TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT KHOA SỬ KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NIÊN KHÓA: 2010 – 2014 VĂN HÓA KINH DOANH CỦA NGƢỜI HOA Ở CHỢ THỦ TỈNH BÌNH DƢƠNG TỪ 1975 ĐẾN NAY Chuyên ngành: Sƣ phạm Lịch sử GIẢNG VIÊN HƢỚNG DẪN : TS. TRẦN HẠNH MINH PHƢƠNG SVTH : VŨ THỊ THU TRANG MSSV : 1056020020 LỚP : D10LS01 BÌNH DƢƠNG, THÁNG 05 NĂM 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và trích dẫn trong khóa luận là trung thực. Mọi ý kiến, khái niệm có ý nghĩa mang tính chất gợi ý và mọi tham khảo khác không phải của người viết được trích dẫn và ghi rõ nguồn trong danh mục Tài liệu tham khảo của khóa luận.
\ Bình Dương, ngày tháng năm 2014 Tác giả Vũ Thị Thu Trang LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được khóa luận tốt nghiệp em đã nhận được sự giúp đỡ chân thành từ quý thầy cô, các cơ quan, bạn bè và người thân. Đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến TS. Trần Hạnh Minh Phương là người hướng dẫn chính đã nhiệt tâm chỉ bảo, hướng dẫn và giúp đỡ em trong quá trình hoàn thành khóa luận. Em xin chân thành cảm ơn UBND phường Phú Cường, Ban quản lý chợ Thủ Dầu Một đã tạo điều kiện cho em đi điền dã, thu thập thông tin thực tế tại chợ.
Em xin gửi lời cảm ơn đến sự giúp đỡ nhiệt tình của các ông, các cô, các anh chị là người Hoa tại chợ Thủ Dầu Một đã dành chút ít thời gian để em có được những tài liệu thực tế quý báu hoàn thành khóa luận như: anh Trương Hồng Tuấn, Nguyễn Ngọc Đức, cô Lợi Muội, chị Lương Ngọc Lan. Em xin cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Thủ Dầu Một, Ban chủ nhiệm Khoa sử đã tạo mọi điều kiện cho em được học tập, nghiên cứu tại trường và đặc biệt là đã tổ chức cho em được bảo vệ khóa luận tốt nghiệp. Cuối cùng Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến cha mẹ người đã nuôi dưỡng, dạy dỗ em khôn lớn và luôn ở bên ủng hộ, chia sẻ, động viên khi em gặp khó khăn giúp em có nghị lực để hoàn thành khóa luận. Trân trọng! MỤC LỤC Trang DẪN LUẬN.
Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.
Đóng góp của đề tài. 8 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ CỘNG ĐỒNG NGƢỜI HOA Ở CHỢ THỦ DẦU MỘT. Đôi nét về ngƣời Hoa ở Bình Dƣơng. Đôi nét về những hộ kinh doanh và hoạt động kinh tế của ngƣời Hoa ở chợ Thủ Dầu Một.
15 TIỂU KẾT CHƢƠNG 1. 20 Chƣơng 2 VĂN HÓA KINH DOANH CỦA NGƢỜI HOA Ở BÌNH DƢƠNG. Vấn đề về xã hội. Mạng lƣới xã hội trong việc kinh doanh: Tính cha truyền con nối củng cố qua nhiều thế hệ, tính cộng đồng, liên kết trong kinh doanh.
Đức tính cần cù, kiên trì, tiết kiệm, thông minh, nhạy bén, tận tụy với công việc của ngƣời Hoa. Quan niệm về "chữ Tín” trong kinh doanh của ngƣời Hoa. Tính năng động, biết nắm cơ hội kinh doanh, chiều chuộng khách hàng trong buôn bán. 42 TIỂU KẾT CHƢƠNG 2.
49 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 53 PHỤ LỤC 1 DANH SÁCH CỘNG TÁC VIÊN. 57 PHỤ LỤC 2 BIÊN BẢN PHỎNG VẤN. 73 MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGƢỜI HOA TẠI CHỢ THỦ DẦU MỘT - BÌNH DƢƠNG.
73 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1. Nhật ký điền dã NKĐD 2. Phỏng vấn viên (tác giả) PVV 3. Ngƣời trả lời (ngƣời đƣợc phỏng vấn) NTL 4.
Nhà xuất bản NXB 5. Công ty trách nhiệm hữu hạn Cty TNHH 6. Ủy ban Nhân dân UBND 7. Thành phố TP DẪN LUẬN 1.
Lý do chọn đề tài Ngƣời Hoa là tộc ngƣời thứ hai sau ngƣời Việt ở Bình Dƣơng, ngƣời Hoa di cƣ đến Việt Nam nói chung và Bình Dƣơng nói riêng từ rất sớm. Do nhiều lý do khác nhau về biến động chính trị, xã hội lẫn kinh tế làm cho ngƣời Hoa di cƣ sang Việt Nam khá đông. Đối với ngƣời Hoa việc lựa chọn điểm đến do quá trình di cƣ là yếu tố rất quan trọng, điểm đến đó phải giàu tiềm năng, thuận lợi cho việc sinh sống, định cƣ lâu dài, đặc biệt là thuận tiện cho việc làm ăn buôn bán. Vì vậy cũng nhƣ: Sài Gòn - Gia Định, Biên Hòa, Mỹ Tho, Thủ Dầu Một - Bình Dƣơng cũng là nơi lý tƣởng để họ an cƣ lạc nghiệp là quê hƣơng thứ hai gắn bó mật thiết với tên tuổi, cuộc sống, hoạt động kinh doanh của cộng đồng ngƣời Hoa.
Ngƣời Hoa di cƣ vào vùng đất Bình Dƣơng mang theo những nét văn hóa truyền thống, phong tục tập quán của quê nhà, quan trọng là họ vẫn giữ đƣợc bản sắc văn hóa của mình, chính điều đó làm nên điểm khác biệt giữa cộng đồng ngƣời Hoa với các cộng đồng tộc ngƣời khác ở Bình Dƣơng. Họ vốn là những ngƣời giỏi kinh doanh, đức tính cần cù chịu khó, nhẫn nại, kiên trì học hỏi, tận tụy trong công việc, năng động, biết nắm cơ hội, tính cộng đồng cao, ngoài ra họ luôn trọng chữ "Tín" đó là sự tin cậy lẫn nhau trong quan hệ làm ăn. Nếu nhƣ trong lịch sử cộng đồng ngƣời Hoa đã góp phần làm nên những đô thị lớn nhƣ: Hội An, Phố Hiến, Nông Nại Đại Phố… thì ngày nay, bên cạnh cộng đồng ngƣời Việt thì cộng đồng ngƣời Hoa ở Bình Dƣơng cũng góp phần to lớn vào sự phát triển kinh tế của tỉnh Bình Dƣơng. Ngƣời Hoa ở Bình Dƣơng sinh sống chủ yếu bằng nghề kinh doanh, buôn bán, họ không làm nghề nông.
Bằng sự thông minh, bản lĩnh riêng họ đã tạo nên một nét văn hóa riêng, khiến các cộng đồng dân tộc Việt Nam và các cộng đồng các dân tộc trên thế giới đều ngƣỡng mộ, khâm phục và biết đến đó chính là "văn hóa kinh doanh". Chính nét văn hóa này là yếu tố làm nên sự thành công và phát triển của ngƣời Hoa trong cuộc sống cũng nhƣ trong hoạt động kinh doanh, buôn bán. Chính sự tạo dựng 1 đƣợc "văn hóa kinh doanh" mà trong nhiều năm qua cộng đồng ngƣời Hoa đã sát cánh cùng cộng đồng ngƣời Việt và các cộng đồng dân tộc khác xây dựng nên một Bình Dƣơng nói chung, chợ Thủ Dầu Một nói riêng trở thành vùng đất phát triển đông đúc, tấp nập và giàu mạnh. Bình Dƣơng trở thành quê hƣơng thứ hai thân thiết, gắn bó với họ không thể tách rời.
Ngày nay, trong quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế gắn liền với nền kinh tế thị trƣờng vấn đề văn hóa kinh doanh trở nên nổi trội. Từ trong lịch sử đến ngày nay, ngƣời Hoa đã tạo dựng cho mình một nền tảng văn hóa kinh doanh vững chắc, đó chính là bí quyết kinh doanh tạo nên thành công của ngƣời Hoa. Chính vì những lý do trên đã thôi thúc tôi tìm hiểu "Văn hóa kinh doanh của người Hoa ở chợ Thủ tỉnh Bình Dương từ năm 1975 đến nay" làm đề tài khóa luận tốt nghiệp cho mình. Lịch sử nghiên cứu Văn hóa kinh doanh của ngƣời Hoa là một đề tài lý thú nhƣng thuộc lĩnh vực văn hóa và tƣơng đối khó nên những công trình nghiên cứu sâu về lĩnh vực này chƣa nhiều.
Hiện nay những công trình nghiên cứu có đề cấp đến văn hóa kinh doanh của ngƣời Hoa nói chung mà chúng tôi tiếp cận đƣợc nhƣ: Châu Thị Hải (1989), Tìm hiểu sự hình thành các nhóm cộng đồng người Hoa ở Việt Nam trong bối cảnh lịch sử Đông Nam Á. Trong công trình này tác giả điểm qua một số nét về văn hóa kinh doanh ngƣời Hoa trên phƣơng diện: Sức mạnh đoàn kết và giữ nguyên tắc chữ tín, ngƣời Hoa đã phát huy vai trò xã hội, chính trị và khẳng định vị trí kinh tế của họ trong quá trình hình thành và phát triển các thành phố thƣơng mại ở Việt Nam và các nƣớc Đông Nam Á. Ngƣời Hoa luôn mềm dẻo trong mọi tình huống, dễ dàng thích nghi với mọi chế độ chính sách, nhạy bén thích ứng với nhiều địa bàn cƣ trú. Ngƣời Hoa luôn thích nghi với mọi môi trƣờng sống khiến họ tồn tại và phát huy đƣợc vai trò và vị trí kinh tế của họ nhiều nơi trên thế giới.[9] Nguyễn Văn Huy (1993), Người Hoa tại Việt Nam.
Công trình nghiên cứu về văn hóa kinh doanh ngƣời Hoa trên những phƣơng diện: Họ luôn giữ gìn văn hóa truyền thống trong mọi hoàn cảnh. Tính đoàn kết trong cộng đồng ngƣời Hoa, truyền 2 thống tƣơng thân tƣơng trợ lẫn nhau. Đức tính tiết kiệm, giản dị, không thích khoe khoang tiền bạc. Kinh doanh đối với ngƣời Hoa là một nghệ thuật, nghệ thuật trong việc bảo vệ bí mật nhà nghề và bảo tồn những bí quyết gia truyền.
Họ biết cách sử dụng đồng tiền, họ không để đồng tiền đứng yên. Luôn năng động trong việc nắm vững nhu cầu hàng hóa của thị trƣờng.[11] Cao Tự Thanh (1999), Thương nhân Trung Hoa họ là ai? Tác giả đề cập đến Thủ thuật kinh doanh của thƣơng nhân Trung Quốc nhƣ: Coi trọng đƣờng xá, chọn điểm kinh doanh, thƣơng nhân Trung Quốc chọn địa điểm buôn bán phải thuận lợi cho việc mua bán, tập trung đông dân cƣ, nơi có sản vật phong phú. Thƣơng nhân Trung Hoa quan niệm "ngƣời bỏ ta lấy, ngƣời lấy ta đƣa" có nghĩa là một thƣơng nhân thì phải giỏi việc quan sát thời cơ, nắm lấy cơ hội, "cƣớp lấy thời cơ nhƣ hổ vồ mồi, diều bắt gà". Thƣơng nhân ngƣời Hoa biết dự đoán thị trƣờng, săn tìm tin tức, họ đặc biệt chú ý tới sự thay đổi về tình hình cung cầu sắp tới hoặc nhất định sẽ xuất hiện, căn cứ vào dự báo ấy mà quyết định trƣớc mắt phải mua bán những gì, tích trữ những gì để chuẩn bị lúc cần thiết sắp tới.
Quan niệm của thƣơng nhân Trung Hoa là không dám bán đắt, lãi ít lời nhiều có nghĩa là món hàng nào đang có giá trị trên thị trƣờng thì phải tung ra số lƣợng lớn để bán, bới vì sau lúc thật đắt sẽ xuất hiện tình hình mất giá, món hàng nào đang rẻ thì phải kịp mua vào, phải nâng niu quý báu nó, bởi vì sau lúc rẻ tất nhiên sẽ xuất hiện tình hình lên giá. Thƣơng nhân Trung Hoa luôn gợi sự chú ý, làm vừa lòng khách hàng. Đồng thời thƣơng nhân Trung Hoa cũng đặc biệt coi trọng việc lấy nghĩa đãi ngƣời, thành tín dấy lợi, "chữ nghĩa" này chủ yếu là chỉ việc làm ăn có đạo đức, lấy thủ thuật chính đáng, hợp pháp để kiếm tiền, quyết không thể lấy lợi quên nghĩa.
