CHƯƠNG 1: MOT S6 VAN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIEM BOI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐÒNG DO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN GÂY RA 1. Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do người chưa thành niên gây ra 1. Khái uiệm về người chưa thành uiêu Theo từ điền tiếng Việt, khái niêm NCTN được đính nghĩa như sau: “Người chưa thành nién là người chua phát triển day di toàn dién về thé lực, trí tuệ, tinh than cũng như chua có day dit quyền và ngiữa vụ công đân 2. NCTN là người đang ở giai đoạn phát triển và hình thành nhân cách và chưa thé có suy nghĩ chín chắn khi đưa ra các quyét định.
V ới tư duy chưa phát triển hoàn thiện nên họ chưa có hiểu biết day đủ về những khái niêm thông thường trong cuôc sông hàng ngày, tính lam chủ bản. thân con thập, khả nắng tư kiêm chế chưa cao. Bên cạnh đó, NCTN chưa có đây đủ quyền và nghiia vụ công dân. Chính độ tuổi của NCTN là sự phân ranh giới dé phân.
biệt giữa họ với người thành niên.Do đặc điểm của người V iệt Nam ma Nhà nước ta đã nhật quán xác định độ tuổi ranh giới này là 18 tuổi tròn Độtuôi đối với một người có đây đủ quyền va nglữa vụ công dân là từ đủ 18 tuổi. Người dưới 1§ tuổi chưa có day đủ quyền và nghia vụ công dân liên quan đến một số quyên, ngiĩa vụ về chính trị V mặt khoa học y học, khái niém NCTN để chỉ nhóm đối tương chưa phát triển. hoàn toàn về thé chất cũng như tâm sinh ly. Trong nhóm đối tượng này có thé chia nhỏ ra thành nhiều nhóm đối tượng có đặc điểm về thé chat gân giống nhau hơn: trẻ em và vị thành niên Trẻ em dé chỉ nhom những đôi tượng đang trong giai đoan phát triển về thé chất nh thay đôi rõ nét về chiêu cao, cân năng, các hệ cơ quan trong cơ thể dân hoan thiên và hoat đông tốt hơn.
Sau giai đoạn được gọi là trẻ em, con người trải qua giai đoạn vị thành miên Xét về mặt từ ngữ, “vị thành niên” là từ Hán Việt được ghép bởi hai tổ hợp từ là “vi” và “thành niên”. “Vi? có ngiĩa là thiếu, là chưa day đủ. Do đó, dich từ âm Hán Việt ra thi “vi thành miên” cũng có ngiấa là cưa thành. + T đến Tiếng việt - Trưng tâm ngôn ngữ học Việt Nam, H 2002 Vé mặt tâm sinh lý, người dưới 18 tuổi là người đang trong quá trình phát triển cả về sinh ly lẫn tâm lý, ý thức.
Sự phát triển cơ thé mat cân bang? đã dẫn đền tinh trạng xuất cân bằng tam thời trong cảm xúc của NCTN. Ở độ tuổi này, NCTN có những bat ôn về tâm sinh lý, thâm chi nỗi loạn, thiêu kỹ năng kiểm soát cẻm xúc đấn đến thực hiện những hành vi có tính chất bông bột, thiêu sự điều khiển của lý trí. Ho có xu hướng muôn tự khẳng định mìnhnhung lại là người dé tự ái, tự tí, hiểu thắng thiêu kiên nhẫn, thiêu tính thực tế, dé bị tên thương, dé bị kích động Lứa tuổi chưa thành niên cũng là một trong những lửa tuổi thích va chạm trong cuộc sông nhưng kinh nghiệm trong cuộc sống của ho còn quá ít di, đặc biệt là khả năng nhận thức vê pháp luật con nhiều hạn ché. Do đó, NCTN thường dễ vi phạm pháp luật hay gây thiét hại cho người khác, thậm chí cho chính bản thân mình.
VỀ góc đô pháp lý, NCTN sẽ chưa có năng lực pháp luật đây đủ. Dựa trên đặc điểm sự phát triển về thể chất, tinh thân và trí tuệ của con người ở mai giai đoạn nhat định, giới han đô tuổi của NCTN sẽ được cụ thé hóa trong các van ban của từng quốc gia, cũng như trong các văn bản quốc tê. Theo quy định tại Điều 1 Công ước Quốc tế về quyên trẻ em được Đại hôi đồng Liên Hợp quốc thông qua ngày 20/11/1989: “Trong phạm vi Công ước này, trễ em có nghĩa là người đướt 18 tôi, trừ trường hợp pháp luật áp dụng đối với trễ em có guy nh tuổi thành niên sớm hơn”. Trong một số văn bản, khái niệm trễ em được gợi là NCTN.
Quy tắc tiêu chuẩn tối thiểu của Liên hợp quốc về việc áp dung pháp luật đôi với NCTN (còn gọi là Quy tac Bắc Kinh), được Dai hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngày 29/11/1985 nêu rõ: “Người chưa thành mén là trả em hay người it hổi tiyy theo từng hệ thông pháp luật có thé bị xét xử vi phạm pháp theo một phương thức khác với việc xét xữ người lớn” (Quy tắc số 2. Quy tắc tối thiểu phố biến của Liên Hợp Quốc về bảo vệ NCTN bị tước quyền tự do, thông qua ngày 14/12/1990 quy đính cụ thể: “Người chưa thành nién là người dưới 18 tuổi. Giới han hiổi dưới mức này can phải được pháp luật xác định và không được tước quyền tự do cha người chưa thành niên” (Quy tắc 2. Như vậy theo các văn bản quốc tế ` Tam phát triển nhanh hơn các mach máu di gầy ra sx thiểu máu trong tùng bộ phân trên về rão vi xôi loạm chứcning trong hoạt động của hệ timmach.Tuyinnồitiếtở người chưa thánh niên hoạtđồng nonh gầy ra sự.
mat cin bing trong hoạt động của hệ thân kinh trưng rong, Do đó ,người chuơa thành niin thường có cim gc mệt mdi, chong mặt xước đầu, dé bị kích động, dễ noinong. § thì ké cả khéi niệm trẻ em và khái niêm NCTN đều giới han là đưới 18 tuổi, và trẻ em cũng được coi làNCTN Theo quy định của pháp luật Việt Nam, tại khoản 1 Điều 21 của BLDS năm 2015 quy định: “Người chưa thành nién là người chưa đi mười tám tuổi ”. Cũng trong quy định tại khoản2 điều này, nhóm NCTN còn chia thành nhiều nhóm độ tudi với các kha năng nhân thức làm chủ hành vi khác nhau, phạm vi giao dich dan sự được xác lập khác nhau như: nhóm người chưa đủ sáu tuổi, nhóm người từ đủ sáu tuổi dén chưa đỏ mười lãm tuổi, và nhom người từ đủ mười lãm tuổi đến nhóm người chưa đủ mười tám tuôi. Điều này là cơ sở dé quy dinh về năng lực chịu trách nhiệm.
bôi thường thiệt hai của NCTN ở trong mỗi lửa tudi khác nhau. Bên cạnh đó, Điêu 1 Luật trễ em năm 2016 quy định: “Trẻ em là người dưới 16 hổi”. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, NCTN là người đưới 18 tuôi, trẻ em thuộc nhóm NCTN và đưới 16 tuổi. Như vậy, khái niêm NCTN bao gồm cả trẻ em, va khái niém trẻ em thi hep hơn khái niém NCTN.
Tw nhũng phân tích trên, tác giả dua ra định nghĩa NCTN như sau: “Người chưa thành nién là người chưa đã 18 tuổi, chưa phát triển hoàn thiên vẻ thé chất và tinh thân. và chưa cô day dit các quyền và nghĩa vụ pháp Ij như người đã thành miễn” 1. Khái tiệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ugodi hợp doug đo người chwa thành tiền gây ra Người chưa thành niên là chủ thé chưa có day đủ khả năng nhận thức và lam chi hành vi nhưng khi chủ thé này có những hành xử không phù hợp với quy định pháp luật, xâm phạm lợi ích hợp pháp của chủ thê khác thì NCTN cũng phải chịu trách niệm đối với những hậu quả do mình gây ra. Trách nhiém nói chung là những hậu quả pháp lý bat lợi mà một bên phải gánh chiu do xâm pham đến quyên, lợi ich hợp pháp của người khác.
Trách nhiệm bôi thường thiệt hại là một chế định quan trọng được quy định trong BLDS của Việt Nam. Các quy định pháp luật về trách nhiệm bôi thường dat ra với mục đích bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của chủ thé bị xâm phạm từ hành wi trái pháp luật của chủ thé gây thiệt hại. Trách nhiệm pháp lý nói chung và TNBTTHNHĐ nói riêng chỉ phát sinh đựa trên các quy định của pháp luật. BLDS năm 2015 đưa ra khái mém chung về TNBTTHNHD như sau: “Người nào có hành vì xâm pham tinh mang sức khỏe 9 danh dự nhân phẩm, uy tin, tài sản, quyển, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gân thiệt hai thi phải bồi thường trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liền quan quy dinh khác ”.
Theo đó, TNBTTH là trách nhiệm dan su mang tinh tài sản áp dụng, cho người gây thiệt hại khi người do có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho người khác và phải bù dap những tổn thất về vật chất và tinh thân cho người bị thiệt hại. Trách nhiệm bồi thường thiệt hai ngoài hợp đông do NCTN gây ra là một dạng của TNBTTHNHD mà chủ thé thực hiện hành wi gây thiệt hai dén tai sản, tính mang sức khỏe, danh du, nhân phẩm, uy tín, tải sản và những lợi ich hợp pháp của chủ thê khác. Qua đó, tác giả đưa ra định nghĩa về TNBTTHNHĐ do NCTN gây ra như sau: “Trách nhiệm bồi thường thiệt hai ngoài hop đồng do người chưa thành nién gay ra là hậu qua pháp [ý bắt lợi mà chữ thé có năng lực bồi thường thiệt haiphải gánh chiu do người chưa thành riền gây thiệt hai và xâm pham đến những quyên và lợi ích hợp pháp của chit thé khác ” 1. Đặc điểm trách nhiệm bôi thường thiệt hại ugoài hợp đồng do người chưa thành nién gây ra Trách nhiệm bôi thường thiệt hai do người chưa thành niên gây thiệt hai cũng thuộc nhóm trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hop dong.
Do đó sẽ có các đặc điểm cơ bản của TNBTTHNHD như sau: Thứ nhất, vẻ cơ sở phát sinh trách nhiệm. Trách nhiệm bồi thường thiệt bại ngoài hop đông do NCTN gây thiệt hai là mot loại trách nhiệm dan su phát sinh trên cơ sở quy đính của pháp luật. Thứ han, về đê: kiện phat sinh trách nhiệm: Trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hop đồng nói chung và TNBTTH do NCTN gây thiệt hai sẽ chỉ phát sinh khi có day đủ các điều kiện nhật dinh Các điều kiện đó bao gồm: có thiệt hại xây ra, hanh vi gây thiệt hai là hành vi trái pháp luật, có moi quan hệ nhân quả giữa thiệt hại xảy ra và hành vi gây thiệt hại. Thứ ba, về hậu quả pháp ly.
Cũng nlur trách nhiệm bôi thường thiệt hai ngoài hợp đồng TNBTTH do NCTN gây thiệt hei sé dem dén hậu quả bat lợi vé tai sản cho người gây thiét hai. Tuy nhiên trong trường hợp NCTN gây thiệt hei, hậu quả bắt lợi về tai sản đây sẽ do NCTN hoặc người có trách nhiệm bôi thường phải gánh chịu.