CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VẺ XÁC ĐỊNH THIỆT HẠI TRONG TRÁCH NHIỆM BỎI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP DONG 1. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng 1. Khái niệm trách niệm bôi thường thiệt hai ngoài hợp dong Trong BLDS không có quy định cu thể định nghĩa thé nao là trách nhiệm bôi thường thiệt hai ngoài hợp đông, theo quy định tại khoản 1 Điều 584 BLDS năm 2015 thi "Người nào có hành vi xâm phạm tinh mạng. sức khỏe, danh de nhân phẩm tụ tín tài sản, quyền lợi ich hop pháp khác của người khác ma gay thiệt hai thì phải bồi thường, trừ trường hop Bộ luật này.
luật khác có liên quan quy định khác” Theo quy định của điều luật này khi môt người gây thiệt hại cho người khác thì phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại, bên bi thiệt hại có quyền yêu câu bên gây thiệt hại bồi thường, bên gây thiệt hai có nghĩa vụ bôi thường những thiệt hại mà mình gay ra và quan hệ pháp luật nay không phat sinh từ hợp đông. Như vậy, có thể đưa ra định nghĩa bôi thường thiệt hại ngoải hợp đồng như sau: “ Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là loại trách nhiệm bồi thường không phát sinh từ quan lệ hop đồng: Người nào có hành vì xâm phạm tính mạng. sức khỏe, danh dự nhân phẩm uy tin, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp của người khác mà gây thiệt hai hoặc có tài sản gây thiệt hại thì phải bôi thường” 1. Đặc điểm trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hợp dong Trách nhiệm bôi thường thiết hai ngoài hop đông là một loại trách nhiệm dân sự, chịu sự điều chỉnh của pháp luật dan sự.
Khi một người gây ra ton thất cho người khác thi họ phải bôi thường thiệt hai dé bảo vệ quyền va lợi ích chính đáng cho những người bị xâm phạm. 7 Trách nhiém bôi thường thiệt hai ngoài hợp đồng chi đặt ra khi dap ứng đây đủ các căn cứ phát sinh trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hợp đông. Các căn cứ nay được quy định tại Điêu 584 BLDS năm 2015, theo do trách nhiệm bôi thường thiệt hai chỉ phát sinh khi: Có hành vi xâm phạm tính mang, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tải sản, quyên và lợi ích hợp pháp của người khác, có thiệt hai xảy ra là thiệt hại về vật chat và thiệt hại tinh thân, có mỗi liên hệ nhân quả giữa thiệt hại xây ra và hành vi xâm phạm, thiệt hại xây ra phải lả kết qua tat yêu của hành vi xâm phạm và ngược lại hành vi xâm phạm là nguyên nhân gây thiệt hại. Thiệt hai ngoài hợp đông còn có thể phát sinh do tài sản gây ra "Trường hợp tài sản gây thiệt hại thì chủ sở hữu, người chiếm hữu tai sản phải chịu trách nhiệm bôi thường thiệt hại, trừ trường hop thiệt hai phát sinh do sự kiên bat khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bi thiệt hai” theo đó, trong nhiều trường hợp như thiệt hại do nha cửa, vật kiến trúc, cây cdi, nguồn nguy hiểm cao đô gây ra thi chủ sở hữu tải sản không có lỗi vẫn có trách nhiệm phải bôi thường.
Chủ thể chịu trách nhiệm BTTH ngoài hợp đông không chỉ là người trực tiếp có hành vi gây thiệt hại mà trong nhiều trường hợp trách nhiệm BTTH còn áp dụng với các chủ thể khác như: Trách nhiệm B TTH của cha, me đối với con chưa thành niên, của người giám hộ đối với người được giám hô, của pháp nhân đôi với người của pháp nhân gây thiệt hai,. *Khoin 3 Điều S§4 BLDS năm 2015 1. Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc xác định thiệt hại trong trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hợp đồng 1. Khái niệm thiét hai và phan loại thiệt hai Khái niệm thiét hại: Theo giáo trình Luật dan sư tập 2 trường Dai hoc Luật Hà Nội thì: “ Thiệt hại là những tôn that thực tế được tính thành tiền do Việc xâm phạm đến tính mạng.
sức khỏe, danh die uy tín tài sản của cả nhấn 16 chức”? Theo tác giả Phùng Trung Tập thì thiệt hai được hiểu là sự giám bớt những lot ích vật chất và phi vật chất của một chủ thé xác định được trên thực tế bằng một khoản tiền cu thể*. Dưới góc đô luật thực định, từ cách tiếp cận khái niệm “trách nhiệm béi thường thiệt hai” trong quan hệ pháp luật về bôi thưởng thiệt hại ngoai hợp dong, theo Điều 310 BLDS năm 1995 thì " Trach nhiệm bôi thường thiệt hại bao gồm trách nhiệm bồi thường thiệt hat về vật chất và trách nhiêm bồi thường thiệt hại về tĩnh thần”. Tiếp theo đó Điều 305 BLDS 2005 khẳng định “ 7rách nhiệm bôi thường thiệt hai bao gdm trách nhiệt boi thường thiét hại về vat chất. trách nhiệm bôi thường bù đắp tốn that về tinh than”.
Theo BLDS năm 2015 thì : “ Mgười nào có hành vi xâm phạm tính mạng sức khỏe, danh die nhân phẩm uy tin, tài sản, quyền và lợi ich hop pháp khác của người khác mà gay thiệt hai thì phải bôi thường "' theo đó, những thiệt hai vê vật chất và tinh thân đã được lam rõ và mở réng hơn so với BLDS năm 1995 và 2005. Như vay theo luật thực định thì thiệt hai bao gồm: Thiệt hại về vật chat và thiệt hai do tôn that vé tinh thân. Trong đó, thiệt hai về vật chất là tai sản bị mất, hủy hoại, bị hư hỏng, chi phí phải bỏ ra để khắc phục ngăn chăn thiệt hai, lợi ích gắn liên với việc sử dụng, khai thác tài sản cùng với hoa lợi, lợi tức; thiệt hại về tinh than bao gôm tổn that về danh du, uy tín, nhân phẩm. Tuy nhiên, các nhận định trên vẫn chưa đây đủ và khái quát 2009, 25 **hoïn 1 Điều S84 BLDS năm 2015 hết các dau hiệu của thiệt hại, theo tác giả Nguyễn Văn Hơi thì : “ 7ưệt hat là nhitag tổn thắt về mặt vật chat và tĩnh thần mà mmôt chủ thé phải gánh chim khi có hành vi trải pháp luật vâm phạm tới các đối tượng được pháp luật bảo vệ"5, định nghĩa này chỉ ra những dâu hiệu khi thiệt hại xảy ra là có sự giảm sút, mat mát về vật chat, tinh thân, nguyên nhân dẫn đến sự giảm sút về vật chat, tinh than do hành vi trải pháp luật xâm pham đến những lợi ich hợp pháp của các đối tương được pháp luật bảo vệ Từ những phân tích về các định nghĩa thiết hại, tác giả đưa ra định nghiia như sau: “ Thiệt hai là những tốn thất về mặt vật chất và mặt tinh than mà một chai thé phải gánh chin khủ có hành vi xâm phạm đến tài sản, sức khỏe, tính mạng danh die nhân phẩm hoặc các loi ích khác của các đỗi tương được pháp luật bdo vệ”.
Phân loại thiệt hai: Dựa vào các căn cử khác nhau, thiệt hại có thé được phân loại như sau: Căm cứ vào khách thé bt xâm hai, thiệt hai bao gỗm: Thiết hại về tải sản: La thiệt hai do tai san bị xâm phạm như tai san bi mát, bị hủy hoại, bi hư hỏng hoặc lợi ích gắn liên với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mắt, bị giảm sút Thiét hai về sức khỏe: La những thiệt hại do sức khỏe bị xâm pham như chi phí cứu chữa, boi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mat, bị giảm sút, thu nhập thực tế bị mắt hoặc bị giảm sút, chỉ phí hợp lý và phần thu nhập thực tế của người chăm sóc người bị thiệt hại,. “Nguyễn Vin Hợi (2011) “ Vẫn đề xác dink thiật hai trong trách nhiệm boi thường thiết haingoii hợp dang”, dain vẫn thạc sĩ mật học , Trường Đai học Luật Hà Nội. 10 Thiét hại về tính mạng: Là những thiệt hai do tính mang bị xâm phạm như thiệt hai do sức khỏe bi xâm pham, chi phí hợp lí cho việc mai táng, tiền cấp dưỡng cho những người mả người bị thiệt hại có nghãi vụ cấp dưỡng,. Thiệt hại về danh dự, nhân phẩm, uy tín: Là những thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bi xâm hai như chi phí hop lý để han chê, khắc phục thiệt hại, thu nhập thực tế bi mắt hoặc giảm sút,.
Phân loại thiệt hại căn cứ vảo khách thể là phương pháp phân loại dựa trên loại quan hệ xã hội bị xâm phạm, đây là phương pháp phân loại phổ biển va được sử dụng rộng rai trong thực tiễn. Việc phân loại căn cứ vào khách thể giúp xác đính rõ ràng pham vi bôi thường thiệt hai, áp dung các quy định pháp luật phù hợp cho từng loại khách thé bị xâm phạm. Can cứ vào cách xác dinh thiệt hai, thiệt hại bao gồm: Thiệt hại trực tiếp: là những thiệt hại xảy ra trên thực tế có thể tính toán một cách rố rang và chi tiết như những mat mát, hư hỏng, chi phí sửa chữa,. Thiệt hai gián tiếp: la những thiệt hại phát sinh từ thiệt hại trực tiếp, những thiệt hại gián tiếp phải được dựa trên những cơ sở chứng cứ tài liêu chứng minh mới xác định được như là thu nhập thực tế bi mat, bi giảm sút,.
Việc phân loại thiệt hại trực tiếp và thiệt hại gián tiếp giúp xác đính rõ ràng những tổn thất mả người gây thiệt hại phải bôi thường, các thiệt hại được xác đình day đủ, toản bô, tránh tình trạng bồi thường quá mức hoặc bôi thường không đây đủ. Căn cứ vào tinh chát, thiệt hại bao gồm: Thiệt hai vật chat: là ton that vật chất thực tế xác định được, bao gém tôn thất về tai sản, chi phí hợp lí để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiết hại, thu nhập thực tế bi mat hoặc giảm sút. Thiét hai về tinh thân lả tổn thất vẻ tinh thân do bi xâm phạm đến tính “Khoản 2 Điều 361 BLDS năm 2015 1 mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín và các lợi ích nhân thân khác của một chủ thể. Cách phân loại thiệt hại như vậy có ý nghiia quan trong trong xác định thiệt hai, bởi vì khi bị xâm phạm vẻ sức khỏe, tính mang, danh dự, nhân phẩm, uy tin thi không chi bị thiệt hại về vật chat ma còn bi tổn that tinh thân.
Và ton that về tinh thân cũng là một thiệt hại phải được bôi thường, dam bảo người bi thiệt hại được bôi thường day đủ cho những tôn that ma họ phải gánh chịu.