MỞ ĐẦU Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng hiện nay, để nâng cao sức cạnh tranh doanh nghiệp phải đáp ứng được các tiêu chuẩn toàn cầu, trong đó có các tiêu chuẩn của ISO. Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện một hệ thống quản lý chất lượng hiệu quả, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã và đang chú trọng xây dựng hệ thống quản lý môi trường đạt tiêu chuẩn ISO 14001: 2015. Tiêu chuẩn ISO 14001: 2015 là công cụ quản lý hữu hiệu giúp doanh nghiệp kiểm soát, giảm thiểu và chủ động phòng ngừa các tác động xấu đến môi trường, đảm bảo đáp ứng các yêu cầu pháp lý và đạt được các mục tiêu phát triển bền vững. Đây là tiêu chuẩn về quản lý môi trường được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia, với hơn 362.000 tổ chức/doanh nghiệp được chứng nhận trên toàn thế giới.
Tại công ty TNHH khóa Huy Hoàng, vấn đề bảo vệ môi trường trong sản xuất, kinh doanh luôn được ban lãnh đạo công ty quan tâm và chú trọng. Việc xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001 sẽ mang lại nhiều lợi ích cho công ty không chỉ về mặt bảo vệ môi trường, mà còn giúp nâng cao hình ảnh thương hiệu, mở ra cơ hội lớn hội nhập với thị trường thế giới. Chính vì vậy, công ty TNHH khóa Huy Hoàng có mong muốn xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2015 trong tương lai. Tuy nhiên, để có thể áp dụng một hệ thống quản lý môi trường đạt chuẩn cần phải xem xét, phân tích nhiều khía cạnh của doanh nghiệp, đòi hỏi trước tiên phải có sự nghiên cứu thận trọng và toàn diện.
Xuất phát từ lý do trên, đề tài “Bước đầu xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2015 cho Công ty TNHH khóa Huy Hoàng tại Khu công nghiệp Quang Minh, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội” được đề xuất nhằm hỗ trợ cho công ty trong công tác quản lý môi trường và đóng góp vào hướng nghiên cứu áp dụng mô hình quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2015 cho các doanh nghiệp sản xuất khóa trong nước. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: - Đánh giá khả năng áp dụng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2015 tại Công ty TNHH khóa Huy Hoàng. - Đề xuất xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2015 tại Công ty TNHH khóa Huy Hoàng. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Tổng quan về tiêu chuẩn ISO 14001 1. Mục đích và phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn ISO 14001 ISO 14000 là bộ tiêu chuẩn về quản lý môi trường do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) ban hành nhằm giúp các tổ chức, doanh nghiệp giảm thiểu tác động gây tổn hại tới môi trường và thường xuyên cải tiến kết quả hoạt động về môi trường. Bộ tiêu chuẩn ISO 14000 gồm các tiêu chuẩn liên quan các khía cạnh về quản lý môi trường như hệ thống quản lý môi trường, đánh giá vòng đời sản phẩm, nhãn sinh thái, xác định và kiểm kê khí nhà kính v. Các tiêu chuẩn ISO 14000 được xây dựng trên những nguyên tắc đơn giản: việc quản lý môi trường càng được cải thiện thì tác động đối với môi trường càng cải thiện, hiệu quả càng cao và thu hồi vốn càng nhanh [1].
ISO 14001 Hệ thống quản lý môi trường — Các yêu cầu và hướng dẫn sử dụng là tiêu chuẩn trong bộ ISO 14000 quy định các yêu cầu về quản lý các yếu tố ảnh hưởng tới môi trường trong quá trình hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp. Đây là tiêu chuẩn dùng để xây dựng và chứng nhận hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14000 [13]. Mục đích của ISO 14001 nhằm đưa ra cho tổ chức một khuôn khổ để bảo vệ môi trường và ứng phó với các điều kiện môi trường biến đổi mà vẫn giữ được mối quan hệ cân bằng với các nhu cầu kinh tế, xã hội. Cách tiếp cận hệ thống để quản lý môi trường có thể cung cấp cho cấp lãnh đạo cao nhất các thông tin để đạt được thành công trong thời gian ngắn và đóng góp vào sự phát triển bền vững.
Cơ sở cho cách tiếp cận cơ bản một hệ thống quản lý môi trường (HTQLMT) được thành lập dựa trên mô hình Lập kế hoạch – Thực hiện – Kiểm tra – Hành động (PDCA). Mô hình PDCA cung cấp một quá trình lặp đi lặp lại cho các tổ chức áp dụng nhằm đạt được sự cải tiến liên tục. Có thể áp dụng mô hình này cho một hệ thống quản lý môi trường và từng yếu tố riêng của nó [6]. Mô hình được mô tả ngắn gọn như sau: 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Lập kế hoạch: Thiết lập các mục tiêu môi trường và các quá trình cần thiết để đạt được các kết quả phù hợp với chính sách môi trường của tổ chức.
- Thực hiện: Thực hiện các quá trình theo hoạch định. - Kiểm tra: Theo dõi và đo lường các quá trình dựa trên chính sách môi trường, bao gồm các cam kết, mục tiêu môi trường, chuẩn mực hoạt động của tổ chức và báo cáo kết quả. - Hành động: Thực hiện các hành động nhằm cải tiến liên tục hệ thống quản lý môi trường. Về phạm vi áp dụng, tiêu chuẩn ISO 14001 được áp dụng cho tổ chức mong muốn quản lý các trách nhiệm về môi trường của mình một cách có hệ thống, đóng góp vào trụ cột môi trường trong mô hình phát triển bền vững.
Tiêu chuẩn này có thể áp dụng linh hoạt cho mọi tổ chức, không phân biệt quy mô, loại hình và tính chất, và áp dụng cho các khía cạnh môi trường của các hoạt động, sản phẩm và dịch vụ mà tổ chức xác định có thể kiểm soát hoặc gây ảnh hưởng, có xem xét đến vòng đời sản phẩm. Có thể áp dụng toàn bộ hoặc từng phần tiêu chuẩn này để cải tiến một cách có hệ thống công tác quản lý môi trường. Tuy nhiên, tuyên bố về sự phù hợp với tiêu chuẩn chỉ được chấp nhận khi tất cả các yêu cầu của tiêu chuẩn này được đưa vào HTQLMT của tổ chức và được thực hiện đầy đủ mà không có ngoại lệ nào [6]. Lợi ích và thách thức khi áp dụng HTQLMT theo tiêu chuẩn ISO 14001 Trước hết, áp dụng ISO 14000 đáp ứng về mặt chiến lược.
Đối với những công ty năng động, việc quản lý môi trường đã trở thành một chiến lược, chứ không phải là một sự bắt buộc, ISO 14000 sẽ cung cấp một khuôn mẫu thiết thực cho việc quản lý môi trường mang tính chiến lược [1]. Là một tiêu chuẩn thuộc bộ ISO 14000, ISO 14001 mang lại những lợi ích thiết thực như sau: - Về quản lý: Giúp tổ chức, doanh nghiệp xác định và quản lý các vấn đề môi trường một cách toàn diện; 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chủ động kiểm soát đảm bảo đáp ứng các yêu cầu pháp luật về môi trường Phòng ngừa rủi ro, tổn thất từ các sự cố về môi trường. - Về tạo dựng thương hiệu: Nâng cao hình ảnh của doanh nghiệp với người tiêu dùng và cộng đồng; Giành được ưu thế trong cạnh tranh khi ngày càng có nhiều công ty, tập đoàn yêu cầu hoặc ưu tiên lựa chọn các nhà cung cấp áp dụng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001. - Về tài chính: Tiết kiệm chi phí sản xuất do quản lý và sử dụng các nguồn lực hiệu quả.
Tuy nhiên, để áp dụng ISO 14001 các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay cũng phải đối mặt với những thách thức như: - Thiếu chính sách hỗ trợ từ Nhà nước: Hiện nay Nhà nước, cơ quan quản lý chưa có chính sách cụ thể để hỗ trợ và khuyến khích tổ chức, doanh nghiệp trong việc áp dụng ISO 14001. - Khó khăn trong lồng ghép chính sách môi trường vào chính sách phát triển chung của doanh nghiệp: Chính sách môi trường của nhiều doanh nghiệp còn mờ nhạt, việc thiết lập chính sách môi trường còn mang tính hình thức. - Hiệu quả đánh giá nội bộ chưa cao: Khó khăn chủ yếu trong việc lựa chọn đánh giá viên đủ năng lực, trình độ. Quá trình đánh giá nhiều khi vẫn mang tính hình thức, bởi vậy các phát hiện đánh giá đôi khi chưa mang lại giá trị thực sự cho việc cải tiến môi trường cho tổ chức [12].
Những điểm cải tiến của ISO 14001:2015 so với ISO 14001:2004 Tháng 09/2015 tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) đã chính thức ban hành tiêu chuẩn ISO 14001:2015 thay thế cho tiêu chuẩn ISO 14001:2004. Cấu trúc mới của tiêu chuẩn ISO 14001:2015 gồm 10 điều khoản, trong đó các điều khoản từ 4 đến 10 là các yêu cầu thực tế và phải được thực hiện như một phần trong hệ thống quản lý môi trường. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tiêu chuẩn ISO 14001:2015 được dựa trên cấu trúc cao cấp mới (HLS) theo quy định tại Phụ lục SL của ISO, đưa ra khuôn khổ chung cho tất cả các hệ thống quản lý. Dựa trên phụ lục SL, các điều khoản của cấu trúc cấp cao mới cũng có thể áp dụng cho quy trình Lập kế hoạch – Thực hiện – Kiểm tra – Hành động.
Quy trình này không bao gồm các khoản 1 tới 3 vì đây là những điều khoản tham chiếu cho tiêu chuẩn [2]. Mối tương quan giữa PDCA và khuôn khổ của ISO 14001:2015 [6] So với phiên bản ban hành năm 2004, ISO 14001:2015 yêu cầu phải nắm bắt được thực trạng của tổ chức hay doanh nghiệp nhằm quản lý rủi ro tốt hơn. Bên cạnh đó, ISO 14001:2015 cũng chú trọng hơn tới vai trò của lãnh đạo đối với tổ chức hay doanh nghiệp trong công tác quản lý môi trường. Ngoài ra, sẽ có sự thay đổi theo hướng nâng cao hiệu quả môi trường bên cạnh việc cải tiến hệ thống quản lý.
Với việc áp dụng tiêu chuẩn mới, tổ chức sẽ dễ dàng hơn trong việc kết hợp hệ thống quản lý môi trường vào các quá trình kinh doanh cốt lõi và có sự tham gia nhiều hơn từ phía lãnh đạo cao nhất. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.