Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học. + Chương 2: Xây dựng bài giảng điện tử Hóa học hữu cơ lớp 12, chương trình Nâng cao. + Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ TRONG DẠY HỌC.
Vai trò của công nghệ và phƣơng tiện trong quá trình dạy học 1. Công nghệ dạy học, phương tiện dạy học 1. Khái niệm về công nghệ dạy học, phương tiện dạy học Khái niệm về công nghệ Công nghệ theo chữ latinh được ghép từ technic (công cụ và vật liệu) và logic (các cách tiếp cận khác nhau để giải quyết vấn đề). Công nghệ - theo nghĩa hẹp là thuật ngữ chỉ dành cho lĩnh vực kĩ thuật, công nghiệp sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội.
Tuy nhiên, có thể hiểu theo nghĩa rộng - công nghệ gắn liền với mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội tạo ra sản phẩm vật chất và tinh thần, bao gồm: Quá trình ứng dụng vào thực tiễn những tri thức của một lĩnh vực đặc thù, cụ thể nào đó (quá trình trí tuệ). Những khả năng hay sản phẩm được tạo ra bởi việc ứng dụng tri thức vào thực tiễn (sản phẩm vật chất, tinh thần). Những phương thức, cách thức, biện pháp để tạo ra sản phẩm nhờ tuân thủ nghiêm ngặt các qui trình kĩ thuật, phương pháp hay tri thức (hệ thống phương pháp, qui trình, công đoạn kĩ thuật). Khuynh hướng đặc biệt nhằm giải quyết những vấn đề mang tính đặc thù của một lĩnh vực cụ thể (sản phẩm trí tuệ).
Công nghệ dạy học Công nghệ dạy học là một tổ hợp các yếu tố cấu thành hoạt động sư phạm nhằm xây dựng và triển khai quá trình dạy học với sự kết hợp các phương tiện công nghệ để đạt được các mục tiêu dạy học. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Công nghệ dạy học chính là việc “công nghệ hóa” quá trình dạy học kèm theo “phương tiện hóa” mọi khâu của quá trình này nhằm tạo ra những điều kiện thuận lợi nhất nhằm đảm bảo đạt mục tiêu đã đề ra một cách hiệu quả, kinh tế, tối ưu (kết quả công nghệ). Công nghệ dạy học là một quá trình khoa học trong đó các nguồn nhân lực và vật lực được sử dụng để nâng cao hiệu quả việc giảng dạy và học tập. Với góc độ đó, công nghệ dạy học được quan niệm như một sản phẩm và như một quá trình.
Khái niệm về phương tiện dạy học Phương tiện là những dụng cụ, máy móc thiết bị cần thiết mà người dạy và người học sử dụng trực tiếp cho hoạt động dạy học, giúp cho quá trình nhận thức, lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo của người học được tốt hơn. Phương tiện hỗ trợ trong tiết học trên lớp nhằm sáng tỏ những điều cần trình bày của người học và trực quan hóa nội dung giảng dạy gúp người học tiếp thu dễ dàng và tham gia học tập một cách chủ động tích cực. Phương tiện dạy học giúp cho người học hiểu sâu, trình bày bài giảng một cách sinh động, tăng năng lực nhận thức, tiết kiệm thời gian, điều khiển hoạt động nhận thức, hình thành phẩm chất, trạng thái tâm lí mới. Phương tiện dạy học bao gồm: sách giáo khoa, sách tham khảo, phương tiện trực quan, các thiết bị dạy học, phòng dạy học, phòng thí nghiệm, bàn ghế, các phương tiện kĩ thuật.
Bản chất của công nghệ dạy học Công nghệ dạy học được hiểu như một quá trình “công nghệ hóa” dạy học 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoạt động dạy học cũng giống như các hoạt động sản xuất công nghiệp khác, tức là cũng là một quá trình công nghệ, trải qua các công đoạn: chuẩn bị yếu tố đầu vào, thực hiện quá trình chuyển hóa, thu sản phẩm (đầu ra). Với quan niệm như một quá trình, công nghệ dạy học bao gồm các chức năng liên quan với việc quản lí các tổ chức và nguồn nhân lực, việc nghiên cứu, đảm bảo hậu cần, sử dụng và thiết lập các hệ thống. Bản chất “công nghệ” trong quá trình dạy học được bộc lộ ở những khía cạnh sau: Sự tính toán thiết kế, lập kế hoạch tổ chức quá trình dạy học (tính toán đầu vào) bao gồm các yếu tố: xác định đối tượng người học (trình độ, đặc điểm tâm - sinh lý, giới tính, lứa tuổi, hoàn cảnh…), xác định nội dung dạy học, xác định điều kiện, phương tiện kĩ thuật dạy học, xác định các yếu tố môi trường, xác định hình thức kiểm tra, đánh giá. Việc xác lập mục tiêu dạy học (tính toán đầu ra).
Việc tuân thủ trật tự, thứ bậc các thao tác, hành vi (không nhất thiết phải theo một chương trình lập sẵn), điều chỉnh hoạt động hợp lý: xác định qui trình, các bước dạy học; lựa chọn phương pháp, kỹ thuật dạy học phù hợp. Tính hiệu quả của quá trình, các yếu tố nguồn lực. Khả năng đảm bảo đạt mục tiêu tương tự trong những lần khác lặp quá trình. Nghiên cứu các học thuyết về tâm lí học, giáo dục, các mô hình dạy học từ trước đến nay, chúng ta đều có thể chỉ ra được những “đặc điểm” công nghệ, tính công đoạn, qui trình xuất hiện trong việc dạy học.
Vì vậy, “công nghệ dạy học” ở đây được hiểu như một quá trình cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết cho một đơn vị kiến thức, sự tương tác khoa học giữa người dạy và người học và sự đảm bảo một môi trường dạy học thuận lợi. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tóm lại, “công nghệ hóa” quá trình dạy học đã mô phỏng lại nguyên lý cơ bản của công nghệ sản xuất công nghiệp: phân giải quá trình sản xuất thành các chuỗi, công đoạn, tuân thủ nguyên tắc thứ tự, logic hoạt động, đảm bảo kiểm soát được sản phẩm đầu ra. Công nghệ dạy học được hiểu như một sản phẩm (kết quả) được “đóng gói” để chuyển giao. Với quan niệm như một sản phẩm, công nghệ dạy học bao gồm các qui trình, sự thực hành và vật liệu để dạy học.
Sản phẩm bao gồm sản phẩm không thực thể (học tập chương trình hóa, học tập cá thể hóa, kĩ năng dạy học…) và sản phẩm thực thể (máy ghi âm, máy video, máy vi tính, máy chiếu…). Trên thực tế, quá trình “công nghệ hóa” dạy học được thể hiện rất rõ trong những nỗ lực xác lập và triển khai hiệu quả các mô hình dạy học, phương pháp, kĩ thuật dạy học cụ thể nhằm đáp ứng các mục tiêu dạy học. Các mô hình, cách thức, kỹ thuật, quy trình dạy học này đã được nghiên cứu, thử nghiệm để cho ra những kết quả tương đương trong những điều kiện cụ thể, đã được “đóng gói” để sử dụng. Việc áp dụng triệt để các mô hình, phương pháp dạy học cụ thể này sẽ giúp đảm bảo đạt được mục tiêu dạy học đề ra.
Công nghệ dạy học được hiểu là việc tích hợp các yếu tố, sản phẩm công nghệ vào quá trình dạy học Đó là việc sử dụng, tích hợp các phương tiện, sản phẩm công nghệ vào trong các quá trình dạy học, các hình thức tổ chức dạy học, trong và ngoài lớp học. Đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học. Công nghệ dạy học được coi là cuộc cách mạng thứ tư trong giáo dục sau sự ra đời của nhà trường, chữ viết, in ấn và sách. Cấu trúc của công nghệ dạy học 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, có thể hiểu khái niệm công nghệ dạy học theo ba cách.
Dù hiểu dưới góc độ nào đi chăng nữa cũng có thể nhận thấy cấu trúc của công nghệ là một chuỗi các liên kết logic với nhau, có các thành tố quan hệ mật thiết, qui định lẫn nhau. Công nghệ dạy học bao gồm bốn thành tố: Trang thiết bị (phần cứng): bao gồm các phương tiện, công cụ, đồ dùng, thiết bị dạy học (truyền thống và hiện đại). Con người: bao gồm năng lực sư phạm, trình độ chuyên môn, đặc điểm nhân cách, tâm sinh lý, kỹ năng thao tác, kinh nghiệm sống của người dạy và người học. Thông tin: bao gồm các tri thức khoa học, xã hội, vốn sống… đã được chọn lọc, tích hợp vào quá trình dạy học.
Quản lý - tổ chức - điều khiển: bao gồm hệ thống qui trình, thao tác, nguyên tắc, nguyên lý, mối liên hệ hoạt động giữa các chủ thể hoạt động. Ý nghĩa của việc tích hợp phương tiện công nghệ trong dạy học Tác dụng của các giác quan trong việc tiếp nhận và lưu giữ tri thức là không thể phủ nhận. Ai cũng biết rằng chúng ta dùng cả năm giác quan: thi giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác để học. Tuy nhiên, theo như kết quả điều tra của các nhà nghiên cứu thì chúng ta học được 83% qua thị giác, 10% qua thính giác và phần còn lại qua khứu giác, vị giác, xúc giác.
Chính vì vậy, người dạy nên nắm chắc thực tế này và dùng nó để tận dụng tối đa trong việc giúp người học đạt kết quả tốt hơn bằng cách tăng cường “đa giác quan hóa” quá trình dạy học. Trực quan hóa làm cho người học hiểu một cách cụ thể và rõ ràng, hạn chế hiểu sai. Tích hợp phương tiện công nghệ dạy học góp phần cuốn hút người học tham gia tích cực vào bài giảng, làm cho lớp học năng động, không buồn tẻ, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiệu quả giảng dạy tốt hơn. Với công nghệ thông tin, hai phương tiện truyền thông: truyền thanh, truyền hình có thể thực hiện riêng rẽ hoặc tổ hợp một cách dễ dàng và hiệu quả.
Việc thiết kế những bài giảng dựa trên công nghệ thông tin dễ dàng đặt những hình ảnh, từ ngữ và âm thanh với nhau tại bộ nhớ ngẫu nhiên. Người dạy phải nắm chắc nguyên tắc cơ bản để thiết kế bài giảng dựa trên công nghệ thông tin cho lớp học. Mục tiêu cụ thể là thiết kế phần hình ảnh, ngôn ngữ của bài bài giảng dựa trên công nghệ thông tin dựa trên nguyên tắc cho sẵn, chọn và gộp cả phần âm thanh để tăng cường việc học từ bài giảng dựa trên công nghệ thông tin. Công nghệ giúp tối đa hóa thời gian mà việc học thật sự diễn ra, tối thiểu hóa các lao động cấp thấp, tạo thuận lợi cho các mối quan hệ tương tác.
Vấn đề sử dụng công nghệ mới vào quá trình dạy và học có tầm quan trọng lớn.