Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về văn hóa công sở. Chương 2: Phương pháp và tổ chức nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng văn hóa công sở tại UBND huyện Lục Nam – Tỉnh Bắc Giang. Chương 4: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện văn hóa công sở tại UBND huyện Lục Nam – Tỉnh Bắc Giang.
5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA CÔNG SỞ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Quan điểm của nhiều nhà khoa học quản lý cho rằng khi nghiên cứu về VHCS, cần dựa trên sự kế thừa và phát triển của khoa học và tƣ tƣởng quản lý, nghĩa là cần xem xét khái niệm VHCS trong mối liên hệ chặt chẽ với văn hóa tổ chức, đồng thời tính đến đặc trƣng riêng xuất phát từ đặc thù của công sở. Vì vậy, trƣớc hết chúng ta phải hiểu đƣợc văn hóa là gì, văn hóa tổ chức là gì, để từ đó có cơ sở để tìm hiểu về văn hóa công sở.1 Các nghiên cứu về văn hóa Về mặt lý luận cũng nhƣ thực tiễn nghiên cứu, vấn đề văn hóa đã đƣợc nhiều học giả quan tâm, nhìn nhận, đánh giá dƣới các góc độ khác nhau. Một trong những ngƣời đƣa ra khái niệm văn hóa sớm nhất là E.Taylor trong cuốn Văn hóa nguyên thủy (1887), ông quan niệm rằng : “Văn hóa là một phức hợp nhiều mặt, do con ngƣời tạo nên và mang tính xã hội” Theo học giả lỗi lạc ngƣời Pháp Édouard Herriot (1872-1957) cho rằng : “ Văn hóa là cái còn lại khi ngƣời ta đã quên đi tất cả, là cái vẫn thiếu khi ngƣời ta đã học tất cả”.
Edward Burnett Tylor (1832-1917), một nhà khoa học Anh, cho rằng: “ Văn hóa là tổ hợp các tri thức, niềm tin, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục và các năng lực, thói quen khác mà con ngƣời với tƣ cách là thành viên của xã hội tiếp thu đƣợc ”. Theo Schwatz and Davis (1981): Văn hóa là một hình thức của các tín ngƣỡng và tham vọng của các thành viên trong một tổ chức. Những tín ngƣỡng và tham vọng này tạo nên một quy tắc chung ảnh hƣởng mạnh mẽ đến việc hình thành các hành vi cá nhân và nhóm ngƣời trong tổ chức. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo Drennan (1992): Văn hóa là “ cách giải quyết công việc tại một nơi nào đó”.
Đó là nét đặc trƣng của mỗi tổ chức, là các thói quen, các quan điểm đang phổ biến. Nguyên Tổng giám đốc UNESCO Federico Mayor định nghĩa: “ Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo (của các cá nhân và các cộng đồng) trong quá khứ và hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên các giá trị, các truyền thống và các thị hiếu – những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc”. Tháng 8-1943, Hồ Chí Minh đã đƣa ra quan niệm về văn hóa nhƣ sau: “Vì lẽ sinh tồn cũng nhƣ mục đích của cuộc sống, loài ngƣời mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phƣơng thức sử dụng.
Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phƣơng thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài ngƣời đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”. Quan niệm của Hồ Chí Minh đã chỉ ra đƣợc nguồn gốc động lực và cấu trúc của văn hóa. Giáo sƣ tâm lý học và quản lý tổ chức Edgar.H Schein giải thích : Văn hóa vừa là một hiện tƣợng năng động của hiện tại, vừa là một cấu trúc nền tảng mang tính cƣỡng chế có ảnh hƣởng đến chúng ta theo nhiều cách thức khác nhau.
Văn hóa luôn đƣợc thiết lập lại và đƣợc sáng tạo ra bởi sự tƣơng tác với các cá nhân khác và bởi chính những hành vi của chúng ta. Theo Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam – Bộ Giáo dục và đào tạo, do Nguyễn Nhƣ Ý chủ biên, NXB Văn hóa – thông tin, xuất bản năm 1998, thì: “Văn hóa là những giá trị vật chất, tinh thần do con ngƣời sáng tạo ra trong lịch sử”. Ông Trần Ngọc Thêm trong công trình Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, đƣợc Bộ Giáo dục và Đào tạo chọn làm giáo trình chính giảng dạy trong 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com các ngành Khoa học Xã hội – xuất bản tại TP.Hồ Chí Minh năm 2001 đã định nghĩa văn hóa nhƣ sau: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con ngƣời sáng tạo và tích lũy trong quá trình hoạt động thực tiễn và trong sự tƣơng tác giữa con ngƣời với môi trƣờng tự nhiên và xã hội của mình”. Từ rất nhiều khái niệm về “ văn hóa” đƣợc nêu trên, tác giả đồng ý với quan điểm “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội” - là quan điểm chỉ đạo cơ bản trong rất nhiều văn kiện của Đảng ta.
Do đó, văn hóa vừa mang nhiệm vụ chính trị xã hội vừa thúc đẩy xây dựng và phát triển kinh tế, nó có tác động tích cực đối với nền kinh tế chính trị xã hội nhƣ một động lực quan trọng. Mặt khác, văn hóa thúc đẩy cá nhân mỗi ngƣời hoàn thiện mình hơn, thực hiện tốt mọi công việc trong đời sống xã hội.2 Các nghiên cứu về văn hóa tổ chức Khái niệm văn hóa nhóm hay văn hóa của một tổ chức đã trở thành vấn đề đƣợc giới học thuật quan tâm nghiên cứu hơn hai mƣơi năm qua. Giống nhƣ sự đa dạng và phong phú trong định nghĩa về văn hóa, quan niệm về văn hóa tổ chức cũng đƣợc tiếp cận theo rất nhiều cách khác nhau. Khái niệm văn hóa tổ chức đƣợc tổng hợp từ hai khái niệm : văn hóa và tổ chức.
“Tổ chức tự nó có một chất lƣợng không thể quan sát đƣợc – một phong cách, một tính cách, một cách thức nhất định nào đó trong việc giải quyết vấn đề - điều này có thể mạnh mẽ và mãnh liệt hơn rất nhiều so với những mệnh lệnh của bất kỳ cá nhân nào hoặc bất kỳ một hệ thống chính thức nào. Để hiểu linh hồn của một tổ chức đòi hỏi chúng ta phải đi sâu, vƣợt qua các sơ đồ tổ chức, các tài liệu về luật lệ của tổ chức, các máy móc thiết bị để tới một thế 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giới ngầm của Văn hóa Tổ chức” – Kilmann, R.H trích trong Hành Vi Tổ Chức, Nguyễn Hữu Lam, NXB Giáo dục. Năm 1952, hai nhà nhân loại học Kroeber và Kluckhohn đã phân loại ra 164 nghĩa của từ “văn hóa”. Khi kết hợp “văn hóa” và “tổ chức” với nhau thì nghĩa của chúng đã đƣợc khu biệt, hẹp lại rất nhiều nhƣng cụm từ “ văn hóa tổ chức” vẫn có rất nhiều định nghĩa khác nhau.
Theo Eliott Jaques (1952): “ Văn hóa tổ chức là thói quen, cách nghĩ truyền thống và cách làm việc trong tổ chức đƣợc chia sẻ bởi tất cả các thành viên trong tổ chức” Theo Andrew Pettgrew (1979): “ Văn hóa tổ chức là một hệ thống ý nghĩa chung đƣợc chấp nhận rộng rãi bởi những ngƣời lao động trong thời gian nhất định”. Theo Eldrige và Crombie (1974): Nói đến văn hóa tổ chức hay văn hóa của một tổ chức là nói đến các tiêu chuẩn, giá trị, tín ngƣỡng, cách đối xử…. đƣợc thể hiện qua việc các thành viên liên kết với nhau để làm việc. Đặc trƣng của một tổ chức cụ thể nào đó đƣợc thể hiện ở lịch sử của nó với những ảnh hƣởng của hệ thống cũ, lãnh đạo cũ trong việc xây dựng con ngƣời.
Điều đó chứng tỏ ở sự khác nhau giữa việc đi theo thói quen, luật lệ, hệ tƣ tƣởng cũ và mới, cũng nhƣ sự lựa chọn chiến lƣợc cho tổ chức. Theo Louis (1980): Văn hóa tổ chức là tập hợp hệ thống các quan niệm chung của các thành viên trong tổ chức. Những quan niệm này phần lớn đƣợc các thành viên ngầm định trong nhận thức, hành vi ứng xử và chỉ thích hợp cho tổ chức riêng của họ. Các quan niệm này đƣợc truyền cho các thành viên mới.
Theo Pacanowsky và O‟donnell Trujiuo (1982): “ Văn hóa tổ chức không chỉ là một mắt xích của chuỗi những phức tạp mà nó chính là tất cả chuỗi rắc rỗi đó. Văn hóa không phải là một vấn đề của một tổ chức mà chính là hệ thống tổ chức đó. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo Tunstall (1983): Văn hóa tổ chức có thể đƣợc mô tả nhƣ một tập hợp chung các tín ngƣỡng, thông lệ, hệ thống giá trị, quy chuẩn hành vi ứng xử và cách thức hoạt động riêng của từng tổ chức. Các mặt đó quy định mô hình hoạt động của tổ chức và cách ứng xử của các thành viên trong tổ chức đó.H Schein (2004): Văn hóa tổ chức là một tập hợp những nguyên tắc cơ bản đƣợc công nhận là đúng mà một tập thể cùng chia sẻ, những nguyên tắc ấy đƣợc vận dụng để giải quyết những vấn đề nảy sinh trong tổ chức khi cần phải thích nghi với những biến đổi bên ngoài cũng nhƣ để tạo ra sự gắn kết và hội nhập trong nội bộ tổ chức ấy.
Đó là những nguyên tắc đã tỏ ra có hiệu quả tốt, đủ để mọi ngƣời công nhận giá trị của nó, và do vậy, cần đƣợc truyền đạt, huấn luyện cho những nhân viên mới để họ nhận thức, suy nghĩ và hành động phù hợp với những nguyên tắc ấy khi giải quyết công việc. Ngoài ra, có nhiều công trình nghiên cứu đƣợc đăng tên các bài báo, tạp chí nhƣ - Ths Nguyễn Viết Lộc, (2009), “Văn hóa tổ chức Đại học Quốc gia Hà Nội trong bối cảnh đổi mới và hội nhập”, tạp chí khoa học ĐHQGHN, Kinh tế và kinh doanh, 25,230-238: Công trình đề cập đến các vấn đề nhƣ văn hóa tổ chức và văn hóa tổ chức trƣờng đại học, các yếu tố cấu thành văn hóa tổ chức của mộ trƣờng đại học học, đặc trƣng văn hóa tổ chức Đại học Quốc gia Hà Nội.TS Đinh Công Tuấn, (10/2012), „„Văn hóa tổ chức ở Việt Nam trong thời kỳ hội nhập”, Tạp chí cộng sản: Công trình nghiên cứu đề cập đến các vấn đề nhƣ: Khái niệm văn hóa, văn hóa tổ chức, văn hóa tổ chức Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.