng cơ chế xác thực chứng cứ phi tự buộc tội và thiếu mạng lưới dịch vụ xã hội hỗ trợ thi hành tại địa phương.

4. Luận án có cung cấp giao thức nhân rộng/áp dụng thực nghiệm không?

Có. Luận án cung cấp dự thảo cấu trúc Chương "Biện pháp xử lý chuyển hướng" gồm các điều khoản mẫu chi tiết cho Luật Tư pháp người chưa thành niên, đi kèm quy trình tố tụng chuẩn 4 bước (Sàng lọc ban đầu -> Thỏa thuận chuyển hướng có hiểu biết -> Giám sát thi hành nghĩa vụ -> Đánh giá hoàn thành và đình chỉ dứt điểm vụ án).

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Chương trình nghị sự 10 năm tập trung vào: (1) Đánh giá tác động sau khi Luật Tư pháp người chưa thành niên được ban hành; (2) Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia theo dõi tái phạm dài hạn của người được chuyển hướng; (3) Chuẩn hóa quy trình liên ngành giữa Công an - Tòa án - Cơ sở bảo trợ xã hội; (4) Bản địa hóa các mô hình tư pháp phục hồi quốc tế vào văn hóa cộng đồng làng xã Việt Nam.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Mai Thị Thủy xác lập 6 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Xác lập hoàn chỉnh và chuẩn hóa hệ thống khái niệm, đặc điểm, điều kiện, phân loại và nguyên tắc xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong khoa học luật hình sự Việt Nam.
2. Hệ thống hóa và phân tích sâu sắc các chuẩn mực quốc tế mang tính ràng buộc (Điều 40.3(b) CRC) và các khuyến nghị của Liên hợp quốc (Quy tắc Bắc Kinh, Bình luận chung số 24).
3. Đúc kết kinh nghiệm lập pháp so sánh có giá trị cao từ Canada (YCJA 2002), Bang Georgia - Hoa Kỳ và CHLB Đức (JGG), chỉ ra các điểm tương đồng và khác biệt cốt lõi.
4. Đánh giá toàn diện, khách quan thực trạng quy định của BLHS năm 2015 và thực tiễn áp dụng giai đoạn 2016-2021, chỉ rõ các điểm nghẽn lập pháp và nguyên nhân thực thi yếu kém.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp mang tính đột phá: xây dựng Chương riêng "Biện pháp xử lý chuyển hướng" trong Luật Tư pháp người chưa thành niên, bổ sung biện pháp "Buộc thực hiện nghĩa vụ", mở rộng thẩm quyền tiền tố tụng và chuẩn bị xét xử, thiết lập nguyên tắc bảo vệ quyền không tự buộc tội.
6. Hoạch định đồng bộ các giải pháp tổ chức thi hành: thành lập CQTHTT chuyên trách, đào tạo cán bộ tư pháp thân thiện, xây dựng mạng lưới dịch vụ xã hội cộng đồng và tăng cường nguồn lực tài chính.

Công trình tạo ra bước tiến quan trọng về hệ hình tư duy pháp lý, mở ra ba nhánh nghiên cứu học thuật mới tại Việt Nam (Tư pháp phục hồi cho người chưa thành niên, Đánh giá rủi ro tội phạm học phát triển, Xã hội học thi hành biện pháp chuyển hướng), đồng thời để lại di sản thực tiễn rõ nét trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập chuẩn mực nhân quyền quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những vấn đề lý luận về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Pháp luật của một số quốc gia về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội và thực tiễn áp dụng.

Định hướng và kiến nghị hoàn thiện về xử lý chuyển hướng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. 6 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về khái niệm XLCH đối với NCTN phạm tội với nhiều quan điểm khác nhau và cách tiếp cận khác nhau.

Một số tài liệu tiêu biểu bàn về vấn đề này như: (1) Các sách chuyên khảo: Bynum, J. (1996), Juvenile delinquency: A sociological approach (3rd ed.), Needham Heights, MA: Allyn & Bacon; Wood-Westland, S. (2002), Nebraska juvenile pretrial diversion guidelines and resources, Lincoln, NE: Nebraska Commission on Law Enforcement and Criminal Justice; KirK HeiLbRun, Naomi E. SeVin GoldStein and Richard E.

Redding (2005), Juvenile delinquency prevention, assessment and intervention, OXFORD University Press; Jacqueline Joudo (2008), Responding to substance abuse and offending in Indigenous communities: Review of diversion programs, Australian Institute of Criminology; Susan Wood-Westland (2002), Nebraska juvenile pretrial diversion guidelines and resources, Lincoln, NE: Nebraska Commission on Law Enforcement and Criminal Justice; Josine Junger-Tas, Frider Dunkel (Editors) (2009), Reforming Juvenile Justice, Springer; Kenneth Polk, Christine Adler, Damon Muller, Katherine rechtman (2003), Early Intervention: Diversion and Youth conferencing – A national profile and review of current approach to diverting juveniles from criminal justice system”, Australian Government Attorney-General’s Department; Albert R. Roberts (Editor) (2004), Juvenile Justice Sourcebook: Past, Present, and Future, Oxford University Press; Marvin D. Krohn and Jodi Lane (2015), The Handbook of Juvenile Delinquency and Juvenile Justice, First Edition, WiLey Blackwell; Christopher J. Schreck (2017), The Encyclopedia of Juvenile Delinquency and Justice, Wiley Blackwell; (2) Các bài tạp chí: S'Lee Arthur Hinshaw II (1993), “Juvenile Diversion: An Alternative to Juvenile Court”, Journal of Dispute Resolution, Vol.

Minor, and James B. Wells (1997), “An outcome study of the Diversion Plus Program for juvenile offenders”, Federal Probation, Vol. Thứ hai, các công trình nghiên cứu về các loại biện pháp XLCH: 7 Một là, phân loại các biện pháp XLCH, có các tài liệu tiêu biểu như: Jacqueline Joudo (2008), Responding to substance abuse and offending in Indigenous communities: Review of diversion programs, Australian Institute of Criminology; James V. Ray (2017), Juvenile Diversion, In: The Encyclopedia of Corrections; Edwin M.

Lemert (1981), “Diversion in Juvenile Justice: What hath been wrought”, Journal of Research in Crime and Delinquency, Vol.18(1); Aminuddin Mustaffa (2016), “Diversion Under Malaysian Juvenile Justice System: A Case of Too Little Too Late?”, Asian Criminology, No.135–153; Dyah Listyarini (2017), “Juvenile Justice System Through Diversion and Restorative Justice Policy”, Diponegoro Law Review, April 2017, Volume 02, Number 01. Hai là, các chương trình XLCH cụ thể, có các tài liệu như: Robert L. Marsh and Steven B. Patrick (2006), Chapter 25, Juvenile Diversion Programs trong sách chuyên khảo: Barbara Sims, Pamela Preston (2006), Handbook of Juvenile Justice, Theory and Practice, Taylor & Francis Group; Marvin D.

Krohn and Jodi Lane (2015), The Handbook of Juvenile Delinquency and Juvenile Justice, First Edition, WiLey Blackwell; Christopher J. Schreck (2017), The Encyclopedia of Juvenile Delinquency and Justice, Wiley Blackwell; Bộ công cụ về XLCH và các biện pháp thay thế giam giữ của Unicef. Thứ ba, các công trình nghiên cứu về cơ sở của việc quy định XLCH. - Cơ sở của việc quy định XLCH còn có nhiều quan điểm khác nhau được thể hiện trong các tài liệu như: Albert R.

Roberts (Editor) (2004), Section II.8, The Emergence and Proliferation of Juvenile Diversion Programs trong sách chuyên khảo: Albert R. Roberts (Editor) (2004), Juvenile Justice Sourcebook: Past, Present, and Future, Oxford University Press; Christopher J. Schreck (2017), The Encyclopedia of Juvenile Delinquency and Justice, Wiley Blackwell; Deborah A. Chapin and Patricia A.

Griffin (2005), Juvenile Diversion trong sách chuyên khảo: KirK HeiLbRun, Naomi E. SeVin GoldStein and Richard E. Redding (2005), Juvenile delinquency prevention, assessment and intervention, OXFORD University press; Marvin D. Krohn and Jodi Lane (2015), The Handbook of Juvenile Delinquency and Juvenile Justice, First Edition, WiLey Blackwell; Jacqueline Joudo (2008), Responding to substance 8 abuse and offending in Indigenous communities: Review of diversion programs, Australian Institute of Criminology; Schur, E.M (1973), Radical Non-Intervention, Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall; Frider Dunkel (2009), Chapter 9, Diversion: A meaningful and successful alternative to punishment in European juvenile justice systems trong sách chuyên khảo: Josine Frider Dunkel (2009), Chapter 9, Diversion: A meaningful and successful alternative to punishment in European juvenile justice systems trong sách chuyên khảo: Josine Junger-Tas, Frider Dunkel (Editors) (2009), Reforming Juvenile Justice, Springer; Edwin M.

Lemert (1981), “Diversion in Juvenile Justice: What hath been wrought”, Journal of Research in Crime and Delinquency, Vol.18(1); Andrew McGrath (2008), “The effect of diversion from court: A review of the evidence”, Psychiatry, Psychology and Law, Vol. - Các công trình nghiên cứu thực nghiệm đánh giá hiệu quả của chương trình/biện pháp XLCH đối với NCTN phạm tội như: Palmer, T. (1980), “A differentiated approach to juvenile diversion”, Journal of Research in Crime and Delinquency, 17; Osgood, D. (1983), “Offense history and juvenile diversion”, Evaluation Review, 7; Rausch, S.

(1983), “Court processing versus diversion of status offenders: A test of deterrence and labeling theories”, Journal of Research in Crime and Delinquency; Pogrebin, M. (1984), “Constructing and implementing a model juvenile diversion program”, Youth and Society, 15; Robert Regoli, Elizabeth Wilderman và Mark Pogrebin (1985), “Using an alternative evaluation measure for assessing juvenile diversion programs”, Children and Youth, Vol. Thứ tư, các công trình nghiên cứu về mục đích của XLCH có các tài liệu tiêu biểu như: Ted B. Lewis (1980), “A differentiated approach to juvenile diversion”, Journal of Research in Crime and Delinquency; Jacqueline Joudo (2008), Responding to substance abuse and offending in Indigenous communities: Review of diversion programs, Australian Institute of Criminology; Models for Change Juvenile Diversion Workgroup (2011), Juvenile Diversion Guidebook Prepared by the Models for Changes Juvenile Diversion Workgroup, Models for Change Systems Reform in Juvenile Justice; KirK HeiLbRun, Naomi E.

SeVin GoldStein and Richard E. Redding (2005), 9 Juvenile delinquency prevention, assessment and intervention, Oxford University Press; Joseph J. Chapin, Richard Dembo, Wansley Walters, and Sylvia (2005), “Diversion from the juvenile justice system: The Miami‐ Dade juvenile assessment center post‐ arrest diversion program”, Substance Use & Misuse, No. Thứ năm, các công trình nghiên cứu về lợi ích và hạn chế của XLCH như: (1) Các sách chuyên khảo: KirK HeiLbRun, Naomi E.

SeVin GoldStein and Richard E. Redding (2005), Juvenile delinquency prevention, assessment and intervention, OXFORD University press; Chương 10 Nomial sanction: Warnings, Diversion, and alternative Dispute resolution trong sách chuyên khảo Alida V. Benekos, Dean John Champion, Deceased (2016), The Juvenile justice system, Delinquency, processing, and the law, Eighth edition, Pearson; Jacqueline Joudo (2008), Responding to substance abuse and offending in Indigenous communities: Review of diversion programs, Australian Institute of Criminology; Christopher J. Schreck (2017), The Encyclopedia of Juvenile Delinquency and Justice, Wiley Blackwell; (2) Tài liệu hướng dẫn Models for Change Juvenile Diversion Workgroup (2011), Juvenile Diversion Guidebook Prepared by the Models for Changes Juvenile Diversion Workgroup, Models for Change Systems Reform in Juvenile Justice; (3) Các bài viết như: James V.

Ray (2017), Juvenile Diversion, In: The Encyclopedia of Corrections; Daniel P. Blomberg (2016), “Juvenile Court and Contemporary Diversion - Helpful, Harmful, or Both?”, Criminology & Public Policy, Vol. (1976), “Diversion: The promise and the danger”, Crime and Delinquency, No.22; Bruce Bullington, James Sprowls, Daniel Katkin, Mark Phillips (1978), “A Critique of Diversionary Juvenile Justice”, Crime and Delinquency; Gensheimer, L. (1986), “Diverting youth from the juvenile justice system: A meta-analysis of intervention efficacy” in S.), Youth violence: Programs and prospects, Pergamon General Psychology Series (Vol.

135), Elmsford, NY: Pergamon Press. Thứ sáu, các công trình nghiên cứu về XLCH đối với NCTN phạm tội ở một quốc gia trên thế giới như: Marvin D. Krohn and Jodi Lane 10 (2015), The Handbook of Juvenile Delinquency and Juvenile Justice, First Edition, WiLey Blackwell; Barry Goldson (2019), Juvenile Justice in Europe, Past, Present and Future, Taylor&Francis; Barry Goldson (2019), Juvenile Justice in Europe, Past, Present and Future, Taylor&Francis; Scott H. Decker, Nerea Marteache (2017), International Handbook of Juvenile Justice, Springer; Kenneth Polk, Christine Adler, Damon Muller, Katherine rechtman (2003), Early Intervention: Diversion and Youth conferencing – A national profile and review of current approach to diverting juveniles from criminal justice system”, Australian Government Attorney-General’s Department; Jacqueline Joudo (2008), Responding to substance abuse and offending in Indigenous communities: Review of diversion programs, Australian Institute of Criminology; Katja Kristina Wiese (2007), Juvenile Justice: A comparison between the Laws of New Zealand and Germany, A thesis submitted in fulfilment of the requirements for the Degree of Masters of Laws in the University of Canterbury, School of Law, University of Canterbury.

Thứ bảy, các tài liệu hướng dẫn lập kế hoạch và triển khai các chương trình XLCH đối với NCTN phạm tội như: Models for Change Juvenile Diversion Workgroup (2011), Juvenile Diversion Guidebook Prepared by the Models for Changes Juvenile Diversion Workgroup, Models for Change Systems Reform in Juvenile Justice; Kenneth Polk, Christine Adler, Damon Muller, Katherine Rechtman (2003), Early Intervention: Diversion and Youth conferencing – A national profile and review of current approach to diverting juveniles from criminal justice system”, Australian Government Attorney-General’s Department. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Thứ nhất, các công trình nghiên cứu liên quan đến việc xác định hiện nay pháp luật hình sự Việt Nam đã có quy định về XLCH đối với người dưới 18 tuổi phạm tội hay chưa vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau. Điều này được thể hiện trong các tài liệu như: Bộ Lao động – Thương Binh và Xã hội, Vụ pháp chế (2012), Tài liệu tập huấn Tư pháp Người chưa thành niên, NXB Lao Động; Lê Thị Hòa (2014), “XLCH và các chế tài không tước tự do đối với NCTN phạm tội: Một số đề xuất, kiến nghị hoàn thiện BLHS”, Tài liệu hội thảo: Tăng cường tư pháp với trẻ em trong BLTTHS sửa đổi và BLHS sửa đổi, Hội Luật gia Việt Nam - Quỹ nhi 11 đồng Liên hợp quốc – Việt Nam tổ chức tại TP.