Chương 1: Những vấn đề lý luận về ý thức pháp luật nói chung và ý thức pháp luật về bình đẳng giới ở nước ta hiện nay. Chương 2: Thực trạng ý thức pháp luật bình đẳng giới ở Việt Nam hiện nay. Chương 3: Yêu cầu, phương hướng và giải pháp xây dựng ý thức pháp luật bình đẳng giới ở nước ta hiện nay. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ Ý THỨC PHÁP LUẬT VÀ Ý THỨC PHÁP LUẬT VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI Ở NƢỚC TA HIỆN NAY 1.
Những vấn đề lý luận về ý thức pháp luật 1. Khái niệm ý thức pháp luật Trong công cuộc đổi mới đất nước, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, vấn đề xây dựng ý thức pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra những thay đổi tích cực trong đời sống pháp luật, ý thức pháp luật chi phối tất cả các khâu của quá trình điều chỉnh bằng pháp luật đối với hành vi của con người. Thuộc lĩnh vực tinh thần của đời sống xã hội, ý thức pháp luật là một hiện tượng phong phú và đa dạng và phức tạp. Theo Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật (Nhà xuất bản Tư pháp): “Ý thức pháp luật là tổng hợp những quan điểm, quan niệm, tư tưởng thịnh hành trong xã hội về pháp luật, là thái độ, tình cảm, sự đánh giá của con người đối với pháp luật cũng như đối với hành vi pháp luật của các chủ thể trong xã hội” [53, tr70].
Như vậy có thể hiểu ý thức pháp luật chính là tổng thể các quan niệm, quan điểm của con người về pháp luật. Đó là những quan niệm, quan điểm, tư tưởng về nguồn gốc, bản chất, chức năng, hình thức, vai trò, giá trị xã hội của pháp luật…Ý thức pháp luật cũng được hiểu là thái độ, tình cảm, sự đánh giá của con người đối với pháp luật. Chẳng hạn người ta cho rằng pháp luật của một nhà nước công bằng hay không, phản ánh đúng đắn, đầy đủ ý chí, nguyện vọng của nhân dân hay đi ngược lại lợi ích của nhân dân… ta hoàn toàn có thể xác định được trên cơ sở, hình thành thái độ tôn trọng hay coi thường pháp luật, quan tâm sâu sắc hay thờ ơ lãnh đạm đối với các quy định pháp luật. Ý thức pháp luật còn được hiểu là thái độ, sự đánh giá đối với hành vi pháp luật của chủ thể khác.
Ở góc độ này, ý thức pháp luật thể hiện sự đồng tình, khuyến khích hay phê phán, lên án, cũng có khi đó là sự không quan tâm, thậm chí là lảng tránh trước một hành vi pháp luật nào đó. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật (NXB Đại học Quốc gia): “Ý thức pháp luật là tổng thể những tư tưởng, học giả, quan điểm, thái độ, tình cảm, sự đánh giá của con người về pháp luật trên các phương tiện, tiêu chí cơ bản như: Sự cần thiết (hay không cần thiết), về vai trò, chức năng của pháp luật, tính công bằng hay không công bằng, đúng đắn hay không đúng đắn của các quy định pháp luật hiện hành, pháp luật đã qua trong quá khứ, pháp luật cần phải có, về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong các hành vi của cá nhân, nhà nước, các tổ chức xã hội” [18, tr30]. Tóm lại, có thể hiểu ý thức pháp luật luôn luôn được xem xét đánh giá trên nhiều phạm vi khác nhau, đó có thể là ý thức của từng cá nhân, có thể là ý thức của một nhóm, một bộ phận dân cư trong một xã hội cũng có thể là ý thức của toàn xã hội, của toàn dân tộc, thậm chí nó còn được xem xét, đánh giá trên một khu vực địa lý vượt khỏi phạm vi một quốc gia. Vì vậy, ý thức pháp luật luôn được tiếp cận trên cả bình diện ý thức xã hội, cả trên bình diện ý thức cá nhân.
Ý thức pháp luật của một xã hội được hiểu là tổng thể các quan niệm, quan điểm, tư tưởng, thái độ, sự đánh giá của xã hội đó về pháp luật cũng như các hiện tượng pháp lý khác. Điều này hoàn toàn không có ý nghĩa rằng ý thức pháp luật của một xã hội chỉ là phép cộng giản đơn các quan niệm, quan điểm, ý kiến đánh giá khác nhau trong xã hội về pháp luật và đời sống pháp lý. Ngược lại, ý thức pháp luật của một xã hội phải được hiểu là những quan niệm, quan điểm, ý kiến đánh giá có tính chất chung nhất của toàn xã hội. Chế độ xã hội nào có ý thức pháp luật của xã hội đó, không có ý thức pháp luật trong mọi thời đại.
Ý thức pháp luật của một chế độ xã hội cụ thể bao gồm tổng thể các quan niệm, quan điểm, ý kiến đánh giá chung nhất về pháp luật và các hiện tượng pháp lý khác đang thịnh hành trong xã hội đó. Đó chính là những quan niệm, quan điểm, tư tưởng, ý kiến đánh giá mang tính chính thức của lực lượng cầm quyền, mặc dù trong một xã hội cụ thể, bên cạnh quan điểm, tư tưởng của giai cấp cầm quyền thì cũng tồn tại những quan niệm, quan điểm, ý kiến đánh giá trái chiều, phản diện của các lực lượng xã hội đối lập. Ý thức pháp luật 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong một xã hội nhất định không chỉ bao gồm quan điểm, quan niệm về pháp luật đã qua và pháp luật cần phải có mà còn bao gồm cả những quan điểm, tư tưởng, ý kiến đánh giá về pháp luật với tính cách là một hiện tượng của đời sống xã hội, cũng như pháp luật của các nhà nước trên thế giới. Ở góc độ ý thức cá nhân, ý thức pháp luật thể hiện là thái độ pháp lý của cá nhân.
Đó chính là tri thức pháp luật của cá nhân cũng như ý chí, xúc cảm, tình cảm của họ đối với pháp luật và các hiện tượng pháp lý thực tiễn. Sự hình thành và phát triển của ý thức pháp luật cá nhân chính là quá trình con người nhận thức, tích lũy những kiến thức về pháp luật và các hiện tượng pháp lý khác. Tri thức pháp luật của mỗi cá nhân không chỉ là sự hiểu biết về hệ thống pháp luật thực định của nhà nước mà còn thể hiện ở các tri thức khoa học về pháp luật của họ. Trên cơ sở hiểu biết pháp luật, ở mỗi người hình thành tình cảm, thái độ, sự đánh giá của mình đối với pháp luật.
Mỗi cá nhân có sự cảm nhận về pháp luật một cách khác nhau, vì vậy thái độ, tình cảm, sự đánh giá của họ về pháp luật cũng khác nhau. Thái độ, tình cảm pháp luật được biểu hiện thông qua hành vi của chủ thể. Một chủ thể được coi là có sự tôn trọng pháp luật khi các xử sự của họ đều phù hợp với các quy định của pháp luật, theo đúng yêu cầu, đòi hỏi của pháp luật. Hiểu biết pháp luật, thái độ, tình cảm của mỗi người về pháp luật là cơ sở cho sự đánh giá của họ về một xử sự theo pháp luật của chủ thể khác.
Cùng một hành vi pháp luật của một chủ thể trong xã hội có thể được đánh giá ở nhiều bình diện, nhiều khía cạnh khác nhau, do vậy nội dung các ý kiến đánh giá cũng khác nhau. Có thể nói, ý thức pháp luật cá nhân luôn bị chi phối bởi các lập trường giai cấp, hệ tư tưởng thịnh hành trong xã hội, truyền thống dân tộc, điều kiện, hoàn cảnh sống. Mối quan hệ giữa ý thức pháp luật và pháp luật 1. Mối quan hệ giữa ý thức pháp luật với hoạt động xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Xây dựng pháp luật là một quá trình hoạt động phức tạp, gồm nhiều giai đoạn khác nhau, từ việc nhận thức thực trạng của đời sống, nhận thức nhu cầu 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com điều chỉnh bằng pháp luật, đến việc khái quát hóa những quan hệ xã hội đang tồn tại thành các quy tắc xử sụ cụ thể.
Như vậy, đời sống xã hội trước hết được phản ánh ý thức pháp luật, rồi sau đó mới được thể hiện thành các quy định cụ thể của pháp luật. Thực tế trong lịch sử cho thấy những văn bản pháp luật rất có chất lượng cũng có không ít những trường hợp pháp luật được ban hành thể hiện sự duy ý chí, không phù hợp với hiện thực đời sống, mang tính kinh viện, sách vở, hoặc phản ánh một cách máy móc, giản đơn hiện thực của đời sống. Điều đó do nhiều yếu tố chi phối, trong tri thức pháp luật, xúc cảm, tình cảm, ý chí…của chủ thể có thẩm quyền xây dựng pháp luật giữ vai trò quan trọng. Có thể nói, chất lượng của từng quy định cụ thể trong pháp luật; tính toàn diện, đồng bộ, phù hợp, ổn định của cả hệ thống pháp luật cũng như trình độ, kỹ thuật lập pháp…phụ thuộc rất lớn vào ý thức pháp luật là tiền đề tư tưởng trực tiếp để xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Trước hết, ý thức pháp luật là cơ sở để hoạch định chính sách xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Thực tiễn đã chứng minh việc hiểu biết sâu sắc, đầy đủ vai trò, tác dụng của pháp luật, khả năng điều chỉnh, ưu điểm cũng như hạn chế vốn có của pháp luật sẽ có quan điểm đúng trong việc sử dụng pháp luật làm phương tiện điều chỉnh các quan hệ xã hội, qua đó xây dựng được các quy định pháp luật phù hợp, phát huy được hiệu quả điều chỉnh của pháp luật. Ngược lại nếu quá đề cao hoặc coi nhẹ vai trò của pháp luật sẽ dẫn tới hoặc sử dụng pháp luật không đúng cách hoặc sử dụng các phương tiện điều chỉnh khác để thay thế pháp luật. Ý thức pháp luật càng cao càng làm cho các nhà làm luật đánh giá đúng, chính xác, khách quan toàn diện đời sống xã hội, dự liệu được diễn biến xu hướng vận động của các quan hệ xã hội, xác định đúng nhu cầu điều chỉnh bằng pháp luật đối với các quan hệ xã hội…Từ đó có cơ sở khoa học để lý giải sự cần thiết phải xây dựng các quy định pháp luật mới hay sửa đổi, bổ sung quy định hiện hành.
Trên cơ sở đó, có kế hoạch, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chương trình, chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp với tiến trình phát triển của xã hội. Dưới góc độ cụ thể hơn, ý thức pháp luật là tiền đề tư tưởng định hướng xây dựng các quy định cụ thể.