CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VẺ BỎI THƯỜNG THIỆT HẠI ƯỚC TÍNH VÀ PHÁP LUẬT VẺ BỎI THƯỜNG THIỆT HẠI ƯỚC TÍNH 1. Khái quát về bôi thường thiệt hại ước tính 1. Sơ lược về các hành thức trách nhiệm hop đông trong hai hệ thongpháp luật trên thé giới Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng là trách nhiệm pháp lý, tức hậu quả pháp lý bat lợi ma bên vi phạm phải gánh chịu khi có hành vi vi phạm Trong đó, trách nhiệm về tiên tệ là công cụ hữu hiệu điêu chỉnh quan hệ kinh doanh thương mại theo đúng trật tư pháp luật, dam bao môi trường hoạt đông lĩnh doanh lành manh, ôn định Khi có hảnh vi vi phạm, bên bị vi phạm có thé yêu cau áp dụng trách nhiệm bôi thường thiệt hại (B TTH) hoặc phat vi phạm dé khắc phục những hậu quả bat lợi ma minh phải gánh chịu. Tại các hệ thống pháp luật khác nhau, góc nhìn về các trách nhiệm nảy có sự khác biệt đáng kể.
Trên quy mô toàn câu hơn 200 quốc gia cùng với quy định pháp luật phong phú, việc hoc hỏi, phân tích từ hệ thông đô sộ này trở nên dé dang hơn khi chia nhóm thành 2 hệ thông pháp luật chính là Common Law và Civil Law. Trước hết, trong hệ thông Civil Law, Common Law và các văn bản pháp lí quốc tế như CISG, PICC., thuật ngữ để chỉ các biện pháp nhằm khắc phục việc không thực hiên đúng hợp đồng/v pham hop đồng là “remedies for breach of contract/non performance” hoặc “les sanctions contratuelle civiles” (các chế tai đối với vi phạm hợp đông), viết tat la “sanctions”! Pháp luật các nước thuộc hệ thông Civil Law công nhân phạt vi phạm và B TTH là hai chế tài được phép ap dung khi vi phạm hợp đông. Ngược lại, hệ thong Common Law không coi phat vi phạm la biên pháp khắc phục pháp lý phù hợp ma chỉ công nhận B TTH. Các hình thức B TTH được công nhân tại Common Law về cơ bản bao gồm: -B TTH thuân túy (Compensatory damages) * Pham thị Cm Ngọc (2023), Thỏa thuận “bồi thường thiệt hại ước tính” trong phap luật và thực tiến xét xử ở Việt Nam và nước ngoài, Tạp chí Luật học số 08/2023 8 - BTTH gián tiếp (Consequential damages) - BTTH trừng phat (Punitive damages) - BTTH tượng trưng (Nominal damages) - BTTH ước tính (Liquidated damages) - BTTH ngẫu nhiên (Incidental damages) Khi ap dụng BTTH ước tinh, bên bi vi phạm sé được nhận một khoản tiên bôi thường ma các bên dự liệu trước.
Tuy nhiên khoản tiên có thé bị tăng hoặc giảm do quyết định của tòa an hoặc lỗi của bên bị vi phạm. Tại Việt Nam, hai ch tai bằng tiên được công nhận là phạt vi phạm và BTTH. Hiện nay pháp luật chưa chính thức công nhận B TTH ước tính là một chế tài được các bên trong quan hệ hợp đông áp dụng nhưng cũng không hoàn toan phủ định giá trị của điều khoản théa thuận ước tính 1. Khái niệm bôi thường t hai ước tinh Liquidated damage là một khái niệm không con xa lạ tại một số quốc gia trong hệ thông Common Law (Anh, Mỹ.), Civil Law (Đức, Pháp, Trung Quốc, Nhật Ban.) va điều ước quốc tê (CISG, Bd nguyên tắc UNIDROT, PICC.
Tuy nhiên, vai trò cũng như vị trí của bôi thường thiệt hại ước tinh tại mỗi hệ thống pháp luật nay lại có sự khác nhau. Tại Việt Nam, quy định Liquidated damages chưa được công nhận chính thức nên chưa có sư thông nhất trong tên goi, chủ yêu khái niêm nay được biết đến dưới tên goi như bôi thường thiệt hai ước tính, bôi thường thiệt hại ân định trước, ước định bôi thường thiệt hai, bôi thường theo mức định trước. Theo dong lich sử phát triển, BTTH ước tính dân xuất hiện trong quá trình xét xử từ những án đặc trưng được coi Ia tiên lệ trong hệ thong Common Law. Từ điển Black’s Law định nghĩa khái niệm Liquidated damage như sau: Thiệt hại ước tinh là một khoản tiền trong hợp đồng được quy định lường trước một cách hợp Ip về thiệt hại sẽ xay ra trên thực tê mà bên vi phạm phải dua cho bên còn lai.
Nếu các bên trong hợp đồng thỏa thuận một cách hop if về thiệt hại ước tính thì khoản tiền được ấn dinh đó là một biện pháp dé bôi thường 9 thiệt hai cho hành vì vì phạm gây ra mà không xét đến khoản tiền đó cao hơn hay thấp hơn thiệt hai tực tế ?B én cạnh đó, dé cụ thé hóa cho khái niệm nay, từ điển The Law dictionary còn nêu rõ về điều kiện dé điều khoăn B TTH ước tính có hiệu lực thi hành: “đề được thi hành hop pháp, hop đồng phải quy định điền khoản trong các trường hop hợp If và rất khó đề xác ainh thiệt hại. tòa dn có thé can thiệp coi số tiền này nine là một khoản tiền phat với nmục dich là dé răn de chứ không phải dé bù đắp thiệt hai. Do đó, tòa an sẽ coi thiệt hại không được ẩm định trước và xác định lai thiệt hai dua trên vụ việc.” Song hành cùng thuật ngữ Liquidated damages la Unliquidated damages, tức là thiệt hại không thé xác định bằng công thức cụ thé và cần phải có tòa đa tham gia vào việc xác ainh. Trong hệ thông Civil law, khái niệm bdi thường thiệt hai ước tinh va phạt vị phạm thường gây ra nhiều sự nhằm lẫn bởi có một vai tinh chất giống nhau.
TrongBộ luật Dân sự Pháp hợp nhất năm 2016 không có tên goi riêng cho hình thức bôi thường thiệt hai ước tinh ma chỉ giải thích tinh chất của định nghĩa nay tại Điều 1231-5: “Khi hop đồng quy định một bên phải trả tiền cho bên còn lại đề BTTH thì khoản tiền đó không duoc thấp hoặc cao hơn số tiền quy đinh trong hop đằng. Tuy nhiên, tòa án có thé quyết ãinh tăng hoặc giảm số tiền nay néu mức tiền théa thuận trong hợp đằng quá cao hoặc quá thấp ” Tại một số bải viết tại Việt Nam, B TTH ước tính được chuyên gia giải thích như sau: BTTH ước tính là điều khoản xác định một khoản bôi thường thỏa đáng mà một bên có thể nhận được néu bên kia vi phạm hợp đông. Thöa thuận nay không phải mặc nhiên có hiệu lực và được thi hành ma phải đáp ứng một số tiêu chí nhật định. Tòa án thông thường sẽ xem xét tinh hợp lý của mức bổi thường ước tính và tính phức tạp của việc tính toán và xác định mức bôi thường cụ thể trên thực tế dé quyết định có thi hành thöa thuận về BTTH ước tính hay không 3 2 Black's law dictionary, Deluxe ninth edition, p.475 3 Nguyễn Mạnh Dũng, Đặng Vũ Minh Ha (2016), Thiệt hại ước tính — Liquidated damages Xem thêm tại: http:/(đzungsrt.comwp- content/uploads/2016/01/12312014 Liquidated- damages.pdf 10 Sau khi tìm hiểu một vai định nghĩa điển hình, có thể kết luậnB TTH ước tính bao gôm các đặc điểm chính sau day: Thứ nhất théa thuận BTTH ước tính phải được quy định trong hợp đồng vào thời điểm kí kết.
Cụ thể, điều khoản cân bao gồm một số nội dung chính như hảnh vi vi phạm, công thức tính thiệt hại hoặc khoản tiền B TTH. Thứ hai, đễ điều khoăn B TTH ước tính có hiệu lực thì thiệt hai được quy đính phải là thiệt hại khó xác định, khó chứng minh hoặc khó tính toán (đặc điểm nay áp dung tại một sô quốc gia vả không bao gôm tat cả). Thứ ba, khoăn tiên do các bên thỏa thuận phải hợp lý với những thiệt hại đã dự liệu trước, không được quá cao hoặc quá thap so với tinh chat của thiệt hại Thứ te, mục dich của điêu khoăn B TTH ước tính là bù dap tôn thất có thé xây ra chứ không phải mang tinh ran đe (mục dich của điều khoản phạt vi phạm). Đặc điêm bôi tÌường thiệt hai ước tinh Sau khi cung cấp góc nhìn tổng quan về định nghĩa B TTH ước tinh, có thé thay BTTH ước tính mang một số đặc điểm sau: Thứ nhất.
điều khoản thỏa thuận BTTH ước tính có trong hợp đồng tat thời điễm igs kết Với vai trò nhằm đưa ra khoản tiên để bù đắp thiệt hại trong tương lai vậy nên điều kiện tiên quyết dé một điều khoản B TTH ước tính có hiệu lực là được quy định tại hợp đông vảo thời điểm ký kết, tức là điều khoản này phải được các bên cùng đồng ý trước khi có thiệt hại xảy ra. Nếu không thỏa thuận, bên bị thiệt hại không thé yêu cầu bên gây thiệt hai bôi thường một khoản tiên cô định mà phải sử dụng hình thức B TTH thông thường. Sở di đặc tính phái được thoa thuận trước Khi có thiét hai khả tương tự với hình thức phat vi pham, vậy nên gây không ít nhâm lẫn trong quá trình thực hiện pháp luật. Thực chất, B TTH ước tính có vai trò không nhé đến ý chi của các bên khi giao kết hop dong.
Nam bắt được trước những rủi ro có thé gánh il chịu khi vi phạm hop đồng khiến cho các bên hiểu rổ hơn về trách nhiệm ma minh có thé gánh chịu khi tham gia hợp đông, đông thời gia tăng thé chủ đông lựa chọn đồi tác phù hợp với hoàn cảnh và vị thé trên thương trường. Nếu như giá tri BTTH ước tính không phù hợp với kha năng của đối phương trong hợp đồng, các bên sẽ ở vi tri chủ đông hơn nhằm tìm kiếm đồi tác kinh doanh khác. Thứ hai, loại thiệt hai được qguy dink áp dung BITH túc tính phải mang tính chất khó xác đinh hoặc khó chứng mình Bên cạnh những ưu điểm vượt trôi, B TTH ước tính cũng có một vài hạn chê khi ap dụng. Đôi khi, mét bên có lợi thé về kinh tế, địa vị có thé sử dung BTTH ước tính như là một công cụ dé chuộc lợi bat công bằng đôi với các bên còn lại trong hợp đông Do đó, để giảm thiểu kha năng này, một sô quốc gia đặt ra điều kiện tiên quyết của B TTH ước tính la chỉ được đặt ra đối với loại thiệt hại khó zác định hoặc khó chứng minh.
Chỉ những loại thiệt hai này mới phát huy được lợi ích của thöa thuận B TTH ước tính. Thông thường, các điều khoản BTTH ước tinh có thé là một khoản tiên nhật định, tỷ lệ phân trăm giá trị nghĩa vu hoặc rộng hơn la công thức tính phức tạp hơn do các bên cùng thống nhất. Một số loại hợp đồng thường xuyên sử dụng điều khoản théa thuận ước tinh có thé kế đến như. (0) Hợp đông xây dựng.