chương I của luận văn. Mỗi đề tài nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau, tôi đã tham khảo cách tiếp cận hệ thống lý luận cũng như các giải pháp ứng dụng của các luận văn trên như là nền tảng, cơ sở để nghiên cứu chuyên sâu vào nội dung của chuyên đề “Han chế rủi ro tín dụng trong cho vay tiêu dùng tại ANH TICP Ngoại Thương Việt Nam - chỉ nhánh Quy Nhơn” nhằm đưa ra biện pháp phòng ngừa và xử lý rủi ro tín dụng trong cho vay tiêu dùng tại đơn vị mình nghiên cứu. CHUONG 1 CO SO LY LUAN VE HAN CHE RUI RO TIN DUNG TRONG CHO VAY TIEU DUNG CUA NGAN HANG THUONG MAI 1. CHO VAY TIEU DUNG CUA NGAN HANG THUONG MAI 1.
Khái niệm cho vay của ngân hàng thương mại [3] Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoán tiên để sử dụng vào mục đích và một thời hạn nhắt định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả góc và lãi. Thời hạn cho vay là khoảng thời gian được tính từ khi khách hàng bắt đầu nhận vốn vay cho đến thời điểm trả hết nợ gốc và lãi vốn vay đã được thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng giữa tổ chức tín dụng và khách hàng. Khách hàng vay vốn của ngân hàng phải đảm bảo hai nguyên tắc: Sử dụng vốn đúng mục đích đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng; hoàn trả nợ gốc và lãi vốn vay đúng hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng. Khái niệm cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại Thực tế có rất nhiều cách nhận định về cho vay tiêu dùng và chưa có một văn bản luật nào qui định rõ khái niệm cho vay tiêu dùng.
Tuy nhiên, hoạt động NHTM cấp tín dụng cho khách hàng để tài trợ cho nhu cầu chỉ tiêu, nâng cao đời sống vật chất được các NHTM hiểu như là cho vay tiêu dùng. Theo Hồ Diệu (năm 2001), cho vay tiêu dùng là các khoản vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chỉ tiêu của người tiêu dùng, bao gồm cá nhân và hộ gia đình. Đây là một nguồn tài chính quan trọng giúp những người này trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình và xe cộ. Bên cạnh đó, những chỉ tiêu cho nhu cầu giáo dục, y tế và du lịch.
cũng có thể được tài trợ bởi CVTD. Hay theo sách Quán tri rủi ro trong kinh doanh ngân hàng, NXB Thống kê, năm 2010 của tác giả Nguyễn Văn Tiến, CVTD là các khoản tín dụng cấp cho cá nhân, hộ gia đình để mua sắm hàng hóa tiêu dùng đắt tiền như xe hơi, nhà, trang thiết bị trong nhà. Tóm lại, cho vay tiêu dùng hiểu khái quát là khoản vay nhằm đáp ứng nhu cầu chỉ tiêu của các cá nhân và hộ gia đình. Đây là nguồn tài chính quan trọng của các cá nhân và hộ gia đình giúp trang trải các nhu cầu vật chất và dịch vụ như nhà ở, đồ dùng gia đình, phương tiện đi lại, giáo dục, y tế, du lịch.
phục vụ mục đích tiêu dùng của cá nhân và hộ gia đình muốn nâng cao mức sống nhưng chưa có khả năng chỉ trả trong hiện tại. Bản chất của cho vay tiêu dùng chính là việc ngân hàng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích tiêu dùng theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả gốc và lãi theo một phương thức nhất định và trong một thời gian xác định 1. Phân loại cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại Dựa vào những tiêu thức khác nhau mà việc phân loại cũng khác nhau nhưng cùng một mục đích có cái nhìn toàn diện hơn về dùng. Phân loại cho vay tiêu dùng dựa vào các căn cứ sau: a.
Căn cứ vào mức độ tín nhiệm đối với khách hàng Căn cứ vào uy tín của khách hàng vay, ngân hàng có thể chia thành 2 loại sau: Cho vay tiêu dùng có tài sản đảm bảo. Cho vay có bảo đảm là loại cho vay dựa trên cơ sở các bảo đảm như thế chấp hoặc cầm cố, hoặc phải có sự bảo lãnh của người thứ ba. Loại cho vay này áp dụng cho những khách hàng có sự yếu kém về tài chính là lý do thông thường nhất hoặc do kỳ hạn cho vay đài hoặc do ngân hàng không đánh giá được ý chí trả nợ từ phía người vay. Sự bảo đảm này là căn cứ pháp lý để ngân hàng có thêm một nguồn thu nợ thứ hai bô sung cho nguồn thu nợ thứ nhất thiếu chắc chắn.
Theo căn cứ này, có thể chia thành 3 loại sau: - Cho vay cằm cố. Cho vay cầm cố là hình thức ngân hàng cho khách hang vay tiền và giữ tài sản của khách hàng để đảm bảo thực hiện các nghĩa vụ của khách hàng trong hợp đồng cầm có. Tài sản cầm đồ là động sản, là tài sản có giá trị mua bán, trao đổi như: giấy tờ có giá, vàng bạc, đá quý. - Cho vay có bảo đảm bằng tài sản của chính người vay hoặc bên thứ ba.
Ngân hàng cho khách hàng vay tiền để đáp ứng nhu cầu chỉ tiêu trên cơ sở thế chấp tài sản của chính người vay hoặc của bên thứ ba. ~ Cho vay có bảo đảm bằng tài sản hình thành từ tiền vay. “Bảo đảm tiền vay bằng tài sản hình thành từ vốn vay là việc khách hàng vay dùng tài sản hình thành từ vốn vay để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ cho chính khoản vay đó đối với ngân hàng” [3] Cho vay tiêu dùng không có tài sản đảm bảo. Cho vay không có bảo đảm là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc sự bảo lãnh của người thứ ba, mà việc cho vay chỉ dựa trên uy tín của bản thân khách hàng và khả năng tài chính của người vay trong tương lai.
Đối với những khách hàng tốt, trung thực, có khả năng tài chính mạnh, ngân hàng có thể cấp tín dụng mà không cần một nguồn thu nợ thứ hai. Ngân hàng cho khách hàng vay tiền để đáp ứng nhu cầu chỉ tiêu trên cơ sở thế chấp bằng lương. Trường hợp này chủ yếu được áp dụng cho các khách hàng có việc làm ồn định, thu nhập của khách hàng ngoài việc đủ trang trải các chỉ tiêu thường xuyên còn có đủ tích luỹ để trả nợ vay (như công chức, viên chức. Ở đây, lương hay thu nhập chỉ là căn cứ để xác định nguồn trả nợ.
Căn cứ vào mục đích vay' Dựa vào mục đích vay, ta có thể chia CVTD thành hai loại chủ yếu sau: ~ Cho vay tiêu dùng cư trú: “ CVTD cư trú là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm, xây dựng hoặc/và cải tạo nhà ở của khách hàng là cá nhân hoặc hộ gia đình” [2]. Những món vay này thường có quy mô lớn và thời gian đài. Việc định giá tài sản tài trợ có vai trò vô cùng quan trọng đối 10 với ngân hàng. Nếu như trong CVTD phi cư trú, thu nhập tương lai của người vay là yếu tố quan trọng đề ngân hàng quyết định có cho vay hay không thì trong CVTD cư trú, ngoài thu nhập của người vay thì giá trị và tình hình biến động giá của tài sản được tài trợ là yếu tố mà ngân hàng rất quan tâm do tài sản đảm bảo cho khoản vay loại hình này có giá trị lớn, nên sự biến động theo hướng không có lợi của nó sẽ dẫn tới những thiệt hại rất lớn cho ngân hàng.
~ Cho vay tiêu dùng phi cư trú: “CVTD phi cư trú là các khoản cho vay tài trợ cho việc trang trải các chỉ phí mua sắm xe cộ, đồ dùng gia đình, chỉ phí học hành, giải trí và du lịch. Những khoản tín dụng này thường có giá trị nhỏ, thời gian tài trợ ngắn, do đó mà mức độ rủi ro đối với ngân hàng là thấp hơn những khoản CVTD cư trú. Có thể thấy một số loại hình CVTD phi cư trú như: + Cho vay du học: Là khoản cho vay đối với thân nhân của những người đi du học nhằm mục đích hỗ trợ tài chính cho người đi du học (tại chỗ hoặc. + Cho vay mua xe ô tô: Là khoản cho vay đối với cá nhân có nhu cầu mua ô tô phục vụ cho nhu cầu cá nhân và gia đình.
+ Cho vay hỗ trợ tiêu dùng khác: Là các khoản vay để phục vụ cho các mục đích đa dạng khác như chữa bệnh, đi du lịch, mua sắm đồ dùng gia đình,. Căn cứ vào phương thức hoàn trả Căn cứ vào phương thức hoàn trả, có thể chia CVTD thành 3 loại chủ yếu sau đây: - Cho vay tiêu dùng trả góp. “Đây là hình thức CVTD trong đó người đi vay trả nợ (gồm số tiền gốc và lãi) cho ngân hàng nhiều lần, theo những kỳ hạn nhất định trong thời hạn cho vay. Phương thức này thường được áp dụng cho các khoản vay có giá trị lớn hoặc/và thu nhập định kỳ của người di vay ll không đủ khả năng thanh toán hết một lần số nợ vay” [2].
“Thiện chí trả nợ của người vay sẽ tốt hơn nếu tài sản hình thành từ tiền vay đáp ứng nhu cầu thiết yếu đối với họ lâu dài trong tương lai” [2]. - Cho vay tiêu dùng phi trả góp. "Theo phương thức này tiền vay được khách hàng thanh toán cho ngân hàng chỉ một lần khi đến hạn”. “Thường thì các khoản cho vay tiêu dùng phi trả góp chỉ được cấp cho các khoản vay có giá trị nhỏ với thời hạn không dài” [2].
Lãi suất mà các ngân hàng áp dụng đối với hình thức cho vay này thường có định trong suốt hợp đồng tín dụng. ~ Cho vay tuần hoàn: “CVTD tuần hoàn là các khoản CVTD trong đó ngân hàng cho phép khách hàng sử dụng thẻ tín dụng hoặc phát hành loại séc được phép thấu chỉ dựa trên tài khoản vãng lai” [2]. “Theo phương thức này, trong thời hạn tín dụng được thỏa thuận trước, căn cứ vào nhu cầu chỉ tiêu và thu nhập kiếm được từng kỳ, khách hàng được ngân hàng cho phép thực hiện việc vay và trả nợ nhiều kỳ một cách tuần hoàn, theo một hạn mức tín dụng” [2]. Khách hàng được cấp hạn mức và chỉ tiêu trong hạn mức đó.
Đặc điểm cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại Cho vay tiêu dùng là một hình thức tín dụng của ngân hàng vì vậy nó mang day đủ các đặc điểm của tín dụng nói chung, tuy nhiên nó cũng mang những đặc điểm riêng sau: (a) Nhu cầu vay của khách hàng tiêu dùng có tính nhạy cảm theo chu kỳ của nền kinh tế cao.