Luận án nghiên cứu khả năng vượt qua căng thẳng thanh khoản và tín dụng của NHTM Việt Nam

Chuyên khảo Khả năng vượt qua căng thẳng thanh khoản và tín dụng của ngân hàng thư phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực

• Tác giả: Lê Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đức Trung
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Vượt Qua Căng Thẳng Thanh Khoản Và Tín Dụng Của Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do nghiên cứu

Tóm tắt

I. Giới thiệu về căng thẳng thanh khoản và tín dụng

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho nền kinh tế và thực thi chính sách tiền tệ. Căng thẳng thanh khoản và tín dụng là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Căng thẳng thanh khoản xảy ra khi ngân hàng không có đủ tiền mặt để đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng hoặc các nghĩa vụ tài chính khác. Trong khi đó, căng thẳng tín dụng liên quan đến khả năng ngân hàng thu hồi các khoản vay. Các ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý các yếu tố này, đặc biệt trong bối cảnh biến động kinh tế toàn cầu và các cuộc khủng hoảng tài chính. Việc nghiên cứu khả năng vượt qua căng thẳng thanh khoản và tín dụng là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.

1.1 Tình hình hiện tại của hệ thống ngân hàng Việt Nam

Hệ thống ngân hàng Việt Nam đang trong quá trình tái cấu trúc và phát triển. Tuy nhiên, nhiều ngân hàng vẫn đang gặp khó khăn về thanh khoản và tín dụng. Tình hình kinh tế toàn cầu, đặc biệt là sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008 và đại dịch Covid-19, đã làm gia tăng áp lực lên hệ thống ngân hàng. Các ngân hàng thương mại cần phải áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả hơn để đảm bảo khả năng thanh khoản và duy trì sự ổn định tài chính. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, nhiều ngân hàng đã có dấu hiệu căng thẳng thanh khoản, đặc biệt là trong các giai đoạn mùa vụ hoặc khi có biến động lớn trên thị trường tài chính.

II. Đánh giá khả năng vượt qua căng thẳng thanh khoản

Đánh giá khả năng vượt qua căng thẳng thanh khoản là một phần quan trọng trong quản lý rủi ro của ngân hàng. Các ngân hàng thương mại cần thực hiện các bài kiểm tra stress (Stress Tests) để đánh giá khả năng chịu đựng của mình trong các tình huống căng thẳng. Theo nghiên cứu, phần lớn các ngân hàng thương mại tại Việt Nam có thể vượt qua cú sốc thanh khoản trong các kịch bản căng thẳng thấp. Tuy nhiên, khi đối mặt với các kịch bản căng thẳng trung bình và cao, chỉ một số ít ngân hàng có khả năng duy trì thanh khoản trong 20 ngày giao dịch liên tiếp. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện các biện pháp quản lý thanh khoản và tăng cường khả năng tài chính để ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài.

2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản

Khả năng thanh khoản của ngân hàng bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm chính sách tín dụng, tình hình kinh tế và các quy định của Ngân hàng Nhà nước. Các ngân hàng cần phải theo dõi chặt chẽ các chỉ số tài chính và thực hiện các biện pháp phòng ngừa để giảm thiểu rủi ro thanh khoản. Việc áp dụng các công cụ quản lý rủi ro hiện đại và thực hiện các bài kiểm tra stress định kỳ sẽ giúp ngân hàng đánh giá đúng tình trạng tài chính và có kế hoạch ứng phó kịp thời với các tình huống bất lợi.

III. Đánh giá khả năng vượt qua căng thẳng tín dụng

Căng thẳng tín dụng xảy ra khi ngân hàng không thể thu hồi được các khoản vay hoặc khi tỷ lệ nợ xấu gia tăng. Đánh giá khả năng vượt qua căng thẳng tín dụng là một phần quan trọng trong quản lý rủi ro tín dụng. Nghiên cứu cho thấy, phần lớn các ngân hàng thương mại có tỷ lệ an toàn vốn (CAR) lớn hơn 9% và có thể chịu đựng được các cú sốc tín dụng ở mức độ thấp. Tuy nhiên, trong các kịch bản căng thẳng tín dụng trung bình và cao, một số ngân hàng đã không đáp ứng được yêu cầu về tỷ lệ CAR tối thiểu, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quản lý rủi ro tín dụng.

3.1 Tác động của nợ xấu đến khả năng tín dụng

Nợ xấu là một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng tín dụng của ngân hàng. Khi nợ xấu gia tăng, ngân hàng sẽ phải trích lập dự phòng rủi ro, từ đó làm giảm khả năng cho vay và ảnh hưởng đến lợi nhuận. Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế khó khăn do đại dịch Covid-19, nhiều doanh nghiệp đã gặp khó khăn trong việc trả nợ, dẫn đến nguy cơ nợ xấu gia tăng. Các ngân hàng cần phải có các biện pháp quản lý nợ xấu hiệu quả hơn, bao gồm việc theo dõi chặt chẽ tình hình tài chính của khách hàng và thực hiện các biện pháp thu hồi nợ kịp thời.

IV. Đề xuất giải pháp nâng cao khả năng vượt qua căng thẳng

Để nâng cao khả năng vượt qua căng thẳng thanh khoản và tín dụng, các ngân hàng thương mại cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Trước tiên, cần thiết lập một hệ thống quản lý rủi ro toàn diện, bao gồm việc áp dụng các công cụ đo lường khả năng chịu đựng cú sốc như Stress Test. Thứ hai, ngân hàng cần tăng cường khả năng tài chính thông qua việc nâng cao tỷ lệ an toàn vốn và cải thiện chất lượng tài sản. Cuối cùng, việc đào tạo nhân viên và nâng cao nhận thức về quản lý rủi ro trong ngân hàng cũng là yếu tố quan trọng giúp nâng cao khả năng vượt qua căng thẳng.

4.1 Tăng cường chính sách tín dụng

Các ngân hàng cần xem xét và điều chỉnh chính sách tín dụng để đảm bảo khả năng thu hồi nợ và giảm thiểu rủi ro tín dụng. Việc áp dụng các tiêu chuẩn tín dụng chặt chẽ hơn, đồng thời phát triển các sản phẩm tín dụng linh hoạt sẽ giúp ngân hàng nâng cao khả năng phục hồi trong các tình huống căng thẳng. Đồng thời, việc theo dõi và đánh giá thường xuyên các khoản vay cũng là yếu tố quan trọng trong việc quản lý rủi ro tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Tính ổn định và năng lực chống chịu của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch trong việc truyền dẫn chính sách tiền tệ và duy trì sự liên tục của các dòng vốn phục vụ nền kinh tế quốc dân. Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và làn sóng tái cấu trúc hệ thống tín dụng theo Luật các Tổ chức tín dụng 2010 cùng tiến trình thực thi Basel II tại Việt Nam, sự tích tụ của các yếu tố tổn thương thanh khoản và nợ xấu đã bộc lộ những rủi ro trọng yếu. Đáng chú ý, các sự cố thanh khoản lịch sử tại ba ngân hàng SCB, TinNghiaBank, Ficombank (2010–2011) do lạm dụng vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn, hay biến cố tại ACB vào tháng 8/2012 khi "chỉ trong vòng 2 ngày làm việc khách hàng đã rút hơn 8.000 tỷ đồng khỏi ACB chi nhánh Hồ Chí Minh", cùng với sự bất cân xứng tăng trưởng khi năm 2018 "huy động vốn của các tổ chức tín dụng tăng 11,5%; tăng trưởng tín dụng của nền kinh tế tăng 13,3%" đã minh chứng cho nhu cầu cấp thiết phải kiểm nghiệm sức chịu đựng rủi ro. Khi đại dịch Covid-19 bùng phát năm 2020 làm đứt gãy chuỗi cung ứng doanh nghiệp, đúng như nhận định của Mark Carney (Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh): "Trọng tâm của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 là nợ xấu và chỉ giới hạn trong lĩnh vực ngân hàng... còn lần này dịch bệnh là mối nguy đến từ bên ngoài, tác động lên toàn bộ nền kinh tế", việc đo lường khả năng vượt qua căng thẳng trở thành điều kiện sống còn.

Khoảng trống nghiên cứu (Research gap) then chốt xuất phát từ thực tế: (1) Khung kỹ thuật kiểm tra sức chịu đựng (Stress Test - ST) do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ủy ban Basel ban hành chủ yếu áp dụng cho thị trường phát triển, thiếu sự hiệu chỉnh tương thích với cấu trúc bảng cân đối kế toán và cơ chế dự phòng nợ xấu đặc thù của NHTM Việt Nam; (2) Chưa có công trình nào đánh giá đồng thời và tương hỗ giữa rủi ro thanh khoản (RRTK) và rủi ro tín dụng (RRTD) trên cùng một mẫu nghiên cứu đồng nhất 26 NHTM cổ phần đại diện toàn hệ thống trong giai đoạn 2012–2020; (3) Các bài kiểm tra trước đây hoàn toàn khuyết thiếu việc tích hợp các kịch bản cú sốc kinh tế vĩ mô do biến cố dịch bệnh toàn cầu Covid-19 gây ra.

Luận án thiết lập 4 câu hỏi nghiên cứu (RQ) và hệ thống giả thuyết đi kèm:

• RQ1: Thực trạng khả năng thanh khoản, tín dụng và mức độ phơi nhiễm rủi ro của hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2012–2020 diễn biến như thế nào?
• RQ2: Khung phân tích Stress Test của IMF cần được hiệu chỉnh về tham số và cấu trúc ra sao để phản ánh chính xác rủi ro nội tại của NHTM Việt Nam?
• RQ3: Mức độ chống chịu của 26 NHTM cổ phần trước các cú sốc thanh khoản (rút tiền liên tục 20 ngày) và cú sốc tín dụng (suy giảm giá trị tài sản đảm bảo, gia tăng tỷ lệ nợ xấu) diễn biến thế nào qua 3 cấp độ kịch bản (Thấp, Trung bình, Cao)?
• RQ4: Những khiếm khuyết trong các giải pháp phòng ngừa rủi ro thanh khoản và tín dụng hiện hành đòi hỏi những tái định hình chiến lược và điều hành chính sách nào?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết trung gian tài chính và chuyển đổi thanh khoản (Diamond & Dybvig, 1983; Holmström & Tirole, 1998), mô hình cân đối rủi ro danh mục và an toàn vốn (Shrieves & Dahl, 1992), khuôn khổ phân loại thanh khoản bảng cân đối kế toán của Berger & Bouwman (2009) và phương pháp luận Stress Test định lượng vi mô/vĩ mô của IMF (Blaschke et al., 2001; Čihák, 2007; Ong, 2014). Phạm vi nghiên cứu bao trùm 26 NHTM cổ phần quy mô lớn nhất Việt Nam trong chu kỳ 2012–2020, xử lý dữ liệu kiểm toán chính thức kết hợp điều tra định lượng vi mô. Đóng góp đột phá của luận án là xác lập định lượng ngưỡng đứt gãy thanh khoản theo chuỗi thời gian 20 ngày giao dịch liên tiếp và đo lường mức độ suy giảm của hệ số an toàn vốn (CAR) trước ngưỡng tối thiểu 9% theo quy định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và 8% theo chuẩn mực Basel II.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về khả năng chống chịu của hệ thống ngân hàng được phân chia thành ba dòng học thuật chính:

1. Dòng lý thuyết về rủi ro ngân quỹ và thanh khoản: Rose & Hudgins (2006) và Duttweiler (2011) tiếp cận thanh khoản dưới góc độ khả năng đáp ứng nghĩa vụ tài chính tức thời, nhấn mạnh sự đánh đổi cấu trúc giữa tính thanh khoản và biên sinh lời. Berger & Bouwman (2009) đã phân định rạch ròi ba cấp độ tài sản/nợ phải trả: Thanh khoản (Liquid), Bán thanh khoản (Semi-liquid) và Kém thanh khoản (Illiquid), từ đó hình thành thước đo khởi tạo thanh khoản toàn diện cho ngân hàng.
2. Dòng lý thuyết về tổn thất tín dụng và an toàn vốn: Duffie & Singleton (2012) cùng Greuning & Bratanovic (2009) khẳng định rủi ro tín dụng là nguyên nhân số một dẫn đến phá sản ngân hàng do làm xói mòn trực tiếp vốn chủ sở hữu và thổi phồng quy mô tài sản có rủi ro (RWA). Martinez Peria et al. (2001) chỉ ra rằng: "Các ngân hàng, mà sử dụng mô hình quản trị nội bộ để đáp ứng yêu cầu về vốn nhằm chống chọi lại rủi ro thị trường, cần phải áp dụng một chương trình ST nghiêm ngặt và toàn diện".
3. Dòng phương pháp luận Stress Test vĩ mô và vi mô: Khởi xướng từ các nghiên cứu tiên phong của IMF bao gồm Blaschke et al. (2001) với bộ công cụ ST phiên bản 1.0, Čihák (2007) với phiên bản 2.0 và Ong (2014) với phiên bản 3.0. Nhóm nghiên cứu này đã hệ thống hóa các kỹ thuật phân tích độ nhạy (Sensitivity analysis), phân tích kịch bản (Scenario analysis) và mô hình hóa lây lan hệ thống (Contagion analysis).

Về mặt học thuật, tồn tại cuộc tranh luận kéo dài giữa hai trường phái: Berkowitz (1999) cho rằng Stress Test chỉ là một tập con đơn thuần của mô hình quản trị rủi ro tổng quát và nên được tích hợp vào phân phối xác suất thống kê chuẩn mực; ngược lại, Quagliariello (2009) và Jones, Hilbers & Slack (2004) khẳng định việc lựa chọn kịch bản cực đoan mang tính "nghệ thuật" nhiều hơn khoa học, bởi vì các biến cố khủng hoảng luôn nằm ở vùng đuôi dày (fat-tail distribution) mà các mô hình Value at Risk (VaR) truyền thống thất bại trong việc nắm bắt.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, chẳng hạn như nghiên cứu của Martinez Peria et al. (2001) tại các thị trường mới nổi Mỹ Latinh hay mô hình dự báo vỡ nợ Logit của Eklund et al. (2001) tại Thụy Điển, các bài kiểm tra quốc tế phần lớn dựa vào thị trường tài chính hoàn chỉnh với dữ liệu chuỗi thời gian sâu và phái sinh đa dạng. Luận án định vị bản thân ở vị trí tiên phong tại Việt Nam khi kết hợp phương pháp Top-down của cơ quan quản lý vĩ mô với phương pháp Bottom-up dựa trên dữ liệu kế toán chi tiết của 26 NHTM, giải quyết triệt để sự thiếu hụt dữ liệu thị trường bằng cách tiếp cận chuẩn hóa bảng cân đối kế toán theo hướng dẫn của Čihák (2007) và tích hợp các cú sốc phi tuyến từ đại dịch Covid-19.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm chứng thực nghiệm các học thuyết tài chính cốt lõi trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi có độ mở cao:

• Mở rộng lý thuyết của Shrieves & Dahl (1992): Chứng minh sự tác động đồng thời của cú sốc giá trị tài sản đảm bảo và sự dịch chuyển nhóm nợ lên quy mô vốn tự có (tử số của CAR) và tổng tài sản có rủi ro quy đổi (mẫu số của CAR), chỉ ra cơ chế khuếch đại làm sụt giảm hệ số CAR nhanh gấp 1,4 đến 1,8 lần so với điều kiện phi căng thẳng.
• Bổ sung cho lý thuyết chuyển đổi thanh khoản của Holmström & Tirole (1998) và Berger & Bouwman (2009): Khẳng định tính bất cân xứng trong hành vi rút vốn; dưới tác động của hiệu ứng tâm lý bầy đàn, các khoản nợ bán thanh khoản (như tiền gửi có kỳ hạn) nhanh chóng bị chuyển hóa thành các khoản rút vốn tức thời, làm triệt tiêu khả năng tự điều tiết của đệm tài sản thanh khoản.
• Hệ thống hóa mệnh đề lý thuyết kiểm tra sức chịu đựng: Xác lập luận điểm rằng Stress Test không phải là công cụ dự báo xác suất phá sản tức thì (do giám sát an toàn vốn dựa trên giá trị sổ sách và các nguồn thu nhập ngoài lãi chưa tính đến có thể bù đắp tạm thời), mà là một hệ thống chỉ báo cảnh báo sớm về các điểm đứt gãy cấu trúc (structural breaking points) trong hệ thống ngân hàng.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng ba trụ cột lý thuyết: Khung phân tích ổn định tài chính vĩ mô của IMF (2003a), Nguyên tắc quản trị thanh khoản Sound Principles của Ủy ban Basel (BCBS, 2008), và Quy chế tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo Thông tư 22/2019/TT-NHNN kết hợp Thông tư 02/2013/TT-NHNN.

Quy trình phân tích xác lập công thức đo lường tài sản thanh khoản thuần dựa trên Čihák (2007):

$$\text{Tài sản thanh khoản} = \text{Tiền mặt} + \text{T-bills} + \text{Chứng khoán thanh khoản} + \text{Tiền gửi NHNN} + \text{Tiền gửi không kỳ hạn tại TCTD khác} - \text{Dự trữ bắt buộc} - \text{Tiền gửi không kỳ hạn của TCTD khác}$$

$$\text{Tài sản kém thanh khoản} = \text{Tổng tài sản} - \text{Tài sản thanh khoản}$$

Điều kiện biên (Boundary conditions): Mô hình áp dụng cho trạng thái đóng băng cục bộ của thị trường liên ngân hàng trong thời gian căng thẳng, loại trừ khả năng tiếp cận vốn tái cấp vốn vô hạn từ Ngân hàng Trung ương trong 5 ngày làm việc đầu tiên của cú sốc để kiểm tra sức mạnh tự thân của từng định chế.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phản biện (Critical Realism) nhằm bóc tách các cơ chế truyền dẫn rủi ro trong hệ thống ngân hàng. Nghiên cứu sử dụng thiết kế hỗn hợp định lượng chiếm ưu thế (Quantitatively-dominant Mixed Design):

• Phân tích vĩ mô - vi mô đa cấp (Multi-level design): Tích hợp dữ liệu chuỗi thời gian của 26 NHTM cổ phần Việt Nam với các chỉ số kinh tế vĩ mô và Bộ chỉ số an toàn tài chính (FSIs) của IMF (2003b).
• Mẫu nghiên cứu: 26 NHTM cổ phần Việt Nam hoạt động liên tục trong giai đoạn 2012–2020, đại diện cho hơn 85% tổng tài sản, dư nợ tín dụng và tiền gửi của khối ngân hàng thương mại cổ phần.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình kiểm tra sức chịu đựng được chuẩn hóa qua 4 giai đoạn độc lập nhưng liên kết chặt chẽ:

1. Thu thập và chuẩn hóa dữ liệu: Trích xuất toàn bộ dữ liệu tài chính từ Báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán độc lập của 26 NHTM trong 9 năm liên tục (2012–2020).
2. Tham vấn chuyên gia và hiệu chỉnh kịch bản (Delphi method): Tổng hợp ý kiến từ các chuyên gia NHNN, các nhà nghiên cứu đầu ngành và quản trị rủi ro cấp cao tại các hội thảo khoa học để xác lập các tỷ lệ rút tiền gửi và mức độ suy giảm tài sản thế chấp sát với thực tiễn thị trường tiền tệ Việt Nam.
3. Thiết kế kịch bản Stress Test đa cấp độ:
   • Kịch bản RRTK: Kiểm nghiệm dòng tiền chi trả ròng hàng ngày trong 20 ngày làm việc liên tiếp theo 3 cấp độ: Cú sốc nhẹ (Tỷ lệ rút tiền gửi ổn định, áp lực thanh khoản thấp), Cú sốc trung bình (Rút tiền gia tăng, thanh khoản một phần tài sản bán thanh khoản với mức chiết khấu), Cú sốc nghiêm trọng (Rút tiền ồ ạt tương đương biến cố khủng hoảng, tài sản kém thanh khoản bị đóng băng hoàn toàn).
   • Kịch bản RRTD: Giả định 3 mức độ suy thoái: Mức 1 (Tỷ lệ nợ xấu tăng nhẹ 20–30%, giá trị tài sản đảm bảo giảm 10%), Mức 2 (Nợ xấu tăng 50%, tài sản đảm bảo giảm 20–30%), Mức 3 (Cú sốc đại dịch cực đoan: Nợ xấu tăng trên 100%, tài sản đảm bảo giảm 40–50%).
4. Tính toán và kiểm định độ nhạy: Toàn bộ mô phỏng Stress Test được xử lý trên nền tảng bảng tính định lượng nâng cao (Microsoft Excel Solver và công cụ kiểm định kinh tế lượng), đảm bảo khả năng tái lập và kiểm toán kết quả độc lập.

Data và phân tích

Đặc tính dữ liệu mẫu nghiên cứu phản ánh sự phân hóa mạnh mẽ về quy mô vốn chủ sở hữu, cấu trúc danh mục cho vay và tỷ lệ đệm thanh khoản giữa nhóm NHTM cổ phần gốc quốc doanh và nhóm NHTM cổ phần tư nhân.

Bộ kiểm tra độ bền vững (Robustness checks) được thực hiện thông qua việc đối chiếu giữa phương pháp phân loại thanh khoản theo kỳ hạn đáo hạn và phương pháp phân loại theo tính chất tài sản của Berger & Bouwman (2009). Luận án cũng kiểm soát các biến động ngoại bảng (Off-balance sheet items) bao gồm cam kết bảo lãnh và hạn mức tín dụng chưa giải ngân nhằm tránh ước tính thiếu mức độ thiếu hụt thanh khoản ròng trong thời kỳ căng thẳng.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự phân hóa rõ rệt trong khả năng sống sót thanh khoản: Trong kịch bản căng thẳng thanh khoản cấp độ thấp nhất, phần lớn trong số 26 NHTM cổ phần vượt qua được cú sốc với số ngày thanh khoản duy trì liên tục là 20 ngày. Tuy nhiên, khi chuyển sang kịch bản có mức độ nghiêm trọng trung bình và cao nhất, chỉ có một số rất ít ngân hàng duy trì được khả năng thanh khoản trong 20 ngày giao dịch liên tiếp mà không cần hỗ trợ tái cấp vốn khẩn cấp từ NHNN.
2. Ngưỡng tổn thương an toàn vốn trước cú sốc tín dụng: Dưới kịch bản RRTD ở mức độ thấp (tài sản đảm bảo giảm giá nhẹ, nợ xấu tăng cục bộ), đa số 26 NHTM duy trì được hệ số CAR lớn hơn 9%, đáp ứng quy chuẩn an toàn vốn hiện hành của NHNN.
3. Sự đứt gãy CAR diện rộng trong kịch bản nghiêm trọng: Khi đối mặt với kịch bản cú sốc tín dụng trung bình và cao nhất (mô phỏng tác động đa chiều của Covid-19 và suy giảm diện rộng của thị trường bất động sản), xuất hiện một số ngân hàng có hệ số CAR rơi xuống dưới 8% (vi phạm ngưỡng tối thiểu của Basel II). Đáng lưu ý, phần lớn các ngân hàng còn lại đều rơi vào vùng dao động từ 8% đến dưới 9%, tức là không đạt yêu cầu duy trì hệ số an toàn vốn ở mức an toàn 9% do NHNN quy định.
4. Mối quan hệ liên thông tiêu cực giữa RRTD và RRTK: Kết quả chỉ ra một phát hiện phản trực giác: Các ngân hàng có tăng trưởng tín dụng quá nóng trong giai đoạn 2015–2018 với tỷ lệ nợ xấu trên sổ sách thấp lại là những định chế sụp đổ thanh khoản nhanh nhất trong bài kiểm tra Stress Test, do danh mục cho vay trung dài hạn không thể chuyển hóa thành dòng tiền chi trả tức thời.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định tính chu kỳ ngược (counter-cyclical) của các yêu cầu về vốn và sự cần thiết phải tích hợp đồng thời hai chỉ tiêu LCR (Tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản) và NSFR (Tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng) của Basel III vào mô hình quản trị rủi ro tại các thị trường mới nổi.
• Đổi mới phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình 4 bước xây dựng kịch bản Stress Test Top-down kết hợp Bottom-up, cung cấp bộ tham số thực nghiệm tương thích với hệ thống kế toán VAS và Thông tư 22/2019/TT-NHNN cho các định chế tài chính Việt Nam.
• Ứng dụng thực tiễn cho NHTM: Các NHTM cần khẩn trương tái cơ cấu kỳ hạn nguồn vốn huy động, chấm dứt việc phụ thuộc quá mức vào tiền gửi ngắn hạn để tài trợ tài sản trung dài hạn, đồng thời thiết lập quỹ dự phòng thanh khoản thứ cấp bằng trái phiếu chính phủ có khả năng chiết khấu ngay tại NHNN.
• Khuyến nghị chính sách cho Ngân hàng Nhà nước: Xây dựng khung pháp lý bắt buộc các TCTD phải thực hiện và công bố báo cáo Stress Test định kỳ (Bottom-up); chuẩn bị cơ chế phối hợp kỹ thuật với WB và IMF trong các đợt đánh giá FSAP tương lai; đồng thời thiết lập công cụ can thiệp sớm dựa trên kết quả kiểm tra sức chịu đựng thay vì chỉ dựa vào các chỉ số an toàn vốn tĩnh.
• Điều kiện khái quát hóa: Khung phân tích và các kịch bản định lượng của luận án có khả năng chuyển giao và áp dụng trực tiếp cho hệ thống ngân hàng tại các quốc gia đang phát triển thuộc khu vực ASEAN có cấu trúc thị trường tài chính dựa vào ngân hàng (bank-based financial system).

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận 4 hạn chế nghiên cứu cụ thể:

1. Hạn chế về dữ liệu định giá thị trường: Do cơ chế giám sát an toàn vốn tại Việt Nam căn cứ trên giá trị sổ sách kế toán, mô hình chưa phản ánh được đầy đủ biến động giá trị thị trường theo thời gian thực (Mark-to-Market) của toàn bộ danh mục tài sản tài chính nắm giữ đến ngày đáo hạn.
2. Chưa bao quát toàn diện thu nhập ngoài lãi: Mô hình tính toán Stress Test tập trung chủ yếu vào tổn thất danh mục tín dụng và rút tiền gửi, chưa tích hợp đầy đủ dòng tiền bù đắp từ mảng thu dịch vụ, phí và các nghiệp vụ phái sinh ngoại bảng.
3. Tính chất kịch bản tĩnh (Static Stress Testing): Bài kiểm tra chưa mô phỏng được hành vi phản ứng động (Dynamic behavioral feedback) của ban điều hành ngân hàng và các biện pháp can thiệp vĩ mô tức thời của Ngân hàng Trung ương trong quá trình diễn ra khủng hoảng.
4. Dữ liệu vi mô về người vay: Việc tiếp cận số liệu chi tiết về hệ số đòn bẩy tài chính và khả năng trả nợ của từng nhóm khách hàng doanh nghiệp/hộ gia đình còn chịu nhiều giới hạn bảo mật thông tin.

Chương trình nghiên cứu 5–10 năm tới cần tập trung vào:

• Phát triển mô hình Stress Test động (Dynamic Macro Stress Testing) tích hợp mô hình kinh tế lượng vĩ mô cấu trúc (DSGE) với mạng lưới liên ngân hàng để mô phỏng hiệu ứng lan truyền domino (Network contagion analysis).
• Tích hợp các rủi ro phi truyền thống như rủi ro khí hậu (Climate stress testing) và rủi ro gián đoạn công nghệ số trong ngân hàng.
• Ứng dụng thuật toán học máy (Machine Learning) để dự báo xác suất vỡ nợ vi mô (Probability of Default - PD) và tỷ lệ tổn thất khi vỡ nợ (Loss Given Default - LGD) phục vụ phương pháp tiếp cận nâng cao theo Basel II/III (A-IRB).

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình tạo lập chuẩn mực tham chiếu cho các nghiên cứu định lượng về ổn định tài chính và quản trị rủi ro ngân hàng tại Việt Nam, đóng vai trò tài liệu nền tảng cho đào tạo sau đại học và công bố quốc tế.
• Chuyển đổi ngành ngân hàng: Cung cấp bộ công cụ thực hành mẫu (Excel template và quy trình kịch bản) giúp 26 NHTM cổ phần nội địa tự xây dựng khung kiểm tra sức chịu đựng nội bộ (ICAAP) đáp ứng Trụ cột 2 của Basel II.
• Ảnh hưởng chính sách: Đóng góp luận cứ khoa học trực tiếp hỗ trợ Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng (NHNN) trong việc hoàn thiện quy chế giám sát an toàn vi mô/vĩ mô và chuẩn bị năng lực kỹ thuật tham gia Chương trình Đánh giá Khu vực Tài chính (FSAP) của IMF/WB.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Góp phần ngăn chặn nguy cơ đổ vỡ hệ thống, giảm thiểu chi phí cứu trợ tài chính từ ngân sách nhà nước, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền và ổn định kinh tế vĩ mô trong các giai đoạn khủng hoảng.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích lý thuyết tích hợp giữa Berger & Bouwman (2009) và Čihák (2007) được bản địa hóa cho thị trường mới nổi; khai thác các khoảng trống nghiên cứu về Stress Test động.
• Hội đồng quản trị và Ban điều hành NHTM: Sở hữu công cụ lượng hóa chính xác mức độ tổn thất vốn và thời gian sinh tồn thanh khoản để hoạch định kế hoạch vốn tự có và lập quỹ dự phòng thanh khoản dự phòng khả thi.
• Chuyên viên Quản trị rủi ro tại các TCTD: Vận dụng trực tiếp quy trình phân loại tài sản/nợ và các kịch bản suy giảm giá trị tài sản đảm bảo để thiết lập hệ thống hạn mức rủi ro nội bộ hàng ngày/hàng tuần.
• Các nhà hoạch định chính sách tại NHNN và Bộ Tài chính: Sử dụng kết quả phân tích phân nhóm 26 ngân hàng để nhận diện chính xác các định chế có tầm quan trọng hệ thống nhưng sở hữu đệm an toàn vốn mỏng, từ đó ban hành các chỉ thị tái cơ cấu kịp thời.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết cụ thể nào?
Luận án mở rộng trực tiếp Lý thuyết Chuyển đổi Thanh khoản của Berger & Bouwman (2009) và Khung phân tích An toàn vốn của Shrieves & Dahl (1992) bằng việc chứng minh sự đứt gãy phi tuyến của cấu trúc thanh khoản dưới áp lực rút tiền dây chuyền. Luận án chỉ ra rằng trong điều kiện căng thẳng cực đoan, các khoản nợ bán thanh khoản bị triệt tiêu kỳ hạn và biến thành nợ thanh khoản tức thời, làm vô hiệu hóa các giả định quản trị rủi ro thông thường tại thị trường ngân hàng đang phát triển.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án khi so sánh với ít nhất 2 nghiên cứu quốc tế trước đây?
So với nghiên cứu của Martinez Peria et al. (2001) (chủ yếu sử dụng phân tích độ nhạy đơn lẻ cho rủi ro thị trường tại Mỹ Latinh) và Čihák (2007) (xây dựng bảng tính tĩnh chuẩn tắc của IMF cho các nước phát triển), luận án đã thực hiện bước đột phá phương pháp luận khi: (1) Kết hợp đồng thời Stress Test thanh khoản chuỗi 20 ngày với Stress Test rủi ro tín dụng đa tầng trên cùng một tập dữ liệu vi mô; (2) Tích hợp phương pháp chuyên gia Delphi để hiệu chỉnh các trọng số chiết khấu tài sản đảm bảo phù hợp với pháp lý xử lý nợ xấu tại Việt Nam.

3. Phát hiện bất ngờ nhất (Surprising finding) được hỗ trợ bởi dữ liệu là gì?
Dữ liệu chỉ ra rằng nhóm ngân hàng có quy mô tài sản lớn và tỷ lệ CAR danh nghĩa rất cao trong điều kiện bình thường (>11%) lại có tốc độ suy giảm CAR nhanh nhất khi gặp cú sốc nợ xấu và sụt giảm giá trị tài sản đảm bảo cấp độ 3. Nguyên nhân cốt lõi là do danh mục tài sản của nhóm này tập trung quá lớn vào bất động sản và các ngành sản xuất chịu tác động trực tiếp từ Covid-19, khiến phần trích lập dự phòng bổ sung ăn mòn toàn bộ vốn tự có cấp 1 nhanh hơn nhóm ngân hàng quy mô vừa nhưng danh mục phân tán.

4. Luận án có cung cấp giao thức tái lập nghiên cứu (Replication protocol) hoàn chỉnh không?
Có. Luận án công bố tường minh toàn bộ danh mục 26 NHTM cổ phần trong mẫu, định nghĩa toán học chi tiết các biến số tài sản/nợ theo chuẩn kế toán, bảng phân loại chi tiết các khoản mục nội/ngoại bảng theo Čihák (2007), cùng quy trình thuật toán mô phỏng kịch bản rút tiền gửi và suy giảm CAR được mã hóa chuẩn hóa trên phần mềm phân tích.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm (10-year research agenda) được phác thảo thế nào?
Chương trình nghiên cứu dài hạn định hướng chuyển dịch từ Stress Test tĩnh sang Stress Test vĩ mô động đa thời kỳ (Multi-period Dynamic Stress Testing), tích hợp mô hình mạng lưới liên ngân hàng để mô phỏng rủi ro lây lan hệ thống (Systemic Contagion), và tích hợp các yếu tố rủi ro biến đổi khí hậu (ESG/Climate-related financial risks) vào quy trình thẩm định tín dụng và kiểm tra an toàn vốn ngân hàng.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và bản địa hóa xuất sắc khung lý thuyết và phương pháp luận Stress Test của IMF và Basel cho hệ thống NHTM Việt Nam, lấp đầy khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm giai đoạn 2012–2020.
2. Thiết lập quy trình 4 giai đoạn chuẩn mực đánh giá đồng thời hai loại hình rủi ro trọng yếu nhất: Rủi ro thanh khoản và Rủi ro tín dụng trên mẫu đại diện 26 NHTM cổ phần.
3. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về ngưỡng đứt gãy thanh khoản: Đa số ngân hàng an toàn trước cú sốc nhẹ, nhưng hệ thống bộc lộ tính dễ tổn thương nghiêm trọng khi đối mặt với áp lực rút tiền kéo dài 20 ngày ở các kịch bản trung bình và cao.
4. Chứng minh thực nghiệm về sự xói mòn an toàn vốn: Cú sốc nợ xấu và suy giảm tài sản đảm bảo trong bối cảnh Covid-19 đẩy phần lớn các ngân hàng xuống dưới ngưỡng an toàn vốn mục tiêu 9% của NHNN, trong đó một số ngân hàng vi phạm ngưỡng tối thiểu 8% của Basel II.
5. Xác lập hệ thống giải pháp toàn diện và lộ trình triển khai cụ thể cho NHTM trong việc tái cấu trúc kỳ hạn bảng cân đối và cho Ngân hàng Nhà nước trong việc hoàn thiện khung thể chế giám sát an toàn vĩ mô, chuẩn bị điều kiện thực thi hiệu quả Chương trình FSAP quốc tế.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật đột phá về Stress Test động, kiểm tra sức chịu đựng rủi ro khí hậu và mô hình hóa mạng lưới lan truyền tài chính trong kỷ nguyên số hóa ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Phần mở đầu của chương 1 trình bày tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu đặt trong bối cảnh quá trình phát triển của ngành ngân hàng Việt Nam trải qua thời kỳ biến động mạnh do chịu nhiều ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và những khó khăn kinh tế nội tại của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2012 – 2020. Trong đó cần đặc biệt lưu ý đến RRTK và RRTD của toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam. Cụ thể, các ngân hàng thương mại cổ phần thuộc hệ thống ngân hàng Việt Nam cần phải thực hiện các bài đánh giá khả năng chịu đựng các cú sốc RRTK và RRTD một cách thường kỳ để đánh giá được liệu ngân hàng của mình có thể vượt qua các cú sốc rủi ro thanh khoản và tín dụng trong thực tế không. Một trong những phương pháp giúp ngân hàng trả lời được câu hỏi nêu trên, được các ngân hàng thương mại lớn trên thế giới sử dụng phổ biến hiện nay và được IMF, WB khuyến nghị là ST.

Phần tiếp theo của chương 1 nêu rõ Mục tiêu và Câu hỏi nghiên cứu, Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu, Phương pháp chính được sử dụng trong nghiên cứu này. Phần cuối chương 1 nêu bật những đóng góp của nghiên cứu về cả hai khía cạnh lý luận và thực tiễn; và kết cấu nội dung nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ STRESS TEST THANH KHOẢN VÀ TÍN DỤNG 2.1 Rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng 2.1 Khái niệm về rủi ro Về cơ bản rủi ro trong kinh doanh là những biến cố xảy ra một cách bất ngờ và trái với kỳ vọng, bắt nguồn từ các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh và thường gây ra những tổn thất về mặt vật chất cho doanh nghiệp. Tương tự, rủi ro trong kinh doanh ngân hàng được xác định bởi mức độ rủi ro của danh mục tài sản mà ngân hàng quản lý và mức độ đòn bẩy tài chính được sử dụng để tài trợ cho các tài sản đó, theo Shrieves và Dahl (1992).2 Các loại hình rủi ro kinh doanh ngân hàng Ngân hàng thường phải chịu ba loại hình rủi ro chính trong quá trình hoạt động, bao gồm: rủi ro tài chính, hoạt động và môi trường (Greuning và Bratanovic, 2009).

Đầu tiên, loại hình rủi ro tài chính thường biểu hiện dưới dạng rủi ro ngân hàng truyền thống và rủi ro ngân quỹ. Rủi ro truyền thống của kinh doanh ngân hàng bắt nguồn từ bảng cân đối kế toán, cơ cấu báo cáo thu nhập, tín dụng và rủi ro khả năng thanh toán; những thành phần này có thể dẫn đến tổn thất cho ngân hàng nếu chúng không được quản lý đúng cách. Rủi ro ngân quỹ, dựa trên chênh lệch giá tài chính, có thể mang lại lợi nhuận nếu chênh lệch giá dương hoặc gây ra tổn thất trong trường hợp chênh lệch giá âm; nó bao gồm RRTK, lãi suất, tiền tệ và thị trường. Rủi ro tài chính cũng phải chịu sự tác động đa chiều phức tạp, có thể làm gia tăng đáng kể rủi ro chung của ngân hàng.

Ví dụ, một ngân hàng tham gia kinh doanh ngoại tệ thường gặp rủi ro tiền tệ, nhưng nó cũng sẽ chịu thêm RRTK và lãi suất nếu ngân hàng không giới hạn số lượng danh mục kinh doanh hoặc phạm sai lầm khi thực hiện đồng quyền chọn. Tiếp đến là rủi ro hoạt động, liên quan đến quy trình kinh doanh tổng thể của ngân hàng, và tác động tiềm tàng của việc tuân thủ chính sách và thủ tục ngân hàng, hệ thống nội bộ và công nghệ, bảo mật thông tin, các biện pháp phòng chống sai lầm trong quản lý và gian lận. Một khía cạnh khác của loại hình rủi ro này bao gồm kế hoạch chiến lược, quản trị và cơ cấu tổ chức của ngân hàng, quản lý nhân sự và nguồn lực nội bộ, phát triển sản phẩm và năng lực chuyên môn, và phương pháp tiếp cận khách hàng. 12 Cuối cùng, rủi ro môi trường liên quan đến môi trường kinh doanh của ngân hàng, bao gồm tất cả các loại rủi ro ngoại sinh, có thể gây nguy hiểm cho hoạt động kinh doanh của một ngân hàng.

Loại hình rủi ro này liên quan đến những thay đổi về chính sách kinh tế vĩ mô, các yếu tố pháp lý và quy định đối với ngành ngân hàng, cơ sở hạ tầng ngành tài chính và hệ thống thanh toán. Các loại hình rủi ro kinh doanh ngân hàng Rủi ro tài chính Rủi ro hoạt động Rủi ro môi trường Cấu trúc bảng cân đối Sự gian lận trong nội bộ Chính sách kinh tế vĩ mô kế toán Cấu trúc doanh thu và Sự lừa gạt từ bên ngoài Cơ sở hạ tầng tài chính lợi nhuận An toàn vốn Năng lực nhân viên và môi trường làm việc Cơ sở pháp lý Khủng hoảng ngân hàng và sự lây Tín dụng Đối tác, sản phẩm, và dịch vụ lan Thanh khoản Sự hư hại của tài sản cố định Hoạt động và hệ thống kinh doanh bị đình trệ (rủi ro kỹ Thị trường thuật) Lãi suất Sự thực hiện, phân phối và quản trị quy trình kinh doanh Tiền tệ (Nguồn: Greuning, H., 2009) Hiện nay, hoạt động quản trị rủi ro của ngân hàng thương mại không còn ưu tiên tập trung vào rủi ro tài chính truyền thống, mà hướng đến khả năng gây ra tổn thất nghiêm trọng của rủi ro (Duffie và Singleton, 2012). Xét theo tiêu chí này, RRTD và thanh khoản được đánh giá là hai loại hình rủi ro có khả năng gây ra tổn thất nặng nề cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Do đó việc nhận thức đúng đắn, đo lường chính xác và quản trị hiệu quả RRTD và thanh khoản là hết sức quan trọng đối với sự an toàn của ngân hàng thương mại.3 Rủi ro thanh khoản (Liquidity Risk) Phần lớn các vấn đề liên quan đến thanh khoản mà ngân hàng gặp phải đều bắt nguồn từ hoạt động giao dịch với khách hàng, với mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào nguồn cung ứng vốn tức thời của ngân hàng.

Ví dụ, trong trường hợp mức dự trữ thanh khoản thấp thì ngân hàng buộc phải đi vay trên thị trường liên ngân hàng hoặc hạ thấp mức cân bằng tài 13 khoản, cả hai giải pháp này đều đòi hỏi ngân hàng phải có nguồn vốn bổ sung (Rose và Hudgins, 2006). Theo Hiệp định Basel II (2004) do UBGSNHQT Basel ban hành, RRTK phát sinh khi ngân hàng thương mại không tìm kiếm đầy đủ nguồn vốn để đáp ứng các nghĩa vụ thanh toán đến hạn, loại hình rủi ro này có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh hàng ngày và gây ra tổn thất tài chính cho ngân hàng. Trường hợp mất thanh khoản nhẹ, ngân hàng phải vay vốn với lãi suất cao hơn dự kiến, do đó làm gia tăng chi phí tài chính. Trường hợp mất thanh khoản trầm trọng, ngân hàng có thể rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán, phải tuyên bố phá sản, sáp nhập hoặc bị mua lại.

Vai trò thiết yếu của quản trị thanh khoản của ngân hàng thương mại thể hiện qua hai khía cạnh. Đầu tiên, hiếm khi cầu thanh khoản cân bằng với cung thanh khoản tại một thời điểm bất kỳ, bởi vậy ngân hàng cần liên tục giải quyết cả hai trạng thái đó là thâm hụt thanh khoản và thặng dư thanh khoản. Bên cạnh đó, ngân hàng thường phải cân nhắc lựa chọn giữa thanh khoản và lợi nhuận. Nghĩa là nếu ngân hàng dự trữ càng nhiều tiền mặt và tài sản thanh khoản cao để đáp ứng nhu cầu thanh khoản, lợi nhuận kỳ vọng của ngân hàng sẽ càng thấp.

Do vậy việc duy trì mức thanh khoản hợp lý luôn luôn là một thách thức đối với nhà quản trị ngân hàng khi đặt trong bối cảnh các cổ đông luôn yêu cầu ngân hàng phải đạt lợi nhuận tối đa nhưng vẫn hoạt động an toàn. Hơn thế nữa, việc giải quyết vấn đề thanh khoản thường gắn liền với bài toán chi phí của ngân hàng, bao gồm chi phí lãi vốn huy động, chi phí giao dịch khi tìm kiếm các nguồn vốn có tính thanh khoản cao, và chi phí cơ hội biểu hiện qua nguồn doanh thu từ tài sản sinh lời mà ngân hàng đạt được trong tương lai - dòng tiền mà ngân hàng sẽ mất đi nếu như bắt buộc phải bán tài sản sinh lời để đáp ứng nhu cầu thanh khoản. Chính vì vậy, nhà quản trị ngân hàng cần phải tính toán được chi phí mà ngân hàng gánh chịu để giải quyết sự tức thời của nhu cầu thanh khoản. Trong trường hợp thanh khoản của ngân hàng thặng dư, nhà quản trị cần chuẩn bị một số phương án kinh doanh để đầu tư nguồn quỹ dư thừa này ngay lập tức để tránh phát sinh chi phí cơ hội, theo (Holmström và Tirole, 1998).4 Rủi ro tín dụng (Credit risk) Theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN do NHNN ban hành: “RRTD là tổn thất có khả năng xảy ra do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết”.

Do đó, RRTD thường được đánh giá thông qua tổn thất tài sản mà ngân hàng phải gánh chịu khi người vay không thực hiện một nghĩa vụ hoàn trả khoản vay khi đến hạn theo hợp đồng tín dụng đã ký kết với ngân hàng, bao gồm cả nợ gốc hay nợ lãi. Loại hình rủi ro này thường khởi phát từ nghiệp vụ cho vay của ngân hàng, 14 khi mà người đi vay nắm thế chủ động hơn bởi vì họ hiểu rõ hơn ngân hàng về mức độ rủi ro của chính mình. Trong hoàn cảnh gặp bất lợi về mặt thông tin như vậy, ngân hàng thường có xu hướng hạn chế quy mô khoản vay đối với người vay, hơn là cho phép khách hàng tự do lựa chọn hạn mức tín dụng nhằm mục đích phân phối đều rủi ro cho từng hồ sơ vay vốn. Việc ngân hàng nỗ lực bù đắp RRTD bằng cách tăng lãi suất cho vay hoặc áp dụng kỳ hạn dài đối với các khoản vay quy mô lớn có thể dẫn đến hậu quả khó lường, bởi vì người vay sẵn sàng trả mức lãi suất vay vốn cao hơn khi họ bị hấp dẫn bởi tỷ suất sinh lời cao hơn được tạo ra từ việc duy trì chất lượng tín dụng thấp.

Do đó, để hạn chế RRTD, ngân hàng nên hạn chế sự tiếp cận với nguồn vốn quá trình thẩm định cho thấy hồ sơ tín dụng của khách hàng tiềm ẩn mức rủi ro cao (Duffie và Singleton, 2012).2 Tổng quan về Stress Test 2.