Vận Dụng Chính Sách Kế Toán Trong Doanh Nghiệp Xây Dựng Tại TP. Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích vận dụng chính sách kế toán ở các công ty xây dựng niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán tp hồ chí, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Vận Dụng Chính Sách Kế Toán Trong Doanh Nghiệp Xây Dựng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VẬN DỤNG CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP
• 1.1. KHÁI QUÁT VỀ CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN (CSKT)
• 1.2. VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH KÊ TOÁN
• 1.3. VẬN DỤNG CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP
• 1.3.1. Các khía cạnh của việc vận dụng chính sách kế toán trong doanh nghiệp
• 1.3.2. Vận dụng chính sách kế toán trong doanh nghiệp
• 1.3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng chính sách kế toán trong doanh nghiệp
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 2.2. CHỌN MẪU VÀ THU THẬP DỮ LIỆU
• 2.2.1. Đặc điểm các công ty xây dựng niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh
• 2.2.2. Chọn mẫu và thu thập dữ liệu
• 2.3. KỸ THUẬT PHÂN TÍCH
• 2.4. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM CÁC CÔNG TY XÂY DỰNG NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DỊCH TP. HỒ CHÍ MINH
• 3.2. ĐÁNH GIÁ VIỆC VẬN DỤNG CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN Ở CÁC CÔNG TY XÂY DỰNG NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TP. HỒ CHÍ MINH
• 3.2.1. Đánh giá việc vận dụng chính sách kế toán về hàng tồn kho
• 3.2.2. Đánh giá việc vận dụng chính sách kế toán về TSCĐ
• 3.2.3. Đánh giá việc vận dụng chính sách kế toán về doanh thu
• 3.2.4. Đánh giá việc vận dụng chính sách kế toán về chi phí
• 3.3. XÁC ĐỊNH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC VẬN DỤNG CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN Ở CÁC CÔNG TY XÂY DỰNG NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TP.HỒ CHÍ MINH
• 3.3.1. Đặc điểm các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng CSKT ở các công ty xây dựng niêm yết trên Sở giao dịch TP. Hồ Chí Minh
• 3.3.2. Kết quả phân tích hồi quy về các nhân tố ảnh hưởng đến việc vận dụng CSKT ở các công ty xây dựng niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh
• 3.4. Những tồn tại và nguyên nhân
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. SỰ CẦN THIẾT PHẢI VẬN DỤNG CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN HỢP LÝ Ở CÁC CÔNG TY XÂY DỰNG NIÊM YẾT TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TP. HỒ CHÍ MINH
• 4.2. GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 4.2.1. Đối với doanh nghiệp
• 4.2.2. Đối với Nhà nước và cơ quan quản lý chức năng
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vận Dụng Chính Sách Kế Toán Trong Doanh Nghiệp Xây Dựng

Chính sách kế toán đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý tài chính của các doanh nghiệp xây dựng. Tại TP. Hồ Chí Minh, việc áp dụng chính sách kế toán không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật mà còn tối ưu hóa lợi nhuận. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh của chính sách kế toán và ảnh hưởng của nó đến hoạt động kinh doanh.

1.1. Khái Niệm Chính Sách Kế Toán Trong Doanh Nghiệp

Chính sách kế toán được định nghĩa là các nguyên tắc và phương pháp mà doanh nghiệp áp dụng để lập và trình bày báo cáo tài chính. Điều này bao gồm các chính sách về doanh thu, chi phí, và tài sản cố định.

1.2. Vai Trò Của Chính Sách Kế Toán Trong Doanh Nghiệp Xây Dựng

Chính sách kế toán giúp doanh nghiệp xây dựng quản lý tài chính hiệu quả, đảm bảo tính minh bạch và chính xác trong báo cáo tài chính. Điều này cũng giúp doanh nghiệp thu hút đầu tư và nâng cao uy tín.

II. Thách Thức Trong Việc Vận Dụng Chính Sách Kế Toán Tại TP

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc vận dụng chính sách kế toán tại các doanh nghiệp xây dựng ở TP. Hồ Chí Minh cũng gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

2.1. Những Khó Khăn Trong Việc Tuân Thủ Quy Định

Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tuân thủ các quy định kế toán do sự phức tạp và thay đổi thường xuyên của luật pháp. Điều này có thể dẫn đến việc báo cáo tài chính không chính xác.

2.2. Thiếu Kinh Nghiệm Trong Quản Lý Tài Chính

Nhiều doanh nghiệp xây dựng thiếu nhân lực có kinh nghiệm trong lĩnh vực kế toán, dẫn đến việc áp dụng chính sách kế toán không hiệu quả. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng ra quyết định của ban lãnh đạo.

III. Phương Pháp Vận Dụng Chính Sách Kế Toán Hiệu Quả

Để tối ưu hóa việc vận dụng chính sách kế toán, các doanh nghiệp xây dựng cần áp dụng những phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện báo cáo tài chính mà còn nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

3.1. Áp Dụng Chuẩn Mực Kế Toán Quốc Tế

Việc áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế giúp doanh nghiệp xây dựng nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của báo cáo tài chính. Điều này cũng giúp doanh nghiệp dễ dàng thu hút đầu tư nước ngoài.

3.2. Đào Tạo Nhân Lực Về Kế Toán

Đào tạo nhân lực về kế toán là một yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng vận dụng chính sách kế toán. Nhân viên kế toán có kiến thức vững vàng sẽ giúp doanh nghiệp thực hiện các chính sách một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Chính Sách Kế Toán Tại Doanh Nghiệp Xây Dựng

Việc áp dụng chính sách kế toán tại các doanh nghiệp xây dựng ở TP. Hồ Chí Minh đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng này không chỉ giúp doanh nghiệp cải thiện tình hình tài chính mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Vận Dụng Chính Sách Kế Toán

Đánh giá hiệu quả vận dụng chính sách kế toán giúp doanh nghiệp nhận diện được những điểm mạnh và điểm yếu trong quản lý tài chính. Điều này cũng giúp doanh nghiệp điều chỉnh các chính sách cho phù hợp.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Các Doanh Nghiệp Xây Dựng

Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp xây dựng áp dụng chính sách kế toán một cách hiệu quả đã có sự cải thiện rõ rệt trong báo cáo tài chính và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

V. Kết Luận Về Vận Dụng Chính Sách Kế Toán Trong Doanh Nghiệp Xây Dựng

Vận dụng chính sách kế toán trong doanh nghiệp xây dựng tại TP. Hồ Chí Minh là một yếu tố quan trọng quyết định đến sự thành công và phát triển bền vững. Doanh nghiệp cần chú trọng đến việc cải thiện và tối ưu hóa các chính sách này.

5.1. Tương Lai Của Chính Sách Kế Toán Trong Ngành Xây Dựng

Tương lai của chính sách kế toán trong ngành xây dựng sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của nền kinh tế và các quy định pháp luật. Doanh nghiệp cần linh hoạt để thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Chính Sách Kế Toán

Đề xuất các giải pháp cải thiện chính sách kế toán sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu kinh tế Việt Nam, ngành xây dựng luôn giữ vị trí huyết mạch khi đóng góp khoảng 5,5% đến 6,2% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Trên thị trường chứng khoán, nhóm cổ phiếu xây dựng thu hút sự quan tâm lớn từ hơn 1,5 triệu tài khoản nhà đầu tư nhờ quy mô vốn và giá trị luân chuyển dòng tiền khổng lồ. Tuy nhiên, đặc thù thi công kéo dài qua nhiều niên độ kế toán cùng sự phụ thuộc vào vốn vay khiến việc phản ánh thông tin tài chính gặp nhiều thách thức. Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) hiện hành cho phép các đơn vị được linh hoạt lựa chọn phương pháp hạch toán, mở ra không gian cho các nhà quản trị vận dụng chính sách kế toán theo các mục đích khác nhau.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi được đặt ra là nhận diện thực trạng các công ty xây dựng đang vận dụng chính sách kế toán dựa trên khía cạnh hiệu quả kinh doanh, thói quen nghiệp vụ hay động cơ cơ hội nhằm điều tiết lợi nhuận và nghĩa vụ thuế. Đề tài hướng tới mục tiêu đánh giá toàn diện hành vi thực hành kế toán đối với 4 nhóm chính sách trọng yếu gồm hàng tồn kho, tài sản cố định, doanh thu và chi phí; đồng thời xác định các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến sự lựa chọn này.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 28 công ty xây dựng niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) với dữ liệu từ các báo cáo tài chính đã được kiểm toán độc lập trong năm 2015. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thiết thực khi giúp tăng độ tin cậy của thông tin công bố lên hơn 25%, tạo cơ sở khoa học để các nhà đầu tư đưa ra quyết định giải ngân chuẩn xác và hỗ trợ cơ quan quản lý nâng cao hiệu lực kiểm soát thị trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Lý thuyết Kế toán thực nghiệm (Positive Accounting Theory) của Watts và Zimmerman, kết hợp cùng Lý thuyết đại diện (Agency Theory) và Lý thuyết phát tín hiệu (Signaling Theory). Hành vi vận dụng chính sách kế toán của doanh nghiệp được soi chiếu qua 3 lăng kính:

• Khía cạnh hiệu quả: Lựa chọn phương pháp phản ánh trung thực bản chất kinh tế, tối ưu hóa chi phí xử lý thông tin.
• Khía cạnh cơ hội: Can thiệp vào số liệu kế toán nhằm tối đa hóa lợi ích cá nhân của nhà quản trị, cắt giảm chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc làm đẹp báo cáo tài chính để tiếp cận nguồn vốn vay.
• Khía cạnh thói quen: Kế thừa quán tính làm việc cũ của nhân sự, ưu tiên phương pháp đơn giản để đối phó với cơ quan thanh tra.

Các khái niệm trọng tâm bao gồm: Chính sách kế toán theo Chuẩn mực số 29 (VAS 29); Hàng tồn kho theo VAS 02; Tài sản cố định có nguyên giá từ 30 triệu đồng trở lên theo Thông tư 45/2013/TT-BTC và VAS 03; Doanh thu hợp đồng xây dựng theo VAS 15; Chi phí đi vay theo VAS 16.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp chặt chẽ giữa cách tiếp cận chuẩn tắc (đối chiếu quy chuẩn pháp lý) và tiếp cận thực chứng (kiểm định mô hình định lượng). Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ 28 bộ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 100% công ty xây dựng đủ điều kiện niêm yết trên sàn HOSE trong niên độ 2015. Dữ liệu sơ cấp được bổ trợ thông qua 35 phiếu phỏng vấn sâu gửi qua thư điện tử tới các kế toán trưởng và kiểm toán viên chuyên ngành.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện tuyệt đối cho phân khúc xây dựng niêm yết tại sàn giao dịch lớn nhất Việt Nam. Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến trên phần mềm SPSS được lựa chọn vì tính năng xử lý tối ưu mối quan hệ giữa biến phụ thuộc là xu hướng lựa chọn chính sách kế toán và 5 biến độc lập gồm: Chi phí thuế, Mức độ vay nợ, Quy mô doanh nghiệp, Trình độ kế toán viên và Mức tài trợ nội bộ. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục trong thời gian 9 tháng, đảm bảo các kiểm định phân phối chuẩn và hiện tượng tự tương quan Durbin - Watson đạt độ tin cậy thống kê trên 95%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm trên 28 doanh nghiệp xây lắp niêm yết đã chỉ ra những bức tranh thực tế rõ nét:

Thứ nhất, đối với chính sách tài sản cố định, có 100% doanh nghiệp áp dụng phương pháp khấu hao theo đường thẳng. Không có bất kỳ đơn vị nào áp dụng phương pháp khấu hao theo số dư giảm dần có điều chỉnh hay phương pháp khấu hao theo số lượng, khối lượng sản phẩm, dù máy móc thi công xây dựng có mức độ hao mòn rất lớn theo công suất thực tế.

Thứ hai, đối với chính sách hàng tồn kho, khoảng 71,4% doanh nghiệp áp dụng phương pháp tính giá xuất kho bình quân gia quyền, trong khi chỉ có khoảng 28,6% doanh nghiệp lựa chọn phương pháp nhập trước xuất trước (FIFO). Đáng chú ý, có tới 85,7% đơn vị tiến hành đánh giá giá trị sản phẩm dở dang cuối kỳ theo phương pháp chi phí nguyên vật liệu trực tiếp thay vì phương pháp khối lượng hoàn thành tương đương.

Thứ ba, đối với việc ghi nhận doanh thu hợp đồng xây dựng theo VAS 15, có 64,3% doanh nghiệp ghi nhận doanh thu theo giá trị khối lượng thực hiện được chủ đầu tư nghiệm thu, còn 35,7% ghi nhận theo tiến độ kế hoạch do nhà thầu tự xác định tại thời điểm lập báo cáo.

Thứ tư, kết quả hồi quy mô hình thực nghiệm khẳng định Chi phí thuế (p < 0,05), Mức độ vay nợ (với hệ số đòn bẩy nợ bình quân trên tổng tài sản đạt 62,8%) và Trình độ kế toán viên là 3 nhân tố có mối tương quan mạnh nhất, chi phối trực tiếp đến hành vi lựa chọn chính sách kế toán.

Thảo luận kết quả

Thực trạng 100% doanh nghiệp áp dụng khấu hao đường thẳng bắt nguồn từ tâm lý chuộng sự giản tiện và mong muốn đồng nhất tuyệt đối với quy định của cơ quan Thuế để tránh bị bóc tách chi phí hợp lý. Điều này phản ánh rõ nét khía cạnh thói quen nghiệp vụ. Trong khi đó, việc chiếm 71,4% lựa chọn phương pháp bình quân gia quyền và 85,7% đánh giá dở dang theo chi phí nguyên liệu cho thấy xu hướng cẩn trọng nhằm giảm áp lực biến động giá vốn trong thời kỳ giá vật liệu biến động mạnh.

Dưới góc độ cơ hội, các doanh nghiệp có tỷ lệ nợ vay cao (chiếm trên 60% tổng nguồn vốn) thường có xu hướng vận dụng linh hoạt tỷ lệ hoàn thành hợp đồng để đẩy sớm doanh thu, từ đó cải thiện các chỉ số sinh lời như ROA (bình quân 3,2%) và ROE (bình quân 8,5%) nhằm duy trì hạn mức tín dụng ngân hàng. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với nghiên cứu của Nelson M. Waweru tại thị trường châu Phi và công trình của Huỳnh Thị Cẩm Nhung tại miền Trung Việt Nam. Các dữ liệu này được trực quan hóa qua 11 bảng thống kê chi tiết trong luận văn, minh chứng rõ ràng sự giằng co giữa mục tiêu quản trị lợi nhuận và yêu cầu minh bạch thông tin.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác vận dụng chính sách kế toán theo hướng minh bạch và nâng cao hiệu quả quản trị, các giải pháp cụ thể được phân bổ như sau:

• Ban hành quy chế hạch toán nội bộ chi tiết: Tổng Giám đốc và Kế toán trưởng các doanh nghiệp xây dựng cần chuẩn hóa phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang theo khối lượng hoàn thành tương đương, phấn đấu hạ tỷ lệ sai lệch chi phí dự toán xuống dưới 5%. Thời gian hoàn thiện trong vòng 6 tháng đầu niên độ.
• Tách biệt hệ thống kế toán tài chính và kế toán thuế: Doanh nghiệp cần triển khai các phần mềm quản trị tích hợp (ERP), áp dụng các phương pháp khấu hao tài sản linh hoạt theo công suất thực tế nhằm tăng độ chính xác của báo cáo tài chính lên trên 95%. Thời hạn thực hiện từ 12 đến 18 tháng.
• Nâng cao năng lực chuyên môn cho nhân sự: Phòng Tổ chức Nhân sự phối hợp các trung tâm đào tạo xây dựng chương trình cập nhật Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) với thời lượng tối thiểu 40 giờ đào tạo/năm cho 100% nhân viên phòng kế toán.
• Hoàn thiện khung khổ pháp lý: Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết việc áp dụng VAS 15 và VAS 02 riêng cho lĩnh vực xây lắp; đồng thời tăng cường thanh kiểm tra, áp dụng chế tài xử phạt nặng đối với các đơn vị công bố sai lệch chỉ tiêu lợi nhuận trên 10%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm độc giả chính:

• Giám đốc Tài chính (CFO) và Kế toán trưởng ngành xây dựng: Cung cấp cẩm nang tham chiếu để xây dựng hệ thống chính sách kế toán phù hợp với chu kỳ kinh doanh dự án, hỗ trợ tối ưu hóa dòng tiền và kiểm soát rủi ro kiểm toán.
• Nhà đầu tư chứng khoán và Chuyên viên phân tích tài chính: Cung cấp công cụ nhận diện các kỹ thuật can thiệp số liệu dở dang công trình và doanh thu dồn tích, giúp bóc tách lợi nhuận cốt lõi của hơn 30 mã cổ phiếu ngành xây dựng trên sàn chứng khoán.
• Kiểm toán viên và Cơ quan Quản lý Thuế: Làm tài liệu thực địa hỗ trợ thiết kế quy trình kiểm tra các điểm nóng rủi ro như vốn hóa chi phí lãi vay và ghi nhận tiến độ nghiệm thu khối lượng xây lắp.
• Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Kinh tế - Kế toán: Cung cấp khung nghiên cứu thực chứng mẫu mực, kết nối lý thuyết kế toán thực nghiệm với bài toán thực tế tại thị trường chứng khoán Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phần lớn doanh nghiệp xây dựng trên HOSE đều chọn phương pháp khấu hao đường thẳng?
Doanh nghiệp lựa chọn khấu hao đường thẳng vì tính đơn giản trong tính toán và khả năng tương thích tuyệt đối với quy định về chi phí được trừ của Luật Thuế Thu nhập Doanh nghiệp. Khoảng 100% doanh nghiệp khảo sát thừa nhận phương pháp này giúp phòng kế toán hạn chế tối đa các sai sót khi quyết toán thuế.

Việc ước tính tỷ lệ hoàn thành hợp đồng xây dựng theo tiến độ kế hoạch tiềm ẩn rủi ro gì?
Phương pháp này dựa vào đánh giá chủ quan của nhà thầu mà không cần biên bản xác nhận từ chủ đầu tư. Khi doanh nghiệp muốn làm đẹp kết quả kinh doanh, họ có thể ghi nhận trước doanh thu khi chưa đủ điều kiện thanh toán, dẫn đến tình trạng lợi nhuận ảo nhưng dòng tiền thực tế lại âm hơn 20%.

Đòn bẩy tài chính chi phối việc lựa chọn chính sách kế toán của doanh nghiệp xây lắp như thế nào?
Với hệ số nợ vay bình quân chiếm trên 62% tổng tài sản, các công ty xây dựng chịu sức ép lớn từ các điều khoản cam kết tín dụng ngân hàng. Do đó, doanh nghiệp có động cơ rất cao trong việc lựa chọn các chính sách kế toán giúp làm tăng tài sản và ổn định lợi nhuận ròng.

Kế toán viên có thể điều tiết số thuế phải nộp thông qua phương pháp tính giá hàng tồn kho không?
Trong điều kiện giá nguyên vật liệu có xu hướng tăng, việc áp dụng phương pháp FIFO sẽ dẫn đến giá vốn thấp, lợi nhuận kế toán cao và số thuế phải nộp nhiều hơn. Ngược lại, phương pháp bình quân gia quyền giúp giá vốn tiệm cận giá thị trường, từ đó tiết kiệm dòng tiền nộp thuế trong ngắn hạn.

Sự khác biệt căn bản giữa VAS 02 và IAS 2 trong việc đánh giá hàng tồn kho là gì?
Cả hai chuẩn mực đều thống nhất loại bỏ phương pháp nhập sau xuất trước (LIFO). Tuy nhiên, Chuẩn mực Quốc tế (IAS 2) yêu cầu đánh giá rất khắt khe giá trị thuần có thể thực hiện được và ghi nhận tổn thất ngay lập tức, trong khi thực tế áp dụng VAS 02 tại Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào ước tính nội bộ của ban lãnh đạo.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng vận dụng chính sách kế toán tại 28 công ty xây dựng niêm yết trên HOSE thông qua dữ liệu báo cáo tài chính kiểm toán năm 2015.
• Nghiên cứu chỉ ra sự thống trị của khía cạnh thói quen và sự cẩn trọng với 100% doanh nghiệp áp dụng khấu hao đường thẳng và 71,4% áp dụng phương pháp bình quân gia quyền.
• Mô hình thực nghiệm chứng minh Chi phí thuế, Tỷ lệ nợ vay trên 62% và Trình độ nhân sự kế toán là các động lực trọng yếu định hình hành vi lập báo cáo tài chính.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất với lộ trình thực thi từ 6 đến 18 tháng, hướng tới mục tiêu giảm thiểu sai lệch kế toán xuống dưới mức 5%.
• Độc giả là nhà quản trị, nhà đầu tư và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác các mô hình và bảng biểu trong tài liệu để nâng cao hiệu quả phân tích tài chính doanh nghiệp ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VẬN DỤNG CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 KHÁI QUÁT VỀ CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN (CSKT) Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 29 [1] thì thuật ngữ "Chính sách kế toán được định nghĩa là các nguyên tắc, cơ sở và phương pháp kế toán cụ thể được công ty áp dụng trong việc lập và trình bày Báo cáo tài chính". CSKT của doanh nghiệp được phân thành nhiều loại như CSKT về doanh thu, về tài sản cố định (TSCĐ), về hàng tồn kho (HTK), về các khoản phải thu, về các khoản phải trả, về chi phí đi vay, về lợi thế thương mại, về giao dịch bằng ngoại tệ. Khi doanh nghiệp (DN) tương ứng sử dụng chế độ kế toán nào thì DN đó sẽ có CSKT quy định chi tiết việc ứng dụng chế độ kế toán như thế nào như việc lựa chọn hình thức kế toán áp dụng (Nhật ký chung, Chứng từ ghi số, Nhật ký -chứng từ.); lựa chọn phương pháp tính giá hàng xuất kho, phương pháp khấu hao tài sản cố định. phù hợp với chế độ áp dụng.

Lựa chọn CSKT là việc chọn lựa có cân nhắc nằm trong khuôn khổ của chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán về các nguyên tắc, cơ sở và các phương pháp kế toán mà DN có thể áp dụng trong những trường hợp khác nhau nhằm phục vụ cho mục đích chủ quan của nhà quản trị. CSKT áp dụng ở mỗi DN được chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán cho phép lựa chọn phù hợp với đặc điểm kinh doanh của DN đó. Tuy nhiên, việc áp dụng các CSKT khác nhau sẽ mang lại các thông tin, số liệu khác nhau được trình bày trên Báo cáo tài chính (BCTC). Do đó, bên cạnh việc lựa chọn CSKT tuân thủ theo chuẩn mực, chế độ kế toán; DN còn phải lựa chọn CSKT có thể giúp họ quản trị lợi nhuận, mang lại những thông tin có lợi nhất cho mình, đặc biệt là ở các DN cổ phần có niêm yết, khi mà thông tin BCTC của họ được công bố công khai trên sàn giao dịch chứng khoán cho mọi đối tượng sử dụng.2 VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN Trong nền kinh tế thị trường ngày càng đổi mới và xu thế cạnh tranh lành mạnh giữa các DN ngày càng gia tăng, giá cả đóng một vai trò quan trọng cốt lõi, quyết định “số phận” của sản phẩm, hàng hóa dịch vụ và lợi nhuận của DN.

Mỗi DN sẽ có nhiều chiến lược kinh doanh và các nguồn thông tin tài chính khác nhau nhằm thu hút vốn đầu tư bên ngoài, mà các thông tin tài chính này do kế toán cung cấp. Chính vì vậy, thông tin kế toán ngày càng phát huy tính hữu hiệu trong việc ra quyết định của các đối tượng có liên quan và BCTC là công cụ thể hiện rõ nhất thông tin này. Việc áp dụng các CSKT khác nhau sẽ mang lại những thông tin khác nhau trình bày trên BCTC; do đó DN phải xem xét và cân nhắc kỹ lưỡng khi tiến hành lựa chọn một CSKT. Mặt khác, CSKT đóng vai trò vô cùng quan trọng và thiết thực đối với công tác quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh trong DN.

CSKT đúng đắn, hợp lý là cơ sở để kế toán viên thực hiện các công việc đo lường và công bố thông tin kế toán phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của từng đơn vị và theo quy định của pháp luật. Chẳng hạn như các CSKT về HTK, về TSCĐ hợp lý sẽ giúp cho công tác kế toán nắm bắt rõ ràng giá trị thực tế của HTK, TSCĐ; đảm bảo yêu cầu cung cấp chính xác số liệu HTK, TSCĐ mọi lúc mọi nơi phục vụ nhu cầu quản trị nội bộ DN và công tác thanh tra, kiểm tra kế toán của các cơ quan quản lý chức năng. Bên cạnh đó, giúp cho ban lãnh đạo doanh nghiệp kịp thời điều chỉnh giá cả phù hợp với nhu cầu giá thị trường và cạnh tranh về giá với các DN hoạt động trong ngành; có chính sách trích lập dự phòng giảm giá HTK đúng đắn, chính sách sửa chữa TSCĐ thích hợp; tránh những tổn thất cho DN do việc trích lập dự phòng giảm giá HTK hay chi phí sửa chữa TSCĐ quá ít hoặc quá nhiều; từ đó có kế hoạch sản xuất, mua sắm hay dự trữ lượng HTK, TSCĐ thích hợp; đảm bảo cho hoạt động kinh doanh xảy ra liên tục, thường xuyên và ổn định. Từ Luan van 12 đó mang lại lợi nhuận tốt, hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh cao cho DN.

Ngoài ra, CSKT là phương tiện để kiểm soát hoạt động của DN bằng những mong muốn điều chỉnh lợi nhuận. Từ đó các nhà quản trị có thể định hướng hoạt động, đưa ra các phương thức nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh, có chính sách tài trợ phù hợp, lập kế hoạch rõ ràng cho các hoạt động của DN. CSKT là một trong những yếu tố đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển để từ đó DN tiến tới tối đa hóa lợi nhuận và khẳng định vị thế thương hiệu của mình trên thị trường. Đối với cơ quan Thuế thì thông qua CSKT đã công bố của DN; là cơ sở để kiểm tra tính hợp pháp, hợp lý trong các quy định kế toán; đối chiếu với các quy định của Thuế để có những điều chỉnh, kiểm tra việc chấp hành các chế độ kế toán và xác định đúng đắn các khoản nghĩa vụ của DN phải thực hiện đối với Nhà nước.3 VẬN DỤNG CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Các khía cạnh của việc vận dụng chính sách kế toán trong doanh nghiệp Thứ nhất, việc vận dụng CSKT trong DN phải thể hiện tính hiệu quả [10]; tức là phải phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của DN và phản ánh được thực trạng kinh doanh, sản xuất của DN, từ đó phản ánh thực tế hiệu quả hoạt động kinh doanh.

Chẳng hạn như đối với các phương pháp tính giá hàng xuất kho, phương pháp giá thực tế đích danh cho kết quả chính xác nhất so với các phương pháp khác, đảm bảo giá trị HTK được đánh giá đúng theo giá trị thực tế của nó. Tuy nhiên phương pháp này làm cho giá trị HTK không sát với giá cả biến động trên thị trường nên nó chỉ phù hợp với các DN kinh doanh ít mặt hàng, ít chủng loại vật tư, hàng hóa, có thể phân biệt, chia tách thành nhiều thứ riêng rẽ, có mặt hàng ổn định và nhận diện được, đơn giá HTK có giá trị cao. Phương pháp bình quân gia quyền thì khá đơn giản, dễ làm, thuận tiện cho kế toán. Tuy nhiên phương pháp này cho độ Luan van 13 chính xác không cao và khối lượng công việc dồn vào cuối kỳ.

Do đó, phương pháp này được áp dụng cho đa số các DN có quy mô nhỏ; ít chủng loại vật tư, hàng hóa; thời gian sử dụng ngắn và số lần nhập xuất mỗi danh điểm hàng hóa tương đối nhiều. Còn phương pháp FIFO thì giúp chúng ta có thể tính được ngay trị giá vốn hàng xuất kho sau từng lần xuất hàng; đảm bảo cung cấp số liệu kịp thời cho kế toán ghi chép các khâu tiếp theo cũng như cung cấp số liệu cho nhà quản lý DN. Trị giá vốn HTK sẽ tương đối sát với giá thị trường của mặt hàng đó. Vì vậy chỉ tiêu HTK trên BCTC có ý nghĩa thực tế hơn.

Tuy nhiên, nhược điểm của phương pháp này là giá xuất kho được xác định theo đơn giá của lô vật tư, hàng hóa nhập sớm nhất nên không phản ánh sự biến động của giá trị hàng hóa một cách kịp thời. Phương pháp này làm cho doanh thu kỳ hiện tại không phù hợp với những khoản chi phí trong kỳ hiện tại; do doanh thu kỳ hiện tại được tạo ra bởi giá trị sản phẩm, vật tư, hàng hóa đã có được từ cách đó rất lâu. Đồng thời, nếu số lượng chủng loại hàng hóa nhiều, phát sinh nhập xuất liên tục dẫn đến những chi phí cho việc hạch toán cũng như khối lượng công việc sẽ tăng lên rất nhiều. Vì vậy, phương pháp này chỉ ap dụng cho những DN có chủng loại vật tư, hàng hóa có liên quan đến thời hạn sử dụng.

Phương pháp này thích hợp trong các trường hợp giá cả ổn định hoặc giá có xu hướng giảm (xu hướng giảm phát) để xuất đi lượng vật tư, hàng hóa có giá trị lớn hơn và hàng tồn kho trong kì có giá trị nhỏ nhất. Thứ hai, dựa trên khía cạnh cơ hội thì việc lựa chọn CSKT phải đáp ứng được mục tiêu lợi nhuận và mục tiêu về thuế thu nhập doanh nghiệp trong chính sách quản trị của DN. Lợi nhuận là đòn bẩy kinh tế có hiệu quả nhất, là chỉ tiêu phản ánh trình độ quản lý sử dụng vật tư, lao động, tiền vốn, trình độ tổ chức sản xuất sản phẩm. Lợi nhuận tác động đến tất cả các mặt hoạt động của DN, quyết định sự tồn tại hay phá sản của DN.

Việc thực hiện được chỉ Luan van 14 tiêu lợi nhuận là điều kiện quan trọng đảm bảo cho tình hình tài chính của DN được vững chắc, ổn định. Do đó các CSKT phải đảm bảo đạt được mục tiêu lợi nhuận trong DN. Bên cạnh đó, mục tiêu về thuế thu nhập doanh nghiệp ảnh hưởng rất nhiều đến việc lựa chọn CSKT trong DN. Nếu mức thuế suất của thuế thu nhập doanh nghiệp thay đổi thì các DN có xu hướng vận dụng các CSKT sao cho mức thuế suất phải nộp là ít nhất, hoặc nếu mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp không thay đổi thì các DN cũng sẽ lựa chọn các CSKT sao cho số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp hiện tại ít hơn so với tương lai để sử dụng khoản thuế chậm nộp đầu tư vào các nhu cầu khác của DN.

Tùy thuộc vào mục tiêu điều chỉnh tăng hay giảm lợi nhuận, tăng hay giảm chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp mà kế toán sẽ lựa chọn các CSKT thích hợp để điều chỉnh lợi nhuận, điều chỉnh mức thuế phải nộp cho Nhà nước theo yêu cầu của nhà quản trị doanh nghiệp. Chẳng hạn như khi kế toán lựa chọn các CSKT về HTK, chọn phương pháp tính giá hàng xuất kho là nhập trước xuất trước (FIFO) thì lượng HTK trình bày trên Bảng cân đối kế toán sẽ có giá trị cao nhất so với áp dụng các phương pháp khác (bình quân gia quyền.) do số lượng hàng tồn tính theo giá của lần mua gần nhất, tức là phản ánh gần sát với giá thị trường. Khi đó, giá vốn hàng bán trình bày trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh lại có giá trị thấp nhất so với áp dụng các phương pháp khác (bình quân gia quyền.