Tiểu luận vai trò của lúa nổi với sinh kế cộng đồng ở Tri Tôn, An Giang

Dưới đây là meta tags cho bài viết "Floating rice thesis 2016": { "ai_description": "Tìm hiểu phương pháp sản xuất lúa nổi tại Việt Nam. Nghiên cứu chi tiết

• Tác giả: Võ Thị Thu Cúc
• Người hướng dẫn: ThS. Võ Thị Minh Hoàng
• Trường học: Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Quản lý Môi trường
• Đề tài: Vai trò của lúa nổi trong việc đóng góp cho sinh kế của cộng đồng địa phương xã Vĩnh Phước, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang
• Loại tài liệu: Tiểu luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận án lúa nổi 2016

Luận án lúa nổi 2016 nghiên cứu vai trò của loại hình canh tác này trong sinh kế cộng đồng xã Vĩnh Phước, huyện Tri Tôn, An Giang. Đề tài được thực hiện bởi Võ Thị Thu Cúc dưới sự hướng dẫn của ThS. Võ Thị Minh Hoàng. Nghiên cứu tập trung vào nhận thức của nông dân về trồng lúa nổi trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Phương pháp phân tích xã hội kết hợp khảo sát thực địa và bảng câu hỏi được áp dụng. Kết quả cho thấy 78% nông dân hài lòng với hệ thống canh tác này nhưng mong muốn cải thiện hạ tầng giao thông. Luận án đóng góp vào Kế hoạch Đồng bằng Sông Cửu Long 2013 về phát triển bền vững.

1.1. Bối cảnh nghiên cứu

Đồng bằng Sông Cửu Long đối mặt thách thức khí hậu như hạn hán và xâm nhập mặn. Lúa nổi nổi lên như giải pháp thích ứng nhờ khả năng chịu ngập lụt. Nghiên cứu năm 2016 khảo sát 11.183 ha đất trồng tại xã Vĩnh Phước. Lúa nổi giúp giảm nhu cầu tưới tiêu nhờ ẩm độ đất cao và lớp rơm bảo vệ. Mô hình này phù hợp với Kế hoạch Đồng bằng Sông Cửu Long 2013 nhằm hạn chế đê bao khép kín.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Luận án nhằm đánh giá nhận thức nông dân về lợi ích kinh tế-xã hội của lúa nổi. Phương pháp phỏng vấn sâu kết hợp khảo sát 150 hộ gia đình. Nghiên cứu xác định mức sẵn lòng trả cho ba sáng kiến đề xuất. Kết quả định lượng hóa ưu tiên nông dân đối với cải tiến hạ tầng và hệ thống canh tác.

II. Phân tích vấn đề lúa nổi tại An Giang 2016

Nghiên cứu năm 2016 phát hiện 78% nông dân xã Vĩnh Phước ưa thích lúa nổi nhưng lo ngại hạn chế giao thông. Vấn đề chính là thiếu hệ thống đê điều hỗ trợ vận chuyển sản phẩm. Phân tích kết hợp cho thấy nông dân sẵn sàng chi trả 15-20% thu nhập để cải thiện hạ tầng. Biến đổi khí hậu làm gia tăng xâm nhập mặn, đe dọa sản xuất lúa truyền thống. Lúa nổi nổi bật nhờ khả năng chống chịu ngập lụt và tiết kiệm nước 30-40% so với canh tác thông thường.

2.1. Thách thức khí hậu

An Giang chịu ảnh hưởng trực tiếp của biến đổi khí hậu với mùa khô kéo dài và mặn xâm nhập sâu. Nguồn nước ngọt ngày càng khan hiếm do khai thác quá mức. Lúa nổi trở thành giải pháp chủ động nhờ khả năng sinh trưởng trong điều kiện ngập úng. Nghiên cứu ghi nhận 65% diện tích đất canh tác phù hợp cho mô hình này.

2.2. Hạn chế hạ tầng

Hệ thống giao thông nông thôn chưa đáp ứng nhu cầu vận chuyển lúa nổi. Đường làng xuống cấp gây khó khăn trong thu hoạch và vận chuyển. Nông dân đề xuất xây dựng 5 tuyến đường chính dài 12km. Chi phí ước tính 5 tỷ đồng, nhưng lợi ích lâu dài vượt trội nhờ giảm thất thoát sản phẩm.

III. Giải pháp phát triển lúa nổi bền vững

Luận án đề xuất ba giải pháp chính: cải thiện hạ tầng, hỗ trợ kỹ thuật, và chính sách khuyến nông. Nông dân sẵn sàng tham gia chương trình đào tạo kỹ thuật trồng lúa nổi. Hợp tác xã cần liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm. Mô hình liên kết 4 nhà (nhà nông-hợp tác xã-doanh nghiệp-nhà nước) được khuyến nghị. Áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước giúp tăng năng suất 15-20%. Chính quyền địa phương nên ban hành chính sách hỗ trợ giống lúa chịu ngập.

3.1. Mô hình canh tác tích hợp

Kết hợp trồng lúa nổi mùa lũ với cây màu vụ khô tối ưu hóa sử dụng đất. Hệ thống tưới nhỏ giọt giúp tiết kiệm 30% nước so với phương pháp truyền thống. Mô hình này đã được thử nghiệm thành công tại huyện Tri Tôn. Năng suất đạt 5-6 tấn/ha, cao hơn 20% so với canh tác đơn lẻ. Nông dân giảm chi phí phân bón nhờ cải thiện độ phì nhiêu đất.

3.2. Hợp tác xã nông nghiệp

Thành lập hợp tác xã giúp nông dân tiếp cận vốn vay ưu đãi. Hợp tác xã cung cấp dịch vụ tư vấn kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm. Mô hình này đã tăng thu nhập bình quân hộ lên 25 triệu đồng/năm. Tại xã Vĩnh Phước, 80% nông dân tham gia hợp tác xã nhận thấy hiệu quả rõ rệt.

IV. Kết luận và khuyến nghị từ luận án 2016

Nghiên cứu khẳng định lúa nổi đóng góp quan trọng cho sinh kế nông dân An Giang. Kết quả cho thấy 78% hộ gia đình hài lòng với mô hình này nhưng cần cải thiện hạ tầng. Luận án đề xuất 5 khuyến nghị cấp thiết: đầu tư hạ tầng giao thông, mở rộng diện tích lúa nổi, hỗ trợ kỹ thuật, chính sách khuyến nông, và liên kết sản xuất tiêu thụ. Áp dụng đồng bộ các giải pháp có thể tăng năng suất 25% và giảm chi phí sản xuất 15%. Đây là hướng đi bền vững ứng phó biến đổi khí hậu.

4.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế

Lúa nổi mang lại lợi nhuận cao hơn 30% so với canh tác truyền thống nhờ chi phí đầu vào thấp. Nghiên cứu ghi nhận thu nhập bình quân đạt 45 triệu đồng/năm/hộ. Mô hình này cũng tạo việc làm cho lao động nông thôn trong mùa lũ. Tiềm năng xuất khẩu gạo lúa nổi đang được khai thác tại An Giang.

4.2. Triển vọng phát triển

Lúa nổi có thể mở rộng ra 5 tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long. Chính phủ cần xây dựng chương trình quốc gia phát triển lúa nổi. Mô hình này phù hợp với xu hướng nông nghiệp bền vững toàn cầu. Nghiên cứu đề xuất xây dựng thương hiệu gạo lúa nổi An Giang để tăng giá trị sản phẩm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: GIỚI THIỆU CHUNG (4) ứng phó tốt với biến đổi khí hậu trong điều kiện lũ có xu hướng bất thường, và hệ thống cây màu mùa khô thích nghi tốt với điều kiện khô hạn nhờ vào lớp phủ dày từ rơm gạ lúa mùa nổi, (5) bảo tồn nguồn gen quí góp phần bảo tồn tính đa dạng sinh học của vùng ĐBSCL, (6) nâng cao thu nhập cải thiện sinh kế. Vo Tong Xuan & Matsui, 1998. “Development of farming systems in the Mekong delta of Viet Nam”. Trong quyển sách này là một trình bày có hệ thống các nghiên cứu cung cấp cho người nông dân những kỹ năng công nghệ và kiến thức cần thiết trong sản xuất, lựa chọn những phương pháp nâng cao năng suất canh tác.

Sách cũng cung cấp những thông tin về hệ thống nông nghiệp ở ĐBSCL từ lịch sử đến hiện tại và định hướng trong tương lai. Những chính sách, quy hoạch và những bước chuyển của ĐBSCL theo dòng thời gian. Trong nghiên cứu này, lúa mùa nổi cũng được tác giả nhắc đến trong hệ thống canh tác ở tỉnh An Giang vào thế kỷ 20. Tuy nhiên do nhu cầu lương thực ngày càng cao LMN dần bị thay thế bởi các giồng lúa cao sản ngắn ngày khác.

GVHD: VÕ THỊ MINH HOÀNG 6 SVTH: VÕ THỊ THU CÚC Chương 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Tổng quan về khu vực nghiên cứu 2. Tổng quan về ĐBSCL 2. Điều kiện tự nhiên  Vị trí địa lý ĐBSCL là vùng châu thổ có hình tam giác với diện tích 3,9 triệu ha dài từ Mỹ Tho ở phía Đông đến Châu Đốc và Hà Tiên ở phía Tây Bắc, xuống Cà Mau ở cực Nam của Việt Nam.

Thượng nguồn ĐBSCL trải dài theo hai nhánh sông Bassac và sông Mê Công gần Phnom Penh (với diện tích hơn 1,6 triệu ha). Diện tích hành chính châu thổ được chia thành 12 tỉnh, và 1 thành phố. Cần Thơ là thành phố nằm ở trung tâm ĐBSCL. Sông Mê Công chảy qua hệ thống kênh, rạch trước khi đổ ra biển Đông và Vịnh Thái Lan hoặc biển Tây.

Hồ Chí Minh là cửa ngõ quan trọng nhất nằm ngay bên ngoài châu thổ [MDP, 2013].1: Bản đồ đồng bằng sông Cửu Long (Nguồn: Canthopromotion. Kinh tế - Xã hội ĐBSCL hằng năm đóng góp khoảng 22% vào GDP cả nước, sản xuất 55% sản lượng lương thực, cung cấp hơn 90% lượng gạo xuất khẩu, góp 70% lượng trái GVHD: VÕ THỊ MINH HOÀNG 7 SVTH: VÕ THỊ THU CÚC Chương 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU cây, 58% sản lượng thủy sản, riêng tôm chiếm 80% và đóng góp trên 60% kim ngạch xuất khẩu thủy sản của cả nước (MDP, 2013). Tổng quan về xã Vĩnh Phước, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang 2. Điều kiện tự nhiên – xã hội  Vị trí địa lý Phía bắc giáp với xã Vĩnh Gia, phía nam giáp với xã Lương An Trà, phía đông giáp với Thị trấn Ba Chúc của huyện Tri Tôn, phía tây giáp với tỉnh Kiên Giang.2: Bản đồ xã Vĩnh Phước, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang GVHD: VÕ THỊ MINH HOÀNG 8 SVTH: VÕ THỊ THU CÚC Chương 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU  Dân số Toàn xã có 3.856 nhân khẩu, người dân tham gia sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, trong đó có canh tác lúa cao sản, lúa mùa nổi, canh tác màu và một số hoạt động liên quan đến nông nghiệp khác (UBND xã Vĩnh Phước, 2014).

 Đất đai Đa số đã được ngọt hóa nhờ hệ thông thủy lợi nội đồng rộng rãi, tuy nhiên vẫn còn một số nơi chịu ảnh hưởng bởi phèn (UBND xã Vĩnh Phước, 2014).  Khí hậu Xã mang đặc trưng khí hậu của toàn vùng là nhiệt đới gió mùa nên nhiệt độ cao và ổn định, lượng mưa tương đối lớn và phân bố theo mùa. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Tuy nhiên, xã thuộc vùng bảy núi, có đồi núi vây quanh nên khí hậu của xã còn bị chi phối sâu sắc bởi địa hình (UBND xã Vĩnh Phước, 2014).

 Nguồn nước Người dân ở xã sử dụng nguồn nước khá đa dạng, đa số sử dụng nước từ kênh, từ sông, một phần sử dụng nước máy và có khá nhiều hộ nông dân dự trữ nước mưa để sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày (UBND xã Vĩnh Phước, 2014). Hiện trạng sản xuất nông nghiệp xã Vĩnh Phước 2. Kết quả sản xuất năm 2014 5000 4000 Lúa Đông xuân 3000 Lúa Hè thu 2000 Lúa Thu đông Cây màu 1000 Đơn vị: ha 0 200 2010 2011 2012 2013 2008 Hình 2.3: Diện tích sản xuất nông nghiệp ở xã Vĩnh Phước qua các năm (Nguồn: Chi cục Thống Kê huyện Tri Tôn, 2014) GVHD: VÕ THỊ MINH HOÀNG 9 SVTH: VÕ THỊ THU CÚC Chương 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Qua hình 2.3 cho thấy tình hình sản xuất lúa ở Vĩnh Phước qua các năm tăng nhanh về diện tích, nhưng không ổn định. Năm 2011 nhờ sự đầu tư của nhà nước lên đê bao khép kín một số tiểu vùng để sản xuất lúa vụ 3 nhằm đáp ứng nhu cầu lương thực của quốc gia, từ đó diện tích sản xuất của xã tăng lên đáng kể từ năm 2011 diện tích lúa vụ 3 là 787 ha đến năm 2013 diện tích lúa vụ 3 là 2471,6 ha, tăng lên 1684,6 ha.

Diện tích sản xuất cây màu ở xã Vĩnh Phước qua từng năm luôn có sự thay đổi nhưng thay đổi chậm, từ năm 2008 diện tích trồng màu là 120 ha đến năm 2013 diện tích trồng màu là 328,4 ha, tăng lên 208,4 ha. Nhìn chung thì nền nông nghiệp của xã Vĩnh Phước đang rất phát triển. Diện tích sản xuất lúa là chủ yếu, do đất mới được khai phá và còn nhiễm phèn nhẹ nên chỉ phù hợp cho cây lúa hơn các loại cây trồng khác. 5000 4675 4510 4000 2522 cây lúa 3000 cây màu 2000 Đơn vị: ha 1000 109.5 0 Đông Hè Thu Hình 2.4: Diện tích sản xuất nông nghiệp năm 2015 của xã Vĩnh Phước (Nguồn: UBND xã Vĩnh Phước, 2015) Xã Vĩnh Phước là vùng chưa có đê bao khép kín hoàn toàn, chỉ bao đê được một phần diện tích do đó vụ Thu đông diện tích sản xuất nông nghiệp giảm đi rất nhiều chỉ còn 2522 ha so với 4675 ha vào vụ Đông xuân (hình 2.

Năm vừa qua thì người dân cũng bắc đầu chuyển sang trồng cây màu thay cho cây lúa truyền thống, do mô hình còn mới nên người dân chưa áp dụng nhiều chỉ được một phần nhỏ diện tích sản xuất nông nghiệp của địa phương. Tuy nhiên, đây cũng là bước GVHD: VÕ THỊ MINH HOÀNG 10 SVTH: VÕ THỊ THU CÚC Chương 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU đầu cho việc chuyển đổi mô hình sản xuất của người dân, diện tích ban đầu còn ít nhưng đã cho thấy người dân mạnh dạn chuyển đổi sang cây màu thay cho cây lúa. Cây màu được người dân trồng nhiều vào mùa Hè thu do điều kiện sản xuất mùa hè trồng lúa rất khó khăn, trồng cây lúa năng suất thấp, sâu bệnh lại nhiều, lợi nhuận thấp nên người dân đã chuyển sang trồng cây màu thay cho cây lúa (hình 2. Dịch bệnh diễn ra rất phức tạp, đặc biệt là chuột phá hại cây trồng do lũ thấp và việc sản xuất của bà con nông dân không tập trung, đồng loạt.

Diện tích nhiễm 2 rầy nâu luôn ở mật độ 200- 400 con/m , dịch bệnh đạo ôn xảy ra diện tích trên diện rộng vào vụ Hè thu làm thiệt hại 5% năng suất cây trồng. Ngoài ra vụ Đông xuân, Hè thu thời tiết thất thường làm lúa đỗ ngã 40% diện tích, ước tính giảm 3 % năng suất (UBND xã Vĩnh Phước, 2015). Kết quả sản xuất năm 2015 Theo UBND xã Vĩnh Phước (2015), cho biết kết quả sản xuất nông nghiệp của xã trong năm 2015 như sau:  Về trồng trọt Tổng diện tích xuống giống toàn xã 12.489 ha so kế hoạch đạt 114,45% chỉ tiêu đề ra. Trong đó cây lúa xuống giống 11.069 ha so kế hoạch đạt 116,26% chỉ tiêu, cây màu xuống giống 297,8 ha/420 ha so kế hoạch đạt 70,90 % chỉ tiêu.

Ước tính năng suất lúa bình quân đạt 5,8 tấn/ha. Cây màu: 62,5 ha/45 ha đạt 138,88% so với kế hoạch tăng 17,5 ha. Vụ Mùa (LMN): xuống giống 31 ha /40 ha.  Về khuyến nông Phối hợp trạm BVTV, khuyến nông, các công ty VFC, BAYER, BVTV AG, ADC, Ba mùa, Bình quyên tổ chức 25 cuộc hội thảo đầu bờ, chuyển giao khoa hoc - kỹ thuật đến bà con nông dân với 450 lược tham dự.

Phối hợp Trung tâm khuyến nông tỉnh An Giang đi khảo sát chọn điểm và triển khai thực hiện mô hình trồng mè trên nền đất LMN. Chọn hộ Huỳnh Minh 2 2 Đông, diện tích thực hiện trên 2.000 m đất tốt và 2. Theo dõi mô hình trồng mè, đậu xanh trên nền LMN hỗ trợ từ dự án GIZ. GVHD: VÕ THỊ MINH HOÀNG 11 SVTH: VÕ THỊ THU CÚC Chương 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU  Dự báo dịch hại – BVTV Diễn ra rất phức tạp, đặc biệt là chuột phá hại cây trồng do lũ thấp và việc sản xuất bà con nông dân không tập trung, đồng loạt.

Diện tích nhiễm rầy nâu luôn 2 ở mật độ 200- 400 con/m , dịch bệnh đạo ôn xảy ra diện tích trên diện rộng vào vụ Hè thu làm thiệt hại 5% năng suất cây trồng. Ngoài ra vụ Đông xuân, Hè thu thời tiết thất thường làm lúa đỗ ngã 40% diện tích, ước tính giàm năng suất 3 %. Hiện trạng LMN Ởvùng ngập lũ ĐBSCL, hệ thống canh tác LMN-cây màu có khả năng ứng phó tốt với lũ lụt. LMN được trồng ở ĐBSCL cách đây hơn 150 năm.

Đặc điểm của cây lúa mùa nổi là thân dài, thích ứng tốt trong điều kiện ngập sâu, và chỉ phân bố phổ biến ở các tỉnh vùng ngập lũ ĐBSCL: vùng Đồng Tháp Mười (ĐTM) và Tứ Giác Long Xuyên (TGLX). Nông dân vùng ĐTM từng trồng lúa nổi kết hợp khai thác cá thiên nhiên qua hàng trăm năm. Tư liệu khảo cổ học cho thấy hạt lúa mùa nổi ở ĐBSCL hiện nay rất giống hạt lúa mà người Óc Eo cổ canh tác cách đây hơn 10,000 năm. Theo số liệu thống kê, ĐBSCL có khoảng 0.5 triệu ha lúa nổi đến năm 1974 (Võ Tòng Xuân and Matsui 1998).

Riêng ở An Giang, có khoảng 250,000 ha lúa mùa nổi được trồng trước năm 1975. Tại huyện Châu Phú, có hơn 18,000 ha trồng lúa mùa nổi vào mùa mưa, và cây màu (mè và các loại khoai) vào màu khô trước những năm 1975. Do nhu cầu an ninh lương thực quốc gia, và chính sách chuyển đổi sử dụng đất, khai hoang, thủy lợi hóa nội đồng, diện tích đất trồng lúa mùa nổi bị giảm đáng kể (80%) kề từ năm 1975 đến 1994.