Vấn Đề Rủi Ro Đạo Đức Trong Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam Từ 2014 Đến 2017

Rủi ro đạo đức là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam… 65 trang · State Bank of Vietnam Banking Academy · 2017.

• Tác giả: Nguyen Thuy Van
• Người hướng dẫn: Nguyen Thi Hien Hanh (MA)
• Trường học: State Bank of Vietnam Banking Academy
• Chuyên ngành: Foreign Languages
• Đề tài: Moral Hazard Problem In Vietnamese Commercial Banks From 2014 To 2017
• Loại tài liệu: Graduation Thesis
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENT
• LIST OF TABLES AND FIGURES
• LIST OF ABBREVIATIONS AND ACRONYMS
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Significance of the study
• 1.2. Research purposes
• 1.3. Scope of the study
• 1.4. Research methodology
• 1.5. Research structure
• 2. CHAPTER 2: THEORETICAL BACKGROUND OF THE STUDY
• 2.1. Definition of commercial bank
• 2.2. The role of commercial bank
• 3. CHAPTER 3: MORAL HAZARD PROBLEM IN VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS FROM 2014 TO 2017
• 3.1. Current situation of moral hazard in Vietnamese commercial banking system
• 3.2. Vietnamese moral hazard cases from 2014 to 2017
• 3.2.1. Cases caused by customers
• 3.2.2. Cases caused by banks
• 3.2.3. Consequences of these cases
• 3.3. Addressing the actual problems of moral hazard
• 3.4. Current preventions in Vietnam
• 3.5. The unsolved issues
• 4. CHAPTER 4: RECOMMENDATIONS TO DEAL WITH MORAL HAZARD PROBLEM IN VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS
• 4.1. Recommendations for banks
• 4.2. Recommendations for those charged with governance
• 4.3. General solutions needed from the Government and the State Bank of Vietnam

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vấn Đề Rủi Ro Đạo Đức Trong Ngân Hàng Thương Mại

Rủi ro đạo đức là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2014-2017. Vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến các ngân hàng mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Sự mất cân bằng thông tin giữa các bên tham gia hợp đồng dẫn đến hành vi không đúng mực, gây thiệt hại cho ngân hàng và khách hàng. Việc nhận thức rõ về rủi ro này là rất quan trọng để có thể đưa ra các giải pháp hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa Rủi Ro Đạo Đức Trong Ngân Hàng

Rủi ro đạo đức trong ngân hàng được định nghĩa là tình trạng mà một bên có thông tin nhiều hơn có xu hướng hành xử không đúng mực, gây thiệt hại cho bên còn lại. Điều này thường xảy ra khi ngân hàng không thể kiểm soát hành vi của khách hàng hoặc nhân viên của mình.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Vấn Đề Rủi Ro Đạo Đức

Vấn đề rủi ro đạo đức có tầm quan trọng lớn trong việc duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Nếu không được giải quyết, nó có thể dẫn đến những thiệt hại nghiêm trọng cho ngân hàng và nền kinh tế, làm giảm lòng tin của khách hàng vào hệ thống tài chính.

II. Thực Trạng Rủi Ro Đạo Đức Trong Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Giai đoạn 2014-2017 chứng kiến sự gia tăng đáng kể các vụ việc liên quan đến rủi ro đạo đức trong ngân hàng thương mại Việt Nam. Các vụ việc này không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các ngân hàng. Nhiều ngân hàng đã phải đối mặt với các vụ án hình sự liên quan đến hành vi gian lận và lạm dụng tín dụng.

2.1. Các Vụ Việc Rủi Ro Đạo Đức Nổi Bật

Trong giai đoạn này, nhiều vụ việc rủi ro đạo đức đã xảy ra, bao gồm các vụ lừa đảo tín dụng và lạm dụng quyền hạn của nhân viên ngân hàng. Những vụ việc này đã gây ra thiệt hại lớn cho ngân hàng và khách hàng.

2.2. Hệ Thống Ngân Hàng Việt Nam Đối Mặt Với Thách Thức

Hệ thống ngân hàng Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro đạo đức. Sự thiếu hụt trong quy định và giám sát đã tạo điều kiện cho các hành vi gian lận phát triển.

III. Nguyên Nhân Gây Ra Rủi Ro Đạo Đức Trong Ngân Hàng

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến rủi ro đạo đức trong ngân hàng thương mại Việt Nam. Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu minh bạch trong quy trình cho vay và quản lý rủi ro. Ngoài ra, áp lực từ lợi nhuận cũng khiến nhân viên ngân hàng có thể hành xử không đúng mực.

3.1. Thiếu Minh Bạch Trong Quy Trình Cho Vay

Thiếu minh bạch trong quy trình cho vay dẫn đến việc khách hàng có thể lạm dụng tín dụng mà không bị phát hiện. Điều này tạo ra rủi ro lớn cho ngân hàng và làm tăng khả năng xảy ra các vụ việc gian lận.

3.2. Áp Lực Từ Lợi Nhuận

Áp lực từ lợi nhuận có thể khiến nhân viên ngân hàng hành xử không đúng mực để đạt được chỉ tiêu. Điều này dẫn đến việc họ có thể bỏ qua các quy trình kiểm soát rủi ro cần thiết.

IV. Giải Pháp Giảm Thiểu Rủi Ro Đạo Đức Trong Ngân Hàng

Để giảm thiểu rủi ro đạo đức, các ngân hàng cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ. Việc nâng cao quy trình kiểm soát nội bộ và đào tạo nhân viên là rất cần thiết. Ngoài ra, cần có sự can thiệp của chính phủ để tăng cường quy định và giám sát.

4.1. Nâng Cao Quy Trình Kiểm Soát Nội Bộ

Nâng cao quy trình kiểm soát nội bộ giúp phát hiện sớm các hành vi gian lận và giảm thiểu rủi ro. Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống giám sát chặt chẽ để bảo vệ tài sản của mình.

4.2. Đào Tạo Nhân Viên Về Đạo Đức Nghề Nghiệp

Đào tạo nhân viên về đạo đức nghề nghiệp là một trong những giải pháp quan trọng. Nhân viên cần hiểu rõ về trách nhiệm của mình và các hậu quả của hành vi không đúng mực.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về rủi ro đạo đức trong ngân hàng thương mại Việt Nam đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp quản lý rủi ro hiệu quả có thể giảm thiểu thiệt hại. Các ngân hàng đã bắt đầu thực hiện các biện pháp này và đã thấy được những kết quả tích cực.

5.1. Kết Quả Từ Các Ngân Hàng Tiên Phong

Một số ngân hàng tiên phong trong việc áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro đã ghi nhận sự giảm thiểu đáng kể các vụ việc rủi ro đạo đức. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc thực hiện các giải pháp này.

5.2. Tác Động Đến Uy Tín Ngân Hàng

Việc giảm thiểu rủi ro đạo đức không chỉ bảo vệ tài sản mà còn nâng cao uy tín của ngân hàng. Khách hàng sẽ cảm thấy an tâm hơn khi gửi gắm tài sản của mình.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Vấn Đề Rủi Ro Đạo Đức

Rủi ro đạo đức trong ngân hàng thương mại Việt Nam là một vấn đề cần được giải quyết triệt để. Tương lai của hệ thống ngân hàng phụ thuộc vào khả năng quản lý rủi ro này. Cần có sự hợp tác giữa các ngân hàng và chính phủ để xây dựng một môi trường tài chính an toàn và bền vững.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Rủi Ro

Quản lý rủi ro đạo đức là một yếu tố quan trọng trong việc duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Các ngân hàng cần phải đầu tư vào công nghệ và quy trình để quản lý rủi ro hiệu quả.

6.2. Hướng Đi Tương Lai Cho Ngành Ngân Hàng

Ngành ngân hàng cần phải tiếp tục cải cách và đổi mới để đối phó với các thách thức trong tương lai. Sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng sẽ phụ thuộc vào khả năng ứng phó với rủi ro đạo đức.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam gắn liền với tiến trình lịch sử và công cuộc đổi mới kinh tế từ năm 1986, chuyển đổi từ mô hình ngân hàng một cấp sang hệ thống đa tầng với mạng lưới rộng khắp gồm 43 ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng. Ngân hàng thương mại đóng vai trò là huyết mạch duy trì thanh khoản, phân bổ vốn và cung ứng dịch vụ thanh toán cho toàn bộ nền kinh tế. Tuy nhiên, cùng với tốc độ tăng trưởng nhanh, hệ thống ngân hàng Việt Nam phải đối mặt với nhiều loại rủi ro nghiêm trọng, đặc biệt là rủi ro đạo đức (moral hazard) xuất phát từ hiện tượng bất đối xứng thông tin.

Trong giai đoạn 2014 - 2017, hàng loạt vụ việc vi phạm pháp luật và suy thoái đạo đức nghề nghiệp xảy ra trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đã bị phát hiện, điều tra và xét xử. Các hành vi sai phạm diễn ra ở nhiều cấp độ, từ nhân viên tác nghiệp đến cán bộ quản trị cấp cao, gây thất thoát hàng chục nghìn tỷ đồng, làm suy giảm uy tín ngành và đe dọa an toàn tài chính quốc gia. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thụy Vân (Khoa Ngoại ngữ - Học viện Ngân hàng) được thực hiện nhằm phân tích thực trạng này, làm rõ các nguyên nhân, hậu quả và đề xuất hệ thống giải pháp phòng ngừa rủi ro đạo đức.

Văn bản xác định ba mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về rủi ro đạo đức trong lĩnh vực ngân hàng thương mại.
2. Phân tích thực trạng các vụ việc rủi ro đạo đức điển hình tại hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2014 - 2017, làm rõ nguyên nhân, hậu quả và các biện pháp xử lý hiện hành.
3. Đề xuất các khuyến nghị và giải pháp khả thi nhằm ngăn ngừa rủi ro đạo đức, giảm thiểu thiệt hại cho hệ thống ngân hàng và nền kinh tế Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hiện tượng rủi ro đạo đức trong mối quan hệ giữa ngân hàng với khách hàng vay vốn và giữa ngân hàng với đội ngũ nhân viên, cán bộ quản lý. Phạm vi không gian tập trung vào hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Phạm vi thời gian tập trung vào giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế học tiền tệ - ngân hàng và lý thuyết hợp đồng, kết hợp các văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam:

• Định nghĩa và vai trò của ngân hàng thương mại: Sử dụng khái niệm từ nghiên cứu của Stephen D. Simpson, quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16/06/2010 của Quốc hội Việt Nam, và giáo trình "Ngân hàng thương mại" của PGS. Tô Ngọc Hưng (Học viện Ngân hàng). Tác giả phân tích ba vai trò chủ đạo: vai trò trung gian tài chính, vai trò trung gian thanh toán và vai trò truyền tải chính sách tiền tệ/đại lý giám sát vĩ mô của Nhà nước.
• Lý thuyết bất đối xứng thông tin (Asymmetric Information): Dựa trên nghiên cứu của Đỗ Quy Toàn (2003), Frederic S. Mishkin (2010, The Economics of Money, Banking, and Financial Markets), William C. Spaulding, Saul Perez (2014) và Paul Krugman (2008). Lý thuyết phân chia hai hệ quả chính của thông tin bất cân xứng: lựa chọn đối nghịch (adverse selection - phát sinh trước khi ký hợp đồng tín dụng) và rủi ro đạo đức (moral hazard - phát sinh sau khi hợp đồng được xác lập và giải ngân).
• Lý thuyết hợp đồng và vấn đề người ủy thác - người đại diện (Principal-Agent Problem): Dựa trên công trình của Bengt Holmström (1979, Moral Hazard and Observability), Ben Bernanke, Arne Rogde Gramstad và Jacopo Bizzotto (2015). Rủi ro đạo đức nảy sinh khi bên đại lý thực hiện các hành động ẩn giấu (hidden actions) mà bên ủy thác không thể giám sát toàn diện, dẫn đến hành vi mạo hiểm hoặc vụ lợi cá nhân trái với lợi ích của bên ủy thác.
• Phân loại nguyên nhân và hậu quả: Khóa luận kế thừa khung phân tích nguyên nhân nội bộ/nguyên nhân bên ngoài và cơ chế lan truyền rủi ro tín dụng sang rủi ro thanh khoản từ nghiên cứu của Vũ Thanh Hà, Trần Thu Hương (Khoa Ngân hàng - Học viện Ngân hàng) và TS. Nguyễn Minh Phong (2016).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng bao gồm: phương pháp thu thập và tổng hợp dữ liệu (collective method), phương pháp diễn dịch (deduction), phương pháp phân tích định tính (analysis) và phương pháp thống kê mô tả (statistics).

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu được trích xuất từ các tài liệu học thuật, giáo trình chuyên ngành, báo cáo tổng kết của Tổng cục Thi hành án dân sự - Bộ Tư pháp (tháng 04/2017), hồ sơ các vụ án kinh tế từ Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân, cùng các bài phân tích tài chính trên các tạp chí và báo chí chuyên ngành như The Saigon Times.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu (Introduction)

Chương này thiết lập tính cấp thiết của đề tài, nêu bật vai trò của hệ thống ngân hàng đối với nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Tác giả trình bày mục tiêu nghiên cứu, xác định phạm vi không gian - thời gian (2014 - 2017), phương pháp nghiên cứu và bố cục tổng thể gồm 4 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết của nghiên cứu (Theoretical Background of the Study)

Chương hai tập trung làm rõ các khái niệm lý thuyết cốt lõi:

• Phân tích chức năng trung gian tài chính và trung gian thanh toán của ngân hàng thương mại, chỉ ra rằng việc quản lý nguồn tiền nhàn rỗi của xã hội khiến ngân hàng luôn phải đối mặt với rủi ro thông tin.
• So sánh sự khác biệt giữa lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức. Rủi ro đạo đức trong ngân hàng xuất hiện sau khi khoản vay được giải ngân, khi bên vay sử dụng tiền vào các dự án rủi ro cao sai cam kết hoặc khi nhân viên ngân hàng lạm quyền để trục lợi.
• Hệ thống hóa nguyên nhân nội bộ: lỗ hổng trong chính sách tín dụng và kiểm soát nội bộ; năng lực quản trị yếu kém của ban điều hành trước các sản phẩm tài chính phức tạp; kỳ vọng vào sự can thiệp cứu trợ của Chính phủ đối với các ngân hàng "quá lớn để sụp đổ" (Too big to fail) cùng sự ỷ lại vào chính sách Bảo hiểm tiền gửi; sự buông lỏng giám sát của cổ đông và người gửi tiền.
• Xác định nguyên nhân bên ngoài: khách hàng cố tình gian lận, lập chứng từ giả, thông đồng với cán bộ ngân hàng để vay vốn sai mục đích.
• Phân tích chuỗi hệ lụy: rủi ro đạo đức dẫn đến nợ xấu và rủi ro tín dụng; thông tin tiêu cực kích hoạt tâm lý hoảng loạn, dẫn đến nguy cơ rút tiền hàng loạt (bank run), suy kiệt thanh khoản, hiệu ứng lây lan (contagion) và đe dọa đổ vỡ toàn hệ thống tài chính.

Chương 3: Vấn đề rủi ro đạo đức trong các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2014 - 2017 (Moral Hazard Problem in Vietnamese Commercial Banks from 2014 to 2017)

Chương ba là trọng tâm thực nghiệm của khóa luận, cung cấp số liệu thống kê toàn quốc và phân tích sâu các đại án kinh tế:

Số liệu thi hành án dân sự liên quan đến ngân hàng (giai đoạn 01/10/2016 – 31/03/2017): Theo báo cáo của Tổng cục Thi hành án dân sự (Bộ Tư pháp) ngày 17/04/2017, toàn quốc ghi nhận khoảng 18.800 việc thi hành án liên quan đến các tổ chức tín dụng và ngân hàng thương mại với tổng giá trị hơn 76.000 tỷ đồng. Trong đó, số việc chưa thi hành xong lên tới hơn 17.000 việc (tương đương gần 65.500 tỷ đồng). Dù chỉ chiếm 3,25% về số lượng vụ việc, án tín dụng - ngân hàng lại chiếm tới 55,8% tổng số tiền phải thi hành án của toàn ngành tư pháp.

Địa phương	Số lượng việc	Tổng số tiền phải thi hành
TP. Hồ Chí Minh	2.300 việc	Hơn 29.300 tỷ đồng
Hà Nội	Hơn 2.900 việc	11.000 tỷ đồng
Long An	Khoảng 900 việc	Hơn 2.200 tỷ đồng
An Giang	Hơn 700 việc	Khoảng 1.800 tỷ đồng
Đồng Nai	Gần 700 việc	Hơn 1.700 tỷ đồng
Hải Phòng	Hơn 400 việc	Gần 3.200 tỷ đồng

Ngân hàng thương mại	Số lượng vụ việc	Tổng số tiền phải thi hành
Agribank	Gần 4.000 việc	Hơn 17.000 tỷ đồng
BIDV	1.608 việc	Khoảng 5.660 tỷ đồng
VietinBank	1.239 việc	Gần 7.200 tỷ đồng
Techcombank	1.236 việc	Hơn 5.400 tỷ đồng
Vietcombank	561 việc	Gần 4.200 tỷ đồng

Các vụ án rủi ro đạo đức do khách hàng gây ra:

• Vụ Nguyễn Mạnh Hùng (Công ty TNHH Mạnh Hùng): Hùng lập hợp đồng kinh tế khống, dựng công ty ma và tạo 90 khối bê tông bọc tôn dán tem giả cuộn thép để thế chấp kho hàng, lừa đảo chiếm đoạt hơn 31 tỷ đồng của BaoVietBank, Nam A Bank và HDBank (giai đoạn 2011 - 2012). Tòa án tuyên phạt Nguyễn Mạnh Hùng tù chung thân, Đào Thị Liên 7 năm 6 tháng tù, Nguyễn Thị Thanh Xuân 8 năm tù.
• Vụ Ngô Thanh Long (Công ty Mê Kông): Lập khống hợp đồng mua bán 40 căn hộ cao cấp tại Quận 2 để chiếm đoạt hơn 422 tỷ đồng của 4 ngân hàng (Techcombank HCM, MSB Sài Gòn, Vietcombank Cần Thơ, BIDV Cần Thơ). Tòa án tuyên Ngô Thanh Long tù chung thân; các cán bộ ngân hàng vi phạm quy định cho vay gồm Lê Duy Khuong (9 năm tù), Nguyễn Nam Huân (9 năm tù) và Mã Quốc Phát (8 năm tù).
• Vụ Công ty TNHH Thương mại Mai Khôi (Agribank Chi nhánh 7): Phạm Trịnh Thắng và Dương Thị Kim Luyến làm giả báo cáo tài chính và hợp đồng mua bán phân bón khống, được nguyên Giám đốc Phạm Văn Cử duyệt vay sai quy định, gây thiệt hại hơn 601 tỷ đồng. Hình phạt: Thắng lĩnh án chung thân, Luyến 20 năm tù; các cán bộ ngân hàng: Phạm Văn Cử 20 năm tù, Kiều Đình Thọ 16 năm tù, Đỗ Thị Thu Hà 9 năm tù.
• Vụ Công ty CP Thủy sản Phương Nam: Lâm Ngọc Khuân chỉ đạo lập khống 19 báo cáo tài chính có lãi và nâng khống giá trị tồn kho tôm từ 123 tỷ lên 747 tỷ đồng để thế chấp vay vốn tại 5 ngân hàng (VDB Sóc Trăng, LienVietPostBank, Vietcombank Sóc Trăng, Sacombank Sóc Trăng, ABBank Bạc Liêu), chiếm đoạt hơn 1.600 tỷ đồng rồi bỏ trốn, để lại dư nợ hơn 1.700 tỷ đồng. Tòa án tuyên phạt Lâm Minh Mẫn 14 năm tù, Trịnh Thị Hồng Phượng 12 năm tù; tổng mức án tù cho cán bộ các ngân hàng liên quan là: LienVietPostBank (36 năm), VDB (28 năm), Vietcombank (16 năm), Sacombank (15 năm), ABBank (10 năm).

Vụ án điển hình (Khách hàng vi phạm)	Tội danh chính	Số tiền chiếm đoạt/thiệt hại	Mức án tuyên phạt đối tượng chủ mưu
Nguyễn Mạnh Hùng	Lừa đảo chiếm đoạt tài sản	31 tỷ đồng	Tù chung thân
Ngô Thanh Long	Lừa đảo chiếm đoạt tài sản	Hơn 422 tỷ đồng	Tù chung thân
Mai Khôi - Agribank CN 7	Lừa đảo; Vi phạm quy định cho vay	Hơn 601 tỷ đồng	Tù chung thân (Phạm Trịnh Thắng)
Thủy sản Phương Nam	Lừa đảo; Vi phạm quy định cho vay	Hơn 1.600 tỷ đồng	14 năm tù (Lâm Minh Mẫn; chủ mưu truy nã)

Các vụ án rủi ro đạo đức xuất phát từ nội bộ ngân hàng:

• Vụ Nguyễn Thị Hoàng Oanh (Agribank Bến Thành): Lấy tên 8 cá nhân lập hồ sơ khống vay 3.200 lượng vàng SJC (tương đương hơn 47 tỷ đồng) để mua nhà rồi cho chính chi nhánh thuê lại với giá 5.800 USD/tháng (thu lợi bất chính 5,6 tỷ đồng); nhận hối lộ 24 tỷ đồng từ Lê Văn Tịnh; gây tổng thiệt hại cho Agribank Bến Thành hơn 212 tỷ đồng.
• Đại án Huỳnh Thị Huyền Như (VietinBank): Lợi dụng chức danh Phó Trưởng phòng Quản lý rủi ro và Quyền Trưởng PGD Điện Biên Phủ, Như làm giả con dấu, lập 110 hợp đồng tiền gửi và 127 lệnh chi khống, chiếm đoạt gần 4.000 tỷ đồng của 3 ngân hàng (NaviBank, VIB, ACB), 9 doanh nghiệp và 3 cá nhân. Tòa tuyên Huỳnh Thị Huyền Như tù chung thân; Võ Anh Tuấn 20 năm tù; Huỳnh Mỹ Hạnh 14 năm tù; 17 cán bộ ngân hàng chịu tổng cộng 170 năm tù.
• Đại án Phạm Công Danh (VNCB): Sau khi tiếp nhận TrustBank (vốn chủ sở hữu âm 2.854 tỷ, lỗ lũy kế 6.061 tỷ đồng), Phạm Công Danh cùng dàn lãnh đạo VNCB đã thực hiện hàng loạt hành vi sai phạm: lập đề án khống nâng cấp CoreBanking (rút 63,2 tỷ), thuê trụ sở khống (rút 581 tỷ), phát hành trái phiếu Tập đoàn Thiên Thanh (gây thiệt hại 900 tỷ), tự ý rút 5.490 tỷ đồng tiền gửi không có chữ ký của chủ tài khoản Trần Ngọc Bích, nâng khống giá trị đất tại Đà Nẵng vay 5.000 tỷ đồng (gây thiệt hại hơn 2.095 tỷ đồng). Đến tháng 07/2014, vốn chủ sở hữu VNCB âm 18.469 tỷ đồng, tổng nợ phải trả 38.255 tỷ đồng trong khi tổng tài sản chỉ còn 16.745 tỷ đồng. Tổng thiệt hại vụ án hơn 9.000 tỷ đồng. Bản án sơ thẩm tuyên phạt: Phạm Công Danh 30 năm tù, Phan Thanh Mai 22 năm tù, Mai Hữu Khương 20 năm tù, Hoàng Đình Quyết 19 năm tù; 32 bị cáo đồng phạm nhận tổng mức án 131 năm tù.
• Thống kê 12 đại án tham nhũng, kinh tế trọng điểm được Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng chỉ đạo đưa ra xét xử trong năm 2017 liên quan đến VNCB, Sacombank, TPBank, BIDV, TrustBank, Agribank Chi nhánh 6 và 7.

Vụ án điển hình (Nội bộ ngân hàng)	Tổ chức tín dụng	Thiệt hại/Chiếm đoạt	Mức án tuyên phạt cá nhân chính
Nguyễn Thị Hoàng Oanh	Agribank Bến Thành	Hơn 212 tỷ đồng	Khung hình phạt cao nhất (đang điều tra bổ sung)
Huỳnh Thị Huyền Như	VietinBank	Gần 4.000 tỷ đồng	Tù chung thân (Huyền Như)
Phạm Công Danh	VNCB	Hơn 9.000 tỷ đồng	30 năm tù (Phạm Công Danh)

Chương 4: Các khuyến nghị giải quyết vấn đề rủi ro đạo đức trong các ngân hàng thương mại Việt Nam (Recommendations to Deal with Moral Hazard Problem in Vietnamese Commercial Banks)

Chương cuối trình bày các nhóm giải pháp ứng phó:

• Đối với các ngân hàng thương mại: Tái thiết kế quy trình kiểm soát nội bộ, loại bỏ kẽ hở thẩm định tài sản bảo đảm và ủy quyền phê duyệt; nâng cao chất lượng tuyển dụng, đào tạo đạo đức nghề nghiệp và luân chuyển cán bộ tín dụng định kỳ; kiểm soát việc cấp tín dụng cho các bên liên quan.
• Đối với cấp quản trị điều hành: Nâng cao năng lực quản trị rủi ro thanh khoản và rủi ro hoạt động; hạn chế triệt để tình trạng sở hữu chéo và lũng đoạn ngân hàng phục vụ các công ty "sân sau".
• Đối với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ: Hoàn thiện khung khổ pháp lý, siết chặt quy định về an toàn vốn và tỷ lệ sở hữu cổ phần; tăng cường hiệu lực thanh tra, giám sát chuyên ngành; hoàn thiện cơ chế bảo hiểm tiền gửi nhằm giảm thiểu tâm lý ỷ lại và ngăn ngừa nguy cơ hoảng loạn hệ thống.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và minh chứng mức độ nghiêm trọng của rủi ro đạo đức trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam qua các kết quả cụ thể:

• Làm rõ quy mô thiệt hại tài sản thông qua số liệu thi hành án dân sự: 55,8% tổng số tiền thi hành án toàn quốc trong 6 tháng (từ tháng 10/2016 đến tháng 03/2017) thuộc về các vụ án tín dụng - ngân hàng, với hơn 17.000 vụ việc chưa thể thi hành xong, tương đương gần 65.500 tỷ đồng nợ xấu khó thu hồi.
• Phân loại và phân tích chi tiết cơ chế phát sinh sai phạm qua 7 vụ án cụ thể, từ hành vi lừa đảo của khách hàng (làm giả tài sản kho, làm khống hồ sơ mua bán nhà đất) đến hành vi lạm quyền, làm giả chứng từ, rút ruột hàng nghìn tỷ đồng của cán bộ ngân hàng.
• Xây dựng hệ thống khuyến nghị 3 cấp độ (tác nghiệp ngân hàng, quản trị doanh nghiệp và quản lý nhà nước vĩ mô) nhằm nhận diện và kiểm soát rủi ro đạo đức.
• Đóng góp về mặt học thuật trong việc kết hợp khung lý thuyết kinh tế học hợp đồng, mô hình bất đối xứng thông tin với các dữ liệu thực tế tại tòa án và cơ quan thi hành án Việt Nam giai đoạn 2014 - 2017.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số hạn chế do điều kiện thực tế tại thời điểm thực hiện (tháng 05/2017):

• Nhiều vụ đại án lớn (như vụ Agribank Bến Thành, các giai đoạn 2 của vụ án Phạm Công Danh, Hà Văn Thắm) vẫn đang trong quá trình điều tra bổ sung, truy tố hoặc chuẩn bị xét xử phúc thẩm, do đó số liệu tài sản thu hồi thực tế chưa được tổng kết trọn vẹn.
• Nghiên cứu chủ yếu tiếp cận theo phương pháp định tính và phân tích tình huống (case study), chưa ứng dụng các mô hình kinh tế lượng định lượng để lượng hóa mối quan hệ giữa rủi ro đạo đức với tỷ lệ an toàn vốn hoặc tỷ lệ nợ xấu của từng ngân hàng thương mại.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát giai đoạn sau năm 2017, đánh giá hiệu quả của việc áp dụng các chuẩn mực an toàn vốn Basel II và Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi trong việc kiểm soát rủi ro đạo đức.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học, Luật Kinh tế và Ngôn ngữ Anh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng tham khảo phương pháp luận kết hợp lý thuyết tài chính quốc tế với phân tích thực tiễn tại Việt Nam.
• Chuyên viên quản trị rủi ro và cán bộ pháp chế tại các ngân hàng thương mại tham khảo chi tiết phương thức, thủ đoạn vi phạm trong các đại án kinh tế để rà soát, hoàn thiện quy trình kiểm soát nội bộ và thẩm định tín dụng.
• Người nghiên cứu quan tâm đến danh mục số liệu thống kê thi hành án dân sự và hệ thống thuật ngữ chuyên ngành tiếng Anh - tiếng Việt trong lĩnh vực ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ số tiền phải thi hành án trong lĩnh vực tín dụng - ngân hàng chiếm bao nhiêu phần trăm tổng số tiền thi hành án toàn quốc theo báo cáo năm 2017? Theo báo cáo ngày 17/04/2017 của Tổng cục Thi hành án dân sự (Bộ Tư pháp), lĩnh vực tín dụng và ngân hàng chỉ chiếm 3,25% về tổng số lượng vụ việc nhưng chiếm tới 55,8% tổng số tiền phải thi hành án trên toàn quốc (tổng giá trị cần thi hành trong 6 tháng là hơn 76.000 tỷ đồng).

2. Trong vụ án Công ty Thủy sản Phương Nam, thủ đoạn làm giả tài sản thế chấp được thực hiện như thế nào? Lâm Ngọc Khuân cùng các đồng phạm đã lập khống 19 báo cáo tài chính thể hiện kết quả kinh doanh có lãi gần 41 tỷ đồng, đồng thời nâng khống giá trị hàng hóa tồn kho tôm trong các kho lạnh từ 123 tỷ đồng lên 747 tỷ đồng để thế chấp vay vốn tại 5 ngân hàng, gây thất thoát và chiếm đoạt hơn 1.600 tỷ đồng rồi bỏ trốn ra nước ngoài.

3. Sai phạm đạo đức nghề nghiệp và lạm quyền của cựu Giám đốc Agribank Bến Thành Nguyễn Thị Hoàng Oanh diễn ra như thế nào? Nguyễn Thị Hoàng Oanh đã sử dụng tên của 8 cá nhân để lập hồ sơ khống vay 3.200 lượng vàng SJC (tương đương hơn 47 tỷ đồng) của Agribank Bến Thành để mua nhà cá nhân tại Quận 1, sau đó cho chính chi nhánh ngân hàng thuê lại trụ sở với giá 5.800 USD/tháng (thu lợi 5,6 tỷ đồng); đồng thời nhận hối lộ 24 tỷ đồng để giải ngân sai quy định cho đối tác, gây thiệt hại cho ngân hàng hơn 212 tỷ đồng.

4. Đại án Huỳnh Thị Huyền Như gây thiệt hại tổng cộng bao nhiêu và liên quan đến những tổ chức tín dụng nào? Vụ án Huỳnh Thị Huyền Như gây thiệt hại với tổng số tiền chiếm đoạt lên tới gần 4.000 tỷ đồng. Các tổ chức tín dụng bị thiệt hại và liên quan trực tiếp bao gồm VietinBank, NaviBank, Ngân hàng Á Châu (ACB) và Ngân hàng Quốc tế (VIB).

5. Thực trạng tài chính của Ngân hàng Xây dựng (VNCB) tại thời điểm tháng 07/2014 được xác định ra sao trong vụ án Phạm Công Danh? Tính đến tháng 07/2014, dưới sự điều hành của Phạm Công Danh và đồng phạm, VNCB ghi nhận vốn chủ sở hữu bị âm 18.469 tỷ đồng, tổng nợ phải trả lên đến 38.255 tỷ đồng, trong khi tổng tài sản thực tế của ngân hàng chỉ còn 16.745 tỷ đồng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thụy Vân đã làm rõ bức tranh toàn cảnh về vấn đề rủi ro đạo đức tại các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2014 - 2017 trên cơ sở lý thuyết bất đối xứng thông tin và lý thuyết người ủy thác - người đại diện. Bằng việc phân tích số liệu thi hành án dân sự cùng 7 vụ án kinh tế điển hình, công trình đã chỉ ra những nguyên nhân cốt lõi từ lỗ hổng quy trình nội bộ, sự suy thoái đạo đức nghề nghiệp đến tình trạng lũng đoạn quản trị. Hệ thống khuyến nghị được đề xuất cung cấp các định hướng thiết thực nhằm hoàn thiện cơ chế kiểm soát rủi ro, nâng cao tính minh bạch và bảo đảm sự phát triển an toàn của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

STATE BANK OF VIETNAM BANKING ACADEMY Faculty of Foreign Languages ---------- GRADUATION THESIS MORAL HAZARD PROBLEM IN VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS FROM 2014 TO 2017 Supervisor : Nguyen Thi Hien Hanh (MA) Student : Nguyen Thuy Van Class : K16 - ATCB Student Code : 16A7510178 Hanoi, May 2017 STATE BANK OF VIETNAM BANKING ACADEMY Faculty of Foreign Languages ---------- GRADUATION THESIS MORAL HAZARD PROBLEM IN VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS FROM 2014 TO 2017 Supervisor : Nguyen Thi Hien Hanh (MA) Student : Nguyen Thuy Van Class : K16 - ATCB Student Code : 16A7510178 Hanoi, May 2017 Graduation Thesis Banking Academy DECLARATION I declare that this thesis is the product of my own work and effort. Where other sources of information have been used, they have been acknowledged. Signature Nguyen Thuy Van i Nguyen Thuy Van - K16ATCB Graduation Thesis Banking Academy ACKNOWLEDGEMENTS First and foremost, I would like to express my heartiest appreciation to Ms. Nguyen Thi Hien Hanh, my thesis supervisor, for her great guidance, useful advice, invaluable suggestions and comments in helping me complete the graduation thesis.

I also would like to give thanks to all my lecturers in Faculty of Foreign Languages - Banking Academy of Vietnam, who have provided such huge supports and instructed me throughout my four - year learning process. Without their help, I would not be able to finish this thesis. Special gratitude also goes to my beloved family and my friends for always supporting, caring, loving, and encouraging me during the process of doing this thesis. Due to time constraints and my limited capacity, this graduation thesis may not be free from certain defects.

Therefore, I hope to receive feedbacks from the lecturers as well as the readers to improve my thesis. ii Nguyen Thuy Van - K16ATCB Graduation Thesis Banking Academy ABSTRACT In economics, moral hazard and adverse selection are two possible consequences of asymmetric information or ineffective information pricing. Moral hazard occurs when the party with more information about its actions or intentions has a tendency to behave inappropriately from the perspective of the party with less information. In banking field, not only moral hazard can cause financial losses to businesses and customers, but can also create an alarming situation for the banking system particularly and the economy generally.

This can be seen as one of the most serious threats to all banks since the root of the matter could lie on the inside as well as the outside of the bank. Although many banks have recognized the gravity of this issue, they are still unable to find radical measures to successfully prevent moral hazard. Moral hazard can lead to severe damage especially for some developing country like Vietnam, where the banking system is incomplete, and its operation still contains many defects. This type of risk may occur in every stage and no matter where in the banking system, can seriously impact on the bank’s assets as well as its reputation.

The number of moral hazard cases is increasing rapidly and uncontrollably in Vietnamese commercial banks. Some of them are still in the process of investigation and prosecution. In most cases, the amount of loss money cannot be returned nor recovered. To cope with this situation, banks as well as the Government have come up with various solutions, and in this study, more recommendations will be suggested as well.

The aim of this thesis is to study moral hazard theories in the perspective of the author, provide readers with more knowledge by analyzing Vietnamese realistic cases, and giving suggestions to help banking system in the fight against moral hazard problem. iii Nguyen Thuy Van - K16ATCB Graduation Thesis Banking Academy TABLE OF CONTENT DECLARATION .iii LIST OF TABLES AND FIGURES. vi LIST OF ABBREVIATIONS AND ACRONYMS. vii CHAPTER 1: INTRODUCTION.

Significance of the study. Scope of the study. 3 CHAPTER 2: THEORETICAL BACKGROUND OF THE STUDY. Definition of commercial bank.

The role of commercial bank. Asymmetric information in commercial banks. Concept of asymmetric information. Cases of asymmetric information.

Moral hazard problem in commercial banks. Concept of moral hazard problem in commercial banks. Causes of moral hazard. Consequences of moral hazard.

15 CHAPTER 3: MORAL HAZARD PROBLEM IN VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS FROM 2014 TO 2017. Current situation of moral hazard in Vietnamese commercial banking system17 3. Vietnamese moral hazard cases from 2014 to 2017. Cases caused by customers.

Cases caused by banks. Consequences of these cases. Addressing the actual problems of moral hazard. Current preventions in Vietnam.

41 iv Nguyen Thuy Van - K16ATCB Graduation Thesis Banking Academy 3. The unsolved issues. 43 CHAPTER 4: RECOMMENDATIONS TO DEAL WITH MORAL HAZARD PROBLEM IN VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS. Recommendations for banks.

Recommendations for those charged with governance. General solutions needed from the Government and the State Bank of Vietnam. 53 v Nguyen Thuy Van - K16ATCB Graduation Thesis Banking Academy LIST OF TABLES AND FIGURES Figure 1: The number of cases involving enforcement of judgments in relation to credit institutions and banks. 19 Figure 2: The number of cases involving enforcement of judgments in relation to credit institutions and banks in some provinces.

20 Figure 3: The number of cases in some banks. 21 Table 1: Penalties for a 31 billion VND appropriation case. 26 Table 2: Penalties for a 422 billion VND appropriation case. 27 Table 3: Penalties for a 600 billion VND appropriation case.

27 Table 4: Penalties for a 1,600 billion VND case. 27 Table 5: Penalties for Huynh Thi Huyen Nhu case. 37 Table 6: Expected penalties for Pham Cong Danh case after the first trial. 37 vi Nguyen Thuy Van - K16ATCB Graduation Thesis Banking Academy LIST OF ABBREVIATIONS AND ACRONYMS Abbreviations & Acronyms Full names ABBank An Binh Commercial Joint Stock Bank ACB Asia Commercial Joint Stock Bank Vietnam Bank for Agriculture and Rural Agribank Development BaoVietBank Bao Viet Joint Stock Commercial Bank Basel Committee on Banking Supervision - BCBS - IADI International Association of Deposit Insurers Joint Stock Commercial Bank for Investment and BIDV Development of Vietnam Vietnam Export Import Commercial Joint Stock Eximbank Bank GIC Global Insurance Corporation Ho Chi Minh City Development Joint Stock HDBank Commercial Bank Jsc.

Joint - stock Company Vietnam Postal Union Commercial Joint Stock LienVietPostBank Bank Ltd. Limited Company MOJ Ministry Of Justice MSB Vietnam Maritime Commercial Joint Stock Bank Nam A Bank Nam A Commercial Joint Stock Bank Navibank Nam Viet Commercial Joint Stock Bank Sacombank Saigon Thuong Tin Commercial Joint Stock Bank SBBS SaigonBank - Berjaya Securities SBV State Bank of Vietnam Techcombank Technology Commercial Joint Stock Bank TPBank Tien Phong Commercial Joint Stock Bank USD US Dollar vii Nguyen Thuy Van - K16ATCB Graduation Thesis Banking Academy VDB Vietnam Development Bank Vietcombank Bank for Foreign Trade of Vietnam Vietnam Construction Commercial Joint Stock VNCB Bank Vietnam Joint Stock Commercial Bank for Industry Vietinbank and Trade VND Vietnam Dong viii Nguyen Thuy Van - K16ATCB Graduation Thesis Banking Academy CHAPTER 1: INTRODUCTION 1. Significance of the study The development of the Vietnam’s banking system has closely linked with the national cause of revolution and construction. The establishment of the Vietnam National Bank on May 6th, 1951 was a significant milestone in the evolution of Vietnam’s monetary and banking systems.

Since the Reformation in 1986, Vietnam’s banking sector has changed fundamentally along with the economy, contributing an important part in the socio - economic development of the country. Important changes were accomplished both in the structure, the regulation and the operations of the banks. Vietnam’s banking industry has grown tremendously from a mono - banking system to a huge network of banks and financial institutions. Throughout nearly thirty years, Vietnam’s banking system has been extended and improved incredibly both in quantity and quality.

There are 43 banks in active in which approximately 90% are commercial banks. Besides performing the usual commercial banking functions, banks in developing countries play an effective role in their economic development. Furthermore, banks also take responsibilities for providing many other services in order to support the establishment, and the operation of other economic entities. In the course of their operations, banks are invariably faced with various types of risks that may have a potentially negative effect on their business.

The risk arises from the occurrence of some expected or unexpected events in the economy or the financial markets. While having to take care of their customers, banks also need to pay attention to their own staffs. Many serious situations in daily banking activities can be created if their employees are not well - qualified, and this could easily lead to further awful aftermaths. On the other hand, banks have to deal with risks from their customers since some of them may intentionally or unintentionally want to benefit themselves by doing something harmful to banks.

The risk mentioned above is called moral hazard which appears from the imbalance of information between the parties involved in a contract. This type of 1 Nguyen Thuy Van - K16ATCB Graduation Thesis Banking Academy risk is gradually becoming a serious danger to banks as the economy and the banking system are developing every single day. This can bring about dreadful consequences and unwanted severe damage not only to many individuals, organizations, banks, but also the entire economy of the country. Being aware of how important this problem is, the author of this thesis expects that this work could help readers have a deeper understanding and a better view about moral hazard situation in Vietnamese commercial banks in recent years.

Moreover, some recommendations will be offered in this thesis with the hope of contributing partly to the prevention of the moral hazard problem in banking system. Research purposes The objective of this study is to provide readers with theoretical background of moral hazard issue in commercial banks. Also, the main target of the thesis is to analyze some noticeable cases of moral hazard in Vietnam’s banking system, as well as identify main causes, consequences, and current solutions of responsible parties to deal with the existed problem. Finally, the author would like to provide some more possible recommendations to prevent moral hazard problem and minimize its impacts on Vietnam’s banking sector.

Scope of the study The study mainly concerns moral hazard problem in the context of banking system. As well as this, the paper specifically aims at studying the causes and consequences of moral hazard in banking field, its reality in Vietnam in recent years, and offer solutions to cope with this situation at the present and in the years to come. Research methodology The thesis is based on a wide range of information resources from books, lectures, newspapers, journals, breaking news, previous researches, and the Internet. Hence, this study will represent and analyze the actual condition caused by moral 2 Nguyen Thuy Van - K16ATCB Graduation Thesis Banking Academy hazard in Vietnamese commercial banks by collective method, deduction, analysis, and statistics.

Research structure The thesis consists of 4 main chapters: (1) Introduction, (2) Theoretical background of the study, (3) Moral hazard problem in Vietnamese commercial banks from 2014 to 2017, (4) Recommendations to deal with moral hazard problem in Vietnamese commercial banks.  In the first chapter, the author explains why the main topic is chosen, what it was for, and how it was completed.  In the second chapter, the author will give a clear, comprehensible and sufficient theoretical knowledge about commercial banks, moral hazard and its main causes as well as effects in banking industry.  In the third chapter, the author will provide the readers with a thorough overview of moral hazard issue in Vietnam’s banking sector in recent years by analyzing numerous cases and identifying hidden obstacles.

 In the last chapter, some feasible recommendations will be suggested to prevent moral hazard problem and minimize the harmful impacts on Vietnam’s banking system.