CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VE VAI TRÒ CUA XÉT XỬ HANH CHÍNH DOI VỚI KIEM SOÁT HOAT DONG HANH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1.1 Hoạt động hành chính nhà nước và kiểm soát hoạt động hành chính nhà nước 1.1 Khái niệm hoạt động hành chính nhà nước Hoạt động hành chính nhà nước luôn đóng vai trò trung tâm trong bất kỳ hoạt động của bộ máy nhà nước nào. Không chỉ đơn thuần là thực thi pháp luật, hoạt động này còn góp phần đảm bảo an ninh, trật tự và thúc đây sự phát triển kinh tế - xã hội. Lịch sử đã chứng minh tầm quan trọng của hoạt động hành chính nhà nước đối với sự ôn định và tiến bộ của mỗi quốc gia. Xét từ góc độ lý thuyết truyền thống, hoạt động hành chính nhà nước gan liền với nhánh hành pháp và có nhiệm vụ triển khai các quy định pháp luật, quản lý và điều hành mọi mặt của đời sống xã hội.
Hai nhà tư tưởng lớn trong lịch sử chính trị phương Tây, John Locke và Montesquleu, đã nhắn mạnh tầm quan trong của việc phân chia quyền lực nhà nước một cách rõ ràng nhằm ngăn chặn sự tập trung quyên lực tuyệt đối và bảo vệ tự đo cá nhân. John Locke cho rằng không nên để cho cùng một người hoặc cùng một nhóm người nắm giữ quyền lực lập pháp và hành pháp, bởi vì như vậy sẽ dan đến cám dỗ quá lớn dé lạm dụng quyền lực!. Trong khi đó, Montesquieu cũng khẳng định rằng "khi quyên lập pháp và hành pháp được kết hợp trong cùng một người hoặc cùng một cơ quan, sẽ không có tự do"? !Tocke, J., 1689, Two Treatises of Government - The Founders' Constitution, Tập 1, Chương 10, Tài liệu số 3, NXB. Đại hoc Chicago, truy cập tai địa chi: http://press-pubs.edu/founders/documents/v1ch10s3.
Nguyên van: "And because it may be too great a temptation to humane frailty apt to grasp at Power, for the same Persons who have the Power of making Laws, to have also in their hands the power to execute them, whereby they may exempt themselves from Obedience to the Laws they make, and suit the Law, both in its making and execution, to their own private advantage. Ban dich: "Và bởi vi day có thé là một sự cám dỗ quá lớn đối với tính yếu đuối của con người, luôn khao khát quyền lực, cho những người vừa có quyền ban hành luật lại còn giữ quyên thi hành luật, từ đó họ có thé miễn tuân thủ những đạo luật do chính họ đặt ra, và điều chỉnh luật, cả trong việc lập luật và thi hành, để phục vụ lợi ích riêng tư của ho". The Complete Works of M. de Montesquieu (Vol.
(Tác phẩm gốc được công bé năm 1977. Truy cập từ https://oll libertyfund. org/titles/montesquieu-complete-works-4-vols-1777. Nguyên van: " For in the state of Nature to omit the liberty he has of innocent delights, a man has [two] power[s] [.] to assist the executive power.] But though men when they enter into society give up the equality, liberty, and executive power they had in i the state of Nature into the hands of the society [.] as the good of the society shall require".
Ban dich: "Khi quyên lập pháp và quyền hành pháp được hợp nhật trong cùng một cá nhân hoặc cơ quan lập pháp, không thé có tự đo; bởi vì sự lo ngại có thê xuất hiện, e ngại rang cùng một vị vua hoặc thượng viện có thé ban hành những luật độc tài, dé thì hành chúng một cách độc tai". 14 Các nhà tư tưởng chính trị tiêu biểu như John Locke, Baron de Montesquieu, William Blackstone, và John Louis De Lolme đã đặt nền mong ly thuyét cho su phan chia quyén lực trong nha nước hiện đại, với sự tách biệt rõ rang giữa các nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp. Sự phát triển này không chỉ là kết quả của quá trình tư duy triết học, mà còn phản ánh những vấn đề thực tiễn trong quản lý nhà nước thời bây giờ. Trong tác phẩm "Two Treatises of Government", John Locke nhắn mạnh rang "trong trạng thái tự nhiên, mỗi cá nhân đều có quyên thực thi luật tự nhiên", nhưng khi bước vào xã hội văn minh, "quyền hành pháp được uy thác cho chính phủ, đặc biệt là nhánh hành pháp, để đảm bảo thi hành luật một cách công bằng và hiệu qua".“H3 Điều này cho thấy nhánh hành pháp không chi là công cụ thực thi pháp luật đơn thuần, mà còn là nền tảng duy trì trật tự và công lý trong xã hội.
Trong tác pham "The Spirit of the Laws", Montesquieu nhân mạnh tầm quan trọng của việc tách biệt rõ ràng giữa các nhánh quyền lực? dé tạo nên một xã hội tự do. Qua các bình luận về luật pháp nước Anh, William Blackstone cảnh báo về nguy co chuyên chế nếu quyền lập pháp và hành pháp được tập trung vào tay một người. Ong tán đồng quan điểm của Montesquieu và Locke, coi việc tách bạch giữa các nhánh quyền lực của nhà nước là thiết yếu”. John Louis De Lolme ca ngợi hệ thống hành pháp thống nhất của Anh như một yếu tố cần thiết để thi hành luật hiệu quả.
Ông chỉ ra các biện pháp kiểm soát quyền hành pháp của Vua và nhân mạnh "quyền lực được thiết lập bằng vũ lực, cũng bị hạn chế bởi ° Locke, J. Two Treatises of Government. Truy cap tai https://www.edu/uploaded/academics/2012 Summer reading docs/Locke. Nguyên van: “The executive power ought to be in the hands of a monarch; because this branch of government, which has always need.
of expedition, is better administered by one than by many: Whereas, whatever depends on the legislative power, is oftentimes better regulated by many than by a single person. But if there was no monarch, and the executive power was committed to a certain number of persons selected from the legislative body, there would be an end then of liberty; by reason the two powers would be united, as the same persons would actually sometimes have, and would moreover be always able to have, a share in both.” Ban dịch: “Trong trang thái tự nhiên, không chi bỏ qua quyén tự đo trong những niềm vui vô tội, một người còn có [hai] quyền [.] dé hỗ trợ quyền hành pháp.] Tuy nhiên, khi con người gia nhập vào xã hội, họ từ bỏ sự bình đăng, tự đo, và quyền hành pháp mà họ đã có trong trạng thái tự nhiên vào tay xã hội [.] tùy theo lợi ích của xã hội đòi hỏi”. * Tldd số 2, quyền 11, chương 6. Nguyên văn: The legislative body being composed of two parts; they check one another by the mutual privilege of rejecting.
They are both restrained by the executive power, as the executive is by the legislative. Commentaries on the Laws of England: A Facsimile of the First Edition of 1765--1769. University of Chicago Press. Truy cap tai dia chi: https://press- pubs.edu/founders/documents/a3_1s1.
Nguyên văn: " In this distinct and separate existence of the judicial power, in a peculiar body of men, nominated indeed, but not removeable at pleasure, by the crown, consists one main preservative of the public liberty; which cannot subsist long in any state, unless the administration of common justice bein some degree separated both from the legislative and also from the executive power”. Ban dịch: "Sự tồn tại độc lập và riêng biệt của quyền tư pháp, trong một nhóm đặc biệt các thành viên, được bổ nhiệm nhưng không thể loại bỏ theo ý muốn của vương, là một trong những bảo đảm chính của tự do công cộng; tự do không thể tồn tại lâu trong bat kỳ quốc gia nào, trừ khi việc quản lý công ly chung được tách biệt một phần từ cả quyên lập pháp và quyên hành pháp". lắc vũ lực", Trong các nền dan chủ ngày nay, hoạt động hành chính nhà nước vượt xa việc thực thi pháp luật đơn thuần, mà còn bao gồm cả trách nhiệm đảm bảo an ninh quốc gia và thực hiện các chính sách phúc lợi xã hội. Sự cân bằng giữa quyền hành pháp với các nhánh quyền lực khác, như lập pháp va tư pháp, là chìa khóa để duy trì ôn định và công bang trong xã hội.
Lay Hoa Kỳ làm vi dụ, Hién pháp Hoa Ki đã thiết lập cơ chế kiểm soát và cân bang (checks and balances) giữa các nhánh quyền lực, nhằm ngăn chặn sự lạm quyền của bất kỳ nhánh nào”. Thời đại toàn cầu hóa và kỹ thuật số mang đến nhiều thách thức mới cho hoạt động hành chính nhà nước ở các quốc gia dân chủ. Việc ứng đụng công nghệ vào quán lý hành chính và thực thi pháp luật đòi hỏi sự thích nghi trong phương thức hoạt động và tương tác với công chúng. Đồng thời, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình cần được tăng cường dé phòng ngừa tham nhũng và lạm quyền.
Trong khoa học pháp lý hành chính, quan niệm về hoạt động hành chính nhà nước còn thiếu sự thống nhất. Sự thiếu thống nhất này thể hiện ngay trong việc sử dụng các thuật ngữ như nhánh hành pháp, hoạt động quản lý hành chính nhà nước, hoạt động hành chính nhà nước. Tuy nhiên, có thê nhận thấy một cách tương đối rõ ràng rằng hoạt động hành chính nhà nước thê hiện sự tích hợp của ba chức năng cơ bản: lập quy, thực thi và tài phán. Sự kết hợp này phản ánh tính đa nhiệm và phức tap của hoạt động hành chính trong cơ cau quyền lực nhà nước Việt Nam hiện đại.
Chức năng lập quy được thé hiện qua thâm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các co quan hành chính nhà nước. Điều 8 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đổi, b6 sung năm 2020) quy định rõ thâm quyền nay của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Uy ban nhân dan các cấp. Đáng chú ý, Điều 100 Hiến pháp năm 2013 đã nâng tầm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các chủ thể này thành một nhiệm vụ, quyên hạn độc lập của chức năng hành pháp. Chức năng thực thi thể hiện qua việc tô chức và điều hành bộ máy hành chính 5 De Lolme, J.
The Constitution of England; Or, an Account of the English Government. Truy cập tai dia chỉ https://oll.org/titles/ieberman-the-constitutlon-of-england-or-an-accoun†t-of-the-english-goverament “Cornell Law School, Wex Legal Dictionary). Truy cap tir https://www.edu/wex/separation_ofpowers 0 8 Luật Ban hành văn ban quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đối, bỗ sung năm 2020), Điều 8. 16 dé quản ly các hoạt động kinh tế - xã hội.
Theo Điều 96 Hiến pháp năm 2013, Chính phủ "thống nhất quản lý về kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ, môi trường, thông tin, truyền thông, đối ngoại, quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội"?. Chức năng này được cụ thé hóa qua việc hoạch định và điều hành chính sách quốc gia, quản lý và điều hành vĩ mô, hướng dẫn và giám sát việc thực hiện kế hoạch, chính sách, chủ trương.