CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỌNG CHÍNH SÁCH TRONG XÂY DỰNG PHÁP LUAT 1. Khái niệm đánh giá tác động chính sách 1. Khái tiệm chính sách và đánh gia tác động chính sách ø Khái mệm chính sách. Chính sách là một trong những khái niém cơ bản của khoa học pháp lý, là công, cụ quan trọng trong hoạt động quan ly noi chung và quản lý nhà nước nói riêng Theo Từ điển tiếng Việt, thuật ngữ “chính sách” được biểu là “sách lược và kế hoạch cu thé nhằm đạt được mục dich nhất đình, dựa vào đường lỗi chỉnh trị chang và tình hình thực tế mà đề ra chính sách.
Theo Nghi định 34/2016, Điều 2, khoản 1 “Chính sách là định hướng. giải pháp của Nhà nước đề giải quyết vấn đề của thực tiễn nhằm đạt được mục tiêu nhất định”. Từ khái niệm trên cho thay, nội dung chính sách gém có 03 yêu tô câu thénh chính: V ân đề thực biện cân giải quyết, định hướng, mục tiêu giải quyết van dé và các giải pháp của Nhà nước đề giải quyết vên đề theo mục tiêu đã xác định: @) Vẫn đề thực tiễn cân giải quyết: Là một hiện trạng xã hôi đã và đang xảy ra (hoặc có thé được dự báo sẽ xảy ra) có anh hưởng tiêu cực đến đời sóng hoạt động của mat hoặc một số nhóm đối tượng trong xã hội, đến tổ chức, hoạt động của co quan Nhà nước. Tuy nhién, một vân đề thực tiễn đời hỏi phải được giải quyết bing chính sách, pháp luật chỉ khi van dé đó có nội dung tác đồng và pham vi tác đông đáng kế về thời gian, không gian cho các đôi tượng chịu ảnh hưởng, 0 Mục tiêu của chính sacl: Là mức độ giải quyết van dé thực tiễn mà Nhà trước hướng tới trong thời gian trước mất hoặc lâu đài (mục tiêungắn hạn hoặc mục tiêu đài hen) nhằm hạn chê, giảm thiểu các tác động tiêu cực đổi với các đổi tương chiu tác đông hoặc chiu trách nhiệm.
tổ chức thí hành chinh sách pháp luật. Một van dé có thé phát sinh do nhiêu nguyên nhân gây ra và có thé có tác động tiêu cực đến các đối tượng trên các khía cạnh khác nhau như kinh tế, xã hội, môi trường. Do đó, mục tiêu chính sách trước tiên cần hướng tới giải quyết những nguyên nhén chính gây nên tác động tiêu cực chủ yêu cho các đối tương Gii) Giải pháp thực hiện chính sách: Là các phương án khác nhau dé giải quyết van đề thực tiễn theo mục tiêu đã xác định Giải pháp phải phù hợp, cân xúng với van đề về quy mô, phạm vi, đôi tượng tác đông, khắc phuc được trúng và đúng các nguyên. nhân trực tiếp và nguyên nhân gián tiếp gây ra vân đề, đông thời giải pháp phải hiệu quả nghiia là dat được mục tiêu đặt ra với chi phí hop lý, khả thi đối với các đối tượng phải thực hiện, tuân thủ”.
Đ) Khái niém đánh giá tác đông chính sách. Khái niệm đánh giá tác đông chính sách được sử đụng xuất phat tử khái niém mang tinh công cụ đó là đánh giá tác đông quy dinh (pháp luật. Trong giai doen tiên chính sách, việc đánh giá tác động dư kiến dé chọn tựa được chính sách tốt chính là thuật ngữ “đánh giá tác đồng chính sách”. Theo Cẩm nang đánh giá tác động của Ngân hàng thé giới (World Bank, 2010) thi “Đánh gid tác động là đánh giá những thay đôi gắn với những tác động của một du én, chương trình chính sách.
Những thay đối dé có thé được đự định trước hoặc không như dự đình "3. Việc đánh giá tác động được thực hiện nhằm trả lời câu hỏi: “Nếu không có tác động của chính sdch/ chương trinh/ dự án thi kết quả đầu ra sẽ ning thé nào“? Hoạt động đánh giá tác động gồm 2 loại: Đánh giá tiên nghiêm (dự đoán các tác động của chương trình bằng dit liệu có trước khi thực hiện chương trình) và đánh giá hôi cứu (khảo sát két quả sau khi chương trình đã được trién khai) Tại Việt Nam, lần đầu tiên trong lich sử lập pháp, yêu câu về đánh: giá tác động pháp luật trong quy trình xây dung văn bản quy pham pháp luật được quy đính trong một đạo luật - đó là Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 và đên nay được gợi tên là đánh gia tác động chính sách trong Luật Ban hành văn bản quy pham pháp luật năm 2015 và Luật sửa đổi, bd sung một số điệu của Luật Ban hành văn ban quy phạm pháp luật năm 2020. Để hướng dẫn việc đánh giá tác đông chính sách, N ghi định số 34/2016/NĐ-CP ngày 14/5/2016 của Chính pli quy định chi tiết một số điệu và biện pháp thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã quy đính chi tiết về việc đánh giá tác động chính sách và Nghị đính số 154/2020/NĐ-CP ngày 31/12/2020 của Chính phủ sửa đổi, bd sung một số điều của Nghị định số 34/2016/NĐ. ` Lê Duy Binh, Tô Văn Hòa ,,Đoản Thi Tổ Uyên 2017), Phun tích chính sách và đánh giá tác đông chính sách trong xd chong pháp luật, Hà Nội tr.
* World Bink, Cam nang đính giá tác động- Các phương pháp dinh lượng và thax hành, Hi Nội, 2010 7 Danh giá tác đồng chính sách (DGTDCS) là việc phân tích. dir bdo tác động của chính sách đang được xay dựng đối với các nhóm đối tượng khác nhan nhằm lựa chon giải pháp tôi ưu thực hiện chính sách" "Từ khái niém trên cho thay, ĐGTĐCS là một quá trình phân tích, dự báo các tác động có thé của mét sự thay đổi về chính sách. Đặc điểm của việc đánh giá tác động chính sách là tim ra giải pháp tố: ưu có thé đưa ra một câu trả lời đáng tin cây đối với các van đề mà thực tiễn đặt ra. Điều này phải được làm một cách hiệu quả, minh bạch và không tôn kém.
Theo Luật Ban hành văn ban quy phạm pháp luật năm 2015 và Luật sửa đổi, bố sung năm 2020, nội dung của ting chính sách trong đề nghi xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (V BQPPL) phải nêu 16: vấn dé cên giải quyết, mục tiêu của chính sách, giải pháp để thực hiện chính sách, tác đông tích cực, tiêu cực của chính sách; chi phí, lợi ich của các giải pháp, so sánh chi phí, lợi ích của các giải pháp, lựa chon. giải pháp của cơ quan, tổ chức và lý do của việc lựa chon; thủ tục hành chính (TTHC) (nếu có); tác động về giới (nêu có)Š. V ai trò của việc đánh giá tác động chính sách Việc đánh giá tác động VBQPPL sẽ giúp cơ quan, tô chức, cá nhân có thẩm quyên có cái nhìn toan điện về van dé sẽ giải quyết trong VBOPPL. Không chỉ riêng Việt Nam mà nhiêu quốc gia trên thé giới đã dé cao vai trò của việc ĐGTĐCS.
Sở di, việc ĐGTĐCS được quan tâm bởi giá trị mang lại rat hiệu quả và vô cùng thiết thực Thứ nhất, ĐCTĐCS là công cụ hoạch định chính sách và lập pháp hữu hiệu. Quá trình thực liện ĐGTĐCS buộc các cơ quan soạn thảo phải xác định 16 rang mục tiêu của đề xuất thay Gi chính sách trong VBQPPL cũng như đánh giá day đủ các tác động của những thay đổi chính sách Bên canh đó, cân phải đánh giá các ảnh hưởng nằm ngoài dự kiến đối với các nhóm không phải là mục tiêu của những thay đổi đó. Cơ quan tổ chức soạn thảo phải xây dựng báo cáo đánh giá tác động của chính sách dự thao sẽ đưa ra. trong đó nêu 16 các van dé can được giải quyết, giải pháp đối với ting van dé, chi phí lợi ich của các giải pháp.
Đây chính 1a tiên dé quan trong cho việc hoạch định các phương án giải quyết dé đạt được mục tiêu chính séch 3 Khoản 2 Điều 2 Nghị dh so 34/2016/NĐ-CP. Ý Khoản 3, Điều 35 Luit Bm hành vin bản quy phạm pháp hitnim 2015 8 dé ra. Điều nay đêm bảo cho nội dung của chính sách có tinh đa chiêu, bám sát quy trình vận đông phát triển của nên kinh tế xã hội, giảm bớt các sai lam về chính sách. Việc DGTDCS sẽ phan ánh trung thực các mới quan hệ xã hội và phương án gai quyết bài toán chính sách được dat ra.
V ới tính năng ưu việt, ĐGTĐCS sẽ phân tích, đo lường đây đủ cụ thê tác đông tích cực, tiêu cực, lương hóa chỉ phí và lợi ích của các phương án và chính sách trong môi quan hệ tông thể với chính sách. pháp luật khác ở các VBQPPL liên quan của Nhà nước, Điêu ước quốc tê mà nước Công hòa xã hội chủ nghĩa V iệt Nam là thành viên và nguôn lực bảo đâm thực hiện Như vây, DGTDCS giúp cơ quan có thêm quyên thận trọng, khách quan nhằm xem xét, cân nhắc lựa chọn giải pháp hợp lý, khả thi và hiệu quả dé giải quyết van dé thực tiẫn đựa trên việc phân tích chi phí, lợi ích, tác động tích cực và tiêu cực đổi với cá nhân, tổ chức và cơ quan nha nước do thi hènh chính sách nêu được ban hành. Thứ hai ĐGTĐCS giúp bảo đảm chính sách tốt, nâng cao chất lương chính: sách do việc phân tích, đánh giá được thực hiện bằng các phương pháp khoa học dua trên thông tin, dữ liệu, số liệu được thu nhập từ các nguồn 16 rang tin cây, đồng thời cải thiện tình trạng lam phát về VBOPPL dé thé ché hóa các chính sách. Một chính sách được xem là chất lượng tốt khi chính sách thé hiên bang VBQPPL đạt được mục tiêu đề ra khi ban hành, phù hợp với đường lối chính trị chung, bảo dam tính hợp hiến, hợp pháp, tính nhất đông bộ và tính khả thi trong thực tiến nhằm điêu chỉnh kip thời các van đề bức thiết của đời sóng kinh té - xã hôi và hội nhập quốc tê.
Nới một cách chi tiết hon thì ĐGTĐCS 1a phân tích toan điện, tang thé về các phương án chính sách trong môi tương quan giữa chi phi và loi ích, đánh giá tiem năng tác động trên cơ sở kết hợp chất chế, thông nhật hai hoa giữa tăng trưởng kinh té với tiên bộ xã hội va bảo đêm, nâng cao chat lượng môi trường lông ghép các yêu tổ phát triển bên vững vào nôi dung pháp luật. Từ đó, giúp cơ quan có thâm quyên lựa chon được phương én chính sách tôi tu va tao ra sản phẩm lập pháp có tính bên vững, ôn định và khả thi. ĐGTĐCS còn giúp giảm thiểu việc ban hanh các VBOPPL kém chất lương va tạo ra tính bên vững cho chính sách.