Luận văn về quy định pháp luật liên quan đến mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Bài viết phân tích luật pháp Việt Nam về việc mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại, bao gồm quy định, thủ tục, quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia.

• Tác giả: Phan Diên Vỹ
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Quy định của pháp luật về mua lại và sáp nhập Ngân hàng thương mại tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015

Mục lục chi tiết

• 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát chung về mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái niệm mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Phân loại hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại
• 1.1.2.1. Phân loại dựa trên hình thức liên kết
• 1.1.2.1.1. Sáp nhập theo chiều ngang (Horizontal mergers)
• 1.1.2.1.2. Sáp nhập theo chiều dọc (Vertical mergers)
• 1.1.2.1.3. Sáp nhập kết hợp (Conglomeration mergers)
• 1.1.2.2. Phân loại dựa trên phạm vi lãnh thổ
• 1.1.2.2.1. Sáp nhập và mua lại trong nước
• 1.1.2.2.2. Sáp nhập và mua lại xuyên biên giới
• 1.1.2.3. Phân loại dựa trên chiến lược mua lại
• 1.1.2.3.1. M&A thân thiện (Friendly takeover)
• 1.1.2.3.2. M&A có ý đồ thôn tính (Hostile takeover)
• 1.1.3. Lý luận pháp luật về mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại
• 2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ HOẠT ĐỘNG MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI HIỆN NAY
• 3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

Tóm tắt

I. Khái quát về quy định pháp luật về mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại

Hoạt động mua lại ngân hàng và sáp nhập ngân hàng là một phần quan trọng trong sự phát triển của hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Quy định pháp luật hiện hành chưa đầy đủ, dẫn đến nhiều khó khăn trong việc thực hiện các thương vụ này. Theo Luật Doanh nghiệp và các văn bản pháp luật liên quan, ngân hàng thương mại được định nghĩa là tổ chức tài chính thực hiện các hoạt động ngân hàng nhằm mục tiêu lợi nhuận. Tuy nhiên, sự phức tạp trong các quy định pháp luật về mua lại và sáp nhập đã tạo ra những rào cản cho các ngân hàng trong việc thực hiện các thương vụ này. Việc thiếu một khung pháp lý rõ ràng đã dẫn đến nhiều trường hợp thất bại trong các thương vụ M&A, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng. Do đó, việc nghiên cứu và hoàn thiện quy định pháp luật về mua lại và sáp nhập ngân hàng là cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của ngành ngân hàng Việt Nam.

1.1. Tình hình thực hiện mua lại và sáp nhập ngân hàng

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể. Tuy nhiên, quy mô và giá trị của các thương vụ này vẫn còn khiêm tốn so với các nước trong khu vực. Các ngân hàng thương mại, đặc biệt là những ngân hàng quy mô nhỏ, gặp nhiều khó khăn trong việc cạnh tranh và thực hiện các thương vụ M&A. Rủi ro trong sáp nhập ngân hàng cũng là một vấn đề lớn, khi mà nhiều ngân hàng sau khi thực hiện M&A không đạt được hiệu quả như mong đợi. Việc thiếu hụt thông tin và hiểu biết về quy trình sáp nhập ngân hàng đã dẫn đến những thất bại trong các thương vụ này. Do đó, cần có những nghiên cứu sâu hơn về thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng thương mại.

II. Các quy định pháp luật liên quan đến mua lại và sáp nhập ngân hàng

Các quy định pháp luật về mua lại và sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam hiện nay chủ yếu được quy định trong các luật như Luật Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh, và Luật các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, sự phân tán này đã tạo ra những khó khăn trong việc áp dụng và thực hiện các quy định. Quy trình sáp nhập ngân hàng cần phải được quy định rõ ràng hơn để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong các thương vụ. Việc thiếu một khung pháp lý đồng bộ đã dẫn đến nhiều bất cập trong thực tiễn, như việc các ngân hàng không thể thực hiện các thương vụ M&A một cách hiệu quả. Do đó, việc hoàn thiện quy định pháp luật về mua lại và sáp nhập ngân hàng là rất cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng trong việc thực hiện các thương vụ này.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng quy định pháp luật

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc áp dụng quy định pháp luật về mua lại và sáp nhập ngân hàng là sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản pháp luật. Các ngân hàng thường gặp khó khăn trong việc xác định quy trình và thủ tục cần thiết để thực hiện các thương vụ M&A. Hơn nữa, sự thiếu hụt thông tin và hiểu biết về quy trình pháp lý cũng là một rào cản lớn. Điều này dẫn đến việc nhiều ngân hàng không thể tận dụng được cơ hội từ các thương vụ M&A, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và phát triển của họ. Do đó, cần có những nghiên cứu và đề xuất cụ thể để hoàn thiện khung pháp lý, giúp các ngân hàng có thể thực hiện các thương vụ M&A một cách hiệu quả hơn.

III. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về mua lại và sáp nhập ngân hàng

Để hoàn thiện quy định pháp luật về mua lại và sáp nhập ngân hàng, cần thiết phải xây dựng một khung pháp lý đồng bộ và rõ ràng hơn. Các cơ quan chức năng cần phải xem xét và điều chỉnh các quy định hiện hành để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc thực hiện các thương vụ M&A. Hơn nữa, việc tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho các ngân hàng về quy trình và thủ tục pháp lý cũng là một yếu tố quan trọng. Điều này sẽ giúp các ngân hàng có thể thực hiện các thương vụ M&A một cách hiệu quả hơn, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững trong ngành ngân hàng. Việc hoàn thiện quy định pháp luật không chỉ giúp các ngân hàng thực hiện các thương vụ M&A một cách hiệu quả mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể để hoàn thiện quy định pháp luật về mua lại và sáp nhập ngân hàng bao gồm việc xây dựng một bộ quy tắc pháp lý rõ ràng và đồng bộ, giúp các ngân hàng dễ dàng tiếp cận và thực hiện. Cần thiết phải có các hướng dẫn chi tiết về quy trình và thủ tục thực hiện M&A, từ đó giảm thiểu rủi ro và khó khăn cho các ngân hàng. Hơn nữa, việc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan quản lý và các ngân hàng cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong các thương vụ M&A. Cuối cùng, cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho các ngân hàng về quy trình và thủ tục pháp lý liên quan đến M&A, giúp họ có thể thực hiện các thương vụ này một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động mua lại và sáp nhập (M&A) trong lĩnh vực ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể về số lượng và giá trị, tuy nhiên quy mô vẫn còn khiêm tốn so với các nước trong khu vực và thế giới. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt sau khi Việt Nam gia nhập WTO, ngành ngân hàng đã chứng kiến sự tăng trưởng về quy mô và đa dạng hóa loại hình hoạt động. Tuy nhiên, các ngân hàng thương mại, đặc biệt là các ngân hàng quy mô nhỏ, đang đối mặt với nhiều thách thức như hạn chế về năng lực tài chính, công nghệ và sản phẩm dịch vụ hiện đại. Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu vừa qua đã làm lộ rõ nhiều yếu kém trong quản trị và rủi ro thanh khoản của các ngân hàng Việt Nam, ảnh hưởng đến niềm tin của công chúng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các quy định pháp luật về mua lại và sáp nhập NHTM tại Việt Nam, phân tích thực trạng và những khó khăn trong quá trình thực hiện, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý nhằm hỗ trợ quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, góp phần phát triển kinh tế xã hội. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động M&A của các NHTM tại Việt Nam trong giai đoạn 1989-2015. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ quyền lợi các bên liên quan và đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về M&A trong lĩnh vực ngân hàng, bao gồm:

- **Lý thuyết về M&A và tái cấu trúc doanh nghiệp:** Giải thích bản chất, mục tiêu và các hình thức M&A như sáp nhập ngang, sáp nhập dọc, sáp nhập kết hợp.
- **Lý thuyết pháp luật về M&A:** Phân tích các quy định pháp luật liên quan đến M&A, bao gồm Luật Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh, Luật Đầu tư, Luật các tổ chức tín dụng và các văn bản hướng dẫn.
- **Khái niệm chính:** Mua lại (Acquisition), Sáp nhập (Merger), Tập trung kinh tế, An toàn vốn, Quyền lợi người gửi tiền, Nguyên tắc bảo mật thông tin.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khoa học xã hội và nhân văn kết hợp:

- **Nguồn dữ liệu:** Thu thập dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật, báo cáo ngành, các nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước, số liệu thống kê từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
- **Phương pháp phân tích:** Phân tích nội dung pháp luật, so sánh pháp luật quốc tế và Việt Nam, khảo sát thực trạng hoạt động M&A của các NHTM, tổng hợp và đánh giá các khó khăn, vướng mắc.
- **Cỡ mẫu:** Phân tích các thương vụ M&A tiêu biểu trong giai đoạn 1989-2015.
- **Timeline nghiên cứu:** Nghiên cứu được thực hiện trong vòng 12 tháng, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích, viết báo cáo và đề xuất giải pháp.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Phát hiện 1:** Hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam tăng trưởng nhưng quy mô còn hạn chế, chiếm khoảng X% tổng số thương vụ M&A trong khu vực Đông Nam Á.
- **Phát hiện 2:** Hệ thống pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập, thiếu đồng bộ và chưa có quy định rõ ràng về thủ tục, điều kiện M&A trong ngân hàng, dẫn đến nhiều thương vụ thất bại hoặc bị thâu tóm không mong muốn.
- **Phát hiện 3:** Các ngân hàng nhỏ gặp khó khăn trong cạnh tranh do hạn chế về vốn, công nghệ và quản trị, thúc đẩy nhu cầu M&A để tái cấu trúc và nâng cao năng lực.
- **Phát hiện 4:** Quy định về tỷ lệ sở hữu vốn cổ phần của nhà đầu tư trong và ngoài nước còn chặt chẽ, hạn chế khả năng thu hút vốn ngoại trong quá trình tái cấu trúc ngân hàng.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ tính đặc thù của ngành ngân hàng, yêu cầu cao về an toàn vốn và bảo vệ quyền lợi người gửi tiền. So với các nghiên cứu quốc tế, Việt Nam còn thiếu các quy định chi tiết về bảo mật thông tin và xử lý tranh chấp trong M&A ngân hàng. Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như Basel II, Basel III còn chậm và chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả tái cấu trúc. Kết quả nghiên cứu được minh họa qua bảng so sánh các quy định pháp luật và biểu đồ tăng trưởng số lượng thương vụ M&A trong giai đoạn nghiên cứu.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Hoàn thiện khung pháp lý:** Xây dựng luật chuyên ngành về M&A ngân hàng, quy định rõ ràng về thủ tục, điều kiện, quyền và nghĩa vụ các bên, bảo đảm tính minh bạch và đồng bộ với các luật liên quan. Thời gian thực hiện: 1-2 năm, chủ thể: Quốc hội, Bộ Tài chính, NHNN.
- **Tăng cường kiểm soát tập trung kinh tế:** Áp dụng các tiêu chí đánh giá thị phần, doanh thu để kiểm soát chặt chẽ các thương vụ M&A nhằm tránh độc quyền và rủi ro hệ thống. Thời gian: 1 năm, chủ thể: Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng.
- **Nâng cao năng lực quản trị và công nghệ:** Hỗ trợ các NHTM nhỏ nâng cao năng lực tài chính, công nghệ thông qua các chương trình đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và khuyến khích hợp tác công nghệ. Thời gian: 3 năm, chủ thể: NHNN, các tổ chức đào tạo.
- **Mở rộng tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài:** Điều chỉnh chính sách để thu hút vốn đầu tư nước ngoài có kiểm soát, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư chiến lược tham gia tái cấu trúc ngân hàng. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể: Chính phủ, NHNN.
- **Tăng cường bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và khách hàng:** Ban hành các quy định bảo vệ quyền lợi khách hàng trong quá trình M&A, đảm bảo sự ổn định và niềm tin của công chúng. Thời gian: 1 năm, chủ thể: NHNN, Bộ Tư pháp.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà hoạch định chính sách:** Giúp hiểu rõ các vướng mắc pháp lý và đề xuất chính sách hoàn thiện khung pháp lý M&A ngân hàng.
- **Các ngân hàng thương mại:** Hỗ trợ trong việc xây dựng chiến lược M&A, nâng cao năng lực cạnh tranh và tuân thủ pháp luật.
- **Luật sư và chuyên gia tư vấn:** Cung cấp kiến thức pháp lý chuyên sâu về M&A ngân hàng, hỗ trợ tư vấn và giải quyết tranh chấp.
- **Nhà đầu tư trong và ngoài nước:** Hiểu rõ các quy định về sở hữu vốn, điều kiện đầu tư và rủi ro pháp lý khi tham gia M&A ngân hàng tại Việt Nam.

## Câu hỏi thường gặp

1. **M&A ngân hàng là gì?**  
M&A ngân hàng là hoạt động mua lại hoặc sáp nhập giữa các ngân hàng nhằm tăng cường năng lực tài chính, mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

2. **Pháp luật Việt Nam quy định thế nào về M&A ngân hàng?**  
Hoạt động M&A ngân hàng được điều chỉnh bởi Luật Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh, Luật các tổ chức tín dụng và các văn bản hướng dẫn, yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt về thủ tục và điều kiện.

3. **Những khó khăn chính khi thực hiện M&A ngân hàng tại Việt Nam?**  
Bao gồm khung pháp lý chưa đồng bộ, hạn chế về vốn và công nghệ của các ngân hàng nhỏ, cũng như các quy định chặt chẽ về sở hữu vốn nước ngoài.

4. **Làm thế nào để bảo vệ quyền lợi người gửi tiền trong M&A?**  
Pháp luật quy định ngân hàng mua lại phải đảm bảo thanh toán đầy đủ tiền gốc, lãi và duy trì các dịch vụ hiện có, đồng thời có các cơ chế bảo hiểm tiền gửi.

5. **Tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài trong ngân hàng Việt Nam được quy định ra sao?**  
Nhà đầu tư nước ngoài không được sở hữu quá 30% vốn điều lệ của một NHTM Việt Nam, với một số trường hợp đặc biệt được phép vượt trần theo quyết định của Chính phủ.

## Kết luận

- Hoạt động M&A ngân hàng tại Việt Nam đang phát triển nhưng còn nhiều thách thức về pháp lý và năng lực.
- Khung pháp lý hiện hành chưa đồng bộ, cần hoàn thiện để hỗ trợ hiệu quả quá trình tái cấu trúc ngân hàng.
- Việc kiểm soát tập trung kinh tế và bảo vệ quyền lợi người gửi tiền là yếu tố then chốt đảm bảo an toàn hệ thống.
- Cần mở rộng chính sách thu hút vốn đầu tư nước ngoài có kiểm soát để nâng cao năng lực tài chính ngân hàng.
- Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động M&A trong giai đoạn tới.

Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai các đề xuất nhằm xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận của pháp luật về mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại. 5 Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam về hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại hiện nay. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại. 6 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.

Khái quát chung về mua lại và sáp nhập ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại 1.Ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại được biết đến như một định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính, với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán, ngoài ra còn có nhiều dịch vụ khác nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội. Luật các TCTD Việt Nam năm 2010 quy định NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận. Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản.

Vậy, Ngân hàng thương mại là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng, được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng với nghiệp vụ thường xuyên là nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản cho khách hàng nhằm mục tiêu lợi nhuận. Mua lại và sáp nhập Mua lại và sáp nhập có tên tiếng Anh: Mergers and Acquisitions (Gọi tắt là M & A) được dịch là “sáp nhập và mua lại” hoặc “sáp nhập và thâu tóm”. Đây là thuật ngữ để chỉ sự mua bán, sáp nhập, hợp nhất, mua cổ phần, mua tài sản giữa hai hay nhiều công ty với nhau. Mặc dù thuật ngữ “M&A” được sử dụng rất thông dụng ở nhiều nước trên thế giới nhưng các nước chưa có sự thống nhất một định nghĩa pháp lý chung đối với thuật ngữ này.

Ở mỗi nước, có một hệ thống pháp luật khác nhau, một cách hiểu khác 1 Điều 4, Luật số 47/2010/QH12, Luật các tổ chức tín dụng ngày 16/06/2010 7 nhau về M&A.Hart viết trong cuốn Merger & acquisitions from A to Z xuất bản 2006:Sáp nhập là sự kết hợp giữa hai hay nhiều công ty, toàn bộ tài sản và nợ của công ty bán chuyển giao cho công ty mua; Mua lại mô tả việc mua lại nhà xưởng, thiết bị, một bộ phận hay toàn bộcông ty. Alexander Roberts, William Wallace và Peter Moles viết trong cuốn Mergers and Acquisitions xuất bản 2007:Sáp nhập là sự kết hợp của hai hay nhiều công ty thành một công ty mới và quy trình thỏa thuận thường phức tạp; Mua lại là sự kết hợp của hai hay nhiều công ty thành một công ty mới trong đó quy trình thỏa thuận không nhất thiết phải xảy ra. Tại Việt Nam, hoạt động M&A còn quy định trong một số văn bản Luật và được định nghĩa như sau: Theo Luật Doanh nghiệp năm 2014, Khoản 1, Điều 195 định nghĩaSáp nhập doanh nghiệp là “Một hoặc một số công ty (sau đây gọi là công ty bị sáp nhập) có thể sáp nhập vào một công ty khác (sau đây gọi là công ty nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của công ty bị sáp nhập. Khoản 1, Điều 194 định nghĩa Hợp nhất doanh nghiệp là “Hai hoặc một số công ty (sau đây gọi là công ty bị hợp nhất) có thể hợp nhất thành một công ty mới (sau đây gọi là công ty hợp nhất), đồng thời chấm dứt tồn tại của các công ty bị hợp nhất”.2 TheoLuậtcạnhtranhnăm 2018, Sáp nhập doanh nghiệp là việc một hoặc một số doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một doanh nghiệp khác, đồng thời chấm dứt hoạt động kinh doanh hoặc sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập (Khoản 2, Điều 29).

Hợp nhất doanh nghiệp là việc hai hoặc nhiều doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình để hình thành một doanh nghiệp 2 Luật doanh nghiệp 2014 số 68/2014/QH13 ngày 26/11/2014 8 mới, đồng thời chấm dứt hoạt động kinh doanh hoặc sự tồn tại của các doanh nghiệp bị hợp nhất (Khoản 2, Điều 29). và Mua lại doanh nghiệp là việc một doanh nghiệp trực tiếp hoặc gián tiếp mua toàn bộ hoặc một phần vốn góp, tài sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chi phối doanh nghiệp hoặc một ngành, nghề của doanh nghiệp bị mua lại (Khoản 4, Điều 29).3 Tóm lại: Sáp nhập (merger) là hình thức trong đó hai hay nhiều công ty kết hợp lại thành một và cho ra đời một pháp nhân mới, một công ty mới thay vì hoạt động và sở hữu riêng lẻ. Mua lại (acquisition) là việc một doanh nghiệp mua toàn bộ hay một phần vốn/tài sản của doanh nghiệp mục tiêu, đủ để giành được quyền chi phối và kiểm soát doanh nghiệp đó thông qua thỏa thuận hoặc không. Đó có thể là quyền kiểm soát cổ phiếu, hoặc giành được việc kinh doanh hoặc tài sản của doanh nghiệp mục tiêu.

Ví dụ Bank of America mua lại Merill Lynch (2008). Mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại Nghiên cứu về hoạt động mua lại và sáp nhập NHTM có thể thấy rằng NHTM là một loại hình DN đặc biệt nên hoạt động M&A NHTM cũng mang bản chất tương tự như hoạt động M&A nói chung. Theo thông tƣ 04/2010/ -NHNN Quy định việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại tổ chức tín dụng có định nghĩa nhƣ sau Sáp nhập tổ chức tín dụng là hình thức một hoặc một số tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng bị sáp nhập) sáp nhập vào một tổ chức tín dụng khác (sau đây gọi là tổ chức tín dụng nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang tổ chức tín dụng nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của tổ chức tín dụng bị sápnhập. 3 Điều 29, 2018, Luật cạnh tranh số 23/2010/QH14 ngày 12/06/2018 9 Mua lại tổ chức tín dụng là hình thức một tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng mua lại) mua toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của tổ chức tín dụng khác (tổ chức tín dụng bị mua lại).

Sau khi mua lại, tổ chức tín dụng bị mua lại trở thành công ty trực thuộc của tổ chức tín dụng mualại.4 Hoạt động mua lại và sáp nhập về cơ bản đều có đặc điểm tương đồng đó là nhằm mục đích gia tăng giá trị mới cho cổ đông, gia tăng năng lực cạnh tranh, đạt hiệu quả tốt hơn về chi phí, khả năng chiếm lĩnh thị phần lớn hơn, hướng tới đạt hiệu quả kinh doanh cao hơn trước khi thực hiện mua bán sáp nhập. Giá trị cộng hưởng được kỳ vọng có được từ mỗi thương vụ M&A sẽ giúp cho hoạt động kinh doanh hiệu quả hơn và giá trị DN sau M&A được nângcao. Khái niệm M&A: M&A ngân hàng là hoạt động giành quyền kiểm soát một ngân hàng, một bộ phận ngân hàng thông qua việc sở hữu toàn bộ hoặc một phần cổ phần của ngân hàng đó. Bản chất của nó là tạo ra những giá trị mới cho các cổ đông về vật chất lẫn tinh thần do việc duy trì tình trạng cũ không còn đạt được, đó là xác lập sở hữu cổ phần và thực thi quyền sở hữu để kiểm soát ngân hàng làm thay đổi hoặc tạo ra những giá trị mới có lợi ích thiết thực cho cổ đông ngân hàng.

Đặc điểm của hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng chủ yếu là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằmthoảmãntốiđanhucầuvềsảnphẩmdịchvụcủaxãhội.Chínhvìvậyhoạtđộng mua bán và sáp nhập NHTM cũng mang những đặc điểm riêng có so với hoạt động mua bán và sáp nhập ở các lĩnh vực, ngành nghềkhác. Nhu cầu thực hiện M&A đối với các NHTM là tất yếu khách quan vì xuất phát từ áp lực cạnh tranh trên thị trường, năng lực tài chính, quản trị, công nghệ và nhân lực cần phải nâng cao nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển và hội nhập quốc tế trong những giai đoạn mới ở trình độ caohơn. 4 Điều 4 Thông tư số 04/2010/TT-NHNN ngày 11/02/2010 của Thống đốc Ngân hàng nhà nước Việt Nam quy định việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại tổ chức tín dụng 10 Hoạt động mua lại và sáp nhập NHTM luôn chịu sự quản lý chặt chẽ của các cơ quan quản lý nhà nước.

Đặc điểm này xuất phát từ đối tượng kinh doanh của NHTM không phải là hàng hóa, dịch vụ thông thường như các doanh nghiệp khác mà là hàng hóa đặc biệt (tiền mặt, vàng, giấy tờ có giá và các dịch vụ thanh toán.), dùng để đo lường và biểu hiện giá trị của tất cả các loại hàng hóa khác, chính vì vậy việc một thương vụ mua bán và sáp nhập NHTM được thực hiện thành công hay không ảnh hưởng tới rất nhiều chủ thể trong nền kinh tế, tâm lý của người dân đối với hoạt động NH, chính vì vậy, do những tính chất quan trọng của ngành, việc các thương vụ M&A NHTM chịu quản lý chặt chẽ từ các cơ quan quản lý nhà nước thực sự cầnthiết. Việc thực hiện các thương vụ mua lại và sáp nhập NHTM thường phức tạp hơn so với các doanh nghiệp thông thường. Hoạt động của NHTM không chỉ có những tài sản hữu hình mà còn có những giá trị vô hình, giá trị vô hình của các NHTM lớn hơn rất nhiều so với các lĩnh vực, các ngành nghề khác trong nền kinh tế. Trong nhiều trường hợp, hiệu quả của việc thực hiện M&A NHTM không đạt được nhiều mục tiêu như mong muốn, NHTM sau khi M&A không có chuyển biến gì tốt hơntrướcđó,thậmchíkhôngíttrườnghợpbịyếuđi.SaukhithựchiệnM&A,NHTM mớiphảixửlýnhiềuvấnđềtồnđọngnhưcáckhoảnlỗ,tìnhtrạngnợxấu,nhânsự… 1.

Phân loại hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng thương mại Phân loại dựa trên hình thức liên kết:Sáp nhập theo chiều ngang (Horizontal mergers): là sự sáp nhập hoặc hợp nhất giữa hai ngân hàng kinh doanh và cạnh tranh trên cùng một dòng sản phẩm trong cùng một thị trường.