CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các nghiên cứu nước ngoài 1. Nghiên cứu về xu hướng cải cách kế toán công trong việc nâng cao trách nhiệm giải trình Đối mặt với nỗi thất vọng ngày càng gia tăng của người dân Australia về kết quả hoạt động của Chính phủ, Hoque, Z. (2001) đã thực hiện nghiên cứu của mình tập trung vào 2 mục tiêu.
Thứ nhất, kiểm tra xem công cuộc cải cách được diễn ra thế nào ở khu vực công Australia nói chung và Chính phủ bang Queensland nói riêng. Thứ hai, nghiên cứu đánh giá tác động của cải cách kế toán khu vực công trong việc thay đổi hệ thống kế toán, hệ thống hoạt động và trách nhiệm giải trình. Nghiên cứu khẳng định rằng cải cách kế toán có vai trò quan trọng trong việc nâng cao trách nhiệm giải trình, hiệu quả và hiệu suất các dịch vụ khu vực công. Trong một nghiên cứu về quá trình cải cách khu vực công ở Australia, Bowrey, G.
(2007) thấy rằng kể từ đầu những năm 1990, khu vực công của Australia đã trải qua cuộc cải cách tài chính đáng kể, chủ yếu là do Chính phủ liên bang muốn thúc đẩy trách nhiệm giải trình khu vực công Khối thịnh vượng chung Australia. Những cải cách này bao gồm việc áp dụng kế toán dồn tích, phát triển và thực hiện khuôn mẫu về vấn đề thu nhập. Sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính bao gồm tổng hợp từ các nghiên cứu trước kết hợp phân tích, diễn giải, nghiên cứu này tập trung vào 2 mục tiêu: (1) Tìm hiểu quá trình áp dụng kế toán dồn tích, lập ngân sách cũng như việc thực hiện khuôn mẫu về vấn đề thu nhập ở khu vực công Khối thịnh vượng chung, (2) kiểm tra xem liệu rằng các cuộc cải cách về tài chính có đáp ứng được mục tiêu của Chính phủ liên bang về việc nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình tài chính hay không. Kết quả nghiên cứu cho thấy cải cách về tài chính áp dụng kế toán dồn tích cho việc lập ngân sách đã góp phần làm nâng cao hiệu quả, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình khu vực công Khối thịnh vượng chung của Australia.
Nghiên cứu của Alan, M. (2008) khẳng định tầm quan trọng của việc vận dụng mô hình quản lý công mới NPM trong việc nâng cao trách nhiệm giải trình đặc biệt đối với khu vực công. Với việc sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính phân tích tình huống ở Fiji, Anh Quốc, tác giả khẳng định rằng (1) phương thức quản lý công mới cần thiết vận dụng trong khu vực công nhằm nâng cao trách nhiệm giải trình, (2) nghiên cứu đề cao vai trò của kế toán, đặc biệt là kế toán quản trị trong bước đầu thực hiện NPM phù hợp với các quan điểm về quản lý khu vực công. Tuy nhiên, mức độ thực hiện NPM còn phụ 5 thuộc vào các điều kiện xã hội, kinh tế, chính trị, văn hóa khác nhau của từng quốc gia.
(2013) trong nghiên cứu của mình nhận thấy rằng Indonesia là quốc gia có nhiều sáng kiến về cải cách tài chính khu vực công. Một trong những nội dung của cuộc cải cách là áp dụng kế toán dồn tích, theo đó BCTC sẽ được cải thiện về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hỗ trợ các cơ quan Chính phủ trong việc ra quyết định. Tuy nhiên, nghiên cứu nhận thấy thực trạng có sự gia tăng đáng kể về báo cáo kiểm toán cho ý kiến “ngoại trừ” khi soát xét các BCTC. Đặc biệt là sau cuộc cải cách tài chính công đã nổi lên vấn đề rằng các BCTC này chưa cung cấp đủ thông tin chính xác về hoạt động của Chính phủ và không hỗ trợ họ trong việc giải trình với người dân.
Kết quả nghiên cứu cho thấy nhu cầu cung cấp và đảm bảo chất lượng kết quả đầu ra BCTC ở các chính quyền địa phương không ngang bằng nhau, điều này là nguyên nhân dẫn đến việc một số địa phương thực hiện các BCTC không đủ tiêu chuẩn, không sử dụng được và ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định và thực hiện trách nhiệm giải trình của Chính phủ địa phương đó. Nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của BCTC đối với tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, đồng thời đề xuất một số biện pháp nâng cao chất lượng BCTC ở một số địa phương. và cộng sự (2015) thực hiện nghiên cứu về cải cách kế toán công ở Indonesia với mục đích hiểu rõ ảnh hưởng của cải cách kế toán đến hiệu quả hoạt động của tổ chức công. Dữ liệu được thu thập từ việc phỏng vấn 29 người bao gồm những người lập pháp, tư pháp, hành pháp và những người bị ảnh hưởng bởi những cải cách kế toán từ năm 1998 đến năm 2009.
Nghiên cứu này cho thấy rằng bên cạnh những cải cách về kinh tế, chính trị, cải cách kế toán công cũng là một nội dung cần được chú trọng, có tác động đến hiệu quả hoạt động của các tổ chức công. Nghiên cứu của Okoroafor, E. (2016) xem xét tác động của cải cách kinh tế vĩ mô đối với các hệ thống kế toán và ngân sách khu vực công của Nigeria. Đạo luật trách nhiệm tài chính 2007 được sử dụng làm khuôn mẫu cho cuộc cải cách này.
Bằng việc sử dụng phương pháp thống kê mô tả, kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng Nigeria đã áp dụng cả khuôn mẫu chi tiêu trung hạn (Medium Term Expenditure Framework – MTEF) và chiến lược ngành trung hạn (Medium Term Sector Strategies - MTSS), có sự chuyển dịch dần sang áp dụng mô hình quản lý công mới NPM, đồng thời nghiên cứu cũng cho thấy những quy định trong Đạo luật trách nhiệm tài chính 2007 đòi hỏi phải cải cách hệ thống BCTC khu vực công, qua đó khẳng định việc cải cách hệ thống kế toán và ngân sách khu vực công có tác động tích cực đến việc cải cách kinh tế đất nước và góp phần cải thiện tính hiệu quả, minh 6 bạch và trách nhiệm giải trình khu vực công ở Nigeria. Tổng hợp các nghiên cứu nước ngoài về xu hướng cải cách kế toán công trong việc nâng cao trách nhiệm giải trình (Nguồn: Tác giả tự tổng hợp) S Phương Tên tác giả Nơi công bố T Tên đề tài pháp Kết quả nghiên cứu (năm) nghiên cứu T nghiên cứu The Public sector reform: Nghiên cứu khẳng định khu vực công Australia đã thực international Implications for hiện cải cách hệ thống kế toán theo hướng dẫn của journal of public Hoque, Z. accounting, Chuẩn mực kế toán khu vực công Australia. Các tổ sector Nghiên cứu 1 và Moll, J.
accountability and chức công được yêu cầu phải lập các báo cáo hằng năm management; định tính (2001) performance of state – để làm hài lòng yêu cầu của các tổ chức bên ngoài. 2001; 12, 4/5; owned entities – an Điều này góp phần làm gia tăng trách nhiệm giải trình Proquest Australian perspective khu vực công. Central Have recent financial The Australian Công cuộc cải cách về tài chính bao gồm chuyển đổi reforms improved accounting sang kế toán dồn tích, áp dụng khuôn mẫu về thu nhập financial business & Bowrey, G. Nghiên cứu đã góp phần tích cực làm thay đổi khu vực công.
Các 2 accountability in the Finance Joural, (2007) định tính yêu cầu bắt buộc trong BCTC tăng lên đòi hỏi một hệ Autralian Volume 1, thống thông tin kế toán minh bạch, hiệu quả, đây cũng Commonwealth public No.3, August, là nền tảng góp phần tăng cường trách nhiệm giải trình. sector? 2007 Nghiên cứu kết luận 2 vấn đề quan trọng: (1) Do các tổ chức công ở Fiji hoạt động không hiệu Accounting, Management control quả đã thúc đẩy việc áp dụng mô hình quản lý công Alan, M. & accountability systems and public Nghiên cứu mới NPM để cải thiện hoạt động và nâng cao tính minh 3 Nadan, R & Performance, sector reform: A Fijian định tính bạch cũng như trách nhiệm giải trình. (2008) Volume 14, case study (2) Nghiên cứu khẳng định vai trò của kế toán (đặc biệt No.1, 2008 là kế toán quản trị trong NPM) là nhất quán và phù hợp với những thay đổi trong quản trị khu vực công.
Mặc dù Indonesia đã tiến hành nhiều cuộc cải cách về tài chính khu vực công nhưng sau cải cách, số lượng Public sector financial báo cáo kiểm toán cho ý kiến “ngoại trừ” lại tăng lên. & management reform: AABFJ, Nguyên nhân là do nhu cầu cung cấp và đảm bảo chất Nghiên cứu 4 Sutiyono, A case study of local Volume 7, lượng kết quả đầu ra BCTC ở các chính quyền địa định tính W. (2013) government agencies No.4, 2013 phương không ngang bằng nhau. Nghiên cứu đề xuất in Indonesia một số biện pháp để nâng cao chất lượng BCTC ở một số địa phương để BCTC có ý nghĩa, cũng như hỗ trợ cho việc ra quyết định và trách nhiệm giải trình.
Nghiên cứu Nghiên cứu cho thấy Indonesia cũng chuyển đổi hệ Indonesian public Accounting, định tính, thống kế toán từ cơ sở tiền sang cơ sở dồn tích, một số Harun, H. sector accounting Auditing & nghiên cứu yêu cầu khác như bắt buộc phải có kiểm toán độc lập, 5 và cộng sự reforms: dialogic Accountability tình huống thông tin phải được công bố ở Trung ương và địa (2015) aspirations a step too Joural, Volume kết hợp phương. Đây là những biện pháp hỗ trợ nâng cao chất far? 28, No.5, 2015 phỏng vấn lượng thông tin BCTC và trách nhiệm giải trình. Nigeria đã sử dụng Đạo luật trách nhiệm tài chính 2007 để làm khuôn mẫu cho công cuộc cải cách kinh tế vĩ International mô về hệ thống kế toán và ngân sách khu vực công.
Public sector reforms Journal of Nghiên cứu Trong đó, khuôn mẫu chi tiêu trung hạn (Medium Term in Nigeria: Developing and Okoroafor, định tính kết Expenditure Framework – MTEF) và chiến lược ngành Implications for the Emerging 6 E. hợp định trung hạn (Medium Term Sector Strategies - MTSS) public sector Economies (2016) lượng thống được áp dụng, dịch chuyển dần sang mô hình quản lý accounting and Vol.1, kê mô tả công mới NPM. Đây là những biện pháp giúp cho hệ budgeting systems pp.34-49, thống kế toán và hệ thống ngân sách Nigeria trở nên February 2016 linh hoạt hơn, nâng cao hiệu suất, hiệu quả và trách nhiệm giải trình khu vực công. Tóm lại, các nghiên cứu về xu hướng cải cách kế toán công liên quan đến trách nhiệm giải trình chủ yếu tập trung vào các nội dung sau: (i) Nghiên cứu mục tiêu thực hiện cải cách kế toán công tại các quốc gia: Nguyên nhân của việc cải cách kế toán công phát sinh do hiệu ứng toàn cầu hóa ngày một gia tăng và nỗi thất vọng của người dân về kết quả hoạt động trong Chính phủ (Hoque, Z.
Do tình trạng hệ thống kế toán chưa thống nhất, thông tin về tình hình tài chính còn trùng lặp, chưa phản ánh đầy đủ, chính xác, không có khả năng so sánh.