Nghiên cứu các yếu tố tác động đến sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại Việt Nam

Sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế hiện đại. 113 trang · FTU · 2022.

• Tác giả: Asghar Kamal
• Trường học: FTU
• Chuyên ngành: Tài chính
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Ổn Định Tài Chính Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: bài báo
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. BỐ CỤC CỦA KHÓA LUẬN
• 1.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHẢO LƯỢC CÁC NGHIÊN CỨU
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1.1. Khái niệm về ổn định tài chính
• 2.1.2. Ổn định tài chính và bất ổn tài chính của các NHTM
• 2.1.3. Vai trò của ổn định tài chính đối với NHTM
• 2.1.4. Các yếu tố tác động đến sự ổn định tài chính của các NHTM
• 2.1.4.1. Tỷ lệ an toàn vốn
• 2.1.4.2. Tỷ lệ nợ xấu
• 2.1.4.3. Tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu
• 2.1.4.4. Quy mô ngân hàng
• 2.1.4.5. Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản
• 2.1.4.6. Tỷ lệ tăng trưởng kinh tế
• 2.1.5. Phương pháp đo lường ổn định tài chính
• 2.1.6. Lý thuyết nền tảng ổn định tài chính đối với NHTM
• 2.1.6.1. Lý thuyết sức mạnh thị trường
• 2.1.6.2. Lý thuyết chu kỳ kinh doanh
• 2.1.6.3. Lý thuyết tính minh bạch
• 2.1.6.4. Lý thuyết quá lớn để sụp đổ (Too Big To Fail)
• 2.2. TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.2.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.2.3. Nhận xét các nghiên cứu trước và xác định khe hở nghiên cứu
• 2.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.3. Công cụ nghiên cứu
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Phương pháp định tính
• 3.4.2. Phương pháp định lượng
• 3.4.2.1. Thống kê mô tả
• 3.4.2.2. Ma trận tương quan
• 3.4.2.3. Phương pháp phân tích hồi quy dữ liệu bảng
• 3.4.2.4. Phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát khả thi
• 3.4.2.5. Phương pháp hồi quy - GMM
• 3.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. ĐO LƯỜNG ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM
• 4.2. THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.3. KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG MÔ HÌNH
• 4.3.1. Ma trận hệ số tương quan
• 4.3.2. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.3.3. So sánh giữa các mô hình POOLED OLS, FEM, REM
• 4.3.4. Kiểm định các khuyết tật trong mô hình nghiên cứu
• 4.3.4.1. Kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi
• 4.3.4.2. Kiểm định tự tương quan
• 4.3.5. Kết quả hồi quy theo FGLS
• 4.3.6. Kết quả ước lượng theo phương pháp GMM
• 4.4. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.4.1. Tác động của tỷ lệ an toàn vốn - CAR
• 4.4.2. Tác động tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu - ROE
• 4.4.3. Tác động của biên lãi ròng - NIM
• 4.4.4. Tỷ lệ nợ xấu - NPL
• 4.4.5. Tác động của quy mô ngân hàng - SIZE
• 4.4.6. Tác động của tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản - LTA
• 4.4.7. Tác động của lạm phát - INF
• 4.4.8. Tỷ lệ tăng trưởng - GDP
• 4.5. TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1.1. Đối với Tỷ lệ an toàn vốn
• 5.1.2. Đối với Tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu
• 5.1.3. Đối với Biên lãi ròng
• 5.1.4. Đối với Quy mô ngân hàng
• 5.1.5. Đối với Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản
• 5.1.6. Đối với Lạm phát
• 5.1.7. Đối với Tỷ lệ tăng trưởng
• 5.2. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại

Sự ổn định tài chính của ngân hàng thương mại đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế hiện đại. Khái niệm này biểu thị trạng thái hệ thống tín dụng vận hành ổn định, không bị đổ vỡ trước các biến động tiêu cực từ thị trường. Ngân hàng ổn định có thể phân bổ vốn hiệu quả giữa người gửi tiền và người đi vay. Chức năng thanh toán quốc gia nhờ đó được bảo đảm an toàn tuyệt đối. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều thách thức, rủi ro tài chính luôn tiềm ẩn nguy cơ lây lan diện rộng. Một ngân hàng suy yếu có thể kéo theo sự sụp đổ dây chuyền của nhiều tổ chức tài chính liên đới. Việc xác định các biến số chi phối năng lực tài chính giúp giới quản trị nhận diện sớm rủi ro tiềm tàng. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh rằng an toàn tài chính gắn liền với chỉ số Z-score. Chỉ số này phản ánh khả năng hấp thụ tổn thất vốn khi các khoản nợ xấu gia tăng đột biến. Kiểm soát vững chắc các chỉ tiêu an toàn là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

1.1. Khái niệm và phương pháp đo lường Z score

Chỉ số Z-score là thước đo kinh điển nhằm đánh giá mức độ ổn định tài chính ngân hàng. Công thức Z-score kết hợp ba yếu tố: tỷ suất sinh lời trên tài sản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu và độ lệch chuẩn lợi nhuận. Chỉ số này phản ánh khoảng cách an toàn trước nguy cơ vỡ nợ kỹ thuật. Giá trị Z-score càng lớn biểu thị xác suất mất khả năng thanh toán càng thấp. Giới nghiên cứu sử dụng Z-score để so sánh sức khỏe tài chính giữa các định chế tín dụng. Phương pháp này mang lại góc nhìn định lượng khách quan về năng lực chịu đựng rủi ro. Việc theo dõi liên tục chỉ số Z-score giúp ngân hàng sớm nhận diện các mất cân đối nội tại.

1.2. Vai trò đối với sự phát triển kinh tế vĩ mô

Hệ thống ngân hàng thương mại là kênh dẫn vốn chủ lực cho nền kinh tế quốc gia. Sự ổn định tài chính của hệ thống bảo đảm nguồn vốn tín dụng lưu thông thông suốt. Khi ngân hàng vững mạnh, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn với chi phí hợp lý để mở rộng sản xuất. Ngược lại, khủng hoảng ngân hàng làm gián đoạn chu chuyển tiền tệ, gây sụt giảm đầu tư và gia tăng thất nghiệp. Niềm tin của người gửi tiền là yếu tố sống còn quyết định sức bền hệ thống. Bảo đảm sự vững chắc của các tổ chức tín dụng giúp kiềm chế lạm phát hiệu quả. Đây là nền tảng cốt lõi thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

II. Phân tích các yếu tố tác động đến sự ổn định tài chính ngân hàng

Nhiều nghiên cứu thực nghiệm đã phân tách các yếu tố chi phối sự an toàn tài chính thành hai nhóm chính: nhân tố vi mô nội tại và nhân tố vĩ mô môi trường. Về mặt nội tại, tỷ lệ an toàn vốn (CAR) và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) đóng vai trò đệm đỡ hấp thụ rủi ro. Ngân hàng sở hữu nền tảng vốn mạnh thường chịu đựng tốt các tổn thất bất ngờ. Biên lãi ròng (NIM) thể hiện hiệu quả kinh doanh cốt lõi và khả năng tích lũy vốn tự có. Bên cạnh đó, quy mô ngân hàng mang lại lợi thế kinh tế theo quy mô nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu quản lý thiếu hiệu quả. Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LTA) phản ánh khẩu vị rủi ro và áp lực thanh khoản. Về môi trường vĩ mô, biến động lạm phát và tăng trưởng kinh tế tác động trực tiếp đến dòng tiền của khách hàng vay vốn. Khi nền kinh tế tăng trưởng chậm, nợ xấu phát sinh làm xói mòn lợi nhuận ngân hàng. Sự đan xen phức tạp giữa các yếu tố này đòi hỏi mô hình lượng hóa chuẩn xác để kiểm soát rủi ro toàn diện.

2.1. Nhóm nhân tố đặc thù ngân hàng

Các chỉ số nội tại phản ánh trực tiếp năng lực tự bảo vệ của từng tổ chức tín dụng. Tỷ lệ an toàn vốn cao tạo lá chắn vững vàng trước các tổn thất tín dụng bất ngờ. Khả năng sinh lời đo qua ROE và biên lãi ròng NIM giúp ngân hàng gia tăng nguồn vốn tự có từ lợi nhuận giữ lại. Ngoài ra, quy mô tài sản lớn mở rộng cơ hội đa dạng hóa danh mục đầu tư. Các ngân hàng lớn thường tiếp cận thanh khoản thị trường liên ngân hàng dễ dàng hơn với chi phí thấp. Tuy nhiên, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản quá cao sẽ làm gia tăng rủi ro thanh khoản. Khi danh mục cho vay mở rộng quá mức, nguy cơ nợ xấu tiềm ẩn sẽ trực tiếp đe dọa hệ số Z-score.

2.2. Nhóm nhân tố kinh tế vĩ mô

Môi trường kinh tế vĩ mô tạo lập khung cảnh hoạt động cho các ngân hàng thương mại. Tốc độ tăng trưởng kinh tế tác động cùng chiều đến sự ổn định tài chính. Khi kinh tế tăng trưởng mạnh, doanh nghiệp kinh doanh thuận lợi, nâng cao năng lực hoàn trả vốn vay đúng hạn. Ngược lại, lạm phát leo thang làm xói mòn giá trị đồng tiền và bào mòn thu nhập thực tế của người dân. Lạm phát cao thúc đẩy các ngân hàng trung ương thắt chặt chính sách tiền tệ và tăng lãi suất điều hành. Chi phí vốn đắt đỏ làm gia tăng áp lực trả nợ của bên đi vay. Hệ quả là nợ xấu bùng phát, làm suy giảm nghiêm trọng độ an toàn tài chính ngân hàng.

III. Phương pháp duy trì sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng

Để bảo vệ hệ thống trước các biến động tiêu cực, các ngân hàng cần triển khai đồng bộ các giải pháp quản trị rủi ro hiện đại. Trọng tâm hàng đầu là tăng cường năng lực đệm vốn theo chuẩn mực Basel II và Basel III. Nâng cao tỷ lệ an toàn vốn giúp tổ chức hấp thụ các khoản lỗ phát sinh mà không làm tổn hại đến nguồn tiền gửi. Đồng thời, công tác thẩm định tín dụng phải được siết chặt nhằm kiểm soát tỷ lệ nợ xấu ở ngưỡng an toàn. Các ngân hàng cần phân tán rủi ro thông qua việc đa dạng hóa danh mục cho vay giữa các ngành nghề kinh tế. Việc xây dựng hệ thống cảnh báo sớm giúp nhận diện nhanh chóng các khoản vay có dấu hiệu suy giảm chất lượng. Bên cạnh quản trị vi mô, cơ quan quản lý cần phối hợp linh hoạt chính sách tiền tệ và tài khóa. Sự minh bạch thông tin thị trường và cơ chế kiểm tra định kỳ giúp ngăn chặn rủi ro mang tính hệ thống.

3.1. Củng cố bộ đệm an toàn vốn và sinh lời

Gia tăng vốn tự có là giải pháp then chốt để củng cố sức bền tài chính của ngân hàng. Các tổ chức tín dụng cần chủ động phát hành thêm cổ phần và trái phiếu chuyển đổi dài hạn. Tối ưu hóa lợi nhuận giữ lại giúp ngân hàng tự bổ sung nguồn vốn cấp 1 một cách bền vững. Bên cạnh đó, ngân hàng cần cải thiện biên lãi ròng NIM thông qua việc cơ cấu lại chi phí huy động vốn. Việc mở rộng các sản phẩm dịch vụ thu phí phi tín dụng giúp đa dạng hóa nguồn thu. Sự chuyển dịch nguồn thu giảm bớt sự phụ thuộc vào hoạt động cấp tín dụng truyền thống, từ đó hạn chế rủi ro biến động lãi suất thị trường.

3.2. Nâng cao chất lượng tín dụng và kiểm soát rủi ro

Kiểm soát chất lượng tín dụng là điều kiện sống còn để duy trì chỉ số an toàn Z-score. Các ngân hàng thương mại cần ứng dụng công nghệ chấm điểm tín dụng tự động và dữ liệu lớn. Công nghệ hiện đại giúp định giá rủi ro khách hàng chính xác hơn. Việc trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ tạo nguồn dự phòng vững vàng khi nợ xấu phát sinh. Ngân hàng cần tuân thủ nghiêm ngặt các hạn mức tín dụng đối với những lĩnh vực có rủi ro cao như bất động sản hay chứng khoán. Đội ngũ kiểm toán nội bộ phải thường xuyên rà soát quy trình cấp tín dụng để hạn chế sai sót chủ quan. Quản trị rủi ro chủ động giúp duy trì dòng tiền ổn định và bảo vệ tài sản ngân hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn nâng cao sự ổn định tài chính của ngân hàng

Thực tiễn nghiên cứu tại 23 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2010 - 2022 đem lại nhiều hàm ý quản trị sâu sắc. Chỉ số Z-score bình quân trải qua xu hướng giảm từ 2010 đến 2017 trước khi phục hồi mạnh mẽ trong giai đoạn 2017 - 2022. Quá trình tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng theo Quyết định 254/QĐ-TTg đã phát huy tác dụng rõ rệt. Việc tăng quy mô tài sản và gia tăng tỷ lệ an toàn vốn giúp các ngân hàng đứng vững trước biến động kinh tế và dịch bệnh. Từ kết quả định lượng, các nhà quản trị cần xây dựng chiến lược tăng trưởng tín dụng đi đôi với kiểm soát chất lượng nợ. Tăng cường vốn chủ sở hữu và khai thác triệt để lợi thế kinh tế theo quy mô là hướng đi bắt buộc. Cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý giám sát an toàn vĩ mô. Sự kết hợp chặt chẽ giữa chính sách vĩ mô và nỗ lực nội tại tạo nền tảng vững chắc cho hệ thống ngân hàng thương mại phát triển ổn định.

4.1. Bài học thực tiễn từ hệ thống ngân hàng Việt Nam

Số liệu giai đoạn 2010 - 2022 cho thấy chỉ số Z-score bình quân có sự phân hóa mạnh mẽ theo từng thời kỳ. Giai đoạn dịch bệnh 2020 - 2021 chứng kiến sự cải thiện nhẹ của mức độ an toàn tài chính. Điều này khẳng định hiệu quả của các biện pháp cơ cấu lại nợ và hỗ trợ vốn kịp thời từ Ngân hàng Nhà nước. Các ngân hàng có quy mô lớn và đệm vốn dày luôn thể hiện khả năng thích ứng cao hơn trước biến cố thị trường. Bài học rút ra là các tổ chức tín dụng không nên đánh đổi chất lượng tài sản lấy tăng trưởng tín dụng nóng. Việc củng cố năng lực sinh lời nội tại đóng vai trò quyết định trong việc bảo đảm an toàn hệ thống.

4.2. Khuyến nghị chính sách cho nhà quản trị ngân hàng

Nhà quản trị ngân hàng cần thiết lập lộ trình nâng cao tỷ lệ an toàn vốn một cách thực chất. Việc tái cơ cấu danh mục tài sản sinh lời phải gắn liền với chiến lược quản trị rủi ro thanh khoản. Ngân hàng cần đa dạng hóa kênh dẫn vốn, giảm bớt tập trung tín dụng vào các lĩnh vực đầu cơ. Đối với cơ quan quản lý, việc hoàn thiện khung khổ pháp lý Basel III là nhiệm vụ cấp bách. Ngân hàng Nhà nước cần duy trì công cụ kiểm tra sức chịu đựng thường xuyên đối với toàn hệ thống. Kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô là điều kiện nền tảng để bảo đảm sự an toàn bền vững của các ngân hàng thương mại.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch trong nền kinh tế quốc gia thông qua chức năng trung gian tài chính, tiếp nhận tiền gửi, cung cấp tín dụng và thực thi hệ thống thanh toán. Sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng là điều kiện tiên quyết giúp kiềm chế rủi ro hệ thống, hấp thụ các cú sốc kinh tế và phân bổ hiệu quả nguồn lực vốn. Thực tiễn các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu—từ sự sụp đổ của ngân hàng Lehman Brothers giai đoạn 2008–2009 cho đến những tác động tiêu cực của đại dịch Covid-19 và biến động kinh tế - chính trị năm 2022—cho thấy sự suy giảm tính ổn định tài chính có thể gây ra hiện tượng rút tiền hàng loạt (bank run), đóng băng tín dụng và đe dọa sự an toàn của toàn bộ nền kinh tế.

Tại Việt Nam, quá trình tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng theo Quyết định số 254/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã giúp gia tăng quy mô và cải thiện năng lực tài chính của các NHTM. Tuy nhiên, các ngân hàng vẫn đối mặt với rủi ro gia tăng nợ xấu, biên lãi ròng biến động và những áp lực vĩ mô khó lường. Nhiều công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và trên thế giới chỉ tập trung vào một số khía cạnh riêng lẻ (như tác động của quy mô, chính sách tiền tệ hoặc công nghệ tài chính) hoặc chỉ áp dụng các mô hình kinh tế lượng cơ bản (mô hình tác động cố định FEM, mô hình tác động ngẫu nhiên REM) mà chưa xử lý triệt để các khuyết tật của dữ liệu bảng như hiện tượng phương sai sai số thay đổi, tự tương quan và vấn đề nội sinh. Do đó, đề tài "Các yếu tố tác động đến sự ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam" do sinh viên Trần Ngọc Thảo Uyên thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Hoàng Thị Thanh Hằng tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2023) được triển khai nhằm lấp đầy các khoảng trống nghiên cứu này.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

• Mục tiêu tổng quát: Xác định và đo lường các yếu tố tác động đến sự ổn định tài chính của hệ thống NHTM Việt Nam; trên cơ sở đó đề xuất một số khuyến nghị và hàm ý quản trị giúp các nhà hoạch định chính sách và nhà quản trị ngân hàng duy trì, củng cố sự ổn định tài chính.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các yếu tố bên trong và bên ngoài tác động đến sự ổn định tài chính của hệ thống NHTM Việt Nam.
  2. Đo lường mức độ tác động của các yếu tố này đến sự ổn định tài chính của hệ thống NHTM Việt Nam.
  3. Đề xuất các hàm ý quản trị rút ra từ kết quả nghiên cứu thực nghiệm.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Những yếu tố nào tác động đến sự ổn định tài chính của hệ thống NHTM Việt Nam?
2. Mức độ tác động của các yếu tố đến sự ổn định tài chính của hệ thống NHTM Việt Nam như thế nào?
3. Những hàm ý quản trị nào có thể đưa ra để giữ vững sự ổn định tài chính của các NHTM Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến sự ổn định tài chính của hệ thống NHTM tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: 23 NHTM tại Việt Nam có báo cáo tài chính được kiểm toán và công bố thông tin đầy đủ, minh bạch.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2010–2022. Đây là khoảng thời gian bao quát giai đoạn phục hồi sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, đợt bùng phát đại dịch Covid-19 và biến động kinh tế toàn cầu năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập khung lý luận dựa trên các khái niệm chuẩn mực về ổn định tài chính và bất ổn tài chính từ Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Trung ương Đức, Ngân hàng Trung ương Na Uy, cùng các lý thuyết nền tảng kinh tế học tài chính:

• Lý thuyết sức mạnh thị trường (Market Power Theory): Giải thích mối quan hệ giữa mức độ cạnh tranh, sức mạnh thị trường và xu hướng chấp nhận rủi ro của ngân hàng.
• Lý thuyết chu kỳ kinh doanh (Business Cycle Theory): Phân tích hành vi điều chỉnh chính sách tín dụng, tích lũy vùng đệm vốn và mức độ chấp nhận rủi ro của ngân hàng qua các pha suy thoái hoặc hưng thịnh của nền kinh tế.
• Lý thuyết tính minh bạch (Transparency Theory): Khái quát vai trò của việc công khai thông tin đối với việc giảm bất cân xứng thông tin, ngăn ngừa rủi ro lây lan và củng cố niềm tin của người gửi tiền.
• Lý thuyết quá lớn để sụp đổ (Too Big To Fail): Giải thích vị thế của các tổ chức tín dụng có quy mô tài sản lớn trong việc nhận được sự bảo đảm, hỗ trợ ngầm từ chính phủ để tránh rủi ro sụp đổ mang tính hệ thống.

Phương pháp đo lường sự ổn định tài chính: Nghiên cứu sử dụng chỉ số $Z\text{-score}$ (được phát triển từ nghiên cứu của Boyd & Graham năm 1986; Hannan & Hanweck năm 1988; Hesse & Cihak năm 2007; Laeven & Levine năm 2009) làm biến phụ thuộc phản ánh mức độ an toàn và khoảng cách đến ngưỡng phá sản của ngân hàng:

$$Z\text{-score} = \frac{ROA + E/A}{\sigma(ROA)}$$

Trong đó:

• $ROA$: Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản bình quân.
• $E/A$: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản.
• $\sigma(ROA)$: Độ lệch chuẩn của tỷ suất sinh lời trên tài sản.

Chỉ số $Z\text{-score}$ càng cao phản ánh xác suất vỡ nợ càng thấp, đồng nghĩa với mức độ ổn định tài chính của ngân hàng càng lớn.

Mô hình kinh tế lượng và kỹ thuật ước lượng: Khóa luận xây dựng mô hình hồi quy đa biến dạng dữ liệu bảng (panel data) với phương trình tổng quát:

$$Z\text{-score}{it} = \beta_0 + \beta_1 CAR{it} + \beta_2 NPL_{it} + \beta_3 ROE_{it} + \beta_4 NIM_{it} + \beta_5 LTA_{it} + \beta_6 SIZE_{it} + \beta_7 INF_t + \beta_8 GDP_t + \epsilon_{it}$$

Bảng tổng hợp các biến trong mô hình nghiên cứu:

Ký hiệu biến	Tên biến	Phương pháp đo lường	Kỳ vọng dấu
Z-score	Ổn định tài chính (biến phụ thuộc)	$(ROA + E/A) / \sigma(ROA)$	—
CAR	Tỷ lệ an toàn vốn	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản có rủi ro	(+)
NPL	Tỷ lệ nợ xấu	Tổng nợ xấu / Tổng dư nợ cho vay	(-)
ROE	Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu	(+)
NIM	Biên lãi ròng	Thu nhập lãi thuần / Tổng tài sản sinh lời bình quân	(+)
LTA	Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản	Dư nợ cho vay khách hàng / Tổng tài sản	(-)
SIZE	Quy mô ngân hàng	Logarit tự nhiên của tổng tài sản: $\ln(\text{Tổng tài sản})$	(+)
INF	Tỷ lệ lạm phát	Tỷ lệ lạm phát hàng năm của Việt Nam	(-)
GDP	Tỷ lệ tăng trưởng kinh tế	Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội hàng năm	(+)

Quy trình ước lượng và kiểm định:

1. Áp dụng thống kê mô tả và ma trận hệ số tương quan để phân tích dữ liệu và nhận diện sớm đa cộng tuyến.
2. Ước lượng hồi quy dữ liệu bảng thông qua ba mô hình: Hồi quy gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM), Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
3. Sử dụng kiểm định F-test để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM; kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier để lựa chọn giữa Pooled OLS và REM; kiểm định Hausman để lựa chọn mô hình tối ưu giữa FEM và REM.
4. Thực hiện các kiểm định khuyết tật mô hình: kiểm định hệ số phóng đại phương sai (VIF), kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi và kiểm định tự tương quan.
5. Ứng dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan.
6. Ứng dụng phương pháp hồi quy mô-men tổng quát hệ thống (System GMM) để kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh tiềm ẩn; kiểm định tính hợp lệ của biến công cụ bằng kiểm định Hansen/Sargan (yêu cầu p-value > 0,25) và kiểm định tương quan chuỗi sai số AR(1), AR(2).

Nguồn dữ liệu và công cụ:

• Dữ liệu tài chính nội tại của 23 NHTM thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và cơ sở dữ liệu chuyên sâu FiinPro.
• Dữ liệu kinh tế vĩ mô thu thập từ các báo cáo thống kê của Ngân hàng Thế giới (World Bank).
• Phần mềm phân tích xử lý số liệu: STATA 17.0 kết hợp bảng tính Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về nghiên cứu

Chương mở đầu tập trung luận giải tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu về sự ổn định tài chính trong bối cảnh thị trường tài chính quốc tế và Việt Nam trải qua nhiều biến động. Tác giả xác định rõ 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu tương ứng, cùng đối tượng và phạm vi nghiên cứu (23 NHTM Việt Nam, thời gian 2010–2022). Chương 1 cũng trình bày khái quát phương pháp tiếp cận kết hợp định tính và định lượng, làm rõ những đóng góp về mặt lý luận, khoa học và thực tiễn của khóa luận, đồng thời phác thảo kết cấu tổng thể gồm 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và khảo lược các nghiên cứu

Chương 2 hệ thống hóa các khái niệm học thuật về ổn định tài chính, tình trạng bất ổn tài chính và vai trò trung tâm của hệ thống NHTM đối với sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Tác giả phân tích bốn lý thuyết nền tảng chi phối sự ổn định tài chính ngân hàng: lý thuyết sức mạnh thị trường, lý thuyết chu kỳ kinh doanh, lý thuyết tính minh bạch và lý thuyết "quá lớn để sụp đổ". Trên cơ sở đó, tác giả xây dựng 8 giả thuyết nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến các yếu tố nội tại (CAR, NPL, ROE, NIM, SIZE, LTA) và yếu tố vĩ mô (INF, GDP).

Bên cạnh đó, chương này tổng quan sâu rộng các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế (như nghiên cứu của William A. Allen & Geoffrey Wood, 2006; Adusei, 2015; Muhammad Ali & Chin Hong Puah, 2018) và các nghiên cứu trong nước (Le, 2020; Nguyễn Thị Hương & Nguyễn Thị Thu Hiền, 2022; Nguyễn Thị Kiều Nga & Trần Huy Hoàng, 2022; Trần Thị Xuân Anh & Nguyễn Thị Hoài Lê, 2020). Từ việc phân tích các hạn chế của nghiên cứu trước, tác giả chỉ ra khe hở nghiên cứu về việc cần mở rộng chuỗi dữ liệu sang giai đoạn 2010–2022 và kết hợp đồng thời các kỹ thuật kinh tế lượng nâng cao (FGLS, GMM) để xử lý toàn diện các khuyết tật dữ liệu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập quy trình nghiên cứu logic gồm 6 bước chặt chẽ:

1. Xây dựng cơ sở lý thuyết và lược khảo nghiên cứu có liên quan.
2. Xây dựng giả thuyết, mô hình và lựa chọn phương pháp nghiên cứu.
3. Thu thập, xử lý số liệu từ BCTC kiểm toán (FiinPro) và World Bank, phân tích hồi quy dữ liệu bảng.
4. Tiến hành các kiểm định chẩn đoán mô hình hồi quy (đa cộng tuyến, phương sai thay đổi, tự tương quan, nội sinh).
5. Phân tích kết quả hồi quy và thảo luận kết quả nghiên cứu.
6. Đề xuất các hàm ý quản trị và giải pháp chính sách.

Chương này cũng định nghĩa chi tiết công thức toán học và đơn vị đo lường của biến phụ thuộc ($Z\text{-score}$) cùng 8 biến giải thích, làm rõ các tiêu chí thống kê cần đạt được khi ước lượng mô hình Pooled OLS, FEM, REM, FGLS và GMM (như tiêu chuẩn kiểm định Hausman, điều kiện p-value của kiểm định Hansen > 0,25, số lượng biến công cụ nhỏ hơn số nhóm quan sát).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 trình bày các phát hiện thực nghiệm thông qua phân tích dữ liệu trên phần mềm STATA 17.0:

• Đo lường Z-score: Phân tích đồ thị biến động chỉ số $Z\text{-score}$ bình quân của 23 NHTM giai đoạn 2010–2022. Giá trị $Z\text{-score}$ bình quân đạt mức cao nhất vào năm 2010 với 25,96 điểm và chạm đáy ở mức 16,00 điểm trong giai đoạn 2010–2017. Từ năm 2017 đến năm 2022, chỉ số này có xu hướng phục hồi và tăng dần; ngay cả trong giai đoạn chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 (2020–2021), mức độ ổn định tài chính vẫn duy trì đà tăng nhẹ từ mốc 18 điểm.
• Kết quả kiểm định mô hình: Kiểm định đa cộng tuyến cho thấy hệ số VIF nằm trong giới hạn cho phép; kiểm định F-test và Hausman xác định tính phù hợp của các mô hình tác động; các kiểm định sau hồi quy phát hiện sự tồn tại của hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan trong mô hình dữ liệu bảng thông thường.
• Ước lượng khắc phục khuyết tật: Việc ứng dụng mô hình FGLS và phương pháp hồi quy GMM đã kiểm soát triệt để hiện tượng tự tương quan, phương sai thay đổi và nội sinh, đảm bảo tính vững của các ước lượng. Kết quả chỉ ra 7 yếu tố có tác động có ý nghĩa thống kê đến sự ổn định tài chính của các NHTM Việt Nam: (1) Tỷ lệ an toàn vốn (CAR); (2) Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE); (3) Biên lãi ròng (NIM); (4) Quy mô ngân hàng (SIZE); (5) Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LTA); (6) Lạm phát (INF); (7) Tỷ lệ tăng trưởng kinh tế (GDP).

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm ở Chương 4, chương cuối tổng kết các kết quả nghiên cứu chính và đề xuất hệ thống hàm ý quản trị chi tiết theo từng yếu tố tác động:

• Khuyến nghị nâng cao chất lượng nguồn vốn tự có và duy trì tỷ lệ an toàn vốn (CAR) theo chuẩn mực Basel.
• Tối ưu hóa hiệu quả hoạt động sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và quản trị biên lãi ròng (NIM) thông qua kiểm soát chi phí huy động vốn và đa dạng hóa nguồn thu.
• Tận dụng lợi thế quy mô kinh tế (SIZE) song hành với quản trị rủi ro hệ thống đối với các ngân hàng lớn.
• Kiểm soát thận trọng tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LTA) nhằm ngăn ngừa rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng.
• Định hướng điều hành chính sách thích ứng linh hoạt trước biến động của tỷ lệ lạm phát (INF) và tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP). Cuối chương, tác giả thẳng thắn chỉ ra các hạn chế của đề tài và gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác lập bức tranh thực nghiệm về độ ổn định tài chính của hệ thống NHTM Việt Nam qua chỉ số $Z\text{-score}$ bình quân giai đoạn 2010–2022: đạt đỉnh năm 2010 (25,96 điểm), giảm dần về mức đáy 16,00 điểm (2010–2017), và tăng trưởng phục hồi ổn định trở lại từ năm 2017 đến 2022 (đạt trên 18 điểm trong giai đoạn dịch Covid-19 2020–2021).
• Chứng minh bằng thực nghiệm sự hiện diện của 7 yếu tố tác động có ý nghĩa thống kê đến sự ổn định tài chính ($Z\text{-score}$) của các NHTM Việt Nam: Tỷ lệ an toàn vốn (CAR), Tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE), Biên lãi ròng (NIM), Quy mô ngân hàng (SIZE), Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LTA), Tỷ lệ lạm phát (INF), và Tỷ lệ tăng trưởng kinh tế (GDP).

Khuyến nghị và hàm ý quản trị

• Đối với tỷ lệ an toàn vốn (CAR): NHTM cần chủ động gia tăng vốn điều lệ, củng cố đệm vốn tự có để hấp thụ rủi ro, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn vốn theo chuẩn mực quốc tế Basel II và định hướng Basel III.
• Đối với khả năng sinh lời (ROE và NIM): Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu, cơ cấu lại danh mục tài sản sinh lời, cải thiện thu nhập thuần từ lãi đi đôi với phát triển các dịch vụ phi tín dụng nhằm giảm sự phụ thuộc quá mức vào chênh lệch lãi suất.
• Đối với quy mô ngân hàng (SIZE): Khai thác hiệu quả kinh tế nhờ quy mô để gia tăng sức mạnh thị trường và đa dạng hóa danh mục đầu tư; đồng thời, các cơ quan quản lý cần tăng cường giám sát đặc biệt đối với các ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống theo lý thuyết "quá lớn để sụp đổ".
• Đối với tỷ lệ dư nợ tín dụng (LTA): Thắt chặt tiêu chuẩn cấp tín dụng, kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng nóng, duy trì tỷ lệ thanh khoản an toàn để giảm áp lực mất cân đối kỳ hạn giữa tài sản nợ và tài sản có.
• Đối với các biến vĩ mô (Lạm phát và GDP): Các ngân hàng cần xây dựng mô hình dự báo kinh tế vĩ mô linh hoạt, chủ động kịch bản ứng phó trước áp lực lạm phát và chu kỳ tăng trưởng kinh tế nhằm bảo toàn sự ổn định tài chính.

Đóng góp mới của đề tài

• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm bao quát giai đoạn biến động 2010–2022, phản ánh cụ thể sức chịu đựng của các NHTM Việt Nam qua nhiều giai đoạn tái cơ cấu, đại dịch và biến động kinh tế toàn cầu, hỗ trợ các nhà quản trị ngân hàng và Ngân hàng Nhà nước trong việc hoạch định chính sách an toàn vĩ mô.
• Về mặt khoa học: Hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết về ổn định tài chính ngân hàng; khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước đây bằng việc phối hợp đồng thời các mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng tiên tiến (FGLS và System GMM), kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh, phương sai sai số thay đổi và tự tương quan.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự xác định một số giới hạn nghiên cứu xuất phát từ điều kiện thực hiện:

• Về phạm vi mẫu nghiên cứu: Khóa luận chỉ khảo sát trên mẫu 23 NHTM Việt Nam có báo cáo tài chính kiểm toán công khai liên tục, chưa thể bao quát toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng (như các ngân hàng thương mại cổ phần quy mô nhỏ chưa niêm yết, ngân hàng liên doanh hoặc các ngân hàng thuộc diện kiểm soát đặc biệt).
• Về biến số nghiên cứu: Nghiên cứu mới chỉ tập trung vào một số biến số tài chính vi mô cơ bản và hai biến số vĩ mô (GDP, lạm phát). Một số khía cạnh mới phát sinh như tác động của công nghệ tài chính (Fintech), rủi ro an ninh mạng hoặc các chỉ số thanh khoản chuyên sâu chưa được đưa vào mô hình hồi quy định lượng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng kích thước mẫu nghiên cứu sang toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại, bổ sung các biến đại diện cho chuyển đổi số, năng lực quản trị rủi ro phi tài chính, hoặc so sánh đối sánh giữa các nhóm ngân hàng có sở hữu nhà nước và ngân hàng cổ phần tư nhân.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận tốt nghiệp này mang lại giá trị tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng học thuật và thực tiễn:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học: Tham khảo cấu trúc chuẩn mực của một công trình nghiên cứu định lượng kinh tế lượng dữ liệu bảng; phương pháp tính toán chỉ số phá sản $Z\text{-score}$ và quy trình lựa chọn mô hình từ Pooled OLS, FEM, REM đến các mô hình khắc phục khuyết tật chuyên sâu như FGLS và GMM trên phần mềm STATA 17.0.
• Người làm nghiên cứu về an toàn hệ thống ngân hàng: Sử dụng khung cơ sở lý thuyết, các giả thuyết và tài liệu lược khảo của đề tài để phát triển các nghiên cứu liên quan đến sức mạnh thị trường, an toàn vốn, hoặc tác động của chính sách tiền tệ đến sự ổn định ngân hàng.
• Nhà quản trị ngân hàng và chuyên viên phân tích rủi ro: Tham khảo các hàm ý quản trị về tỷ lệ an toàn vốn (CAR), biên lãi ròng (NIM) và quản lý tỷ lệ dư nợ tín dụng (LTA) để áp dụng vào công tác điều hành và kiểm soát rủi ro an toàn tài chính tại đơn vị.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả sử dụng chỉ số nào để đại diện cho sự ổn định tài chính của các NHTM và cách tính toán ra sao?
Tác giả sử dụng chỉ số nguy cơ phá sản $Z\text{-score}$ (kế thừa từ Boyd & Graham, 1986 và Michael Adusei, 2015). Chỉ số này đo lường số lần độ lệch chuẩn của lợi nhuận cần giảm đi trước khi vốn chủ sở hữu bị cạn kiệt, được tính theo công thức: $Z\text{-score} = (ROA + E/A) / \sigma(ROA)$, trong đó $ROA$ là tỷ suất sinh lời trên tài sản, $E/A$ là tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, và $\sigma(ROA)$ là độ lệch chuẩn của ROA.

2. Kích thước mẫu và giai đoạn thời gian được lựa chọn trong nghiên cứu là bao nhiêu?
Mẫu nghiên cứu bao gồm 23 NHTM tại Việt Nam trong giai đoạn 13 năm, từ năm 2010 đến năm 2022. Tiêu chí chọn mẫu là các ngân hàng có báo cáo tài chính kiểm toán được công bố đầy đủ thông tin trên hệ thống dữ liệu FiinPro, kết hợp chỉ số vĩ mô từ Ngân hàng Thế giới (World Bank).

3. Diễn biến chỉ số Z-score bình quân của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu có đặc điểm gì nổi bật?
Chỉ số $Z\text{-score}$ bình quân đạt giá trị cao nhất là 25,96 điểm vào năm 2010 và giá trị thấp nhất là 16,00 điểm trong giai đoạn 2010–2017. Sau năm 2017, mức độ ổn định tài chính có xu hướng tăng dần; trong giai đoạn đại dịch Covid-19 (2020–2021), chỉ số này vẫn ghi nhận mức tăng nhẹ từ mốc 18 điểm.

4. Tại sao nghiên cứu phải sử dụng thêm phương pháp ước lượng FGLS và GMM bên cạnh Pooled OLS, FEM và REM?
Vì dữ liệu bảng nghiên cứu trên 23 ngân hàng qua 13 năm thường xuất hiện các khuyết tật mô hình. Sau khi kiểm định phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, tác giả sử dụng phương pháp FGLS để khắc phục. Đồng thời, nhằm kiểm soát hiện tượng nội sinh tiềm ẩn giữa các biến tài chính ngân hàng, tác giả sử dụng hồi quy GMM (với kiểm định Hansen > 0,25) để bảo đảm các hệ số ước lượng thu được là vững và đáng tin cậy.

5. Kết quả thực nghiệm cuối cùng đã xác nhận bao nhiêu yếu tố tác động đến sự ổn định tài chính của các NHTM Việt Nam?
Mô hình nghiên cứu xác nhận có 7 yếu tố có tác động có ý nghĩa thống kê đến sự ổn định tài chính của các NHTM Việt Nam, bao gồm: Tỷ lệ an toàn vốn (CAR), Tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE), Biên lãi ròng (NIM), Quy mô ngân hàng (SIZE), Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LTA), Tỷ lệ lạm phát (INF) và Tỷ lệ tăng trưởng kinh tế (GDP).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Ngọc Thảo Uyên đã hệ thống hóa và kiểm định thực nghiệm thành công các yếu tố tác động đến sự ổn định tài chính của 23 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2010–2022 thông qua chỉ số $Z\text{-score}$. Nghiên cứu thể hiện phương pháp tiếp cận định lượng bài bản khi vận dụng chuỗi mô hình kinh tế lượng từ Pooled OLS, FEM, REM đến FGLS và GMM để xử lý triệt để các khuyết tật về phương sai thay đổi, tự tương quan và nội sinh. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò trọng yếu của 7 nhân tố nội tại và vĩ mô (CAR, ROE, NIM, SIZE, LTA, INF, GDP) đối với sự ổn định tài chính, qua đó cung cấp cơ sở khoa học xác đáng cho các khuyến nghị quản trị ngân hàng và điều hành chính sách tiền tệ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã giới thiệu khái quát về những vấn đề cơ bản của đề tài, cũng như nêu rõ tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, đóng góp của đề tài và kết cầu của khóa luận. Những vấn dé này giúp tác giả định hướng cho việc thực hiện đề tài. CHUONG 2: CO SO LY THUYET VÀ KHẢO LƯỢC CÁC NGHIÊN CỨU 2. Khái niệm về ỗn định tài chính Ôn định tài chính trở thành vấn đề được các nhà hoạch định chính sách cũng như giới học thuật chú ý trong cuộc khủng hoảng tai chính 2007 - 2009.

Do cuộc khủng hoàng xảy ra trên phạm vi toàn thế giới, sự ôn định tài chính đã làm gia tăng mối quan tâm và trở thành đề tài có mức độ ưu tiên trong các công trình nghiên cứu. Ôn định tài chính giúp hệ thống kinh tế quản lý rủi ro, chống chịu các cú sốc tài chính và quản lý nguồn lực. Ôn định tài chính được coi là tình hình thị trường tải chính, hấp thụ những cú sốc mà không gây ra sự phá sản của các tổ chức tài chính, thị trường tài chính và cơ cấu thanh toán. Hơn nữa, ôn định tài chính được coi là trụ cột và con đường chính dẫn đến sự ôn định kinh tế của các quốc gia.

Ôn định tài chính là thuật ngữ rộng và là trạng thái mà cú sốc tài chính có thể được kiểm soát bởi hệ thống tài chính, nó bao gồm ba khía cạnh khác nhau (1) thị trường tài chính; (ii) tổ chức tài chính; (ii) cơ sở hạ tầng tài chinh (Asghar Kamal, Talat Hussain, M. Mahmood Shah Khan, 2021). Tương tự, NHTW Châu Âu (2003) cũng cho rằng ôn định tài chính là điều kiện mà theo đó hệ thống tài chính, bao gồm các trung gian tài chính, thị trường và cơ sở hạ tầng tài chính, có thể chống chọi được những cú sốc và rủi ro do mắt cân bằng tài chính, từ đó làm giảm sự phá sản của các trung gian tài chính. Điều này gây tác động xấu đến việc phân bổ tiết kiệm và đầu tư.

Đồng thời, một số ngân hàng trung ương (NHTW) và các nhà nghiên cứu phạm vi toàn cầu cũng đưa ra định nghĩa về ôn định tài chính. NHTW Đức (2003), mô tả “ổn định tài chính” là một trạng thái ổn định trong đó hệ thống tài chính thực hiện hiệu quả việc phân bổ nguồn lực, đa dạng hóa rủi ro, giải quyết các vấn đề thanh toán cũng như đảm nhận các nhiệm vụ kinh tế quan trọng ngay cả khi nền kinh tế gặp phải các “cú sốc” hoặc trong giai đoạn thay đổi cơ cầu toàn điện. Wellink có sự đồng quan điểm rằng, hệ thống tài chính ổn định sẽ có khả năng phân bổ nguồn lực một cách hiệu quả cũng như chịu được các cú sốc kinh tế và ngăn ngừa các cú sốc tác động tiêu cực lên nền kinh tế hoặc các tổ 10 chức tài chính. Bên cạnh đó, NHTW Na Uy (2003) định nghĩa én dinh tai chính là không xảy ra khủng hoảng trong hệ thống tài chính, có khả năng chống đỡ những cú sốc đối với các tổ chức tài chính hoặc trên thị trường tài chính.

Ôn định tài chính sẽ được đảm bảo nếu không xuất hiện các yếu tố sau: (i) Bong bong gid tai san; (ii) Thiếu thanh khoản; (ii) Tình trạng phá sản của các thể chế tài chính đe dọa sự ôn định hệ thống (Buiter, 2008). ECB cũng cho rằng, một tô chức tài chính được cho là én định nếu đáp ứng được 4 yếu tố sau: (ï) Có khả năng phân bổ hiệu quả các nguồn lực từ kênh tiết kiệm sang kênh đầu tư; (¡¡) Đề kiểm soát tốt các rủi ro tài chính cần được đánh giá và phán đoán một cách chính xác và hợp ly; (iii) C6 thé hấp thụ được các cú sốc tài chính cũng như những biến động trong nền kinh tế thực. Ngoài ra, có ý kiến cho rằng một định nghĩa tốt về ổn định tài chính rõ ràng phải liên quan đến phúc lợi. Nói cách khác, én định tài chính phải là một tình trạng có lợi cho phúc lợi công cộng, nếu không thì việc thúc đây ổn định tài chính sẽ không phải là mục tiêu xứng đáng của chính sách công.

Sự én dinh tài chính phải chịu sự kiểm soát hoặc ảnh hưởng của các cơ quan công quyền (William A. Allen, Geoffrey Wood, 2006). Như vậy, mặc dù không có một định nghĩa chính thức về ôn định tài chính, nhưng tồn tại một sự đồng thuận chung rằng khả năng vận hành tốt các chức năng chính tạo nên hệ thống tài chính (NHTW Châu Âu ECB, 2014). Ôn định tài chính và bất ổn tài chính của các NHTM William A.

Allen, Geoffrey Wood (2006) va Roger Ferguson (2003) déu cho rang để xác định sự ồn định tài chính là bắt đầu bằng việc xác định sự bat 6n tài chính. Theo Mishkin (1999) bat 6n tài chính xảy ra khi các cú sốc đối với hệ thống tài chính cản trở nguồn thông tin dẫn đến việc hệ thống tài chính không thể thực hiện nhiệm vụ chuyên vốn đến những nhà đầu tư hiệu quả. Cũng như sự bất én tài chính ở các NHTM thường gắn liền với những cơn hoảng loạn liên quan đến một cú sốc đối với ngân hàng, được khuếch đại bởi hành vi của những người gửi tiền thiếu thông tin chuẩn xác. Theo Chant (2003), sự bất ổn tài chính đề cập đến các điều kiện trong thị trường tài chính gây bất lợi hoặc đe dọa đến hoạt động của nền kinh tế thông qua tác động của chúng đối với hoạt động của hệ thống tài chính.

Bất ôn tài 11 chính của các NHTM cũng có thê xảy ra khi các ngân hàng thắt chặt đột ngột các điều kiện vay vốn. Lai (2002) cho rằng nguyên nhân cơ bản của sự bất ôn tài chính ngân hàng là sự mất cân đối giữa tài sản và vốn ngân hàng khi nợ phải trả ngân hàng có xu hướng ngắn hạn trong khi tài sản có xu hướng dài hạn và tính thanh khoản thấp, dẫn đến khủng hoảng thanh khoản khi nhu cầu thanh toán ngắn hạn vượt quá dự trữ tài sản có tính thanh khoản cao. Allen, Geoffrey Wood (2006) định nghĩa ổn định tài chính là một trạng thái trong đó giai đoạn bất ổn tài chính khó có thể xảy ra, do đó nỗi lo sợ về bất ôn tài chính không phải là yếu tố trọng yếu trong các quyết định kinh tế của doanh nghiệp. Vai trò của ỗn định tài chính đối với NHTM Đảm bảo sự ôn định tài chính luôn là mục tiêu chính đối với các tổ chức tài chính và đặc biệt là hệ thống ngân hàng.

NHTM giữ vị trí chính trong việc phân bổ nguồn lực kinh tế bằng hoạt động chủ yếu là nhận tiền gửi để cấp tín dụng. Hoạt động của ngân hàng bao gồm thu hút những khoản tiền gửi và nhận tiền trả lãi định kỳ từ các khoản cho vay, ngân hàng còn cung cấp thanh khoản, đa dạng các dịch vụ tài chính gắn liền với nhu cầu và hoạt động đời sống. Có thê thấy, ngân hàng giữ vị trí then chốt trong nên kinh tế, là kênh dẫn chính mà sự bất ồn tài chính có thể được lan rộng sang lĩnh vực khác của nền kinh tế như việc phá vỡ thị trường cho vay và cơ chế thanh toán liên ngân hàng, bằng cách đóng băng tiền gửi và giảm khả năng cung cấp tín dụng (Allen N. Klapper, Rima Turk-Ariss, 2009).

Do đó, sự ổn định tài chính chịu tác động từ hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Ngân hàng lành mạnh sẽ duy trì được sự ôn định bởi khách hàng sẽ có lòng tin và sự tin tưởng khi gửi tiền và thực hiện các giao dich đối với một ngân hàng ổn định hơn. Do các NHTM giữ vai trò quan trọng trong việc tích ly vốn, phát triển và tiễn bộ kinh tế của doanh nghiệp nên sự ôn định của các ngân hàng được ví như là sự thịnh vượng đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia (Omondi Godfrey ODUNDO, Maengwe James ORWARU, 2018). Được biết, sự kiện Sụp đổ của ngân hàng Lehman Brothers trước thềm khùng hoảng tài chính đã tạo tiếng vang chấn động 12 toàn cầu, dẫn đến việc ổn định tài chính luôn được chú ý đến đối với các NHTM và các nhà hoạch định chính sách.

Các yếu tô tác động đến sự ỗn định tài chính của các NHTM Nghiên cứu tiếp cận một số lập luận lý thuyết về các yếu tố có tác động đến sự ôn định tài chính trong lĩnh vực ngân hàng và đưa ra các giả thuyết như sau: 2. Tỷ lệ an toàn vốn Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) là yếu tố cần thiết và nhận được sự quan tâm đáng kế đối với các ngân hàng và tổ chức tài chính vì phải cân bằng giữa vốn và rủi ro có sẵn trong tài sản của mình để đảm bảo sự ồn định. Đồng thời, tỷ lệ an toàn vốn nhận định mức độ hiệu quả và ôn định của ngân hàng nên trở thành vấn đề nhận được sự ưu tiên đối với ngành ngân hàng. Tỷ lệ an toàn vốn được mô tả như một chỉ số về mức độ rủi ro của ngân hàng.

Rủi ro ngân hàng được phân thành nhiều loại như rủi ro tín dụng, rủi ro lãi suất, rủi ro thị trường và rủi ro tỷ giá được xem xét trong tính toán tỷ lệ an toàn vốn. Vì có thê xảy ra sự tăng mức độ rủi ro trong hoạt động của ngân hàng, do đó có khả năng ổn định tài chính bị phá vỡ bởi các hoạt động phi ngân hàng. Các cơ quan quản lý đã sử dụng tỷ lệ an toàn vốn như một chỉ số quan A 6, trọng về “sự an toàn và ôn định” đối với các ngân hàng và là tắm đệm đề hấp thụ các khoản lỗ (Leila Bateni, Hamidreza Vakilifard, Farshid Asghari, 2014). Hiệp định vốn Basel là một tiêu chuân quốc tế dé tinh toán và khuyến nghị tỷ lệ an toàn vốn tối thiêu mà các ngân hàng cần đáp ứng.

Việc sử dụng tỷ lệ an toàn vốn tối thiêu sẽ thúc đây sự ôn định và hiệu quả của hệ thống tài chính bằng cách giảm khả năng thanh toán của các ngân hàng (Leila Bateni, Hamidreza Vakilifard, Farshid Asghari, 2014). Giả thuyết HI: Tỷ lệ an toàn vốn có tác động tích cực đến sự ổn định tài chính của các NHTM Việt Nam. Tỷ lệ nợ xấu Rahab Ntoiti, Dr.