Chương 1. Tổng quan chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra Chương 2. Pháp luật hiện hành của Việt Nam về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra Chương 3. Thực tiễn áp dụng và hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƢỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNGDO NGƢỜI CHƢA THÀNH NIÊN GÂY RA 1.
Khái niệm về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại ngoài hợp đồng do ngƣời chƣa thành niên gây ra 1. Khái niệm người chưa thành niên Vấn đề ngƣời chƣa thành niên trên thế giới đang đƣợc cộng đồng quốc tế quan tâm ngày càng nhiều trong vài thập kỷ qua. Đã có những cám kết quốc tế và những cố gắng bƣớc đầu đƣợc thực hiện để đem lại cho ngƣời chƣa thành niên một tƣơng lai tốt đẹp. Tuy nhiên, để đƣa ra một khái niệm hoàn chỉnh về ngƣời chƣa thành niên là điều không đơn giản, bởi hệ thống chính trị, điều kiện phát triển kinh tế, nền văn hóa và hoàn cảnh sống của mỗi quốc gia khác nhau nên khái niệm về ngƣời chƣa thành niên ở mỗi quốc gia cũng đƣợc hiểu không giống nhau.
Dƣới góc độ khoa học, khái niệm ngƣời chƣa thành niên đƣợc tiếp cận theo nhiều cách thức khác nhau, xuất phát từ tính đặc thù của mỗi chuyên ngành, ví dụ: - Theo quan điểm của ngành nhân trắc học thƣờng dùng chỉ số đo chiều cáo đứng và chiều cáo ngồi để xác định sự phát triển của con ngƣời, ngƣời chƣa thành niên là ngƣời ở trong giai đoạn phát triển nhanh nhất về chiều cáo. Dựa trên quá trình phát triển về nhân trắc thì có hai mốc quan trọng đáng chú ý về ngƣời chƣa thành niên. Mốc thứ nhất, từ tuổi dậy thì, bắt đầu từ tuổi 12 đến tuổi 17 ở nữ và tuổi 18 với nam, đây là tuổi ngƣời chƣa thành niên bắt đầu chuyển sang tuổi trƣởng thành. Mốc thứ hai, từ tuổi dậy thì bắt đầu từ tuổi 12 đến tuổi 19-20 ở nữ và 21-22 ở nam là tuổi thể lực của hai giới cũng đã bắt đầu đạt mức trung bình của ngƣời trƣởng thành.
Theo ngành này, tuổi 19-20 ở nữ và tuổi 21- 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 22 ở nam đƣợc đánh dấu là điểm giới hạn của ngƣời chƣa thành niên chuyển thành ngƣời trƣởng thành, vì điểm giới hạn này đã đạt tới chỉ số cuối cùng đo chiều cáo đứng và chiều cáo ngồi khi xác định sự phát triển của con ngƣời [30]. - Theo quan điểm ngành tâm lý học là ngành thƣờng dựa trên sự phát triển về cảm xúc, tƣ duy để phân biệt các giai đoạn phát triển khác nhau của con ngƣời, ngƣời chƣa thành niên đƣợc coi là những ngƣời trong nhóm từ 15 tuổi đến dƣới 18 tuổi. Các nhà tâm lý học cho rằng, giai đoạn này, ngƣời chƣa thành niên đã nắm đƣợc các thao tác trí tuệ phức tạp, có vốn kiến thức khá phong phú làm cho hoạt động trí tuệ của họ trở nên bền vững và có hiệu quả. Xuất phát từ đòi hỏi của nội dung chƣơng trình, tính chất hoạt động học tập, học sinh cần nắm các kỹ năng suy nghĩ độc lập, nắm đƣợc các phƣơng pháp và kỹ thuật hoạt động trí tuệ độc lập từ đó thúc đẩy sự phát triển tƣ duy ở ngƣời chƣa thành niên.
Họ đã hoàn toàn có khả năng tƣ duy lý luận và tƣ duy trừu tƣợng một cách độc lập, sáng tạo về đối tƣợng quen biết đã đƣợc học ở trƣờng hoặc chƣa đƣợc học. Năng lực quan sát, phân tích, tổng hợp có tính logic hơn. Năng lực trí tuệ tiếp tục phát triển và hoàn thiện tối đa 100% và muốn sáng tạo theo sự tƣởng tƣợng của mình. Ở tuổi này ngƣời chƣa thành niên bắt đầu có suy nghĩ về hƣớng nghiệp một cách hiện thƣc, nhiều em còn có khả năng tạo ra của cải vật chất và kiếm tiền.
Đây là những đặc điểm trí tuệ nổi bật của ngƣời chƣa thành niên và đƣợc xem là những khả năng ban đầu có thể đáp ứng đƣợc những yêu cầu trong các linh vực hoạt động của ngƣời lớn. Do đó có thể nói, bƣớc qua tuổi 18, ngƣời chƣa thành niên có đủ năng lực trí tuệ để đảm đƣơng trách nhiệm của một ngƣời trƣởng thành [30] - Theo quan điểm của ngành sinh học, tƣơng tự quan niệm của ngành tâm lý học, ngƣời chƣa thành niên là những ngƣời trong lứa tuổi từ 15 tuổi đến dƣới 18 tuổi. Theo họ, đây là giai đoạn con ngƣời đang ở thời kỳ hoàn thiện và chín 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com muồi về mặt thể chất. Đa số nữ và nam bƣớc vào thời kỳ này đã sau dậy thì, nhƣng vẫn phải “hoàn thành nốt” nhiệm vụ và khắc phục tình trạng mất cân đối do sự chín muồi không đồng đều.
Đến cuối thời kỳ này, trong đa số trƣờng hợp các quá trình chín muồi sinh học cơ bản đã đƣợc hoàn thiện đến mức có thể coi sự phát triển về sau là thuộc tính về chu kỳ ngƣời lớn. Ở Việt Nam, từ 15 tuổi đến 18 tuổi thƣờng tƣơng ứng với lứa tuổi học sinh lớn, học sinh trung học phổ thông. Ở cuối lứa tuổi này, cơ thể của nam, nữ đã trƣởng thành và sự phát triển thể chất của họ ít khác với sự phát triển của ngƣời lớn. Thời kỳ trƣởng thành và phát triển cơ thể mạnh mẽ và không đồng đều đặc trƣng cho lứa tuổi chƣa thành niên đã kết thúc và bắt đầu thời kỳ phát triển tƣơng đối êm ả về mặt thể chất.
Ở cuối tuổi này, những yếu tố thể lực nhƣ chiều cáo, trọng lƣợng đã tƣơng đối ổn định. Nhịp độ phát triển chiều cáo chậm lại một cách rõ rệt. Sức mạnh cơ bắp và khả năng làm việc tăng tiến rõ rệt, thể tích lồng ngực tăng lên, hệ xƣơng và các xƣơng ống đã hoàn toàn đƣợc cốt hoá, sự hình thành và phát triển về mặt chức năng của các mô và các cơ quan đã kết thúc. Do vậy, vào cuối tuổi 18, về mặt thể chất, con ngƣời đã đủ khả năng thực hiện các nhiệm vụ đòi hỏi về sức khoẻ nhƣ sinh sản, lao động [30].
- Theo quan điểm luật học thuật ngữ ngƣời chƣa thành niên đƣợc sử dụng để nhấn mạnh tới những giới hạn về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý đối với đối tƣợng đặc thù này, thông qua đó để có những quy định cụ thể, phù hợp nhằm phân biệt với những nhóm đối tƣợng khác. Với tính chất nhƣ vậy, ngƣời chƣa thành niên có thể gồm tất cả những ngƣời dƣới 18 tuổi (hoặc trên dƣới một độ tuổi nhất định), nhóm tuổi về cơ bản chƣa phải chịu hoặc chịu một phần trách nhiệm pháp lý đối với hành vi của mình hoặc bị giới hạn về một số quyền và nghĩa vụ. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Điều này có thể thấy rõ trong các văn bản pháp luật quốc tế nhƣ: Bản quy tắc của Liên hợp quốc về bảo vệ ngƣời chƣa thành niên bị tƣớc quyền tự do đƣợc Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngày 14/12/1990, tại Mục II, điểm 11 (a) quy định “người chưa thành niên là người dưới 18 tuổi. Giới hạn tuổi dưới mức này cần phải được pháp luật xác định và không được tước quyền tự do của người chưa thành niên”.
Hay Công ƣớc quốc tế về quyền trẻ em năm 1989 chỉ đƣa ra ngƣỡng độ tuổi cáo nhất là 18 tuổi để xác định tuổi của trẻ em: “Trẻ em là những người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi trưởng thành niên sớm hơn”. Nhƣ vậy, khi đƣa khái niệm ngƣời chƣa thành niên, pháp luật quốc tế không dựa hoàn toàn, trực tiếp vào đặc điểm tâm, sinh lý hay sự phát triển thể chất, tinh thần… mà trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua việc xác định độ tuổi. Đồng thời pháp luật quốc tế cũng đƣa ra khả năng “mở” cho các quốc gia tùy điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa, truyền thống riêng có thể quy định độ tuổi thành niên sớm hoặc muộn hơn. Ở nhiều quốc gia bao gồm Úc, Ấn Độ, Philipines, Brazil, Croatia và Colombia, trẻ vị thành niên xác định là một ngƣời dƣới tuổi 18 [34].
Trong khi Nhật Bản, Đài Loan, Thái Lan và Hàn Quốc, trẻ vị thành niên là ngƣời dƣới 20 tuổi. Pháp luật New Zealand quy định trẻ vị thành niên là ngƣời dƣới 18 tuổi là thích hợp, nhƣng hầu hết các quyền của tuổi trƣởng thành đƣợc giả định ở độ tuổi thấp hơn: ví dụ, giao kết hợp đồng và có một ý chí là có thể hợp pháp ở tuổi 15 [35]. Tóm lại, từ việc lựa chọn phƣơng pháp tính tuổi thời gian làm cơ sở cho việc xác định ngƣời chƣa thành niên đến việc xác định giới hạn độ tuổi tối đa hay tối thiểu của ngƣời chƣa thành niên của mỗi chuyên ngành trong điều kiện khác nhau ta thấy đƣợc một điểm chung của ngƣời chƣa thành niên là ngƣời chƣa trƣởng thành, chƣa phát triển đầy đủ về mặt thể chất, tinh thần và đa số các quan 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com điểm lấy giới hạn độ tuổi tối đa là 18 tuổi. Nhƣ vậy theo cách hiểu thông dụng có thể đƣa ra khái niệm: người chưa thành niên là những người dưới 18 tuổi.
Khái niệm ngƣời chƣa thành niên khác với khái niệm trẻ em. Trong thực tiễn cuộc sống, con ngƣời hiểu giai đoạn để coi là trẻ em mang một ý nghĩa trừu tƣợng không thống nhất. Về mặt khoa học thì trẻ em là: Giai đoạn phát triển của đời ngƣời từ lúc sơ sinh cho đến tuổi trƣởng thành. Có đặc điểm nổi bật là sự tăng trƣởng và phát triển liên tục về thể chất và tâm thần.
Quá trình phát triển của trẻ em trải qua các thời kì: sơ sinh, bú mẹ, trƣớc khi đi học, đi học và tuổi dậy thì. Ở mỗi thời kì, có những đặc điểm sinh học khác nhau nên việc nuôi dƣỡng, giáo dục, chăm sóc sức khỏe cung khác nhau, phù hợp với những đặc điểm của mỗi thời kỳ [25]. Trong hệ thống pháp luật hiện hành của nƣớc ta, có rất nhiều đạo luật đề cập tới trẻ em nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cũng nhƣ sự ƣu đãi nhất định cho các em trong một số lĩnh vực. Tuy nhiên, cũng chính trong các đạo luật này, độ tuổi của trẻ em lại đang có sự vênh nhau khá nhiều.
Ví dụ theo BLDS 2015 tại Điều 21 về ngƣời chƣa thành niên không đƣa ra định nghĩa hay khái niệm về trẻ em.