Luận văn thạc sĩ: Đánh giá hiệu quả quản lý tưới trong thủy lợi liên xã bằng lý thuyết tập mờ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu kỹ thuật tài nguyên nước áp dụng phương pháp lý thuyết tập mờ fuzzy set theory đánh giá hiệu quả, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Ngô Ngọc Truyền
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Chí Trung
• Trường học: Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Kỹ thuật tài nguyên nước
• Đề tài: Áp dụng phương pháp lý thuyết tập mờ (fuzzy set theory) đánh giá hiệu quả quản lý tưới của các mô hình quản lý công trình thủy lợi liên xã
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích của đề tài
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Kết quả đạt được của luận văn
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TƯỚI
• 1.1. Khái quát về hệ thống tổ chức quản lý tưới
• 1.2. Tổng quan về các mô hình tổ chức quản lý công trình thủy lợi liên xã
• 1.3. Tổng quan các kết quả nghiên cứu đánh giá hiệu quả quản lý tưới
• 1.4. Các phương pháp đánh giá hiệu quả quản lý tưới
• 2. CHƯƠNG II: ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP LÝ THUYẾT TẬP MỜ (FUZZY SET THEORY) ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TƯỚI
• 2.1. Phân tích lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản lý tưới
• 2.2. Cơ sở khoa học xây dựng các chỉ tiêu đánh giá
• 2.3. Đề xuất các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản lý tưới
• 2.4. Áp dụng phương pháp lý thuyết tập mờ (fuzzy set theory) đánh giá hiệu quả quản lý tưới
• 2.4.1. Khái niệm cơ bản về lý thuyết tập mờ (fuzzy set theory)
• 3. CHƯƠNG III
• 3.1. Lựa chọn các mô hình để đánh giá
• 3.2. Tính toán xác định các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả các mô hình quản lý
• 3.3. Áp dụng phương pháp lý thuyết tập mờ (fuzzy set theory) đánh giá hiệu quả mô hình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG IV: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ CÁC CÔNG TRÌNH THỦY LỢI LIÊN XÃ
• 4.1. Giải pháp về cơ chế chính sách
• 4.2. Thực hiện phân cấp quản lý
• 4.3. Giải pháp về chính sách
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 0.6. Kiến nghị
• PHẦN PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật tài nguyên nước này đề cập đến việc áp dụng phương pháp lý thuyết tập mờ (fuzzy set theory) trong việc đánh giá hiệu quả quản lý tưới của các mô hình quản lý công trình thủy lợi liên xã. Tính cấp thiết của đề tài được thể hiện qua thực trạng quản lý tưới tại Việt Nam, nơi mà nhiều công trình thủy lợi do chính phủ quản lý có hiệu quả tưới thấp. Nguyên nhân chủ yếu là do thể chế quản lý chưa phù hợp hơn là yếu tố kỹ thuật. Đặc biệt, trong bối cảnh nước ta đang phát triển nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước và đất đai là vô cùng cần thiết. Theo báo cáo của Tổng cục thủy lợi, hệ thống thủy lợi hiện có nhiều vấn đề, dẫn đến hiệu quả quản lý tưới thấp, cần phải có những giải pháp cải tiến. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và áp dụng fuzzy set theory để đánh giá và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tưới là một yêu cầu cấp thiết.

II. Mục đích của đề tài

Mục đích chính của luận văn là áp dụng phương pháp lý thuyết tập mờ nhằm đánh giá hiệu quả quản lý tưới của các mô hình tổ chức quản lý công trình thủy lợi liên xã một cách khách quan. Điều này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hiệu quả của các mô hình hiện tại mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tưới. Đối tượng nghiên cứu bao gồm các công trình thủy lợi phục vụ tưới cho nhiều xã, với phạm vi nghiên cứu tập trung vào năm mô hình cụ thể. Qua đó, luận văn mong muốn cung cấp những thông tin hữu ích cho việc cải thiện quản lý tưới và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nước. Sự áp dụng fuzzy set theory trong nghiên cứu này cũng nhằm khắc phục những hạn chế trong việc đánh giá hiệu quả quản lý tưới bằng các phương pháp truyền thống.

III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các công trình thủy lợi phục vụ tưới cho nhiều xã, bao gồm các mô hình tổ chức quản lý như Công ty quản lý Kênh N20, Ban quản lý công trình thủy lợi Ngôi Là, và các hợp tác xã dùng nước. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong việc đánh giá hiệu quả quản lý tưới của năm mô hình tổ chức quản lý công trình thủy lợi liên xã, nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về hiệu quả hoạt động của các mô hình này. Việc lựa chọn các mô hình này không chỉ dựa trên quy mô mà còn dựa trên tính khả thi trong việc áp dụng fuzzy set theory để đánh giá hiệu quả. Điều này giúp luận văn có thể đưa ra các kết luận chính xác và có giá trị thực tiễn cho các mô hình quản lý tưới khác nhau trong bối cảnh hiện nay.

IV. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng cách tiếp cận đánh giá và so sánh hiệu quả quản lý tưới của các mô hình tổ chức quản lý công trình thủy lợi liên xã. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc sử dụng phương pháp điều tra, đánh giá có sự tham gia PRA để thu thập thông tin, kết hợp với phương pháp fuzzy set theory nhằm xác định các trọng số cho các chỉ tiêu đánh giá. Điều này giúp khắc phục sự chủ quan trong đánh giá hiệu quả quản lý tưới. Các chỉ tiêu đánh giá được chia thành ba nhóm: hiệu quả phân phối nước, hiệu quả duy tu bảo dưỡng công trình và hiệu quả quản lý tài chính. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp luận văn đạt được mục tiêu nghiên cứu mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tưới.

V. Kết quả đạt được của luận văn

Luận văn đã đề xuất một hệ thống chỉ tiêu đa thứ nguyên để đánh giá hiệu quả các mô hình quản lý tưới, bao gồm chín chỉ tiêu được chia thành ba nhóm. Đặc biệt, phương pháp fuzzy set theory đã được áp dụng để đánh giá hiệu quả các mô hình quản lý tưới, giúp xác định các chỉ tiêu một cách khách quan và khoa học. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp này có thể giúp nâng cao hiệu quả quản lý các công trình thủy lợi liên xã. Ngoài ra, luận văn cũng đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tưới, từ đó góp phần cải thiện tình hình quản lý tài nguyên nước tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là một quốc gia nông nghiệp với hệ thống công trình thủy lợi đa dạng và quy mô lớn, phục vụ tưới tiêu cho hàng triệu hecta đất canh tác. Theo báo cáo của Tổng cục Thủy lợi năm 2013, cả nước có khoảng 743 hồ chứa vừa và lớn, 3.500 hồ chứa nhỏ, 1.017 đập dâng, 4.712 cống tiêu, gần 2.000 trạm bơm và hơn 1.000 km kênh trục lớn. Hệ thống thủy lợi này được quản lý bởi các doanh nghiệp nhà nước và các tổ chức hợp tác dùng nước, trong đó các công trình thủy lợi liên xã chiếm tỷ trọng đáng kể. Tuy nhiên, hiệu quả quản lý tưới của các công trình này còn thấp, chỉ đạt khoảng 50-60% công suất thiết kế, chủ yếu do hạn chế về thể chế và tổ chức quản lý hơn là yếu tố kỹ thuật.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là áp dụng phương pháp lý thuyết tập mờ (fuzzy set theory) để đánh giá khách quan hiệu quả quản lý tưới của các mô hình tổ chức quản lý công trình thủy lợi liên xã, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 5 mô hình quản lý công trình thủy lợi liên xã tại các địa phương như Bắc Nghệ An, Tuyên Quang, Hà Tĩnh và Quảng Nam, với dữ liệu thu thập trong các năm gần đây. Việc đánh giá hiệu quả quản lý tưới dựa trên hệ thống chỉ tiêu đa chiều, bao gồm hiệu quả phân phối nước, duy tu bảo dưỡng công trình và quản lý tài chính, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc cải thiện tổ chức quản lý thủy lợi liên xã.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết tập mờ (fuzzy set theory) và phương pháp lý thuyết phân bậc (Analytic Hierarchy Process - AHP). Lý thuyết tập mờ được sử dụng để xử lý các dữ liệu mơ hồ, không chắc chắn trong đánh giá hiệu quả quản lý tưới, giúp xếp hạng và so sánh các mô hình quản lý một cách khách quan hơn so với phương pháp chuyên gia truyền thống. AHP hỗ trợ xác định trọng số ưu tiên cho các chỉ tiêu đánh giá dựa trên ý kiến của các chuyên gia và nhà quản lý, đảm bảo tính hợp lý và khoa học trong việc phân bổ trọng số.

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản lý tưới được xây dựng đa chiều, gồm ba nhóm chính: (1) hiệu quả phân phối nước (diện tích phụ trách bình quân của thủy nông viên, hiệu quả phân phối nước, tỷ lệ diện tích được tưới chủ động, công bằng đầu-cuối kênh), (2) hiệu quả duy tu bảo dưỡng công trình (hiệu quả duy tu bảo dưỡng, tỷ lệ tuyến kênh được nạo vét thông thoáng), và (3) hiệu quả quản lý tài chính (khả năng tự chủ tài chính, tỷ lệ thu thủy lợi phí, tỷ lệ chi phí vận hành bảo dưỡng). Các chỉ tiêu này được lựa chọn dựa trên cơ sở khoa học, khả năng đo đạc và tính ứng dụng thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập thông qua điều tra thực địa, phỏng vấn, và sử dụng phiếu điều tra có sự tham gia (PRA) tại 5 mô hình quản lý công trình thủy lợi liên xã. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các cán bộ quản lý, người dùng nước và các chuyên gia thủy lợi tại các địa phương nghiên cứu. Phương pháp phân tích chính là áp dụng lý thuyết tập mờ kết hợp với AHP để xác định trọng số và đánh giá hiệu quả quản lý tưới. Quá trình nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2012 đến 2014.

Quy trình phân tích gồm các bước: xây dựng ma trận số liệu các chỉ tiêu đánh giá đa chiều, chuẩn hóa dữ liệu, xác định ma trận quan hệ ưu thế (ma trận R) theo lý thuyết tập mờ, tính tổng trọng số và xếp hạng các mô hình quản lý. Phần mềm MATLAB và chương trình lập trình FORTRAN được sử dụng để xử lý dữ liệu và tính toán các chỉ số đánh giá. Phương pháp này giúp giảm thiểu sự chủ quan trong đánh giá và tăng tính khách quan, chính xác của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả phân phối nước: Mô hình Ban quản lý công trình thủy lợi Ngòi Là và Hợp tác xã dùng nước kênh N4B đạt hiệu quả phân phối nước cao hơn đáng kể so với mô hình Công ty quản lý kênh N20. Cụ thể, tỷ lệ diện tích được tưới chủ động tại Ngòi Là và N4B lần lượt đạt 115% và 112%, trong khi N20 chỉ đạt 108%. Chỉ số công bằng đầu-cuối kênh ở Ngòi Là và N4B gần bằng 1 (1.07 và 1.10), cho thấy phân phối nước công bằng hơn so với N20 (1.47).

2. Hiệu quả duy tu bảo dưỡng công trình: Tỷ lệ tuyến kênh được nạo vét thông thoáng tại các mô hình liên xã đạt khoảng 70-80%, cao hơn so với các mô hình truyền thống. Hiệu quả duy tu bảo dưỡng công trình tại Ban quản lý Ngòi Là được đánh giá cao với tỷ lệ công trình hoạt động tốt đạt trên 90%.

3. Hiệu quả quản lý tài chính: Khả năng tự chủ tài chính của các mô hình liên xã đạt từ 100% đến 120%, trong đó Ban quản lý Ngòi Là đạt 120%, thể hiện sự chủ động trong nguồn thu từ thủy lợi phí và dịch vụ khác. Tỷ lệ thu thủy lợi phí nội đồng đạt gần 100%, phản ánh sự đồng thuận và ý thức đóng góp của người dân.

4. Xếp hạng tổng thể: Áp dụng lý thuyết tập mờ cho thấy mô hình Ban quản lý công trình thủy lợi Ngòi Là và Hợp tác xã dùng nước kênh N4B có hiệu quả quản lý tưới cao nhất, vượt trội so với mô hình Công ty quản lý kênh N20 và Hiệp hội sử dụng nước kênh N3-3. Tổng điểm hiệu quả của Ngòi Là cao hơn khoảng 15-20% so với N20.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình quản lý có sự tham gia của cộng đồng và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan như Ban quản lý công trình thủy lợi Ngòi Là và các Hợp tác xã dùng nước mang lại hiệu quả quản lý tưới cao hơn. Nguyên nhân chính là do các mô hình này khuyến khích sự tham gia tích cực của người dân trong vận hành, duy tu bảo dưỡng và quản lý tài chính, từ đó nâng cao ý thức và trách nhiệm chung.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với báo cáo của Viện Nghiên cứu Nước Quốc tế (IWMI) và các nghiên cứu trong nước về hiệu quả mô hình quản lý thủy lợi liên xã. Việc áp dụng lý thuyết tập mờ giúp giảm thiểu sự chủ quan trong đánh giá, đồng thời cung cấp một công cụ toán học hiện đại để xử lý dữ liệu đa chiều và mơ hồ, phù hợp với đặc thù phức tạp của hệ thống thủy lợi liên xã.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ cột so sánh tỷ lệ diện tích tưới chủ động, biểu đồ đường thể hiện công bằng đầu-cuối kênh, và bảng tổng hợp điểm hiệu quả các mô hình quản lý, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt về hiệu quả giữa các mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thúc đẩy mô hình quản lý có sự tham gia của cộng đồng: Khuyến khích thành lập và phát triển các Ban quản lý công trình thủy lợi và Hợp tác xã dùng nước liên xã nhằm tăng cường sự tham gia của người dân trong quản lý và vận hành. Mục tiêu nâng tỷ lệ diện tích tưới chủ động lên trên 90% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với UBND các tỉnh.

2. Cải thiện cơ chế chính sách phân cấp quản lý: Rà soát, hoàn thiện chính sách phân cấp quản lý công trình thủy lợi liên xã, tạo điều kiện cho các tổ chức quản lý tự chủ tài chính và vận hành hiệu quả. Thời gian thực hiện: 2 năm. Chủ thể: Chính phủ, Bộ Tài chính và Bộ Nông nghiệp.

3. Tăng cường đầu tư duy tu bảo dưỡng công trình: Đảm bảo tỷ lệ tuyến kênh được nạo vét thông thoáng đạt trên 80% và công trình thủy lợi hoạt động tốt trên 90% thông qua nguồn vốn ngân sách và huy động xã hội hóa. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Các doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi và các tổ chức hợp tác dùng nước.

4. Áp dụng công nghệ và phương pháp đánh giá hiện đại: Khuyến khích sử dụng lý thuyết tập mờ và các công cụ phân tích đa chiều trong đánh giá hiệu quả quản lý tưới để nâng cao tính khách quan và chính xác. Chủ thể: Các viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan quản lý thủy lợi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và các giải pháp thực tiễn để cải thiện hiệu quả quản lý công trình thủy lợi liên xã, hỗ trợ xây dựng chính sách phân cấp và phát triển mô hình quản lý phù hợp.

2. Các doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi: Tham khảo để nâng cao hiệu quả vận hành, duy tu bảo dưỡng và quản lý tài chính, từ đó tăng năng suất sử dụng nước tưới và giảm chi phí.

3. Các tổ chức hợp tác dùng nước và Ban quản lý công trình thủy lợi: Hướng dẫn áp dụng phương pháp đánh giá hiệu quả quản lý tưới, đồng thời tham khảo các mô hình tổ chức quản lý thành công để cải thiện hoạt động.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành thủy lợi, tài nguyên nước: Cung cấp kiến thức về lý thuyết tập mờ, phương pháp phân tích đa chiều và ứng dụng thực tiễn trong lĩnh vực quản lý thủy lợi, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Lý thuyết tập mờ (fuzzy set theory) là gì và tại sao được áp dụng trong đánh giá hiệu quả quản lý tưới?
   Lý thuyết tập mờ là phương pháp toán học xử lý dữ liệu không chắc chắn và mơ hồ, phù hợp với các chỉ tiêu đa chiều và phức tạp trong quản lý thủy lợi. Phương pháp này giúp giảm thiểu sự chủ quan và tăng tính khách quan trong đánh giá, ví dụ như so sánh hiệu quả giữa các mô hình quản lý có nhiều yếu tố khác nhau.

2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản lý tưới gồm những gì?
   Hệ thống chỉ tiêu gồm ba nhóm chính: hiệu quả phân phối nước (diện tích tưới chủ động, công bằng đầu-cuối kênh), hiệu quả duy tu bảo dưỡng công trình (tỷ lệ tuyến kênh nạo vét, công trình hoạt động tốt), và hiệu quả quản lý tài chính (khả năng tự chủ tài chính, tỷ lệ thu thủy lợi phí).

3. Mô hình quản lý nào được đánh giá hiệu quả nhất trong nghiên cứu?
   Mô hình Ban quản lý công trình thủy lợi Ngòi Là và Hợp tác xã dùng nước kênh N4B được đánh giá có hiệu quả quản lý tưới cao nhất, nhờ sự tham gia tích cực của cộng đồng và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

4. Phương pháp nghiên cứu sử dụng dữ liệu như thế nào?
   Dữ liệu được thu thập qua điều tra thực địa, phỏng vấn và phiếu điều tra có sự tham gia tại các mô hình quản lý thủy lợi liên xã. Phân tích sử dụng lý thuyết tập mờ kết hợp AHP để xác định trọng số và đánh giá hiệu quả, đảm bảo tính khách quan và khoa học.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn quản lý thủy lợi?
   Các cơ quan quản lý và tổ chức thủy lợi có thể áp dụng hệ thống chỉ tiêu và phương pháp đánh giá để theo dõi, đánh giá hiệu quả quản lý tưới thường xuyên, từ đó điều chỉnh chính sách, cơ chế và tổ chức quản lý phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước và phát triển bền vững.

Kết luận

• Đã xây dựng và đề xuất hệ thống chỉ tiêu đa chiều đánh giá hiệu quả quản lý tưới gồm 9 chỉ tiêu thuộc 3 nhóm chính: phân phối nước, duy tu bảo dưỡng và quản lý tài chính.
• Áp dụng thành công phương pháp lý thuyết tập mờ kết hợp AHP để đánh giá khách quan và xếp hạng hiệu quả các mô hình quản lý công trình thủy lợi liên xã.
• Kết quả cho thấy mô hình Ban quản lý công trình thủy lợi Ngòi Là và Hợp tác xã dùng nước kênh N4B có hiệu quả quản lý vượt trội so với mô hình Công ty quản lý kênh N20.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tưới tập trung vào phát triển mô hình quản lý có sự tham gia của cộng đồng, cải thiện cơ chế chính sách, tăng cường duy tu bảo dưỡng và áp dụng công nghệ đánh giá hiện đại.
• Khuyến nghị các nhà quản lý, doanh nghiệp thủy lợi và tổ chức hợp tác dùng nước áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững hệ thống thủy lợi liên xã trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TONG QUAN KET QUÁ NGHIÊN CÚU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUA QUAN LÝ TƯỚI 1.1 Khái quát về hệ thống t6 chức quản lý tưới ở nước ta Đến nay, cả nước hiện có 110 hệ thống thủy lợi lớn (có điện tích phục vụ lớn hơn 2.831 hỗ chứa các loại với tổng dung tích trữ nước trên 35.34 tỷ mÌ; trên 10000 trạm bơm điện lớn: hàng chục nghìn cống tưới tiêu các loại; trên 254.800 km kênh mương (trong đó có trên 1.000 km kênh trực lớn): khoảng 6.100 km đê sông, trên 2.500 km đê biển và trên 25.800 km bờ bao ở vùng đồng bằng sông Cửu Long. Trong đỏ, có 904 hệ thống thủy lợi quy mô vữa và lớn có diện tích phục vụ tưới tiêu từ 200 ha trở lên. Hệ thống công tinh thủy lợi là cơ sở hạ ting quan trọng, phục vụ tưới iêu cho diện tích cây trồng, góp phn quan trọng làm ting năng su, sản lượng và chit lượng sản phẩm nông nghiệp, thuỷ sin, đồng thời góp phần phòng chống giảm nhẹ thién tai và thúc diy phát triển các ngành kính tế: xã hội. Trên phạm vi cả nước đã hình thành một cơ sở vật chất hạ ting kỹ thuật thủy lợi, bảo đảm tưới, tiêu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, cấp nước cho sinh hoạt, công nghiệp, mui trồng thuỷ sin và phát điện tiêu nước cho các khu dân cư đồ thị và nông thôn, đã khắc phục được đáng kể tình trang ứng, hạn, mở rộng diện tích gieo trồng, cải tạo đất, thâm canh tăng vụ, tăng năng suất cây trồng.

Tổng năng lực. thiết kế tưới của các hệ thống bảo đảm cho khoảng 3.45 trigu ha dit canh tác, VỀ điện tích gieo trồng được tưới, theo báo cáo của các địa phương, năm 2008, tổng. điện tích đất trồng lúa được tưới đạt 692 triệu ha, trong đó vụ Đông Xuân: 3,04 triệu ha, vụ He Thu: 2,06 triệu ha, vụ Mùa: 1,82 triệu. Diện tích rau màu và cây công nghiệp ngắn ngày được tưới hiện đã đạt khoảng 1,50 triệu ha.

Đảm bảo tiêu thoát nước cho 1,72 triệu ha đất nông nghiệp. Các công trình thủy lợi còn góp phần.87 triệu ha, ải tạo chua phền L7 triệu ha và duy tì cấp nước cho sin hoạt va sản xuất ef ý nghiệp rên 56ố tỷ minim, Hệ thống tổ chức quản lý khi the công tinh thủy lợi ở nước ta bao gồm có 2 loại hình chủ yêu là: Doanh nghiệp nhà nước quản lý khi thác công tình thủy lợi và các ổ chức thủy nông cơ sở. Các tổ chức thủy nông cơ sở làm nhiệm vụ "cầu nối” giữa Doanh nghiệp nhà nước quản lý KTCTTL và người dùng nước. 44) Doanh nghiập khai thác công trình thủy lợi Hầu hết các tỉnh.

có các công ty khai thác công trình thủy lợi quản lý các công trình thủy lợi vừa và lớn và các tổ chức hợp tác dùng nước quản lý các công trình thủy lợi nhỏ và hệ thống kênh nội đồng. Do được nhà nước quan tâm, tạo đi kiện về tài chính, nhân lực và cơ sở vật chất, nhìn chung các tổ chức quản lý công, trình thủy lợi đã vận hành khai thác công trình hiệu quả, góp phần quan trọng trong. việc phát tiển sin xuất và phục vụ đời sống của nhân dân “Theo số iệu của Cục Thủy lợi, hiện nay cả nước có 95 doanh nghiệp khai thác sông tinh thủy lợi (ong đô cỏ 3 công ty liên tinh trực thuộc Bộ NN&PTNT, còn lại là các công ty trực thuộc UBND cắp tỉnh. Số lượng các doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi đối với từng vùng như ở bảng 2.

Các doanh nghiệp khai thác. công trình thủy lợi gdm các loại hình sau: + Công ty Nhà nước quản lý khai thác công trình thủy lợi (42): + Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi (47): + Công ty cỗ phn quan lý, khai thác công trình thủy lợi (4); + Công ty xây dựng tham gia quản lý khai thác (2). “Trong số các doanh nghiệp, có 3 công ty quản lý hệ thống thủy lợi liên tỉnh. trực thuộc Bộ NN & PTNT, số còn lại quản lý các hệ thống thủy lợi liên huyện hoặc trong một huyện trực thuộc UBND tỉnh hoặc huyện.

Các công ty khai thác công trình thủy lợi (IMC) tinh quản lý các công trình du mỗi. kênh true chính. kênh cắp 1, 2, 3 thuộc hệ thống thủy lợi có qui mô lớn và vừa. Hiện nay các công ty quan lý 91% tổng số công trình hiện có phục vụ tới cho 80% tổng diện tích được tưổi “Thực hi chủ tương sắp xếp lại doanh nghiệp Nhà nước theo Luật doanh nghiệp số 60/2005/QH11 do Quốc Hội khoá XI thông qua ngày 29/11/2005 và Quyết định 38/2007/QĐ-TTy ngày 20/3/2007 của Chính phủ, một s6 doanh nghiệp Nha nước về quản lý KTCT thủy lợi đã chuyển đổi thành Công ty trách nhiệm hữu.

hạn một thành viên hoặc công ty cỗ phần. Tuy nhiên, đến nay một số tí tỉnh đang tiến hành cỗ phần hoá IMC, chuyển đổi doanh nghiệp thủy nông thành “Công ty trách nhiệm hữu han một thành viên" theo Nghĩ định 95 của Chính phủ nhằm khẳng inh vai trò của nha nước đ với dịch vụ thủy nông, tao ra một tổ chức quản lý thật si gn với trách nhiệm và quyền lợi của người dân và của cả người quản lý b) TẢ chức thủy ning cơ sở Ngoài ra, còn có các Tổ chức Hợp tác dùng nước phối hợp quản lý các công tình thủy lợi nhỏ và thủy lợi nội đồng. Cả nước hiện có 16,238 Tổ chức Hợp tác dùng nước, bao gbm các loại hình chủ yếu: () Hợp tác xã có làm dịch vụ thủy lợi Hop tác xã dich vụ nông nghiệp và Hợp tác xã chuyên khâu thủy nông), (i) Tổ hợp tác dùng nước (Hội sử dụng tước, Tổ hợp tác, Tổ, Đội thủy nông); và (iii) Ban quản ý thủy nông. Trong đó, Hợp tác xã và Tổ hợp tác là bai loại hình chính, chiếm tới 90%.

©) Những tổn tại chính + Việc phát huy năng lực thiết ké cia các công trình thủy lợi chưa cao “Trong khi có nhiều hệ thống thủy lợi phát huy tốt nông lục đự mức cao hơn so với thiết kế ban đầu, như: |. Sông Quao, (Ca Giấy (Bình Thuận), thi nhiều hệ thống chưa phát huy hết năng lực so với thế KẾ, Hệ thống công trình thủy lợi nội đồng chưa hoàn chỉnh, việc quản lý còn thiên chặt chẽ nên chưa phát huy hết năng lực của công tình. Diện tích được bảo đảm “chủ động tưới, tiêu thấp. + _Nhiễu hệ thống thủy lợi bị x Nhiều công tình xuống cắp nhanh do không được sửa chữa, bảo dưỡng diy đủ, kịp thời, một số cống ngăn mặn ở đồng bằng sông Cửu Long và nhiều công trình thủy lợi khác đã đầu tư, vận hình lâu nhưng không được sa chữa, ning cấp.

Nhiều hệ thống hồ chứa, đập ding và công «inh thủy lợi khác đầu tư, khai thác được 30- 40 năm, dé nay xuống cấp, cin ning cấp, sửa chữa nhưng tị éu kinh phí kip thời, in đến hiệu qua hoạt động chưa cao, iém ấn nguy cư mắt an toàn + Hiệu quả hoạt động của các tô chức quản lý khai thác công trình thủy lợi côn tiấp Bộ máy tổ chức quản lý khai thác công tinh thủy lợi thiếu ôn định, chưa phát huy hi :m năng của công trinh cũng như năng lực thực tế hiện có. Tâm lý trông chở, ÿ lại vào nhà nước ngày càng năng né, năng suất, hiệu quả lao động ngày càng. giảm * Đối với doanh nghiệp quản lý khai thắc công tink thủy lợi ~ Hầu hết các don vị quản lý khai thác công trình thủy lợi (ở cấp tỉnh) đều là đoan nghiệp nhà nước. Quản lý doanh nghiệp vẫn mang tính chất mệnh lệnh hành chính, vận hành theo cơ chế bao cấp đã hạn chế tính chủ động của doanh nghiệp.

'Trong khi môi trưởng xã hội diy biến động. = Năng lực cần bộ lãnh đạo quản lý, chất lượng nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp phần lớn còn thấp, nên công tác tổ chức và triển khai thực hiện nhiệm vụ quản lý khai thác ‘ong trình thủy lợi chưa tốt. ~ Tổ chức quản trị sản xuất thiểu khoa học, sản xuất không hiệu quả nên chỉ phí sản xuất cao, bộ máy ngày cảng phinh to, năng suất lao động thấp, chỉ tiền lương tăng * Bai với Tổ chức hợp tác ding nước ~ Tổ chức hợp tie ding nước không đồng bộ, hiệu quả hoạt động chưa cao Vai tò, trách nỉ êm của người hưởng lợi chưa được ap đúng mức. = Một số mô hình tổ chúc được thành lập theo kiểu áp đặt từ trên xuống nên chưa làm tốt vai trò cầu nối, hoạt động kém hiệu quả, bền vững.

10 = Cơ chế huy động người din tham gia quản lý khai thác chưa được diy mạnh, nhiều công trình phân cấp cho xã nhưng không có chủ quản lý. 12 Tổng quan vỀ các mô hình tễ chức quản ý các công trình thấy lợi liên xã Chính phủ đã khởi xướng chuyển giao quản lý tưới từ các công tình thủy lợi nhỏ cho các tổ chức ding nước từ đầu những năm 1998. Tuy hiền, qua của quá trình chuyển giao cho đến nay còn rét khiêm tốn. Trong khi hầu hết các công trình thủy lợi là liên xã hoặc liên huyện thi việc chuyển giao lại hầu hết chỉ thực hiện cho những công trình nhỏ nằm gọn trong một xã.

Các mô hình quản lý công trình thủy lại liên xã là mô hình chuyên khâu về thay nông quản lý công trình thủy lợi liên xã cđưới các hình thức phổ biến là Ban quản lý công trình thủy lợi ở tỉnh Tuyên Quang và Hợp tác xã dùng nước ở một số tỉnh do các dự án quốc tế hỗ trợ. Mô hình Ban quản lý công trình thủy lợi Ngôi Là là công trinh thủy lợi lớn nhất của tinh Tuyên Quang, cung cắp nước tưới cho 392 ha thuộc 4 xã Ÿ La, Trung Môn, Hưng Thành và Kim Phú, trong đó 2 xã Ý La và Trang Môn thuộc huyện và 2 xã Hung Thành và Kim Phi thuộc thị xã Tuyên Quang. Tir năm 1996, theo chính sách đổi mới hệ thống quản lý thủy nông của tỉnh Tuyên Quang, Công ty thủy nông được giải thể và mô hình Ban quản lý công trình thủy lợi (CTTL) Ngồi La được thành lập để quản lý hỗ Ngôi Là. Ban quản lý CTTL Ngôi Là là mô hình đồng trách giữa Ban quản lý và Hợp tác xã nông lâm nghiệp (HTXNLN) quản lý hồ `Ngòi Là là công trình thủy lợi liên xã, liên huyện.

Loại hình Hợp tác xã dùng nước là mô hình chuyên khâu thủy nông có cơ cấu tổ chức, hoạt động theo quy định của hi Hợp tác xã có tư cách pháp nhân, tài khoản và con dấu.