Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế tình huống đóng vai trong dạy học Đạo đức lớp 3. Chương 2: Thiết kế các tình huống đóng vai trong dạy học Đạo đức lớp 3. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. PHAN NOI DUNG CHUONG 1: CG SG LILUAN VA THUC TIEN VIEC THIET KE TINH HUONG BONG VAI TRONG DAY HOC BAO BUC LOP 3 1.
Một số vẫn để về thiết kế tình huống đóng vai 1. Tình huồng - Theo Boehrer, J. (1995) “7? huông là một câu chuyện, có cốt chuyện và nhân vật, liên hệ đến một hoàn cảnh cụ thê, từ góc độ cá nhân hqy nhóm, và thường là hành động chua hoàn chỉnh Đó là một câu chuyện cụ thê và chỉ niết, chuyên nét sống động và phúc tạp của đời thực vào lớp học." - Con theo Hammond, J.S - Dai hoc Havard “Case Study hay còn gọi là Case method là phương pháp dạy học thông qua nghiên cứu trường hợp điển hình Ở đậu, người học được giới tiện một tình huông cụ thể, có thật và được đặt vào vị trí của người ra quyết định để giải quyết vấn đề trong tình huông ấy" - Theo từ điển Tiếng Việt: “7ình huống là sự diễn biến của tình hình, về mặt cần phải doi phd”. - Theo tác giả Văn Tân: “Tình huống là toàn thÊ sự việc xảy ra tại mỘt nơi, trong một thời gian, buộc người ta phải suy nghĩ hành động, đối phó, chịu dung”.
- Theo tác giả Nguyễn Hữu Lam “?ình huống là mô tả một trường hợp có thật, thường bao gồm một quyết định, thách thức, co héi, hay van dé ma mét hay nhiều người trong tô chúc phải đối phó. Tình huông yêu cầu người đọc phải tùng bước nhập vai người ra quyết định cụ thể". Lê Đình Chắc: “7inh huống là bài toán orictic chứa đựng mâu thudn nhận thúc. Ađôu thuân này phải có tác dụng kích thích được tính tích cục nhận thúc của HS.
HS chấp nhận nó như là một nhà cầu và có khả năng tự giải quyết được hoặc giải quyết đưới sự hướng dẫn của giáo viên". Ngoài ra còn có ý kiến về tình huống như sau: -Tình huống là những câu chuyện ẩn chứa trong mình những thông điệp. Chúng không phải là những câu chuyện chỉ để giải trí đơn thuần. Tình huống không những là những câu chuyện để giáo dục mà còn là những câu chuyện mang tính thực tế mà chính bản thân các em học sinh đã bắt gặp nó trong đời sống thường ngày.
Như vậy, có thể hiểu tình huống là những sự kiện, vụ việc, hoàn cảnh có chứa mâu thuần nảy sinh trong hành động, trong mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, với xã hội, giữa con người với nhau, buộc chúng ta phải giải quyết, ứng xử kịp thời nhằm hướng những bất lợi thành có lợi làm cho hệ thống xã hội én định, phát triển cao hơn và bền vững hơn. Một cách tổng quát có thể sử dụng khái niệm tình huống được xem xét về mặt tâm lí học. Đó là tình huống được quan niệm trên cơ sở quan hệ giữa chil thé và khách thể, trong không gian và thời gian. Tình huống là hệ thống các sự thực của cuộc sống, trong đó người học được kiến tạo tri thức qua việc giải quyết các vấn đề có tính xã hội của việc học tập.
Đóng vai Đóng vai theo từ điền Tiếng Việt là '“7hỄ hiện nhân vật trong kịch bản lên sân khẩu hay man ảnh bằng hành động, nói năng như thật". Đóng vai là phương pháp dạy học cơ bản và tốt nhất về kỹ năng giao tiếp, là phương pháp cụ thẻ đề dạy học về phong cách thái độ đối với con người. Đó là phương pháp dạy học sinh động, chủ động, tạo điều kiện cho người học bộc lộ các ưu điểm để phát huy và nhược điểm để sửa chữa khắc phục. Qua đóng vai, người học có điều kiện ứng dụng lý thuyết, nguyên tắc đã học vào thực tế sinh động, đa dạng mà họ sẽ tiếp xúc sau này.
Đóng vai là tổ chức cho HS thực hành (làm thử) một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định nhằm giúp HS suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự kiện cụ thể mà các em quan sát được. Việc “điển” không phải là phần chính mà quan trọng nhất là sự thảo luận sau phần diễn đó. Đóng vai là tổ chức cho HS được thực hành một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định. Có thể hiểu, đóng vai là một trò chơi, việc đóng vai trong dạy học Đạo đức giúp HS tự nghiên cứu xây dựng cách ứng xử trong các tình huống.
Bằng việc nhập vai vào các nhân vật, người đọc sẽ chủ động tìm hiểu, chiếm lĩnh kiến thức và được hoạt động trực tiếp trong suốt quá trình đóng vai. Hoạt động trực tiếp trong suốt quá trình đóng vai không chỉ giúp người học khắc sâu kiến thức dễ dàng hơn, mà qua đó người học còn có cơ hội được trải nghiệm những gì diễn ra trong thực tế từ đó hình thành kinh nghiệm cá nhân cho HS. Tinh huéng dong vai trong day hoc Tình huống đóng vai trong dạy học là những tình huống gợi cho HS những khó khăn về mặt lí luận hay thực tiễn mà các em phải vượt qua nhưng không phải ngay tức khắc nhờ một thuật giải, mà phải qua quá trình tích cực suy nghĩ và giải quyết bằng cách đóng vai đề giải quyết tình huống đó trong giờ học. Tình huống đóng vai (THĐV) là tình huống thỏa mãn những điều kiện sau: - Tên tại một vấn đẻ: Tình huống phải bộc lộ rõ mâu thuần giữa thực tế với trình độ nhận thức mà vốn hiểu biết sẵn có của chủ thể chưa đủ điều kiện để vượt qua.
- Gợi nhu cầu nhận thức: Nếu tình huống đóng vai nhưng học sinh không có nhu cầu tìm hiểu, giải quyết thì đó chưa phải là một tình huống đóng vai. Điều quan trọng là GV phải gợi ý đề HS bộc lệ những ưu điểm và hạn chế trong cách giải quyết, đối đáp để giải quyết tình huống nảy sinh. - Gợi niễm tin ở khả năng bản thân: Nếu một tình huống đóng vai tuy có vấn đề và HS có nhu cầu giải quyết nhưng nó vượt mức khả năng của HS thì các em cũng không sẵn sàng tham gia đóng vai. Tình huống đóng vai cần gợi ở HS những cảm nghĩ, những kĩ năng giải quyết.
Tuy các em chưa có ngay cách giải quyết nhưng đã có một số tri thức, kĩ năng, tình huống ngoài đời liên quan đến tình huống đóng vai trong đạy học thì các em sẽ tích cực tư đuy, suy nghĩ thì sẽ có nhiều hướng giải quyết tình huống. Yêu cầu của tình huỗng đóng vai Khi thiết kế tình huống đóng vai trong đạy học, GV cần chú ý đảm bảo các yêu cầu sau: - Tình huống đóng vai phải mang tính chất có vấn đẻ, chứa đựng mâu thuẫn nhận thức, đặt HS luôn ở trạng thái có nhu cầu giải quyết các mâu thuần bằng cách đóng vai. Tình huống phải mang tính thời sự, sát với thực tế, phải chứa đựng thông tin đầy đủ, buộc người học phải sử dụng thông tin trong tình huống để giải quyết vấn đề. Trong tình huống phải cung cấp đầy đủ các dữ liệu cần thiết như thời gian, địa điềm, những nguy ên nhân phát sinh sự kiện, vấn đề.
- Các tình huống đóng vai phải có sức hấp dẫn lôi cuốn HS và kích thích các em phải giải quyết các tình huống đó. Các tình huống phải kích thích học sinh tích cực vận dụng vốn hiểu biết và các kĩ năng nhận thức (quan sát, phân tích, so sánh, suy luận, phán đoán, khái quát hóa.), kích thích tr duy, tình huống phải "có vấn đề" và không có câu trả lời duy nhất đúng cho vấn đề đó. Các nhân vật, sự kiện trong tình huống có tính hiện thực. - Tình huống đưa ra phải có tính phức tạp vừa đủ, buộc người học phải suy nghĩ, vận dụng khả năng trí tuệ dé giải quyết.
Một tình huống có thể rất dài, phức tạp hoặc rất ngắn gọn và đơn giản. Độ dài và độ phức tạp của tình huống không phụ thuộc vào mục tiêu giảng dạy mà GV đề ra. Nói chung, độ dài của tình huống không quyết định mức độ phức tạp của tình huống. Tuy nhiên, GV có thê tạo ra các nhân vật, sự kiện, bổ sung thông tin dé phục vụ cho mục tiêu giảng dạy của mình.
- Các tình huống đóng vai đưa ra phải phù hợp với đặc điểm nhận thức, đặc biệt là tư duy của HS. Nội dung tình huống phải phù hợp với trình độ của người học. Khi viết hoặc lựa chọn tình huống cần lưu ý tới trình độ và kinh nghiệm của người học. Không nên đưa ra tình huống phức tạp, cao hơn khả năng của người học và ngược lại.
Điều này có thể làm cho người học nản lòng và không muốn tham gia. - Các tình huống đóng vai phải phù hợp với nội dung cơ bản của từng chương trình, từng bài, từng phần để sau khi đóng đóng vai HS lĩnh hội được kiến thức trọng tâm của bài học. Thiết kế tình huống đóng vai Thiết kế tình huống đóng vai là quá trình tạo ra các tình huống phục vụ cho HS trong qué trình học tập để lĩnh hội tri thức, rèn kĩ năng một cách tr giác mà không máy móc. Việc thiết kế là một kĩ thuật để nâng cao cách suy luận và giải quyết van dé.
Bằng cách thiết kế những tình huống trong thực tế, các vấn đề đặt ra được ghi nhớ và nhìn nhận dễ dàng và nhanh chóng hơn, nhớ lâu hơn. Bằng những tình huống khác nhau cần phải giải quyết trong khoảng thời gian định sẵn cùng nguồn lực có hạn, người học được đặt vào vị trí cần phải đưa ra quyết định hoặc kêu gọi sự hễ trợ của các thành viên cùng nhóm để tìm hướng giải quyết hợp lý. Sự đa dạng của các tình huống được đưa lên không chỉ khuyến khích người học phát huy tính chủ động, óc sáng tạo mà còn đem đến sự thoải mái, sảng khoái về mặt tỉnh thần khi tham dự lớp. Yếu tế này làm người học có thể tiếp thu nội dung kiến thức bài giảng dễ dàng, sâu và nhớ lâu hơn các phương pháp giảng dạy truyén théng (Scholz va Olaf, 2002).
Việc thiết kế THĐV có vai trò quan trọng trong dạy học và đặc biệt đổi mới cách tổ chức dạy học của giáo viên đồng thời góp phần bồi đưỡng thêm cho học sinh những kĩ năng sống phù hợp với các mục tiêu đổi mới phương pháp đạy học: Dạy học theo hướng hoạt động học tập chủ động, chống lại thoái quen học tập thụ động.