Đặt vấn đề Ngành công nghiệp du lịch – công cụ để xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, tạo nên sự thịnh vượng cho nhiều quốc gia. Theo Tổ Chức Du Lịch Thế Giới, ngành du lịch đang trở thành ngành kinh tế hàng đầu của Thế giới, dự báo vào năm 2020 trên thế giới sẽ có 1,5 tỉ khách du lịch, tương đương 21% dân số thế giới, một nửa trong số đó sẽ chọn các nước đang phát triển là điểm đến. Kéo theo nó là hoạt động kinh doanh lưu trú phát triển mạnh, lượng buồng tăng trung bình 3%/năm. Tuy nhiên việc khai thác quá mức các nguồn tài nguyên thiên nhiên như năng lượng, nước và nguyên vật liệu trong quá trình khai thác du lịch và hoạt động kinh doanh lưu trú đã gây nên mất cân bằng sinh thái, nhiều chất thải làm ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên và sức khỏe con người, tác động xấu đến sự phát triển bền vững của ngành du lịch nói riêng và toàn xã hội nói chung.
Thêm vào đó, xu hướng nhu cầu của khách du lịch đòi hỏi ngày càng cao về chất lượng sản phẩm và chất lượng môi trường, đảm bảo an toàn, an ninh cho khách. Do đó khách chỉ lựu chọn những cơ sở lưu trú du lịch quan tâm bảo vệ môi trường. Để đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững và yêu cầu ngày càng khắt khe của du khách, nhiều cơ sở lưu trú du lịch các nước trên thế giới đã và đang chú trọng việc thực hiện quản lý, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng phục vụ, tăng sức hấp dẫn du khách, tạo nên uy tín và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Ở Việt Nam, thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia và chiến lược phát triển của ngành du lịch: “Phấn đấu đến năm 2020 đưa Việt Nam trở thành một trong những nước có ngành du lịch phát triển hàng đầu trong khu vực”, ngành du lịch xác định rõ việc quản lý, bảo vệ môi trường là nhiệm vụ tất yếu của toàn ngành và của từng tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh du lịch và kinh doanh cơ sở lưu trú du lịch.
2 Tại thành phố Hồ Chí Minh, trung tâm du lịch lớn nhất nước, thu hút hàng năm 70% lượng khách quốc tế đến Việt Nam, rất nhiều khách sạn đã có những chương trình, kế hoạch kinh doanh riêng nhằm góp phần tiết kiệm năng lượng cũng như xử lý rác thải, chất thải thể hiện trách nhiệm với môi trường. Năm 2002, dự án “Đưa kế hoạch và tập quán quản lý môi trường vào các khách sạn và khu du lịch ở Việt Nam” trong khuôn khổ chương trình Asia Invest do Trường Nghiệp vụ Khách sạn và Du lịch TP. HCM chủ trì, với sự hỗ trợ của đối tác ADEME, SOGESCA (Ý), APAVE Việt Nam và ENERTEAM đã giúp 15 khách sạn và khu du lịch của TP. HCM triển khai các tập quán tốt bảo vệ môi trường dựa trên việc sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên.
Từ những hỗ trợ của dự án, 13 khách sạn trên địa bàn TP. HCM của Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn (Saigontourist) đã lấy được chứng nhận ISO 14001. Hiện nay, 11 khách sạn vẫn đang tiếp tục thực hiện và duy trì hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004, 2 khách sạn Metropole và Kim Đô đang có dự án xây mới nên không còn áp dụng ISO 14001. Tuy nhiên chưa có nghiên cứu nào đánh giá hiệu quả áp dụng, tình hình duy trì, cải tiến hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001 của các khách sạn nói trên.
Do đó, việc “Đánh giá hiện trạng thực thi và đề xuất biện pháp cải tiến hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004 của các khách sạn thuộc Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn” là hết sức cần thiết, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động bảo vệ môi trường của các khách sạn và định hướng cho các cơ sở lưu trú du lịch khác khi có ý định áp dụng ISO 14001:2004.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Đánh giá hiện trạng thực thi và đề xuất biện pháp cải tiến hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004 của các khách sạn thuộc Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động bảo vệ môi trường của các khách sạn và định hướng cho các cơ sở lưu trú du lịch khác khi có ý định áp dụng ISO 14001:2004.3 Nội dung thực hiện đề tài • Tổng quan tài liệu về tiêu chuẩn ISO 14001:2004, tình hình áp dụng ISO 14001:2004 của các khách sạn trong và ngoài nước. • Tổng quan về Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn và 11 khách sạn đang áp dụng hệ thống quản lý môi trường ISO 14001:2004 của Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn. • Điều tra, khảo sát, thu thập số liệu về 11 khách sạn thuộc Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn đang áp dụng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004 trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. - Thông tin chung về 11 khách sạn đang áp dụng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004 thuộc Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn (vị trí, cấp khách sạn, năm xây dựng, số lượng nhân viên,…) (thu thập 44 phiếu điều tra: 11 phiếu điều tra ban môi trường, 33 phiếu điều tra nhân viên của các khách sạn khảo sát; nội dung phiếu điều tra được trình bày ở phụ lục 1).
- Hiện trạng thực thi hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004 (những sự không phù hợp còn tồn tại qua các đợt đánh giá, hiệu quả tiết kiệm điện, nước, năng lượng, ý thức nhân viên, thuận lợi và khó khăn hiện tại của các khách sạn, …) • Đánh giá hiện trạng thực thi HTQLMT của các khách sạn dựa vào các tiêu chí: sự tuân thủ các yêu cầu của HTQLMT theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004; quản lý năng lượng, quản lý nước, quản lý nước thải, quản lý rác thải, quản lý khí thải và tiếng ồn, truyền thông nội bộ và với bên ngoài; thành tựu các hoạt động môi trường. • Đề xuất các biện pháp cải tiến HTQLMT nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng ISO 14001:2004 của các khách sạn trong thời gian tới. 4 Tổng quan về tiêu chuẩn ISO 14001:2004 và tình hình áp dụng ISO 14001 của các khách sạn trong và ngoài nước Tổng quan về TCTDLSG và 11 khách sạn của TCTDLSG đang áp dụng ISO 14001:2004 Điều tra, khảo sát, thu thập số liệu về HTQLMT và nhân viên của 11 khách sạn của TCTDLSG đang áp dụng ISO 14001:2004 Thống kê và xử lý số liệu Phân tích, đánh giá hiện trạng thực thi HTQLMT của các khách sạn Đề xuất biện pháp cải tiến HTQLMT ISO 14001 Hình 1.1: Khung định hướng nghiên cứu 1.4 Phương pháp nghiên cứu Phương pháp điều tra thu thập số liệu, tài liệu • Tài liệu của Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn về Hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004 của 11 khách sạn trực thuộc. 5 • Tài liệu trong nước và ngoài nước về tình hình áp dụng hệ thống ISO 14001 của các khách sạn.
Phương pháp khảo sát hiện trường Khảo sát thực địa: thu thập số liệu, tài liệu, quan sát trực tiếp, lập phiếu điều tra thu thập thông tin về hệ thống quản lý môi trường và nhân viên của 11 khách sạn thuộc Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn đang áp dụng ISO 14001:2004 trên địa bàn TP. Phương pháp thống kê Phương pháp này sử dụng trong quá trình thu thập, xử lý các số liệu thu thập được trong quá trình điều tra, khảo sát. Quá trình này cho phép thống kê được các số liệu từ các khách sạn nghiên cứu. Phương pháp phân tích và tổng hợp Phương pháp này được sử dụng rộng rãi và thường xuyên trong tất cả các ngành nghiên cứu khoa học.
Phân tích là phương pháp chia tổng thể hay một vấn đề phức tạp thành những vấn đề đơn giản hơn để nghiên cứu, giải quyết. Tổng hợp là phương pháp liên kết, thống nhất lại các bộ phận, các yếu tố đã được phân tích, khái quát hóa vấn đề trong sự nhận thức tổng thể. Phương pháp so sánh So sánh các kết quả thu thập với các tiêu chí đánh giá: • Sự tuân thủ các yêu cầu của HTQLMT theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004 • Quản lý các khía cạnh: năng lượng, nước cấp, nước thải, rác thải, khí thải và tiếng ồn, truyền thông nội bộ và với bên ngoài • Thành tựu các hoạt động môi trường Phương pháp chuyên gia Tham vấn ý kiến từ các chuyên gia chuyên ngành của Trung tâm nghiên cứu và phát triển về tiết kiệm năng lượng (ENERTEAM), Bureau Verritas – Việt Nam, Trung 6 tâm tiết kiệm năng lượng TP. HCM, Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn và chuyên viên môi trường của các khách sạn nhằm hoàn thiện nội dung, phương pháp và kết quả nghiên cứu.
Phương pháp SWOT Phương pháp phân tích SWOT (còn gọi là ma trận SWOT) là phương pháp phân tích các điểm Mạnh (Strengths), điểm Yếu (Weaknesses), Cơ hội (Opportunities) và Rủi ro (Threats). Mô hình phân tích SWOT dùng để đánh giá hiện trạng của các khách sạn thông qua việc phân tích tình hình bên trong (Strengths và Weaknesses), tự đánh giá về khả năng của hệ thống trong việc thực hiện mục tiêu và đánh giá các yếu tố bên ngoài (Opportunities và Threats) chi phối đến mục tiêu phát triển của hệ thống.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004 của các khách sạn thuộc Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn. Phạm vi nghiên cứu: 11 khách sạn của Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn đang áp dụng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004 trên địa bàn TP.6 Ý nghĩa của đề tài 1.1 Tính khoa học Đề tài thực hiện trên cơ sở các dữ liệu thu thập được từ quá trình thu thập tài liệu, số liệu có sẵn và điều tra, khảo sát thực tế từng khách sạn nằm trong phạm vi nghiên cứu để đánh giá hiện trạng áp dụng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001:2004 của các khách sạn thuộc Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn trên địa bàn TP. Từ đó đề xuất các biện pháp cải tiến dựa trên cơ sở các nghiên cứu, các định mức chuẩn của Nhãn sinh thái Châu Âu do các chuyên gia trong lĩnh vực tư vấn thực hiện hệ thống quản lý môi trường và các chuyên viên môi trường của các khách sạn.2 Tính thực tiễn Đề tài mang tính thực tiễn cao vì nó áp dụng được cho các khách sạn thuộc Tổng Công Ty Du Lịch Sài Gòn và các khách sạn đang/muốn thực hiện hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001.
