I. Tổng quan xây dựng nông thôn mới nâng cao xã Thới Bình
Chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao ở xã Thới Bình, Cà Mau là một nhiệm vụ chiến lược, kế thừa và phát huy những thành tựu của giai đoạn trước, hướng đến mục tiêu phát triển toàn diện và bền vững. Đây không chỉ là việc nâng cấp cơ sở hạ tầng mà còn là quá trình chuyển đổi sâu sắc về cơ cấu kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường. Xã Thới Bình, với những đặc thù về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đã xác định đây là con đường tất yếu để cải thiện đời sống vật chất và tinh thần người dân, đồng thời góp phần thực hiện thắng lợi Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2021-2025. Việc triển khai chương trình được thực hiện dựa trên các văn bản chỉ đạo quan trọng như Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Quyết định số 318/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Quá trình này đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự đồng thuận và phát huy vai trò của người dân trong xây dựng NTM, coi người dân là chủ thể thực sự của công cuộc đổi mới. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một nông thôn văn minh, hiện đại nhưng vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa, với nền kinh tế phát triển, môi trường sống trong lành và an ninh trật tự xã hội được đảm bảo.
1.1. Phân tích bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới nâng cao
Cơ sở pháp lý cốt lõi cho chương trình là bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2021-2025, ban hành kèm theo Quyết định số 318/QĐ-TTg. Bộ tiêu chí này bao gồm 19 tiêu chí, được chia thành 5 nhóm chính: Quy hoạch; Hạ tầng kinh tế - xã hội; Kinh tế và tổ chức sản xuất; Văn hóa - Xã hội - Môi trường; và Hệ thống chính trị. So với tiêu chí nông thôn mới cơ bản, các chỉ tiêu trong bộ tiêu chí nâng cao có yêu cầu cao hơn rõ rệt. Ví dụ, tiêu chí về thu nhập đòi hỏi thu nhập bình quân đầu người xã Thới Bình phải đạt mức cao hơn, tiêu chí môi trường nhấn mạnh đến việc phân loại rác thải tại nguồn và xây dựng cảnh quan nông thôn sáng - xanh - sạch - đẹp. Các tiêu chí này không chỉ đo lường sự phát triển về vật chất mà còn chú trọng đến chất lượng sống, sự hài lòng của người dân và tính bền vững của các thành quả đạt được. Đây là kim chỉ nam để xã Thới Bình rà soát, đánh giá thực trạng và xây dựng kế hoạch hành động cụ thể cho từng giai đoạn.
1.2. Lộ trình và định hướng chiến lược tại xã Thới Bình Cà Mau
Dựa trên định hướng chung của tỉnh và huyện, xã Thới Bình đã xây dựng lộ trình thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao một cách bài bản. Giai đoạn 2021-2025 được xác định là giai đoạn trọng tâm, tập trung nguồn lực để hoàn thành các tiêu chí còn yếu và duy trì, nâng chất các tiêu chí đã đạt. Định hướng chiến lược của xã là cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng tăng giá trị gia tăng và phát triển bền vững, gắn sản xuất với thị trường. Cụ thể, xã ưu tiên phát triển các mô hình sản xuất hiệu quả như lúa-tôm, quảng bá các sản phẩm OCOP Cà Mau. Đồng thời, việc phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội được xem là nền tảng, đặc biệt là hoàn thiện hệ thống giao thông, thủy lợi và các thiết chế văn hóa. Tầm nhìn đến năm 2030, xã Thới Bình phấn đấu trở thành xã nông thôn mới kiểu mẫu, đi đầu trong chuyển đổi số trong xây dựng NTM và là một điểm sáng về phát triển kinh tế nông thôn của huyện Thới Bình đạt chuẩn nông thôn mới.
II. Thách thức lớn trong xây dựng NTM nâng cao tại xã Thới Bình
Quá trình xây dựng nông thôn mới nâng cao ở xã Thới Bình bên cạnh những thuận lợi cũng đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Theo tài liệu nghiên cứu của tác giả Lê Hoài Thư, một trong những rào cản lớn nhất là kinh nghiệm của đội ngũ cán bộ phụ trách còn hạn chế, dẫn đến lúng túng trong triển khai, đặc biệt là các nội dung mới. Thêm vào đó, một bộ phận người dân vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự đầu tư của nhà nước, chưa thực sự phát huy vai trò chủ thể. Vấn đề thu nhập không ổn định do phụ thuộc vào nông nghiệp thời vụ, giá cả thị trường biến động cũng là một thách thức lớn trong việc đạt và giữ vững tiêu chí thu nhập. Ngoài ra, việc thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn còn rất thấp, các mô hình liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp chưa bền vững. Tình trạng ô nhiễm môi trường, đặc biệt là rác thải sinh hoạt và chất thải trong sản xuất, đang có xu hướng gia tăng, đòi hỏi các giải pháp căn cơ để bảo vệ môi trường nông thôn. Những thách thức này đòi hỏi sự nỗ lực đồng bộ từ chính quyền đến người dân để có thể vượt qua.
2.1. Hạn chế về nguồn vốn thực hiện chương trình NTM và hạ tầng
Huy động nguồn vốn thực hiện chương trình NTM là một trong những bài toán khó khăn nhất. Mặc dù có sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, nhưng nhu cầu đầu tư để nâng cấp, hoàn thiện cơ sở hạ tầng theo tiêu chí nâng cao là rất lớn. Địa hình xã Thới Bình thấp trũng, hệ thống sông ngòi chằng chịt, nền đất yếu khiến chi phí xây dựng, đặc biệt là giao thông, đội lên cao. Việc xã hội hóa nguồn lực, huy động sự đóng góp từ cộng đồng và doanh nghiệp còn gặp nhiều hạn chế do thu nhập của người dân chưa cao, tiềm lực của doanh nghiệp địa phương còn yếu. Sự phụ thuộc lớn vào ngân sách cấp trên đôi khi làm chậm tiến độ thực hiện các công trình trọng điểm, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hoàn thiện các tiêu chí về văn hóa, y tế, giáo dục nông thôn và hạ tầng kỹ thuật.
2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp
Là một xã ven biển của tỉnh Cà Mau, Thới Bình chịu tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu. Theo nghiên cứu, các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, mưa giông, lốc xoáy, và đặc biệt là nước biển dâng gây xâm nhập mặn ngày càng phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống người dân. Tình trạng này gây khó khăn cho việc cơ cấu lại ngành nông nghiệp, làm giảm năng suất cây trồng, vật nuôi, và tăng rủi ro trong sản xuất. Việc chuyển đổi sang các mô hình canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu đòi hỏi không chỉ vốn đầu tư lớn mà còn cả kiến thức khoa học kỹ thuật. Đây là một thách thức lâu dài, cần có những giải pháp đồng bộ từ quy hoạch sản xuất, xây dựng hệ thống thủy lợi đến việc nâng cao nhận thức cho người dân để giảm nghèo bền vững.
III. Phương pháp phát triển hạ tầng kinh tế xã hội toàn diện
Để vượt qua thách thức và đạt được mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao, xã Thới Bình đã tập trung vào các giải pháp đột phá nhằm phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội một cách đồng bộ và hiện đại. Đây được xem là nhiệm vụ nền tảng, tạo đòn bẩy cho các lĩnh vực khác cùng phát triển. Thay vì đầu tư dàn trải, xã xác định các công trình ưu tiên, có tính kết nối cao để tạo ra động lực lan tỏa. Trọng tâm là hoàn thiện mạng lưới giao thông nông thôn, đảm bảo 100% các tuyến đường xã, ấp được cứng hóa, giúp việc đi lại và vận chuyển hàng hóa thuận tiện quanh năm. Bên cạnh đó, hệ thống thủy lợi được đầu tư nâng cấp để phục vụ sản xuất nông nghiệp, chủ động tưới tiêu và phòng chống thiên tai hiệu quả. Các thiết chế văn hóa, y tế, giáo dục cũng được chú trọng, không chỉ xây mới mà còn nâng cao chất lượng hoạt động, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân. Sự phát triển đồng bộ này là minh chứng rõ nét cho quyết tâm của địa phương trong việc thay đổi diện mạo nông thôn, hiện thực hóa các tiêu chí của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM.
3.1. Hiện đại hóa hệ thống giao thông thủy lợi và điện nông thôn
Thực trạng cho thấy, hạ tầng giao thông là điểm sáng trong quá trình xây dựng NTM tại Thới Bình. Đến nay, xã đã nhựa hóa và bê tông hóa được 15,8km đường giao thông, xây dựng 33km lộ từ 2,5m trở lên, đảm bảo ô tô đi lại thuận tiện. Về thủy lợi, tỷ lệ diện tích đất sản xuất được tưới và tiêu nước chủ động đạt 96%, góp phần ổn định sản xuất. Hệ thống lưới điện cũng được nâng cấp, với 99,74% hộ dân được sử dụng điện an toàn, thường xuyên. Việc đầu tư này không chỉ giúp phát triển kinh tế nông thôn mà còn cải thiện đời sống vật chất và tinh thần người dân, tạo tiền đề vững chắc để Thới Bình tiếp tục hoàn thành các tiêu chí nâng cao.
3.2. Nâng cao chất lượng văn hóa y tế giáo dục nông thôn
Chất lượng sống của người dân là thước đo quan trọng của nông thôn mới nâng cao. Do đó, xã Thới Bình đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực văn hóa, y tế, giáo dục nông thôn. Hiện tại, 7/8 trường học trên địa bàn đã đạt chuẩn cơ sở vật chất, 11/11 ấp có nhà văn hóa đạt chuẩn. Về y tế, xã đã đạt tiêu chí quốc gia và tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt 93,03%. Những con số này cho thấy sự đầu tư nghiêm túc của chính quyền địa phương vào con người. Các hoạt động văn hóa, thể thao được tổ chức thường xuyên, tạo không khí vui tươi, phấn khởi, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, đảm bảo an ninh trật tự xã hội và xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.
IV. Bí quyết cải thiện đời sống nâng cao thu nhập cho người dân
Nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống vật chất và tinh thần người dân là mục tiêu cốt lõi của chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao ở xã Thới Bình. Để làm được điều này, xã không chỉ tập trung vào hạ tầng mà còn triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển kinh tế, trọng tâm là tái cơ cấu nông nghiệp và đa dạng hóa nguồn sinh kế. Hàng loạt mô hình sản xuất hiệu quả đã được nhân rộng, chuyển giao khoa học kỹ thuật được đẩy mạnh, giúp nông dân thay đổi tư duy từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, liên kết theo chuỗi giá trị. Kết quả là, thu nhập bình quân đầu người xã Thới Bình đã đạt 57 triệu đồng/năm (năm 2022). Bên cạnh đó, các chương trình an sinh xã hội, chính sách giảm nghèo bền vững được thực hiện hiệu quả, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau. Sự phát triển của các hợp tác xã kiểu mới và thương hiệu sản phẩm OCOP Cà Mau cũng đang mở ra những hướng đi mới, hứa hẹn mang lại giá trị kinh tế cao hơn cho người nông dân, góp phần xây dựng một nền kinh tế nông thôn năng động và bền vững.
4.1. Phát triển mô hình sản xuất hiệu quả và sản phẩm OCOP Cà Mau
Chìa khóa để tăng thu nhập là thay đổi phương thức sản xuất. Xã Thới Bình đã tích cực hướng dẫn người dân áp dụng các giống cây trồng, vật nuôi mới có giá trị kinh tế cao như gạo ST25, tôm càng xanh, cua biển. Đặc biệt, chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) được đẩy mạnh. Việc phát triển các sản phẩm OCOP Cà Mau không chỉ giúp nâng tầm giá trị nông sản địa phương mà còn tạo ra thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ. Song song đó, việc thành lập và củng cố các hợp tác xã kiểu mới đã tạo ra cầu nối hiệu quả giữa các hộ sản xuất, giúp họ tiếp cận tốt hơn với vốn, kỹ thuật và thị trường, từ đó ổn định đầu ra và tăng lợi nhuận.
4.2. Tăng cường bảo vệ môi trường và xây dựng cảnh quan nông thôn
Một nông thôn mới nâng cao không chỉ giàu về kinh tế mà còn phải trong lành về môi trường. Công tác bảo vệ môi trường nông thôn được xã Thới Bình xác định là nhiệm vụ cấp bách. Các mô hình thu gom, xử lý rác thải được triển khai, tỷ lệ thu gom chất thải rắn đạt 96%. Đặc biệt, xã đang đẩy mạnh tuyên truyền để nâng cao tỷ lệ hộ gia đình thực hiện phân loại rác tại nguồn (hiện đạt 55%). Phong trào xây dựng cảnh quan nông thôn sáng - xanh - sạch - đẹp được người dân hưởng ứng tích cực thông qua các mô hình như "Tuyến đường hoa", "Thắp sáng đường quê". Những hoạt động này không chỉ cải thiện môi trường sống mà còn nâng cao ý thức, trách nhiệm của cộng đồng, thể hiện rõ vai trò của người dân trong xây dựng NTM.
V. Kết quả thực tiễn xây dựng NTM nâng cao ở xã Thới Bình
Qua quá trình nỗ lực không ngừng, công cuộc xây dựng nông thôn mới nâng cao ở xã Thới Bình đã đạt được những kết quả thực tiễn đáng ghi nhận. Diện mạo nông thôn đã có sự thay đổi vượt bậc, khang trang và sạch đẹp hơn. Hạ tầng thiết yếu như điện, đường, trường, trạm được đầu tư đồng bộ, cơ bản đáp ứng nhu cầu phát triển và dân sinh. Đời sống của người dân được cải thiện rõ rệt cả về vật chất lẫn tinh thần, thể hiện qua mức thu nhập bình quân tăng, tỷ lệ hộ nghèo giảm và các hoạt động văn hóa - xã hội diễn ra sôi nổi. Theo đánh giá, xã đã hoàn thành nhiều chỉ tiêu quan trọng trong bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới nâng cao. Thành công này đến từ sự chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, chính quyền, sự phối hợp của các ban ngành, đoàn thể và đặc biệt là sự đồng thuận, tham gia tích cực của người dân. Đây là nền tảng vững chắc để xã Thới Bình tiếp tục phấn đấu hoàn thành tất cả các tiêu chí, hướng tới mục tiêu trở thành xã nông thôn mới kiểu mẫu trong tương lai gần.
5.1. Các tiêu chí đã đạt trong bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM nâng cao
Tính đến nay, xã Thới Bình đã đạt được nhiều tiêu chí quan trọng. Về hạ tầng, các tiêu chí như Giao thông, Thủy lợi, Điện, Cơ sở vật chất văn hóa đã cơ bản đạt chuẩn. Về kinh tế và tổ chức sản xuất, xã đã có mô hình liên kết sản xuất hiệu quả và có sản phẩm OCOP. Lĩnh vực văn hóa, y tế, giáo dục nông thôn cũng ghi nhận những kết quả tích cực với 100% ấp đạt chuẩn văn hóa, xã đạt tiêu chí quốc gia về y tế. Tiêu chí Quốc phòng và An ninh luôn được giữ vững, đảm bảo an ninh trật tự xã hội. Những kết quả này phản ánh sự nỗ lực toàn diện và là cơ sở để xã tiếp tục tập trung vào các tiêu chí khó hơn như Môi trường và Thu nhập.
5.2. Bài học kinh nghiệm và sự phát huy vai trò chủ thể của người dân
Bài học kinh nghiệm lớn nhất rút ra từ thực tiễn của Thới Bình là phải phát huy tối đa vai trò của người dân trong xây dựng NTM. Mọi chủ trương, kế hoạch phải xuất phát từ nguyện vọng của người dân, thực hiện theo phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân hưởng thụ". Khi người dân thấy được lợi ích thiết thực, họ sẽ tự giác, chủ động tham gia đóng góp công sức, trí tuệ và vật chất. Công tác tuyên truyền, vận động phải đi trước một bước, thực hiện kiên trì, đa dạng về hình thức để thay đổi nhận thức, biến chủ trương của Đảng thành hành động tự giác của quần chúng. Đây chính là yếu tố then chốt tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp Thới Bình vượt qua khó khăn và đạt được những thành tựu quan trọng.
